Prze�o�y�a Joanna Filipek

Tytu� orygina�u: Die Haarteppichknupfer

Data wydania: 1995

Wydanie polskie Data wydania: 2003

Supe� po suple, dzie� po dniu, przez ca�e �ycie, ci�gle te same ruchy d�oni, stale takie same sup�y na delikatnych w�osach, tak cieniutkie i drobniutkie, �e z czasem palce pocz�y dr�e�, a oczy od sta�ego wyt�ania wzroku utraci�y dawn� ostro�� widzenia � mimo to post�py by�y prawie niezauwa�alne; nawet, je�eli mia� dobry dzie� i tak od �witu do zmierzchu udawa�o mu si� wyd�u�y� w�osiany kobierzec najwy�ej o kawa�ek d�ugo�ci jednego paznokcia. �l�cza� wi�c nad skrzypi�c� ram�, przy kt�rej siedzia� jeszcze jego ojciec, a wcze�niej ojciec jego ojca, tak samo pochylony, przy oku stary, na po�y zm�tnia�y okular, ramiona wsparte na wytartym pulpicie, prowadzi� ig�� samymi tylko koniuszkami palc�w. I tak wi�za� supe� za sup�em, metod� przekazywan� od pokole�, a� wchodzi� w trans, w kt�rym nareszcie by�o mu dobrze; znika� b�l plec�w i nie czu� ju� w ko�ciach staro�ci. Nas�uchiwa� r�norodnych odg�os�w domu zbudowanego przez dziadka jego pradziadka � wiatru, zawsze tak samo �wiszcz�cego nad dachem i wpadaj�cego w otwarte okna, brz�ku naczy� oraz rozm�w jego �on i c�rek na dole w kuchni. Zna� dobrze ka�dy z tych d�wi�k�w. Rozr�nia� g�os akuszerki, od kilku dni mieszkaj�cej w ich domu, gdy� Garliada, jego druga �ona, czeka�a na rozwi�zanie. S�ysza�, jak zabrz�cza� cicho dzwonek, potem drzwi otwar�y si� i szmer rozm�w zabarwi� si� podnieceniem. Prawdopodobnie zjawi�a si� oczekiwana dzi� handlarka, maj�ca przynie�� artyku�y spo�ywcze, tkaniny i r�ne inne rzeczy.

Potem schody zaskrzypia�y pod ci�kimi krokami. To z pewno�ci� jedna z �on, przynosi mu obiad. Na dole zaprosz� teraz handlark� do sto�u, by dowiedzie� si� najnowszych plotek i pozwoli� wcisn�� sobie jak�� tandet�. Westchn��, doci�gn�� supe�, nad kt�rym akurat pracowa�, od�o�y� soczewk� powi�kszaj�c� i odwr�ci� si�. To by�a Garliada, sta�a tam ze swoim olbrzymim brzuchem, trzyma�a w d�oniach paruj�cy talerz i czeka�a, a� on niecierpliwym ruchem r�ki przywo�a j� bli�ej.

��Co te� sobie my�l� te kobiety, �eby� ty, w twoim stanie, musia�a pracowa�? � burkn��. � Chcesz urodzi� moj� c�rk� na schodach?

��Czuj� si� dzi� zupe�nie dobrze, Ostvanie � odpowiedzia�a Garliada.

��Gdzie jest m�j syn?

Oci�ga�a si�.

��Nie wiem.

��Sam si� mog� domy�li�! � parskn�� Ostvan. � W mie�cie! W tej szkole! �eby czyta� ksi��ki, a� oczy go rozbol� i �eby nabija� sobie g�ow� bzdurami.

��Chcia� naprawi� ogrzewanie i powiedzia�, �e musi wyj�� kupi� jak�� cz��.

Ostvan podni�s� si� ze swojego sto�ka i wyj�� z jej r�k talerz.

��Przeklinam dzie�, w kt�rym zgodzi�em si�, �eby chodzi� do tej szko�y w mie�cie. Czy przedtem B�g mi nie sprzyja�? Czy� nie podarowa� mi pi�ciu c�rek i dopiero potem syna, bym nie musia� u�mierci� �adnego dziecka? A czy w�osy moich �on i c�rek nie maj� tylu barw, �e nie potrzebuj� ich farbowa� i mog� tka� kobierzec godzien samego cesarza? Dlaczego co� musi przeszkadza�, bym wychowa� syna na dobrego gobeliniarza i zaj�� kiedy� swe miejsce przy Bogu, bym m�g� pomaga� mu w tkaniu wielkiego kobierca �ycia?

��Nie pr�buj wadzi� si� z losem, Ostvanie.

��Jak nie spiera� si� z takim synem? Dobrze wiem, dlaczego to nie jego matka przynosi mi jedzenie.

��Mam poprosi� ci� o pieni�dze dla handlarki � powiedzia�a Garliada.

��Pieni�dze! Ci�gle tylko pieni�dze! � Ostvan postawi� talerz na okiennym parapecie i pocz�apa� do skrzyni ze stalowymi okuciami, ozdobionej zdj�ciem kobierca utkanego przez jego ojca. Le�a�y w niej pieni�dze, kt�re pozosta�y jeszcze po sprzeda�y tamtego dywanu, popakowane w oddzielne pude�eczka, oznaczone numerami kolejnych lat. Wyj�� jedn� monet�. � We�. Ale nie zapominaj, �e to w skrzyni musi nam starczy� do ko�ca �ycia.

��Tak, Ostvanie.

��A kiedy wr�ci Abron, przy�lijcie go zaraz do mnie.

��Tak, Ostvanie � odesz�a.

C� to by�o za �ycie, nic, tylko troski i zmartwienia! Ostvan przyci�gn�� krzes�o do okna i zasiad� do jedzenia. Jego spojrzenie zagubi�o si� w skalistym, nieurodzajnym pustkowiu. Dawniej zdarza�o si� czasem, �e wychodzi� poszuka� pewnych minera��w potrzebnych do tajemnych receptur. Kilka razy by� te� w mie�cie, by kupi� chemikalia albo narz�dzia. Ale pewnie ju� nigdy wi�cej nie wyjdzie. Nie by� m�ody; nied�ugo uko�czy sw�j dywan, wtedy b�dzie ju� pora pomy�le� o umieraniu.

P�niej, po po�udniu, jego prac� przerwa� d�wi�k po�piesznych krok�w na schodach. To by� Abron.

��Chcia�e� ze mn� rozmawia�, ojcze?

��By�e� w mie�cie?

��Kupi�em wk�ad do pieca.

��W piwnicy s� przecie� wk�ady, starczy jeszcze dla kilku pokole�.

��Nie wiedzia�em.

��Mog�e� mnie zapyta�. Ale dla ciebie dobry jest ka�dy pretekst, �eby wyj�� do miasta.

Abron podszed� bli�ej, nie wzywany.

��Wiem, nie podoba ci si�, �e jestem tak cz�sto w mie�cie i czytam ksi��ki. Ale nie potrafi� inaczej, ojcze, to jest takie interesuj�ce� jest tyle rzeczy wartych poznania � ludzie �yj� na tyle sposob�w�

��Nie chc� tego s�ucha�. Dla ciebie istnieje tylko jeden spos�b na �ycie. Nauczy�em ci� tego, co musi wiedzie� gobeliniarz, i to ma ci wystarczy�. Umiesz wi�za� wszystkie rodzaje sup��w, jeste� wtajemniczony w impregnacj� i techniki farbowania, znasz wzory przekazane nam przez tradycj�. Kiedy zaprojektujesz sw�j kobierzec, we�miesz sobie �on� i b�dziecie mie� wiele c�rek, a ka�da o w�osach innej barwy. W dzie� twego �lubu odetn� m�j dywan od ramy, zapakuj� i podaruj� ci, a ty sprzedasz go w mie�cie cesarskiemu handlarzowi. Tak uczyni�em z dywanem mego ojca i tak on post�pi� wcze�niej z dywanem swego, a ten przedtem z dywanem swojego ojca, mojego pradziadka; tak dzieje si� z pokolenia na pokolenie, od tysi�cy lat. I jak ja zaci�gni�ty przeze mnie d�ug sp�acam tobie, tak ty sw�j sp�acisz synowi, a on zn�w swojemu, i tak dalej. Tak by�o zawsze i nie zmieni si� nigdy.

Abron westchn�� ci�ko.

��Tak, z pewno�ci�, ojcze, ale to wszystko mnie nie cieszy. Wcale nie mam ochoty zosta� gobeliniarzem.

��Ja jestem gobeliniarzem i dlatego ty te� nim b�dziesz! � Ostvan podenerwowanym gestem wskaza� na niedoko�czony dywan na ramie. � Przez ca�e �ycie tkam ten kobierzec, ca�e moje �ycie, i z pieni�dzy, kt�re za niego dostaniesz, b�dziesz korzysta� przez ca�e twoje �ycie. Masz wzgl�dem mnie d�ug, Abronie, i ��dam, �eby� sp�aci� go swemu synowi. Daj B�g, �eby nie przysparza� ci tylu trosk, co ty mnie!

Abron nie odwa�y� si� spojrze� na ojca, gdy odpowiada�:

��W mie�cie s�ycha� plotki o rebelii i rych�ej abdykacji cesarza� Kto b�dzie p�aci� za kobierce, gdy ju� nie b�dzie cesarza?

��Szybciej zga�nie ostatnia z gwiazd, ni� przyblaknie s�awa cesarza! � zagrzmia� Ostvan. � Czy nie uczy�em ci� tego przys�owia ju� wtedy, gdy jeszcze ledwo potrafi�e� siedzie� obok mnie przy ramie tkackiej? Czy s�dzisz, �e kto� mo�e po prostu zjawi� si� i obali� porz�dek, ustanowiony przez Boga?

��Nie, ojcze � wyb�ka� Abron. � Oczywi�cie, �e nie.

Ostvan przyjrza� mu si�.

��Id� teraz i pracuj nad projektem twojego kobierca.

��Tak, ojcze.

P�nym wieczorem Garliada poczu�a pierwsze b�le. Kobiety towarzyszy�y jej do przygotowanego wcze�niej pokoju porodowego; Ostvan i Abron zostali w kuchni.

Ostvan przyni�s� dwa kubki i butelk� wina, pili w milczeniu. Czasem s�yszeli dobiegaj�ce z pokoju porodowego j�ki albo krzyki Garliady, rozdzielane przeci�gaj�cymi si� okresami, w kt�rych nic si� nie dzia�o. To mia�a by� d�uga noc.

Gdy ojciec przyni�s� drug� butelk� wina, Abron spyta�:

��A co b�dzie, je�li to ch�opiec?

��Wiesz tak samo dobrze, jak ja � odpar� Ostvan st�umionym g�osem.

��Co wtedy zrobisz?

��Od niepami�tnych czas�w obowi�zuje prawo, �e gobeliniarz mo�e mie� tylko jednego syna, gdy� jeden kobierzec starczy na wy�ywienie tylko jednej rodziny. � Ostvan wskaza� na stary, pokryty plamami miecz, wisz�cy na �cianie. � Tym mieczem tw�j dziadek u�mierci� dwu moich braci w dniu ich narodzin.

Abron milcza�.

��Powiedzia�e�, �e to B�g ustanowi� ten porz�dek, wybuchn�� w ko�cu. � To musi by� bardzo okrutny B�g, nie s�dzisz?

��Abronie! � zagrzmia� Ostvan.

��Nie chc� mie� do czynienia z twoim Bogiem! � krzykn�� Abron i wypad� z kuchni.

��Abronie! Zosta� tutaj!

Ale Abron wbieg� po schodach do sypialni i ju� nie wr�ci�.

I tak Ostvan czeka� w samotno�ci, nie pi� jednak wi�cej. Godziny mija�y, a jego my�li coraz bardziej pos�pnia�y. W ko�cu w krzyki rodz�cej wmiesza� si� pierwszy p�acz dziecka, Ostvan us�ysza�, jak kobiety rozpaczaj� i szlochaj�. Wsta� oci�ale, jakby ka�dy ruch sprawia� mu b�l, zdj�� ze �ciany miecz i po�o�y� go na stole. Potem sta� i przygn�biony czeka� cierpliwie, a� akuszerka wysz�a z pokoju porodowego, nios�c w ramionach noworodka.

��To ch�opiec � powiedzia�a opanowanym g�osem. � Czy zabijecie go, panie?

Ostvan spojrza� na r�owaw�, pomarszczon� twarzyczk� dziecka.

��Nie � odrzek�. � B�dzie �y�. Chc�, by na imi� mu by�o Ostvan. Tak jak mi. Naucz� go rzemios�a gobeliniarza, a je�li nie b�d� �y� dostatecznie d�ugo, kto inny doko�czy jego wykszta�cenia. Zanie� go z powrotem do matki i powt�rz jej, co ci powiedzia�em.

��Tak, panie � powiedzia�a akuszerka i wynios�a dziecko.

A Ostvan wzi�� ze sto�u miecz, poszed� z nim do sypialni i zabi� Abrona.

Yahannochia przygotowywa�a si� do dorocznej wizyty handlarza w�osianych kobierc�w. By�a ona jak przebudzenie dla miasta, przez pozosta�� cz�� roku drzemi�cego w bezruchu pod pal�cymi promieniami s�o�ca. Pierwszymi zwiastunami odmiany by�y girlandy, tu i �wdzie pojawiaj�ce si� pod niskimi stropami oraz ubogie wi�zanki kwiat�w, kt�rymi pr�bowano zakry� plamy na �cianach dom�w. Z dnia na dzie� przybywa�o coraz wi�cej kolorowych chor�giewek �opocz�cych na wietrze, jak zwykle wiej�cym nad dachami, a zapachy, dobywaj�ce si� z garnk�w w ciemnych kuchniach, zalega�y ci�ko w w�skich uliczkach. Wszystko po to, by przygotowa� si� do Wielkiego �wi�ta. Kobiety godzinami szczotkowa�y w�osy swoje i swych dorastaj�cych c�rek. M�czy�ni nareszcie po�atali buty. Fa�szywie brzmi�ce tony �wicz�cych fanfary tr�baczy miesza�y si� z wszechobecnym szmerem podnieconych g�os�w. Dzieci, zwykle bawi�ce si� cicho i sm�tnie po zau�kach, dzi� z krzykiem biega�y wok�, ubrane w swe najlepsze ubrania. Panowa�o barwne o�ywienie, �wi�to zmys��w, gor�czkowe oczekiwanie Wielkiego Dnia.

A� wreszcie nadszed� czas. Je�d�cy, wys�ani na zwiady, powr�cili, tr�bi�c pomykali uliczkami i og�aszali:

��Handlarz nadje�d�a!

��Kt�ry? � wyrwa�o si� z tysi�cy krtani.

��Na wozach s� barwy handlarza Moarkana � odpowiadali zwiadowcy, ci�li ostrogami i galopowali dalej. A imi� handlarza podawano dalej, kr��y�o ono po domach i chatach, i ka�dy mia� o nim co� do powiedzenia. � Moarkan! � Przypominano sobie, kiedy by� ostatnio w Yahannochii i jakie w�wczas mo�na by�o u niego kupi� towary z dalekich miast. � Moarkan! � Dociekano, sk�d handlarz przyje�d�a, z jakich miast przywozi wie�ci lub mo�e nawet listy. � Nadje�d�a Moarkan�!

Lecz musia�y min�� jeszcze ca�e dwa dni, nim pot�ny orszak handlarza dotar� do miasta.

Najpierw pojawi�a si� piechota, �o�nierze maszeruj�cy przed karawan� woz�w. Z daleka wygl�dali jak jedna ogromna g�sienica poro�ni�ta b�yszcz�cymi kolcami, pe�zn�ca wzd�u� drogi do Yahannochii. Gdy zbli�yli si�, mo�na by�o rozr�ni� m�czyzn w sk�rzanym rynsztunku, dzier��cych skierowane ku niebu oszczepy, kt�rych nagie ostrza po�yskiwa�y, odbijaj�c s�oneczny blask. Kroczyli ci�ko, na twarzach skorupa zmieszanego z potem kurzu, spojrzenie nieobecne i ot�pia�e z wyczerpania. Na plecach wszyscy nosili barwy handlarza, jak wypalone znaki.

Za nimi post�powali jezdni. Na prychaj�cych, z trudem kie�znanych koniach, nadje�d�ali drog�, uzbrojeni w miecze, topory, ci�kie bicze i no�e. Niekt�rzy z dum� przypasali stare, okopcone miotacze promieni, a wszyscy butnie spogl�dali w d� na mieszka�c�w miasta, stoj�cych szpalerem wzd�u� drogi. Uchowaj Bo�e, by kto� zanadto zbli�y� si� do orszaku! Natychmiast spada�y na niego bicze; je�d�cy z trzaskiem torowali szerok� alej� w�r�d gapi�w, by zapewni� przejazd sun�cym za nimi wozom.

Wozy by�y ci�gni�te przez wielkie, kud�ate bawo�y rasy baraq, kt�rych spl�tana sier�� cuchn�a tak, jak mog� cuchn�� tylko te bawo�y. Nadje�d�a�y skrzypi�c, trzeszcz�c i ko�ysz�c si�; ich kanciaste, okute �elazem ko�a mozolnie me��y suche koleiny. Wiadomo by�o wszystkim, �e wozy wy�adowane s� kosztowno�ciami pochodz�cymi z odleg�ych ziem, a� po dach upchni�to w nich worki pe�ne rzadkich przypraw, zwoje delikatnych tkanin, beczki drogich smako�yk�w, �adunki szlachetnych gatunk�w drewna i szkatu�y, wype�nione po brzegi niezliczonymi szlachetnymi kamieniami. Na koz�ach nieruchomo siedzieli tocz�cy wok� w�ciek�ym wzrokiem furmani, pop�dzali krocz�ce oboj�tnie i ci�ko bawo�y, aby te, nienawyk�e do panuj�cego wok� zam�tu, nie zatrzyma�y si�.

Nadje�d�a� wspaniale zdobiony, ci�gni�ty przez szesna�cie bawo��w wielki w�z mieszkalny handlarza i jego rodziny. Ka�dy wyci�ga� szyj� w nadziei, �e cho� na moment ujrzy samego Moarkana, lecz ten si� nie pokaza�. Okna by�y zas�oni�te i tylko na ko�le siedzia�o dw�ch osowia�ych furman�w.

Wreszcie na ko�cu jecha� w�z z kobiercami. Przez zgromadzony na poboczu t�um przelecia� szmer. Naliczono nie mniej ni� osiemdziesi�t dwa bawo�y zaprz�gni�te do tego stalowego kolosa. Jego pancerna skrzynia nie mia�a nawet najmniejszego okienka, ni szczeliny, zaledwie jedne jedyne w�skie drzwi, do kt�rych klucz mia� tylko i wy��cznie handlarz. Pot�nie trzeszcz�c, osiem szerokich k� wa��cego ton� giganta grz�z�o g��boko w pod�o�u, a furman musia� stale spuszcza� bat na futro bawo��w, by te posuwa�y si� naprz�d. W�z jecha� w eskorcie jezdnych, �o�nierzy, nieufnie tocz�cych wok� badawczym spojrzeniem, jakby obawiali si�, �e w ka�dej chwili mog� zosta� napadni�ci i obrabowani. Powszechnie wiadomo by�o, �e w tym wozie wieziono kobierce z kobiecych w�os�w, zakupione przez handlarza podczas tej wyprawy kupieckiej oraz pieni�dze na kupno nast�pnych, niezmiernie du�o pieni�dzy.

Dalej sun�y inne wozy: wozy mieszkalne wy�szego personelu handlarza, wozy z zaopatrzeniem dla �o�nierzy i wozy do transportu namiot�w i innego sprz�tu, niezb�dnego w tak wielkiej karawanie. Za orszakiem bieg�y dzieci z miasta, krzycza�y, gwizda�y i wo�a�y pe�ne zachwytu nad podniecaj�cym widowiskiem.

W�r�d d�wi�k�w fanfar karawana wtoczy�a si� na wielki plac targowy. Flagi i sztandary �opota�y na wysokich masztach, a miejscy rzemie�lnicy dogl�dali swych stoisk ustawionych w k�cie wielkiego rynku. Wystawili na nich na sprzeda� swe wyroby w nadziei na dobry interes z przekupniami z orszaku handlarza. Gdy wozy karawany handlarza zatrzyma�y si�, kupcy z jego orszaku bez zw�oki rozpocz�li budow� swoich stoisk i stragan�w. Plac ponownie rozbrzmia� mieszanin� g�os�w, s�ycha� by�o okrzyki i �miechy, stuk narz�dzi i pobrz�kiwanie rurek rusztowa�. Mieszka�cy Yahannochii t�oczyli si� nie�mia�o na uboczu, za� jezdni handlarza przeciskali si� na swoich dumnych rumakach przez o�ywiony rozgardiasz na placu � gdy kto� z miejscowych wyda� im si� nadto w�cibski, grozili mu, k�ad�c d�o� na przypasanym biczu.

Pojawi�a si� miejska starszyzna, nadeszli odziani w swe najlepsze stroje, eskortowani przez gwardi� miejsk�. Ludzie ze �wity handlarza rozsun�li si�, tworz�c �cie�k�, kt�r� starsi miasta kroczyli w kierunku wozu Moarkana. Tam cierpliwie czekali, a� otwarto od �rodka ma�e okienko, przez kt�re wyjrza� handlarz. Zamieni� kilka s��w z dostojnikami, po czym skin�� na jednego ze swych podw�adnych.

Herold handlarza zwinnie jak jaszczurka wspi�� si� na dach wozu handlarza, stan�� tam na szeroko rozstawionych nogach i rozrzucaj�c szeroko ramiona, zawo�a�:

��Yahannochio! Og�aszam otwarcie targowiska!

��Od pewnego czasu dochodz� nas zadziwiaj�ce pog�oski o cesarzu � powiedzia� jeden ze starszyzny do Moarkana, gdy wok� trwa�a ha�a�liwa ceremonia otwarcia targowiska. � Czy mo�e wiadomo wam co� bli�szego na ten temat?

Chytre oczy Moarkana zw�zi�y si�.

��O jakich pog�oskach m�wicie, panie?

��Chodzi mi o pog�osk�, �e cesarz abdykowa�.

��Cesarz? Czy cesarz mo�e abdykowa�? Czy s�o�ce mog�oby bez niego �wieci�? Czy� nie zgas�yby gwiazdy na nocnym niebie, gdyby zabrak�o cesarza? � Handlarz potrz�sn�� sw� obros�� sad�em g�ow�. � I dlaczego cesarscy przewo�nicy kupuj� ode mnie w�osiane kobierce, jak od niepami�tnych czas�w? Ja tak�e s�ysza�em te pog�oski, ale nic o tym wszystkim nie wiem.

Na du�ej, przystrojonej scenie poczyniono tymczasem ostatnie przygotowania do rytua�u b�d�cego w�a�ciwym celem przyjazdu handlarza: rytua�u przekazania w�osianych kobierc�w.

��Obywatele Yahannochii, przyb�d�cie i zobaczcie! � wo�a� mistrz ceremonii, bia�obrody cz�owiek pot�nej postury, odziany w br�z, czer�, czerwie� i z�oto, barwy cechu tkaczy w�osianych kobierc�w. A ludzie przerwali swoje zaj�cia i rozmowy, zwr�cili wzrok na scen� i powoli zbli�yli si�.

Tego roku trzynastu tkaczy uko�czy�o kobierce i teraz mia�o podarowa� je swoim synom. Dywany zamocowano na wielkich statywach, wisia�y tam przys�oni�te szarymi chustami. Dwunastu tkaczy stawi�o si� osobi�cie, starzy, przygarbieni m�czy�ni, z trudem trzymaj�cy si� na nogach i mrugaj�cy wok� swymi na p� o�lep�ymi oczami. Ostatni z tkaczy ju� nie �y�, reprezentowa� go m�odszy cz�onek cechu. Po drugiej stronie sceny stali synowie starych rzemie�lnik�w, trzynastu m�odych m�czyzn.

��Obywatele Yahannochii, skierujcie swoje spojrzenie na te kobierce z kobiecych w�os�w, kt�re stan� si� ozdob� cesarskiego pa�acu! � Jak co roku, gdy na te s�owa tkacze odkryli dywany, dzie�a ca�ego swego �ycia, przez t�um przebieg� pe�en podziwu szmer.

Lecz tym razem w zgodny akord g�os�w wmiesza�a si� nuta pow�tpiewania.

��Czy� nie m�wiono, �e cesarz abdykowa�? � pyta� co poniekt�ry.

Fotograf, przyby�y w orszaku handlarza, wszed� na scen� i oferowa� swoje us�ugi. Jak ka�e tradycja, sfotografowano osobno ka�dy kobierzec, ka�dy ze starych tkaczy wzi�� dr��cymi palcami zdj�cie, wykonane przez fotografa jego wiekowym, odrapanym aparatem.

Potem mistrz ceremonii rozpostar� r�ce szerokim, uciszaj�cym gestem, zamkn�� oczy i czeka�, a� cisza zapanuje na wielkim placu. Wszyscy zamarli i jak urzeczeni �ledzili wydarzenia na scenie. Zamilk�y wszystkie rozmowy, rzemie�lnicy przy stoiskach od�o�yli narz�dzia i przyrz�dy, ka�dy zatrzyma� si� tam, gdzie akurat sta�, zapanowa� taki spok�j, �e s�ycha� by�o nawet szelest ubra� i szum wiatru wiej�cego nad dachami wysokich dom�w.

��Sk�adamy dzi�ki cesarzowi za wszystko, co posiadamy i za wszystko, czym jeste�my � mistrz ceremonii uroczy�cie wyrecytowa� tradycyjn� formu��. � Niesiemy dzie�o naszego �ycia w dzi�kczynnym darze temu, kt�ry darowa� nam �ycie, bez kt�rego byliby�my niczym. Ka�dy �wiat imperium sk�ada danin� dla przyozdobienia cesarskiego pa�acu, tak i nas uszcz�liwiono tym zaszczytem, pozwalaj�c uradowa� oko cesarza nasz� sztuk�. Ten, kt�ry stworzy� najja�niejsze gwiazdy na niebie i ciemno�� mi�dzy nimi, wy�wiadcza nam �ask�, stawiaj�c sw� stop� na dzie�ach naszych r�k. Niech b�dzie uwielbiony teraz i po wszystkie czasy.

��Niech b�dzie uwielbiony � zaszemrali ludzie zgromadzeni na wielkim placu i sk�onili g�owy. Na znak mistrza ceremonii uderzono w gong.

��Nasta�a godzina � zawo�a�, zwr�cony do m�odych m�czyzn. � Godzina odnowy wiecznego testamentu tkaczy w�osianych kobierc�w. Ka�de pokolenie ma d�ug wzgl�dem poprzedniego i sp�aca go w�asnym dzieciom. Czy pragniecie dotrzyma� zobowi�za� tego testamentu?

��Pragniemy � odpowiedzieli ch�rem synowie.

��Otrzymacie wi�c dzie�o r�k waszych ojc�w i zaci�gniecie wobec nich d�ug � mistrz ceremonii doko�czy� formu�y i da� sygna� do drugiego uderzenia w gong.

Starzy gobeliniarze wyci�gn�li przed siebie no�e, by ostro�nie przeci�� ta�my mocuj�ce ich kobierce do ram. Odci�cie dywanu od ramy by�o aktem symbolicznym � oznacza�o doko�czenie �yciowego dzie�a. Jeden po drugim synowie podchodzili do ojc�w, kt�rzy ostro�nie zwijali swoje gobeliny i wk�adali je w r�ce syn�w, niejeden ze �zami w oczach.

Gdy zosta� przekazany ostatni kobierzec, rozleg�y si� oklaski, zacz�a gra� muzyka i jakby p�k�a tama, na nowo rozbrzmia� g�o�ny rwetes targowiska, na kt�rym zapanowa� teraz prawdziwie �wi�teczny nastr�j.

Dirilja, pi�kna c�rka handlarza, ze swego okna przygl�da�a si� rytua�owi przekazania kobierc�w i gdy rozbrzmia�a muzyka, w jej oczach tak�e pojawi�y si� �zy, lecz by�y to �zy b�lu. Szlochaj�c, opar�a g�ow� o szyb� i kurczowo wczepi�a palce w d�ugie, jasne, rudawe w�osy.

Moarkan, zaj�ty przed lustrem uk�adaniem fa�d swojej wspania�ej b�yszcz�cej peleryny, parskn�� ze z�o�ci�.

��Min�y ju� ponad trzy lata, Diriljo! Znalaz� pewnie inn� i nic tu nie pomog� nawet wszystkie �zy �wiata.

��Ale obieca�, �e b�dzie na mnie czeka�! � szlocha�a dziewczyna.

��Ba, �atwo si� to m�wi, gdy jest si� zakochanym � odpowiedzia� handlarz. � I �atwo si� o tym zapomina. M�ody m�czyzna o gor�cej krwi obiecuje to co trzy dni innej.

��Nieprawda. Nigdy w to nie uwierz�. Przysi�gli�my sobie wieczn� mi�o�� a� do �mierci i by�a to �wi�ta przysi�ga. Tak �wi�ta, jak przymierze unii �wiat�w.

Moarkan przez chwil� w milczeniu przygl�da� si� c�rce, po czym z westchnieniem potrz�sn�� g�ow�.

��Przecie� prawie go nie zna�a�, Diriljo. Uwierz mi, jeszcze b�dziesz zadowolona, �e tak si� to sko�czy�o. Co by ci� czeka�o jako �on� tkacza w�osianych kobierc�w? Zawsze, gdy chcia�aby� si� uczesa�, sta�by za tob� i zdejmowa� ze szczotki ka�dy tw�j w�os. Musia�aby� dzieli� go z dwoma albo trzema kobietami, a mo�e by�oby ich jeszcze wi�cej. Je�li urodzi�aby� mu dziecko, zawsze obawia�aby� si�, �e ci je zabior�. Je�eli wyjdziesz za Buratiego�

��Nie zostan� �on� grubego, t�ustego handlarza, nawet, gdyby mia� zap�aci� za mnie kobiercami wa��cymi tyle, co ja sama! � krzykn�a ze z�o�ci� Dirilja.

��Jak chcesz � odpowiedzia� Moarkan. Obr�ci� si� z powrotem do lustra i za�o�y� ci�ki, srebrny �a�cuch, symbol swego stanu. � Teraz musz� i��. � Otwar� drzwi, do �rodka wdar� si� gwar targowiska. � Zreszt� � doda�, wychodz�c � wygl�da na to, �e los jest po mojej stronie � cesarzowi niech b�d� dzi�ki!

W towarzystwie starszego cechu gobeliniarzy, handlarz wkroczy� na scen�, by oszacowa� warto�� kobierc�w i dokona� zakupu. Moarkan dostojnie zbli�y� si� do pierwszego dziedzica i kaza� pokaza� sobie dywan, mi�sistymi palcami sprawdzi� grubo�� sup��w i dok�adnie obejrza� wz�r, nim zaproponowa� cen�. Muzyka nieprzerwanie gra�a dalej; ewentualni gapie mogli tylko obserwowa� czynno�ci handlarza i reakcje tkaczy na jego ofert�. Wszystko, co m�wili, gin�o bezpowrotnie w�r�d panuj�cego na targowisku tumultu.

M�odzi m�czy�ni przewa�nie przytakiwali tylko z opanowanym wyrazem poblad�ych twarzy. Wtedy handlarz kiwni�ciem d�oni przywo�ywa� czekaj�cego w odleg�o�ci kilku krok�w pracownika i udziela� mu kr�tkich wskaz�wek. Ten z pomoc� kilku �o�nierzy troszczy� si� o dalszy przebieg transakcji � dostarczenie i przeliczenie pieni�dzy, transport w�osianego kobierca do wozu pancernego � Moarkan tymczasem przechodzi� do nast�pnego dywanu.

Mistrz cechu interweniowa�, gdy cena wymieniona przez handlarza wydawa�a mu si� bezzasadnie niska. Czasem dochodzi�o z tego powodu do o�ywionych dyskusji, jednak Moarkan by� na mocniejszej pozycji. Tkacze kobierc�w mogli tylko wybiera� mi�dzy przyj�ciem jego warunk�w lub czekaniem ca�y kolejny rok, z nadziej�, �e nast�pny handlarz zaproponuje im lepsz� cen�.

Jeden ze starych gobeliniarzy upad� nagle, gdy Moarkan wymieni� cen� i umar� kilka chwil p�niej. Handlarz poczeka�, a� cia�o zostanie zabrane ze sceny i niewzruszony kontynuowa� wyceny. T�um niemal nie zauwa�y� tego zaj�cia. Podobne wypadki zdarza�y si� prawie ka�dego roku, a w�r�d tkaczy uwa�ano tak� �mier� za szczeg�lnie zaszczytn�. Nawet muzyka nie przesta�a gra�.

Dirilja otwar�a jedno z okien po stronie wozu przeciwnej ni� scena i wystawi�a przez nie g�ow�. Jej pi�kne d�ugie w�osy zwraca�y uwag� i za ka�dym razem, gdy zauwa�y�a, �e kto� zerka w jej stron�, kiwa�a na niego i pyta�a:

��Czy znacie Abrona?

Wi�kszo�ci imi� to z niczym si� nie kojarzy�o, ale niekt�rzy go znali.

��Abron? Syn tkacza kobierc�w, czy� nie?

��Tak, znacie go?

��Kiedy� bywa� tu cz�sto w szkole, ale m�wiono, �e jego ojciec by� temu przeciwny.

��A teraz? Co robi teraz?

��Nie wiem. Ju� od dawna nikt go nie widzia�, od bardzo dawna�

To by�o dla Dirilji jak cios w samo serce, lecz gdy nareszcie trafi�a na star� kobiet�, kt�ra zna�a Abrona, przemog�a si� i zapyta�a:

��Czy nie m�wiono, �e o�eni� si�?

��O�eni�? Abron? Nie� � powiedzia�a stara kobieta. � To musia�oby odby� si� przecie� podczas �wi�ta w zesz�ym roku albo w jeszcze poprzednim, a o tym wiedzia�abym na pewno, bo trzeba wam wiedzie�, �e mieszkam tutaj, zaraz przy rynku, w ma�ym pokoju na strychu tego domu, tam po drugiej stronie�

Tymczasem rozpocz�y si� przygotowania do zalot�w. Gdy sko�czono sprzedawa� ostatnie kobierce, zbli�yli si� ojcowie, prowadz�c swe c�rki doros�e do wieku odpowiedniego do zam�cia i stan�li z nimi na skraju sceny, kiedy za� handlarz ze starszym cechu opu�cili scen�, kapela zmieni�a nut� na skoczne taneczne melodie. Dziewcz�ta wykonuj�c wabi�ce ruchy, powoli zbli�a�y si� w ta�cu do m�odych tkaczy, stoj�cych po�rodku sceny ze szkatu�ami pe�nymi pieni�dzy i z zak�opotaniem obserwuj�cych odgrywane przed nimi widowisko.

Teraz mieszczanie st�oczyli si� cia�niej wok� sceny i klaskali zach�caj�co. Sp�dnice dziewcz�t wirowa�y w ta�cu, a one same kr�ci�y g�owami, a� ich w�osy fruwa�y w powietrzu i w �wietle zachodz�cego s�o�ca wygl�da�y jak kolorowe p�omienie b��dnych ognik�w. Ta�cz�c, zbli�a�y si� do upatrzonych m�odych m�czyzn, przelotnie dotyka�y ich piersi lub policzk�w i odskakiwa�y z powrotem, wabi�y i podnieca�y, �mia�y si� i przewraca�y oczyma, czasem nawet unosi�y sp�dnic� nad kolano lub szybkim ruchem przesuwa�y d�onie po kr�g�o�ciach cia�a.

T�um krzykn�� z rado�ci, gdy z kr�gu m�odych ludzi oderwa� si� pierwszy i poszed� za jedn� z dziewcz�t. Ta rzuca�a mu obiecuj�ce spojrzenia, cofa�a si� jednak, niby nie�mia�o i czubkiem j�zyka przesuwa�a po p�otwartych ustach, by zniech�ci� pozosta�e, kt�re mia�yby ochot� spr�bowa� szcz�cia u tego samego m�czyzny; wabi�a go i przyci�ga�a tak a� do swego ojca, gdzie m�odzieniec m�g� tradycyjn� formu�� poprosi� o jej r�k�. Jak by�o w zwyczaju, ojciec ��da� wtedy pokazania zawarto�ci skrzyni m�odego tkacza i razem, przez zgie�kliwe zamieszanie, szli do kr�gu na �rodku sceny, z kt�rego odrywali si� teraz pojedynczo tak�e inni m�odzi m�czy�ni, by wybra� sobie pierwsz� �on�. Tam m�ody gobeliniarz otwiera� pokryw� szkatu�y i ojciec, je�li by� zadowolony z tego, co zobaczy� we wn�trzu, udziela� zgody. Teraz przychodzi�a kolej na starszego cechu, by sprawdzi� w�osy kobiety. Je�li on tak�e nie mia� �adnych zastrze�e�, dokonywa� za�lubin i wpisywa� je do ksi�gi cechu.

Dirilja wpatrywa�a si� w scen�, nie widz�c w�a�ciwie, co si� na niej dzieje. Wabienie m�odych tkaczy wyda�o jej si� bardziej niedorzeczne i pozbawione znaczenia ni� dzieci�ce zabawy. Ponownie prze�ywa�a godziny sp�dzone z Abronem, wtedy, przed trzema laty, gdy poch�d handlowy jej ojca ostatni raz zatrzyma� si� w Yahannochii. Widzia�a przed sob� jego twarz, pami�ta�a poca�unki, czu�a na ciele dotyk delikatnych d�oni i prze�ywa�a na nowo strach, �e zostan� przy�apani na schadzce, kt�ra dawno przekroczy�a granice, jakich wypada�o przestrzega� niezam�nej m�odzie�y. S�ysza�a jego g�os i dozna�a jeszcze raz tej samej co w�wczas pewno�ci, �e to by�o bardzo powa�ne.

Nagle zrozumia�a, �e nie b�dzie umia�a �y� dalej, je�li nie wyja�ni, co sta�o si� z Abronem. Mog�aby pr�bowa� o nim zapomnie�, ale cen�, jak� musia�aby zap�aci�, by�aby utrata wewn�trznej pewno�ci siebie. Nigdy nie wiedzia�aby, czy mo�e sobie zaufa�. Nie by�a to sprawa ura�onej dumy czy zazdro�ci. Je�li �wiat by� tak urz�dzony, �e pewno��, kt�r� czu�a, okaza�aby si� u�ud�, to nie warto by�o na nim �y�.

Wyjrza�a przez wszystkie okna wozu, nigdzie nie mog�a dojrze� ojca. Prawdopodobnie siedzia� teraz ze starszymi miasta, wymienia� si� nowinkami i prowadzi� swe tajemnicze interesy.

Na rynku zapalono pierwsze pochodnie, gdy Dirilja zacz�a pakowa� ubrania i inne drobiazgi do niewielkiej torby.

Muzyka przesta�a gra�. Niekt�re stoiska ju� rozmontowano, towary za�adowano z powrotem na wozy i liczono pieni�dze. Wielu mieszczan rozesz�o si� do dom�w.

Po zako�czonych za�lubinach m�odych gobeliniarzy z ich pierwszymi �onami, teraz, w migotliwym �wietle pochodni, na scenie odbywa� si� targ drugich �on. Stali tam wyczekuj�co m�czy�ni ze swoimi m�odymi, lub ju� nie tak bardzo m�odymi, c�rkami. Niekt�rzy starsi tkacze, cz�sto w towarzystwie �on, cz�apali powoli od jednej dziewczyny do drugiej, taksuj�c je spojrzeniami. Wprawnymi palcami sprawdzali przydatno�� w�os�w, tu i �wdzie rozpoczyna�y si� ju� targi. Wzi�cie drugiej �ony nie wymaga�o specjalnych ceremonii; wystarcza�o, by ojciec wyrazi� zgod�, mog�a odej�� z tkaczem od zaraz.

Nast�pnego ranka odjazd karawany op�nia� si�. Wozy sta�y gotowe do jazdy, bawo�y niespokojnie parska�y i grzeba�y kopytami, piesi �o�nierze czekali ustawieni ko�em wok� orszaku. S�o�ce wznosi�o si� coraz wy�ej, a ci�gle nie odtr�biono odjazdu. Plotka g�osi�a, �e zagin�a Dirilja, c�rka handlarza kobierc�w. Ale oczywi�cie nikt nie mia� odwagi zapyta�.

Wreszcie us�yszano je�d�c�w, galopuj�cych uliczkami miasta. Zaufany s�uga handlarza pospieszy� do jego wozu i zapuka� w szyb�. Moarkan otwar� drzwi i wyszed�, odziany w najlepsze szaty i przyozdobiony we wszystkie insygnia swej godno�ci. Z kamienn� twarz� wys�ucha� sprawozdania szpieg�w.

��Szukali�my wsz�dzie, w mie�cie i na drogach z miasta ku wzg�rzom � opowiada� przyw�dca jazdy � lecz nigdzie nie trafili�my na �lad waszej c�rki.

��Ona nie jest ju� moj� c�rk�. � powiedzia� Moarkan pos�pnie i rozkaza�: � Dajcie sygna� do odjazdu! I zaznaczcie na mapach, �e nie chcemy ju� nigdy przyby� do Yahannochii.

Orszak handlarza zosta� wprawiony w ruch powoli, ale niepowstrzymanie, jak kamienna lawina. Tym razem, podczas wyjazdu z miasta, na poboczach sta�o ju� tylko kilkoro dzieci. W chmurze kurzu toczy� si� monstrualny poch�d woz�w, zwierz�t i ludzi, zostawiaj�c �lad k� i odcisk�w kopyt tak g��boki, �e potrzeba by�o kilku tygodni, by zawia� go py�.

Dirilja czeka�a w ukryciu na skraju miasta, a� karawana handlarza zniknie za horyzontem, potem jeszcze jeden dzie�, nim odwa�y�a si� wyj��. Wi�kszo�� ludzi nie rozpoznawa�a jej, a ci nieliczni, kt�rzy j� poznali, zadowalali si� pogardliwym spojrzeniem.

Uda�o jej si� dowiedzie�, jak dotrze� do domu tkacza w�osianych kobierc�w, Ostvana. Wyposa�ona w troch� prowiantu, butelk� wody i szar� chust� dla ochrony przed s�o�cem i kurzem, ruszy�a w drog�.

Bez konia podr� by�a d�uga i uci��liwa. Z zazdro�ci� patrzy�a na handlark� zbli�aj�c� si� z naprzeciwka, ma��, stare�k� kobiet�, jad�c� na jucznym o�le i prowadz�c� za sob� dwa inne, wysoko za�adowane belami tkanin, koszami i sk�rzanymi workami. Cho� Dirilja mia�a przy sobie do�� pieni�dzy, by kupi� ka�de zwierz� w mie�cie, przecie� nikt nie sprzeda�by jej nawet kulawego os�a, jej, m�odej kobiecie podr�uj�cej samotnie.

Kamienista �cie�ka wspina�a si� pod g�r�, coraz cz�ciej musia�a zatrzymywa� si� dla z�apania oddechu, a kiedy s�o�ce stan�o wysoko na niebie, wczo�ga�a si� w cie� pod nawisem skalnym i wypoczywa�a, a� poczu�a, �e wracaj� jej si�y. Tak min�� prawie ca�y dzie�, nim dotar�a do celu.

Dom chyli� si�, wyblak�y i zwietrza�y, jak czaszka starego zwierz�cego szkieletu. Czarne otwory okien zdawa�y si� wpatrywa� badawczo w m�od� kobiet�, wyczerpan�, stoj�c� na czysto zamiecionym podw�rku i rozgl�daj�c� si� niezdecydowanie.

Niespodziewanie otwar�y si� drzwi i niepewnym krokiem, kiwaj�c si� na s�abych n�kach, wysz�o z nich ma�e dziecko, a za nim szczup�a kobieta o opadaj�cych d�ugimi lokami w�osach.

Serce Dirilji skurczy�o si� z trwogi, gdy pozna�a, �e ma�e dziecko to ch�opiec.

��Przepraszam, czy to dom Ostvana? � spyta�a z trudem.

��Tak � powiedzia�a kobieta i z ciekawo�ci� przyjrza�a jej si� od st�p do g��w. � A kim wy jeste�cie?

��Na imi� mam Dirilja. Szukam Abrona.

Twarz kobiety spos�pnia�a, jakby pad� na ni� cie�.

��A czemu go szukasz?

��On by�� To znaczy, my� Jestem c�rk� handlarza w�osianych kobierc�w Moarkana. Abron i ja zar�czyli�my si� ale on nie przyszed� i� � Urwa�a, gdy po tych s�owach kobieta podesz�a do niej i j� obj�a.

��Mam na imi� Garliada � powiedzia�a. � Dirilja, Abron nie �yje.

Wprowadzi�y j� do �rodka, Garliada i Mera, pierwsza �ona Ostvana. Usadzi�y na krze�le i poda�y szklank� wody. Dirilja opowiedzia�a swoj� histori�, a Mera, matka Abrona, swoj�.

Gdy wszystko zosta�o ju� powiedziane, milcza�y.

��Co mam teraz zrobi�? � spyta�a po cichu Dirilja. � Opu�ci�am ojca bez jego zgody; musi si� mnie wyrzec, a je�li go jeszcze kiedy� spotkam, b�dzie musia� mnie zabi�. Nie mog� wr�ci�.

Garliada wzi�a jej r�k�.

��Mo�esz zosta� tutaj. Ostvan we�mie ci� na drug� �on�, gdy z nim porozmawiamy i wszystko mu opowiemy.

��Tu b�dziesz przynajmniej bezpieczna � powiedzia�a Mera i doda�a: � Ostvan jest stary. Nie b�dzie ci� bra� do swego �o�a, Dirilja.

Dirilja powoli skin�a g�ow�. Jej spojrzenie spocz�o na ma�ym ch�opcu, siedz�cym na pod�odze i bawi�cym si� ma�� ram� tkack�, pow�drowa�o potem do szeroko otwartych drzwi, popatrzy�a w dal, poprzez niezliczone �a�cuchy skalistych szczyt�w i dolin, na zakurzone, nieurodzajne pustkowie, znaj�ce tylko wiej�cy bez ko�ca wiatr i bezlitosne s�o�ce. Potem rozwi�za�a w�ze�ek i zacz�a rozpakowywa� rzeczy.

Nag�y podmuch wiatru potarga� mu w�osy, spl�tane pasma opad�y na twarz. Nerwowym ruchem d�oni odgarn�� je i markotnie przyjrza� si� bia�ym kosmykom, kt�re zosta�y mu w palcach. Ka�de przypomnienie faktu, �e nieub�aganie stawa� si� coraz starszy, nape�nia�o go wstr�tem. Otrz�sn�� d�onie, jakby chcia� r�wnocze�nie otrz�sn�� si� z tych my�li.

Za d�ugo zasiedzia� si� w tych wszystkich domach, zbyt wiele razy pr�bowa� przekonywa� upartych ojc�w. Do�wiadczenie d�ugiego �ycia powinno by�o nauczy� go, �e to tylko strata czasu. Teraz wieczorny wiatr szarpa� wytart� szar� peleryn� i robi�o si� coraz ch�odniej. W�dr�wka samotnymi �cie�kami do odleg�ych dom�w tkaczy w�osianych kobierc�w z ka�dym rokiem zdawa�a mu si� coraz trudniejsza. Postanowi� z�o�y� jeszcze tylko jedn� wizyt�, potem ruszy� ju� w drog� powrotn�. Dom Ostvana i tak le�a� po drodze.

B�d� co b�d� staro�� mia�a jedn� zalet�, co niekiedy nastraja�o go nieco �agodniej: zapewnia�a mu ona w oczach ludzi autorytet i szacunek, jakich nigdy nie przynios�o mu niezbyt powa�ane stanowisko nauczyciela. Coraz rzadziej zdarza�o si�, �e musia� d�ugo dyskutowa� o tym, czy dzieci maj� ucz�szcza� na zaj�cia szkolne lub �e ojciec wzbrania� si� przed zap�aceniem czesnego za nast�pny rok. I coraz cz�ciej wystarcza�o ostre spojrzenie, by zdusi� tego rodzaju opory w zarodku.

Ale to wszystko stanowi�o mizerny argument za staro�ci�. Je�li tylko mia�bym wyb�r, my�la� zadyszany, cz�api�c pod g�r� po stromej �cie�ce. Mia� w zwyczaju wyprzedza� troch� kalendarz i zbiera� czesne nieco wcze�niej, dzi�ki czemu odbywa� swoje w�dr�wki jeszcze w ch�odnej porze roku. Przede wszystkim by�y to odwiedziny u tkaczy w�osianych kobierc�w, bo wszyscy mieszkali daleko za miastem, a z racji ich godno�ci wypada�o i�� do nich osobi�cie � te dni za ka�dym razem by�y m�cz�ce. Nie chcia� odbywa� tych w�dr�wek w s�onecznym �arze ko�ca roku.

Dotar� wreszcie do tarasu przed domem. Na z�apanie oddechu potrzebowa� kilku minut, przygl�da� si� wi�c domowi Ostvana. Budynek by� do�� stary, jak wi�kszo�� dom�w gobeliniarzy. Bystre oko nauczyciela pozna�o po u�o�eniu kamieni technik� murowania rozpowszechnion� w poprzednim stuleciu. Po niekt�rych przybud�wkach poznawa�, �e pochodz� z nowszych czas�w, cho� na pierwszy rzut oka te� wydawa�y si� stare.

Kogo dzi� jeszcze interesuj� takie rzeczy? � pomy�la� markotnie. To tak�e by�a wiedza, kt�ra zaginie wraz z nim. Zapuka� do drzwi, spogl�daj�c przy tym szybko w d�, sprawdzaj�c u�o�enie fa�d nauczycielskiej togi. Schludny wygl�d by� bardzo wa�ny, szczeg�lnie w tym domu.

Drzwi otwar�a stara kobieta. Pozna� j�. By�a to matka Ostvana.

��Garliado, b�d� pozdrowiona � powiedzia�. � Przychodz� po czesne za Taro�, twoj� wnuczk�.

��Parnagu � odpowiedzia�a po prostu. � Wejd�.

Opar� lask� o �cian� domu i wszed�, zbieraj�c fa�dy togi. Zaprosi�a go, by usiad� i poda�a mu kubek wody, potem posz�a na ty�y domu, by przywo�a� syna. Przez uchylone drzwi dobiega�y Parnaga odg�osy jej cz�apania, gdy wspina�a si� po schodach do pracowni tkackiej.

Wypi� �yk wody. Dobrze mu zrobi�o, �e m�g� chwil� posiedzie�. Rozgl�da� si� po pomieszczeniu znanym ju� z poprzednich wizyt, widzia� bia�e, surowe �ciany, pe�en plam miecz wisz�cy na haku, rz�d butelek z winem na p�ce wysokiego rega�u. Zza uchylonych drzwi pochwyci� spojrzenie jednej z �on tkacza, zaj�tej w pokoju obok sk�adaniem bielizny. Potem ponownie us�ysza� kroki, tym razem m�ode, spr�yste.

Przez drzwi wszed� m�ody m�czyzna o szczup�ej, zaci�tej twarzy. Ostvan m�odszy. M�wiono o nim, �e odnosi� si� do bliskich bardzo szorstko i grubia�sko. W jego obecno�ci mia�o si� wra�enie, �e stale pr�buje co� udowadnia�. Parnag nie darzy� go sympati�, cho� jednocze�nie wiedzia�, �e Ostvan w stosunku do niego odczuwa� g��boki szacunek. Pewnie przeczuwa, �e to mi zawdzi�cza �ycie, pomy�la� Parnag gorzko.

Pozdrowili si� sztywno i Parnag zda� Ostvanowi spraw� z post�p�w, jakie w poprzednim roku poczyni�a w nauce jego c�rka Taroa. Ostvan wszystkiemu przytakiwa�, ale nie zdawa�o si� go to zbytnio interesowa�.

��Wychowujecie j� w pos�usze�stwie i mi�o�ci do cesarza, prawda? � upewni� si�.

��Oczywi�cie � powiedzia� Parnag.

��Dobrze � skin�� g�ow� Ostvan, wyj�� kilka monet i odliczy� ilo�� potrzebn� na czesne.

Parnag odszed�, pogr��ony g��boko w my�lach. Ka�da wizyta w tym domu budzi�a w nim na nowo wspomnienie dawno minionych czas�w, kiedy by� jeszcze m�ody, silny i wierzy�, �e mo�e zmierzy� si� z ca�ym kosmosem, gdy czu� si� dostatecznie mocny, by w�asnymi si�ami wydziera� �wiatu jego prawdy i tajemnice.

Parnag prychn�� rozdra�niony. To wszystko dzia�o si� dawno temu. Dzi� by� starym, zdziwacza�ym cz�owiekiem, cierpi�cym od nadmiaru wspomnie�, nic ponadto. Poza tym pochmurnie � czerwone s�o�ce sta�o ju� nisko nad horyzontem, a jego promienie, zbyt s�abe, by ogrza� w�drowca, rzuca�y d�ugie cienie. Powinien si� pospieszy�, je�li chce dotrze� do domu przed zmrokiem.

Uwag� Parnaga zwr�ci� poruszaj�cy si� cie�. Gdy pod��y� za nim wzrokiem, rozpozna� na horyzoncie sylwetk� je�d�ca. Wielka posta� siedzia�a pochylona, jakby �pi�ca, na n�dznym ma�ym wierzchowcu, kt�ry z trudem przest�powa� z nogi na nog�.

Nie potrafi� powiedzie� dlaczego, lecz ten widok wzbudzi� w nim przeczucie zbli�aj�cego si� nieszcz�cia. Zatrzyma� si� i zmru�y� oczy, nie uda�o mu si� jednak nic wi�cej zobaczy�. �pi�cy je�dziec, wieczorem, nie by�o to absolutnie nic niezwyk�ego.

Gdy dotar� do domu, stwierdzi� ku swemu niezadowoleniu, �e zapomnia� zamkn�� okno izby szkolnej. Niestrudzony p�nocny wiatr mia� ca�y dzie�, by nawia� przyniesionego z pustyni, lekkiego jak kurz piasku i r�wnomiernie przypr�szy� nim ca�e pomieszczenie. Rozdra�niony Parnag wyj�� wystrz�pion� miot�� z szafy, w kt�rej trzyma� tak�e swoje nieliczne pomoce naukowe. Musia� wymie�� piach nawet z framugi okna, nim uda�o mu si� je zamkn��. Zapali� glinian� lampk� olejn�, w jej ciep�ym, migoc�cym �wietle zabra� si� do wycierania sto��w i krzese�, potem oczy�ci� p�ki na �cianie i sczytane ksi��ki, w ko�cu zmi�t� piasek z pod�ogi.

Usiad� potem zm�czony na jednym z krzese� i zapatrzy� si� przed siebie. Niespokojne �wiat�o, ta izba noc� � to tak�e przywo�ywa�o wspomnienia, rozbudzone wizyt� w domu Ostvana. Kiedy� cz�sto tutaj siedzieli, czytali fragmenty ksi��ek i dyskutowali na ich temat, zdanie po zdaniu omawiali z wielk� nami�tno�ci� i niejeden raz zasta� ich przy tym poranek. Potem nagle rozwi�za� t� ma�� grup�, z dnia na dzie�. P�niej zawsze unika� przebywania tutaj wieczorem.

Mia� jeszcze tamte ksi��ki. Le�a�y w ciemnym k�cie na strychu, upchni�te w stary, dziurawy worek ukryty pod opa�em. Postanowi� stanowczo nie rozpakowywa� ich ju� nigdy w �yciu i da� swemu nast�pcy mo�liwo�� znalezienia ich albo nie.

Nieszcz�sny ten, kto zw�tpi w cesarza.

Dziwne � przypomnia� sobie nagle, �e ju� gdy by� dzieckiem, w�a�nie to ze wszystkich przykaza� intrygowa�o go najbardziej. Mo�e w�tpienie by�o chorob�, z kt�r� przyszed� na �wiat i jego �yciowym zadaniem by�o j� zwalczy�. Wiara! Jak�e daleko mu by�o do uwierzenia. W rzeczywisto�ci, pomy�la� gorzko, poprzesta�em na unikaniu tego tematu.

Nieszcz�sny ten, kto zw�tpi w cesarza. Sprowadzi nieszcz�cie na wszystkich, kt�rzy z nim przestaj�.

W�wczas zwyci�stwem by�o zdobycie tych wszystkich ksi��ek. Na ich przywiezienie uda�o mu si� nam�wi� przyjaciela, wyruszaj�cego w podr� do miasta portowego i rok p�niej dosta� je, doznaj�c przy tym niepor�wnywalnego z niczym innym uczucia tryumfu. Zap�aci� za nie ogromn� kwot� pieni�dzy, ale dla niego by�y tyle warte. Da�by sobie nawet odj�� prawe rami�, �eby tylko mie� te ksi��ki, pochodz�ce z innych planet imperium.

W ten spos�b, nie zdaj�c sobie z tego sprawy, posia� ziarno zw�tpienia na urodzajnym pod�o�u.

Ku swemu bezgranicznemu zdumieniu odkry�, �e w ksi��kach, pochodz�cych z trzech r�nych �wiat�w, wspominano tkaczy w�osianych kobierc�w. Nie wszystkie s�owa rozumia�, jednak opis tej najwy�szej z wszystkich kast by� jednoznaczny: m�czy�ni, po�wi�caj�cy ca�e �ycie na utkanie z w�os�w swoich �on i c�rek jednego jedynego kobierca, przeznaczonego do cesarskiego pa�acu.

Pami�ta� dobrze chwil�, gdy podczas czytania zatrzyma� si�, podni�s� przera�ony wzrok i nieruchomo wpatrywa� w kopc�cy p�omie� lampy olejnej � jednocze�nie formu�owa�y si� w nim pytania, nie maj�ce od tej chwili opu�ci� go ju� nigdy.

Zacz�� oblicza�. Wi�kszo�� jego uczni�w nie osi�ga�a nigdy wartej wzmianki bieg�o�ci w pos�ugiwaniu si� wielkimi liczbami, lecz nawet on, cho� zalicza� rachunki do swych najmocniejszych stron, pr�dko popad� w trudno�ci. W samej Yahannochii mieszka�o oko�o trzystu tkaczy. Ile mog�o by� miast podobnej wielko�ci? Nie wiedzia�, ale nawet przy bardzo ostro�nych szacunkach dochodzi� do zapieraj�cych dech w piersiach ilo�ci w�osianych kobierc�w, zwo�onych corocznie przez handlarzy do miasta portowego, by przekaza� je cesarskim przewo�nikom. A jeden dywan wcale nie by� ma�y � jego wysoko�� i szeroko�� r�wna�y si� wzrostowi cz�owieka, do takich wymiar�w d��ono.

Jak brzmia� statut cechu tkaczy w�osianych kobierc�w? Ka�da prowincja imperium przyczynia si� do ozdobienia cesarskiego pa�acu, a naszym zaszczytnym udzia�em jest tkanie najkosztowniejszych kobierc�w wszech�wiata. Jak wielki jest ten pa�ac, �e produkcja ca�ej planety nie starcza�a, by wy�o�y� go dywanami?

Zdawa�o mu si�, �e �ni. Te obliczenia m�g� zrobi� ju� dawno, ale nigdy nie przysz�o mu to do g�owy; do tej pory takie rachunkowe zabawy wyda�yby mu si� blu�nierstwem. Ale odk�d mia� ksi��ki, opowiadaj�ce o tkaczach w�osianych kobierc�w na trzech innych planetach� A kto wie, ilu ich jeszcze mo�e by�.

Nie pami�ta� ju� dobrze, dlaczego wtedy w�a�nie tak post�pi�: utworzy� niewielki kr�g, spotykaj�cy si� regularnie wieczorami; kilku m�czyzn, jego r�wie�nik�w, kt�rzy uznali, �e warto jeszcze si� czego� nauczy�. By� mi�dzy nimi znachor, kilku rzemie�lnik�w i jeden z bogatych w�a�cicieli stad.

To by�o �mudne i m�cz�ce zaj�cie. Chcia� wychowa� sobie takich partner�w do rozmowy, jakich potrzebowa�. Tylu rzeczy musieli si� najpierw nauczy�, nim b�dzie sens dyskutowa� z nimi o sprawach, kt�re zajmowa�y go naprawd�. Jak wi�kszo�� ludzi, mieli zaledwie mgliste wyobra�enie o �wiecie, w kt�rym �yli. Cesarz mieszka� w �pa�acu mi�dzy gwiazdami�, tyle wiedzieli � ale nie rozumieli, co to znaczy. Musia� wi�c najpierw przekaza� im wszystko, co sam wiedzia� o gwiazdach i planetach, �e gwiazdy na nocnym niebie nie by�y niczym innym, jak bardzo odleg�ymi s�o�cami, z kt�rych wiele otoczonych by�o planetami, na kt�rych tak�e mieszkali ludzie; �e wszystkie te planety oczywi�cie nale�a�y do cesarskiego imperium i �e na jednej z nich, niezmiernie oddalonej od serca monarchii, sta� pot�ny cesarski pa�ac. Musia� pokaza� im, jak oblicza si� powierzchni�, nauczy� rachowania na wielkich liczbach. Dopiero potem m�g� ostro�nie spr�bowa� wprowadzi� ich w swe heretyckie przemy�lenia.

A jednak nieszcz�sny b�dzie ten, kto zw�tpi w cesarza i sprowadzi nieszcz�cie na wszystkich, z kt�rymi przestaje. To ma pocz�tek w jednym punkcie i rozprzestrzenia si� potem jak poch�aniaj�cy wszystko ogie�

Tak�e nast�pnego dnia, podczas lekcji, nie opu�ci�y go wspomnienia. Ma�e pomieszczenie wype�nione by�o jak zwykle do ostatniego krzes�a i ostatniego wolnego miejsca na pod�odze, na kt�rym da�o si� usi���. Dzi� musia� w�o�y� wiele wysi�ku w poskromienie zgrai ruchliwych dzieci. Klasa czyta�a ch�rem, Parnag, nieobecny duchem, �ledzi� tekst w swojej ksi��ce, pr�bowa� wy�owi� g�osy czytaj�ce �le lub zbyt wolno. Zwykle mu si� to udawa�o, lecz dzi� s�ysza� g�osy ludzi, kt�rych tu wcale nie by�o.

��Na rynku przemawia kaznodzieja � zawo�a� jeden ze starszych ch�opc�w, syn handlarza chustami. � Ojciec kaza� mi po lekcjach p�j�� go pos�ucha�.

��Mo�emy p�j�� tam wszyscy � odpar� Parnag. W sprawach religijnych stara� si� wykazywa� szczeg�ln� gorliwo��.

Nie zawsze tak by�o. W m�odo�ci by� bardziej otwarty, bez zastanowienia m�wi� o sobie i swoich uczuciach. Gdy nie czu� si� dobrze, usprawiedliwia� si� przed uczniami, a gdy zajmowa� go jaki� problem, w�wczas tak�e pozwala� sobie na rzucenie takiej czy innej uwagi podczas lekcji. Nawet wtedy, gdy sprowadzone ksi��ki wprawi�y go w g��bokie zw�tpienie i poczyni�y zam�t w jego my�lach, pr�bowa� opowiedzie� o tym uczniom.

Spojrza� w�wczas w patrz�ce na niego bez zrozumienia dzieci�ce oczy i zmieni� temat. Tylko jeden ucze�, bystry, niezwykle inteligentny ch�opiec imieniem Abron, zareagowa� inaczej.

Ku swemu zdumieniu w tym ma�ym, chudym ch�opcu Parnag znalaz� partnera do rozmowy, jakiego bezskutecznie poszukiwa� w�r�d doros�ych. Abron nie wiedzia� wiele, lecz wiedza, kt�r� posiada�, s�u�y�a mu za podstaw� do zdumiewaj�co samodzielnych przemy�le�. Patrz�c na kogo� swymi ciemnymi, niezg��bionymi oczyma, potrafi� z niewyszukan�, prostolinijn� inteligencj� dziecka podwa�a� kruche twierdzenia i zadawa� pytania trafiaj�ce w samo sedno problemu. Parnag by� zafascynowany, tote� bez zastanowienia zaprosi� ch�opca do udzia�u w wieczornych spotkaniach swego k�ka.

Abron przyszed� i siedzia� z szeroko otwartymi oczami, nie m�wi�c ani s�owa. Skutek by� taki, �e jego ojciec, Ostvan starszy, tkacz w�osianych kobierc�w, ca�kowicie zabroni� mu chodzenia do szko�y.

Nauczyciel zaproponowa� Abronowi, by ten przychodzi� do niego, ilekro� zechce, czyta� ksi��ki i pyta� o wszystko, co go zainteresuje. Tak Abron sta� si� sta�ym go�ciem w domu Parnaga. Regularnie udawa�o mu si� pod jakim� pozorem wymkn�� do miasta i sp�dza� potem godziny lub ca�e popo�udnia nad ksi��kami nauczyciela, a ten parzy� dla niego zio�ow� herbat� i najlepiej, jak potrafi�, odpowiada� na wszelkie pytania ch�opca.

Te godziny, jak wstrz��ni�ty Parnag zrozumia� dopiero teraz, by�y najszcz�liwsze w jego �yciu. Abron przypad� mu do serca jak w�asny syn; stara� si� z niemal ojcowsk� delikatno�ci� zaspokaja� nienasycony g��d wiedzy tego dziecka.

Zdarzy�o si� tak, �e Abron by� obecny przy niespodziewanej wizycie przyjaciela ponownie wracaj�cego z miasta portowego, z drug� paczk� ksi��ek � i z niewiarygodn� wiadomo�ci�.

��Jeste� pewien? � musia� upewni� si� Parnag.

��S�ysza�em o tym od wielu nieznajomych handlarzy. Trudno podejrzewa�, by si� um�wili.

��Rebelia?

��Tak. Rebelia przeciw cesarzowi.

��Czy co� takiego jest w og�le mo�liwe?

��M�wi�, �e cesarz musia� abdykowa�.

Abron nie przyszed� nigdy wi�cej. Kiedy�, p�niej, pod przysi�g� milczenia kto� powiedzia� Parnagowi, �e Abron nie �yje. Widocznie wyg�asza� w domu heretyckie, bezbo�ne mowy, w nast�pstwie czego ojciec zabi� go, darowuj�c tym samym �ycie nowo narodzonemu synowi.

W tamtej chwili Parnag poj�� ogrom swej zbrodni. Pozwoli�, by jego w�tpliwo�ci zniszczy�y m�ode, wiele obiecuj�ce �ycie. Sta� si� siewc� nieszcz�cia. Bez s�owa wyja�nienia rozwi�za� k�ko dyskusyjne i odt�d wzbrania� si� przed ponownym stawianiem zadawanych tam pyta�.

Gdy teraz otoczony uczniami wl�k� si� do rynku, opad�o go uczucie depresji. By� ch�odny, s�oneczny dzie�, lecz jemu zdawa�o si�, �e brnie przez mroczn� jak noc dolin�. Grz�z� we wspomnieniach jak w mia�kim piachu. Marginesem �wiadomo�ci widzia� siebie, jak czyni kilka niezdecydowanych pr�b, by utrzyma� dyscyplin� w gromadzie dzieci, ale tak naprawd� by�o mu to zupe�nie oboj�tne i pozostawi� je w ko�cu samym sobie.

Kaznodzieja siedzia� na jednym z kamiennych podest�w, na kt�rych w czasie �wi�ta ustawiano scen�. Wok� niego zebra�a si� grupa ludzi wszelkiego stanu i wieku, w skupieniu s�uchaj�cych jego s��w.

��Podczas mej w�dr�wki w ka�dym mie�cie spotykam ludzi, kt�rzy podchodz� do mnie �ali� si�, jak �le im si� powodzi, skar�� si�, �e cierpi�, czy to z powodu g�odu, biedy, czy przez swoich bli�nich � wykrzykiwa� w�a�nie, jakby �piewa� psalm z charakterystyczn� dla w�drownych kaznodziej�w intonacj�, daleko nios�c� g�os. � Opowiadaj� mi to wszystko, bo maj� nadziej�, �e mog� im pom�c � mo�e dobr� rad�, a mo�e czyni�c cud. Ale ja nie umiem robi� cud�w. Nie umiem te� dawa� rad, przynajmniej takich, jakich nie mogliby�cie udzieli� sobie sami. Robi� tylko jedno, przypominam wam o czym�, o czym mo�e zapomnieli�cie � mianowicie, �e nie nale�ycie do samych siebie, lecz do cesarza, naszego pana i �ycie wasze mo�liwe jest tylko w�wczas, je�li b�dziecie �y� w nim!

Kto� przyni�s� mu w ofierze owoc, przerwa� kazanie, u�miechaj�c si� zaci�ni�tymi w�sko ustami, przyj�� dar i po�o�y� go na stosie innych.

��A je�eli cierpicie � kontynuowa� � to cierpienie wasze ma tylko jedn� jedyn� przyczyn�: zapomnieli�cie o tej prawdzie. Pr�bujecie my�le� samodzielnie, a to jest pocz�tek nieszcz�cia. Och! � Jego prawe rami� unios�o si� w ge�cie przestrogi. � Tak �atwo jest zapomnie�, �e nale�ycie do cesarza. I tak ci�ko jest przypomina� wam o tym ci�gle na nowo.

Jego osobliwie sucha r�ka stercza�a ku g�rze z r�kawa wystrz�pionego habitu. Parnag obserwowa� t� scen� ponurym wzrokiem. Nie opuszcza�o go uczucie, �e przegra� swoje �ycie.

��Jak my�licie, dlaczego wsz�dzie na tym �wiecie jeste�my tak zaj�ci tkaniem w�osianych kobierc�w? Czy robimy to tylko po to, by nasz cesarz nie musia� st�pa� po nagich kamieniach? Na to znalaz�yby si� z pewno�ci� inne, prostsze sposoby. Nie, wszystko to, wszystkie te rytua�y to nic innego, jak �askawe dary naszego cesarza dla nas, to jego wsparcie, kt�rym chroni nas przed zb��kaniem, strze�e, by�my sami nie zgotowali sobie zguby. Taki w�a�nie jest sens. Ka�dy w�os, kt�ry tkacz bierze w palce, by wi�za� na nim sup�y, ka�dy w�os przypomina mu: Nale�ysz do cesarza. A wy, wszyscy pozostali, wy, pasterze byd�a, rolnicy i rzemie�lnicy, to dzi�ki wam tkacz w�osianych kobierc�w mo�e wykonywa� sw� prac�. Macie takie samo prawo powtarza� przy ka�dym ruchu d�oni t� my�l: Nale�� do cesarza. Robi� to dla cesarza. A ja sam � m�wi� dalej, sk�adaj�c d�onie w pokornym ge�cie przed piersiami � jestem tylko innym skromnym narz�dziem jego woli, gdy przemierzam �wiat i do ka�dego napotkanego cz�owieka wo�am: Pami�taj!

Parnag czu� si� nieswojo. My�la� o d�ugiej li�cie dom�w, kt�re musia� jeszcze odwiedzi� w sprawie czesnego i stanie tutaj wyda�o mu si� strat� czasu. Ale nie potrafi� tak po prostu odej��.

Kaznodzieja rozejrza� si� b�yszcz�cymi nami�tnie oczami.

��Dlatego musz� m�wi� te� o niewierz�cych, o w�tpi�cych i heretykach, i musz� ostrzega� przed nimi was, kt�rzy macie prawdziw� wiar�. Heretyk jest jak chory na zaka�n� chorob�. Nie jest jak wy, kt�rzy czasem zapominacie o prawdzie � to jest ludzkie i wystarczy przypomnie� wam o waszej wierze. Heretyk nie zapomnia� o prawdzie, zna j� bardzo dobrze i celowo ni� gardzi.

Parnagowi zrobi�o si� gor�co. Wiele wysi�ku kosztowa�o go zachowanie oboj�tnego wyrazu twarzy. Nagle wyda�o mu si�, �e ten wychud�y, brodaty m�czyzna przemawia ju� tylko do niego.

��Robi tak, bo spodziewa si� po tym w�asnych korzy�ci i wymy�la na swe usprawiedliwienie wszelkie podst�pne w�tpliwo�ci i argumenty. A one s� trucizn� dla serca prostego cz�owieka, kt�ry mo�e od nich oszale�, heretyk zasiewa w nim ziarno niewiary i zepsucia. Powiadam wam, zgadzaj�c si� na obecno�� heretyka w waszej wsp�lnocie, post�pujecie jak kto�, czyj dom p�onie, a on spokojnie siedzi i spogl�da w ogie�.

Parnagowi zda�o si�, �e niekt�rzy z mieszczan zerkali ku niemu nieufnie. Nie zapomniano jeszcze jego buntowniczych pyta�, mimo, �e min�o ju� dwadzie�cia lat. Z pewno�ci� niekt�rzy teraz przypomnieli sobie o nich i zastanawiali si�

Mieli racj�. W�tpliwo�ci tkwi�y w nim jeszcze, jak niszcz�cy zasiew, kt�rego nie by� w stanie wyplewi�. Widzia�, jak sprowadzi� tym nieszcz�cie na innych, sam wiod�c �ycie z�o�one z bezkszta�tnych, szarych dni. W�tpliwo�ci, raz powsta�ych, nie mo�na zmusi�, by znik�y. Nie potrafi� ju� przy ka�dym ruchu d�oni my�le�: Robi� to dla cesarza. M�g� tylko my�le�: Czy w og�le istnieje cesarz?

Czy kto widzia� kiedykolwiek cesarza? Nie wiedzieli nawet, gdzie mieszka, tyle tylko, �e gdzie� na bardzo odleg�ej planecie. Oczywi�cie, by�y zdj�cia, oblicze cesarza ka�dy cz�owiek zna� lepiej ni� twarze w�asnych rodzic�w, lecz o ile Parnag wiedzia�, cesarz nigdy jeszcze nie postawi� stopy na ich planecie. M�wiono, �e jest nie�miertelny, �yje od pocz�tku wszech czas�w i rz�dzi wszystkimi lud�mi� M�wiono tak wiele, a nie wiedziano nic. Gdy raz pozwoli� sobie na w�tpliwo�ci, powstawa� niedobry wewn�trzny przymus, by brn�� w nie coraz dalej.

��Strze�cie si� g�os�w szerz�cych w�tpliwo�ci i niewiar�. Strze�cie si� otwiera� uszy na heretyckie mowy. Strze�cie si� ka�dego, kto wmawia wam, �e musicie sami odkry� prawd�. Nic bardziej b��dnego! Prawda jest o wiele za rozleg�a, by m�g� j� poj�� jeden s�aby, �miertelny cz�owiek! Nie, tylko poprzez mi�o�� i pos�usze�stwo cesarzowi mo�ecie uczestniczy� w prawdzie i da� si� bezpiecznie poprowadzi�.

Kaznodzieja przerwa� i spojrza� uwa�nie na Parnaga. Ten odwzajemni� spojrzenie i jak grom spad�a na niego �wiadomo��, �e zna t� twarz! Zna� kaznodziej�, sk�d� go zna�, by�o to w tak odleg�ych czasach, �e nie potrafi� sobie przypomnie�, sk�d. To nag�e ol�nienie by�o obustronne; Parnag poczu�, �e tak�e zosta� rozpoznany. Zauwa�y� w oczach kaznodziei b�ysk czego� w rodzaju paniki, ale trwa�o to tylko przez moment, potem jego spojrzenie roz�arzy�o si� znowu fanatyczn�, ��dn� w�adzy nienawi�ci�.

Zrobi�o mu si� niedobrze. Co mog�o przypomnie� si� obdartemu kaznodziei? Poczu� gwa�towne bicie serca, s�ysza�, jak krew pulsuje mu w uszach. Niewyra�nie dociera�o do niego, �e przybysz m�wi dalej. Czy wzywa� teraz t�um do ukamienowania jego, Parnaga? Nie m�g� nic zrozumie�.

Zw�tpi� w cesarza, �ci�gn�� na innych nieszcz�cie. Czy teraz przysz�a kolej na niego? Czy teraz mia� si� dope�ni� jego los, mimo ca�ego �alu i pokuty?

Parnag uciek�. S�ysza�, jak m�wi co� do swego najlepszego ucznia, prawdopodobnie prosi� go, by ten zatroszczy� si� o powr�t dzieci do domu, potem odszed�, czuj�c chrz�st kamieni pod stopami i us�ysza�, jak �ciany dom�w odpowiadaj� echem na d�wi�k jego krok�w, coraz szybszych i szybszych. Pierwszy naro�nik domu zdawa� mu si� wybawieniem. �eby tylko znikn��, zej�� z pola widzenia!

Nagle przypomnia� sobie, sk�d zna tego cz�owieka. Stan�� jak wryty, wydaj�c nieartyku�owany okrzyk zaskoczenia. Czy to mog�a by� prawda? Tamten cz�owiek, kt�rego zna� � kaznodziej�? Cho� w g��bi serca wiedzia�, �e ma racj�, musia� zawr�ci� i si� upewni�. Zatrzyma� si� przy naro�niku, kt�ry pos�u�y� mu za schronienie i wyjrza� na rynek.

Nie mog�o by� w�tpliwo�ci. Ten cz�owiek, kt�ry siedzia� po�r�d s�uchaj�cego nabo�nie t�umu, ubrany we w�osiennic� �wi�tego w�drowca, by� tym samym, z kt�rym w m�odo�ci wsp�lnie prowadzili szko�� w Kerkeemie. Pozna� go po sposobie poruszania si�, a teraz rozpoznawa� tak�e rysy twarzy. Brakart. Tak by�o mu na imi�.

Parnag odetchn�� z ulg�, dopiero teraz poczu�, �e piersi �ciska mu �miertelny strach, niczym stalowe obejmy. Jeszcze przed chwil� obawia� si�, �e tamten rozpozna w nim w�tpi�cego, kt�ry wypar� si� Boga. Uciek� stamt�d, bo ba� si�, �e zostanie ukamienowany jako heretyk. Teraz wiedzia�, �e nie ma si� czego ba�. Brakart rozpozna� go, wiedzia� te�, �e zosta� rozpoznany � wiedzia� wi�c, �e spotka� kogo�, kto zna jego tajemnic�. Jego brudn� tajemnic�.

By�o to prawie czterdzie�ci lat temu: Kerkeema, miasto na kraw�dzi krateru wygas�ego wulkanu. Rozleg�y widok na r�wnin� i dziwaczne cienie, rzucane nieodmiennie przez zachodz�ce s�o�ce. Wsp�lnie prowadzili miejsk� szko��, dw�ch m�odych nauczycieli. Podczas, gdy Parnag uchodzi� za mi�ego i przyst�pnego, Brakart szybko zyska� opini� cz�owieka o bezwzgl�dnej surowo�ci. Rzadko zdarza� si� wiecz�r, by nie zatrzyma� jakiego� ucznia na dodatkowych zaj�ciach, najcz�ciej by�y to uczennice, kt�rym m�wi�, �e s� na lekcjach mniej uwa�ne od ch�opc�w.

Lata mija�y, a� pewnego dnia konieczno�� wezwania lekarza, wiele �ez i obci��aj�ce zeznania wydoby�y na �wiat�o dzienne tajemnic�, �e Brakart wykorzystywa� swe uczennice w niemoralny spos�b i �e to w�a�nie by�o przyczyn� jego pozornie tak surowej dyscypliny. Uciek� na �eb, na szyj�, w nocy, nim rozgniewani mieszczanie zd��yli mu co� zrobi�, a Parnag musia� potem przej�� przez tak wiele nieprzyjemnych przes�ucha�, �e w ko�cu tak�e opu�ci� Kerkeem�. Tak trafi� do Yahannochii.

A teraz spotkali si� znowu. Nagle Parnag poczu� si� kiepsko. Jaka� jego cz�� beztrosko wiwatowa�a z rado�ci, �e jest bezpieczny, �e to on ma na tego drugiego haka, ale drug� po�ow� wype�ni�o przygn�bienie: Czy tak �atwo mia� unikn�� kary? Przecie� w�tpi� i zabi� tym m�odego cz�owieka. Bezpowrotnie popad� w zw�tpienie, a teraz tego, kt�ry m�g�by pom�ci� prawd�, mia� w r�ku: wydawa�o mu si� to tanim, niegodnym zwyci�stwem. Nie, to nie by�o zwyci�stwo, lecz ucieczka. Ratowa� sk�r�, ale traci� honor.

Po po�udniu pozosta� w domu. Sk�pi gobeliniarze na pewno nie zmartwi� si�, mog�c zatrzyma� pieni�dze o jeden dzie� d�u�ej. B��ka� si� po domu wte i wewte, g��boko zatopiony w my�lach czy�ci� bez potrzeby ten czy tamten przedmiot. Wszystko wydawa�o mu si� szare i nie przynosi�o pociechy.

Przez d�u�szy czas sta� przed sk�rzanym workiem, wisz�cym na haku w sieni, ca�kiem poch�oni�ty tym widokiem. Ten worek nale�a� kiedy� do Abrona. Podczas swej ostatniej wizyty ch�opiec zawiesi� go tutaj i zapomnia� zabra�, odchodz�c. Od tamtej pory worek tu wisia�.

Znienacka opanowa�a go nag�a ch��, by za�piewa�. �ami�cym si�, nie�wiczonym g�osem pr�bowa� zanuci� piosenk�, kt�ra fascynowa�a go, gdy by� dzieckiem, rozpoczynaj�c� si� od s��w: �Ca�y oddaj� si� tobie, m�j cesarzu�� Nie potrafi� jednak przypomnie� sobie dalszego ci�gu i w ko�cu da� za wygran�.

Niespodziewanie rozleg�o si� gwa�towne pukanie do drzwi. Podszed�, by otworzy�. Na progu sta� Garubad, pasterz byd�a, kr�py, siwy m�czyzna w zniszczonym, sk�rzanym ubraniu. W�wczas, przed dwudziestu laty, Garubad by� jednym z cz�onk�w ich k�ka dyskusyjnego.

��Garubad�

��Parnagu, b�d� pozdrowiony! � pot�ny pasterz wydawa� si� mie� �wietny humor, by� wr�cz rozochocony. � Wiem, wieki min�y od naszej ostatniej rozmowy, ale koniecznie musz� ci o czym� opowiedzie�. Mog� wej��?

��Oczywi�cie. � Parnag odsun�� si� i wpu�ci� go�cia. By� niezwykle poruszony tym, �e tamten pojawi� si� u niego w�a�nie teraz. Nie mieli ze sob� do czynienia od lat, w�a�ciwie od chwili, gdy c�rka pasterza sko�czy�a szko��.

��Nigdy nie zgadniesz, co mi si� przytrafi�o � wybuchn�� od razu Garubad. � Musia�em przyj�� ci o tym powiedzie�. Przypominasz sobie przecie� nasze wieczory dyskusyjne wtedy u ciebie � gdy wszyscy byli�my jeszcze m�odzi? � i te wszystkie sprawy, o kt�rych wtedy rozmawiali�my, prawda? Ja pami�tam dobrze; nauczy�e� nas tyle o planetach i ksi�ycach, i �e gwiazdy to le��ce w oddali s�o�ca�

Co si� dzieje? � my�la� Parnag. Dlaczego w�a�nie dzi� wraca do mnie wszystko, co wi��e si� z tamtymi czasami?

��Wi�c przede wszystkim musisz wiedzie�, �e tak, jak tu stoj�, wracam prosto z do�� dalekiej w�dr�wki z byd�em. Kto�, by�a to chyba jedna z w�drownych handlarek, powiedzia�a mi, �e w starym korycie rzeki od kilku tygodni jest troch� wody. Poniewa� od jakiego� czasu tutaj wok� miasta sprawy nie wygl�daj� najlepiej, wi�c kieruj�c si� t� wskaz�wk�, pop�dzi�em owce do ��ki, potem dalej, wiesz, jak to jest. No c�, trzy dni drogi z owcami i jeszcze jeden dzie� powrotu, ju� bez nich.

Parnag uzbroi� si� w cierpliwo��. Garubad lubi� przemawia� i rzadko przechodzi� do rzeczy bez rozwlek�ych wst�p�w.

��A teraz najwa�niejsze: w powrotnej drodze znalaz�em si� w pobli�u ska� Schabrat, zboczy�em wi�c do nich, �eby rozejrze� si�, czy nie uda mi si� znale�� kilku kryszta��w, ludzie przynosz� je stamt�d od czasu do czasu. W�a�nie gdy zacz��em szuka�, on wyszed� z jednej jaskini!

��Kto? � zapyta� poirytowany Parnag.

��Nie wiem. Obcy. Mia� na sobie dziwne ubranie, a w jaki spos�b m�wi�! Nie wiem, sk�d pochodzi, ale na pewno z daleka. W ka�dym razie podszed� do mnie i spyta�, kim jestem, co robi�, gdzie jest najbli�sze miasto i same takie sprawy. A potem opowiedzia� mi mn�stwo przedziwnych rzeczy, wprost nie do wiary, a na koniec oznajmi�, �e jest rebeliantem.

Parnag poczu� wyra�nie, �e jego serce na moment zatrzyma�o si�.

��Rebeliantem?!

��Nie pytaj mnie, co mia� na my�li, nie wszystko zrozumia�em. M�wi� co� o tym, �e jest rebeliantem i �e str�cili z tronu cesarza. � Garubad zachichota�. � Wyobra� sobie, m�wi� to ca�kiem powa�nie. Zaraz pomy�la�em o tobie i przypomnia�em sobie twojego przyjaciela, tego, kt�ry przyjecha� wtedy, tamtego popo�udnia i opowiada� o plotkach w portowym mie�cie�

��Komu pr�cz mnie o tym m�wi�e�? � spyta� Parnag g�osem, kt�ry nawet jemu samemu wyda� si� obcy.

��Do tej pory nikomu. Pomy�la�em po prostu, �e to ci� zainteresuje. Wr�ci�em w�a�nie do miasta� � Zniecierpliwi� si�, opowiedzia� ju� swoj� histori� i chcia� ruszy� w dalsz� drog�. � A przy okazji, co si� tu w�a�ciwie dzieje? Ca�e miasto jest jakie� niespokojne�

��Pewnie z powodu kaznodziei, kt�ry jest w mie�cie od wczorajszego wieczoru � odpowiedzia� Parnag. Czu� si� zm�czony, poruszony i przyt�oczony sprawami �wiata. Powodowany nag�ym impulsem opowiedzia� Garubadowi, �e zna kaznodziej� i sk�d go zna. � Zapewne chodzi po �wiecie jako �wi�ty w�drowiec, �eby odkupi� swoje grzechy.

Gdy spojrza� na oblicze Garubada, zrozumia�, �e lepiej by zrobi�, zachowuj�c t� histori� dla siebie. Najwidoczniej dotkn�� czu�ego punktu pasterza, gdy� jego jowialno�� zmieni�a si� natychmiast w lodowat� pobo�no��.

��Nie chcia�bym nic zarzuca� twojej pami�ci, Parnagu � stwierdzi� sztywno � ale zdaje mi si�, �e powiniene� jeszcze raz dok�adnie to przemy�le�. Jestem prawie pewien, �e si� mylisz.

��O, to mo�liwe � ostro�nie wywin�� si� nauczyciel.

Po odej�ciu Garubada Parnag d�ugo sta� w sieni i nieruchomo patrzy� przed siebie. Mia� takie uczucie, jakby kto� wbija� w niego wielki, �elazny hak, by poruszy� w nim grub� warstw� osadu wspomnie� i uczu�, przyt�aczaj�cy strumie� obraz�w, dawno, zdawa�oby si�, zapomnianych. S�owa pasterza rozbrzmiewa�y w nim jak d�wi�k krok�w w wielkiej jaskini.

Rebeliant? Co to mog�o znaczy�? Wi�c jednak istnia�a taka mo�liwo��, �e cesarza str�cono z tronu? Rozumia� wprawdzie s�owa, lecz ta my�l zdawa�a mu si� absurdalna, jakby by�a zaprzeczeniem samej siebie.

Ale przecie� by�y jeszcze ksi��ki, schowane pod suchym drewnem i wysuszonym nawozem mu��w. Inne planety, na kt�rych tkano w�osiane kobierce. Tamta pog�oska, kt�ra przed dwudziestu laty dotar�a do niego z portowego miasta�

Teraz przysz�a jego kolej, mia� podj�� w�a�ciwe kroki. Post�pi� odwa�nie. Ta droga budzi�a strach, gdy� prowadzi�a w nieznane.

Poczu� nagle, jak kurczowo zaciska d�onie, jak bole�nie wbija palce w ich wn�trze. Nie pozosta�o mu wiele czasu na namys�y. Nikt nie wiedzia�, jak d�ugo obcy zatrzyma si� w�r�d ska� Schabrat. Je�li zmarnuje t� okazj�, b�dzie musia� kiedy� zako�czy� swe �ycie, nie poznawszy odpowiedzi na nurtuj�ce go pytania.

Wychodz�c z miasta nie spotka� nikogo, pr�cz kilku starych kobiet, kt�re nie zaszczyci�y go nawet jednym spojrzeniem. Gdy pozostawi� ju� za sob� bramy miasta, znikn�� niepok�j ostatnich godzin. Poczu�, jak wype�nia go spokojna jasno��.

Gdy zbli�a� si� do celu, horyzont zmieni� si� w gorej�cy ognist� czerwieni� pas, a na czarno-granatowym niebie ukaza�y si� pierwsze gwiazdy. Czarne ska�y wznosi�y si� w mroku jak pos�pne katedry. Nikogo nie by�o wida�.

��Halo? � zawo�a� w ko�cu Parnag, najpierw oci�gaj�c si�, cicho, potem, gdy nie uzyska� odpowiedzi, g�o�niej. � Halo?!

��Obcego ju� tu nie ma � zabrzmia� nagle ostry jak n� g�os.

Parnag obejrza� si� gwa�townie. By� to kaznodzieja, sta� tam, jakby go kto� wyczarowa�. Brakart, kaznodzieja. Brakart, �wi�ty w�drowiec. Brakart, kt�ry wykorzystywa� ma�e dziewczynki. A teraz zza ska� wysuwa�o si� coraz wi�cej ukrytych tam m�czyzn.

Parnag widzia�, �e wszyscy trzymaj� w d�oniach kamienie. Gor�ca fala podnios�a si� z brzucha i rozp�yn�a w jego g�owie. Wiedzia�, �e go zabij�.

��Czego ode mnie chcesz, Brakarcie? � spyta� z udawanym oburzeniem.

Oczy kaznodziei b�ysn�y gniewnie.

��Nie nazywaj mnie �adnym imieniem! Jestem �wi�tym w�drowcem i nie mam ju� imienia.

Parnag milcza�.

��Doniesiono mi, Parnagu � zacz�� powoli kaznodzieja � �e przed wielu laty wyg�asza�e� heretyckie mowy, a nawet stara�e� si� sia� w�tpliwo�ci w sercach bli�nich.

W tej chwili Parnag w�r�d tworz�cych wok� niego szeroki kr�g m�czyzn odkry� Garubada.

��Ty?

Pasterz podni�s� ramiona w obronnym ge�cie. On jedyny nie mia� kamienia.

��Powiedzia�em mu tylko to, co tobie, Parnagu.

��Gdy Garubad opowiedzia� mi dzi� po po�udniu o swoim spotkaniu oraz o tym, �e ty dowiedzia�e� si� o tym pierwszy, uzna�em, �e nadesz�a odpowiednia chwila, by sprawdzi� tw� wiar� � kontynuowa� �wi�ty w�drowiec. W jego oczach b�yszcza� tryumf, gdy doda�: � A ty nie zda�e� pr�by!

Parnag nie odpowiedzia�. Nie by�o ju� nic do dodania. Jego grzech dopad� go w ko�cu.

��Nie wiem, kogo lub co spotka� Garubad. Mo�e kto� zadrwi� sobie z niego. Mo�e trafi� na szale�ca. Mo�e wyobrazi� sobie to wszystko � to bez znaczenia. Wa�ne jest tylko to, �e przyszed�e�. Dowiod�e� tym, �e naprawd� uwa�asz rebeli� przeciw cesarzowi za mo�liw�. Mo�e wydaje ci si� nawet prawdopodobne � cho� musz� przyzna�, �e takiego za�lepienia nie potrafi� sobie wyobrazi� � �e kto� m�g�by str�ci� cesarza z tronu. Jakkolwiek by nie by�o, sama twoja obecno�� tutaj zaprzecza, jakoby� by� wierz�cym, �yj�cym w boja�ni bo�ej cz�owiekiem. Dowodzi czego� wr�cz przeciwnego. W�tpisz, prawdopodobnie w�tpi�e� ca�e �ycie. A kto mo�e wiedzie�, ile nieszcz�cia �ci�gn��e� przez to na swoich bli�nich?

��Heretyk! � zawo�a� jeden z m�czyzn.

Pierwszy kamie� trafi� Parnaga w skro� i przewr�ci� go na ziemi�. Widzia� niebo, szerokie, puste niebo. Oddaj� si� tobie, cesarzu, pomy�la�. Kamienie spada�y na niego jak grad. Tak, wyznaj�. W�tpi�em w ciebie. Wyznaj�. Pozwoli�em, by opanowa�y mnie w�tpliwo�ci i ju� nie uda�o mi si� od nich wyzwoli�. Wyznaj�. W swej sprawiedliwo�ci, m�j cesarzu, zniszczysz mnie teraz i zostan� stracony. Wyznaj� i oddaj� si� twej sprawiedliwo�ci�

Nigdy potem nie umia� sobie przypomnie�, co go obudzi�o, czy by� to sw�d po�aru, trzask p�omieni, czy te� co� innego. Poderwa� si� z ��ka i krzycza�, a jego jedyn� my�l� by�: kobierzec!

Krzycza�, wrzeszcza� najg�o�niej jak potrafi� na gniewny huk ognia, wype�ni� swoim krzykiem ca�y du�y dom.

��Po�ar! Po�ar!

Widzia� tylko sycz�ce p�omienie, ich szyderczy pomara�czowo-czerwony odblask na �cianach i drzwiach, upiorne �lady sadzy i dym, k��bi�cy si� pod sufitem. Strz�sn�� d�onie, chc�ce go powstrzyma�; nie s�ysza� g�os�w wo�aj�cych jego imi�. Widzia� tylko ogie�, kt�ry mia� zniszczy� dzie�o jego �ycia.

��Nie, Borlonie! Ratuj si�!

Rzuci� si� naprz�d, nie troszcz�c si� o swoje kobiety. Dym otula� go i k�sa�, przyprawia� o �zy w oczach i parzy� p�uca. Borlon chwyci� strz�p tkaniny, przys�oni� nim twarz. Na pod�odze le�a� pot�uczony gliniany dzban, potykaj�c si� o skorupy, bieg� dalej. Kobierzec. Musi uratowa� kobierzec. Musi uratowa� kobierzec albo umrze.

Ogie� szala� z niewyobra�aln� gwa�towno�ci� po ca�ym domu, jak rycz�ca burza, w�ciekle szukaj�ca r�wnego sobie przeciwnika i nie znajduj�ca go. Borlon na wp� uduszony dotar� do podn�a schod�w, prowadz�cych w g�r� do pracowni tkackiej, akurat w chwili, gdy drewniane schody zapada�y si�, czarne jak w�giel, sypi�c iskrami. Patrzy� zdumionymi oczami na j�zyki p�omieni, jak w dzikim balecie skoczy�y na balustrad�, za kt�r� sta�a rama tkacka, a uszy s�ysza�y trzask, gdy konstrukcja ramy zacz�a powoli poddawa� si� ogniowi, a brzmia�o to jak rozpaczliwy krzyk dziecka � potem odzyska�a w nim kontrol� resztka �wiadomo�ci, kt�ra wiedzia�a, �e by�o ju� za p�no, i kaza�a mu ruszy� z powrotem.

Gdy dotar� do rodziny, stoj�cej na zewn�trz w bezpiecznej odleg�o�ci, wszystko posz�o bardzo szybko. Wzi�y go mi�dzy siebie, Karvita, jego �ona, druga �ona, Narana i ze skamienia�ym obliczem, nie czuj�c nic, przygl�da� si�, jak ogie� po�era prastary dom, jak rozbija szyby okien i wysuwa przez nie na zewn�trz j�zyki p�omieni, niby pozdrawiaj�c ich kiwaniem. Potem nagle dach zacz�� �wieci�, coraz bardziej przezroczysty, w ko�cu zawali� si�, wyrzucaj�c ku niebu �arz�c� chmur� iskier. Zawis�y w ciemno�ci jak �agodnie �wiec�ce gwiazdy i gas�y jedna po drugiej, tymczasem ogniowi na dole tak�e zaczyna�o ju� brakowa� strawy, na koniec pozosta�o zaledwie troch� �aru, kt�ry z trudem rozja�nia� ciemno�ci.

��Jak mog�o do tego doj��? � chcia� pyta�, ale nie m�g�, potrafi� tylko w milczeniu wpatrywa� si� w zw�glone mury, a jego dusza wzbrania�a si� przed przyj�ciem do wiadomo�ci rozmiaru nieszcz�cia.

Sta�by tak w bezruchu a� po �wit, nie maj�c poj�cia, co robi�. To Karvita posz�a szuka� i znalaz�a w gruzach zw�glone resztki skrzyni na pieni�dze, to ona poprowadzi�a ich troje poprzez zimn� noc niewygodn� �cie�k� do domu swoich rodzic�w na skraju miasta.

��To ja jestem winny � powiedzia�, nie patrz�c na nikogo, kieruj�c um�czone spojrzenie w nieokre�lon� dal. Niewypowiedziany b�l utkwi� w jego piersiach i mia� nadziej�, �e zas�u�ona kara spadnie na niego szybciej i mniej bole�nie, je�li sam siebie oskar�y i uzna za winnego.

��Bezsens � odpar�a pewnym g�osem �ona. � Nikt nie wie, kto zawini�. A ty powiniene� w ko�cu co� zje��.

Brzmienie jej g�osu sprawia�o mu b�l. Rzuci� na ni� z boku szybkie spojrzenie, pr�bowa� odnale�� w niej zn�w t� dumn� dziewczyn� o zapieraj�cych dech, d�ugich, czarnych w�osach, w kt�rej kiedy� si� zakocha�. By�a zawsze ch�odna, niedost�pna i przez te wszystkie lata nie uda�o mu si� stopi� tego lodu. Teraz jego serce mia�o odmro�enia.

Narana bez s�owa podsun�a mu talerz kaszy. Potem, niemal przera�ona, �e pozwoli�a sobie na zbyt wiele, cofn�a si� na swoje krzes�o. Delikatna druga �ona o jasnych w�osach mog�aby by� c�rk� ich obojga. Jad�a w milczeniu, pochylona nad swoim talerzem, jakby chcia�a sta� si� niewidzialna.

Borlon wiedzia� o podejrzeniach Narany, �e Karvita j� nienawidzi. Prawdopodobnie by�a to prawda. Zawsze, gdy byli w tr�jk� w jednym pokoju, w powietrzu czu�o si� napi�cie. Karvita nie dawa�a nic po sobie pozna�, nieodmiennie ch�odna, ale Borlon by� pewien, �e jest zazdrosna o m�od� drug� �on�, bo on z tamt� sypia.

Czy mia� si� tego wyrzec? Narana by�a jedyn� kobiet�, z kt�rej ��ka wstawa� z uleczonym sercem. By�a m�oda, nie�mia�a i zahukana, pierwotnie wzi�� j� za �on� tylko ze wzgl�du na wspania�e jasne w�osy, kt�re tworzy�y niewiarygodnie efektowny kontrast z w�osami Karvity. Mieszka�a ju� od kilku lat nietkni�ta w ich domu, gdy na propozycj� Karvity poszed� do niej po raz pierwszy.

Gdy by� z ni� sam na sam, robi�a si� cudownie rozlu�niona, nami�tna i wype�niona wdzi�czn� delikatno�ci�. By�a jak promie� �wiat�a w jego �yciu. Tylko serce Karvity sta�o si� od tej pory niedost�pne ju� ostatecznie, jak mu si� zdawa�o � i czu� si� winny z tego powodu.

Zauwa�y� k�tem oka, �e Karvita przesun�a d�oni� po w�osach i z przyzwyczajenia wyci�gn�� r�k�, by odebra� w�osy pozosta�e mo�e w jej d�oni. Ju� w trakcie tego ruchu u�wiadomi� sobie, co robi i powstrzyma� si�. Nie istnia� przecie� ju� kobierzec, nad kt�rym m�g�by pracowa�. To wspomnienie tkwi�o w piersi jak pal�cy b�l.

��Nie ma sensu, �eby� robi� sobie teraz wyrzuty � powiedzia�a Karvita, kt�ra zauwa�y�a jego ruch. � Nie zwr�c� ci one gobelinu i domu te� nie. To mog�o by� wszystko � iskra z paleniska, �ar w popiele, cokolwiek.

��Ale co ja mam teraz zrobi�? � spyta� Borlon bezradnie.

��Po pierwsze musimy odbudowa� dom. A potem rozpoczniesz nowy kobierzec.

Borlon podni�s� d�onie i popatrzy� na palce, kt�rych czubki by�y postrz�pione od wieloletniego trzymania tkackiej ig�y.

��Co takiego uczyni�em, �e wszystko sprzysi�g�o si� przeciwko mnie? Nie jestem ju� do�� m�ody, �eby zd��y� uple�� dywan o przepisowych wymiarach. Mam dwie �ony o najcudowniejszych w�osach, jakie kiedykolwiek widzia�o imperium cesarza, a zamiast stworzy� dywan, kt�ry zachwyci�by oko w�adcy, zrobi� najwy�ej w�ski bie�niczek�

��Borlonie, przesta� lamentowa�, prosz�. Mog�e� przecie� zgin�� w p�omieniach, wtedy nie dokona�by� w �yciu w og�le niczego. � Teraz by�a naprawd� rozz�oszczona. Mo�e dlatego doda�a: � Zreszt� i tak nie masz nast�pcy, wi�c to nie takie wa�ne, jak du�y b�dzie tw�j kobierzec.

Tak, pomy�la� gorzko Borlon. Tego te� nie umia�em. M�czyzna z dwiema �onami, mimo to bezdzietny, mo�e mie� pretensje tylko do siebie.

Borlonowi wydawa�o si�, �e w oczach swojej te�ciowej zauwa�y� dezaprobat�, nawet pogard�, gdy ma�a, stara kobieta wpuszcza�a mistrza cechu tkaczy w�osianych kobierc�w.

��Nie umiem wyrazi�, jak bardzo mi przykro, Borlonie � powiedzia� naczelnik. � By�em wstrz��ni�ty, gdy twoja �ona opowiada�a mi� Za ludzkiej pami�ci nie wydarzy�o si� jeszcze takie nieszcz�cie!

Czy chcia� go upokorzy�? Podsun�� Borlonowi pod nos dow�d, jakim jest nieudacznikiem? Przyjrza� si� szczup�ej, wysokiej postaci starszego cechu, kt�rego szpakowate w�osy by�y tak zmierzwione, jak jeszcze nigdy nie widzia� u wiekowego gobeliniarza.

To brzmia�o szczerze. Stary cz�owiek, zwykle rzeczowy i powa�ny, by� naprawd� g��boko poruszony i pe�en wsp�czucia.

��Kiedy to si� sta�o? Ostatniej nocy? � pyta�, siadaj�c. � W mie�cie jeszcze nic o tym nie wiadomo�

��Nie chc�, �eby o tym gadali � powiedzia� Borlon oci�ale.

��Ale dlaczego nie? Mo�e ci si� przecie� przyda� ka�da pomoc�

��Nie chc� � upiera� si� Borlon.

Starszy cechu przygl�da� mu si� przez chwil� badawczo, potem skin�� g�ow� za zrozumieniem.

��Wi�c dobrze. Ale przynajmniej mnie musisz wtajemniczy�. I poprosi� o rad�.

Borlon wpatrywa� si� w swoj� d�o�, du�� d�o� le��c� ci�ko na drewnianym blacie sto�u. �y�y na wierzchu pulsowa�y prawie niezauwa�alnie, ale nieprzerwanie. Gdy zacz�� opowiada�, mia� uczucie, �e to nie on m�wi; przys�uchiwa� si� sobie i zdawa�o mu si�, �e to Karvita przemawia jego g�osem. Najpierw potykaj�c si�, potem, gdy pocz�tek zosta� ju� zrobiony, coraz p�ynniej powt�rzy�, co mu przykaza�a.

��Chodzi o m�j dom, mistrzu. Musz� go odbudowa�, potrzebuj� nowej ramy, nowych narz�dzi � nie starczy mi ju� na to wszystko pieni�dzy. M�j ojciec dosta� za sw�j kobierzec kiepsk� cen�, wtedy� � M�j ojciec te� by� nieudacznikiem, pomy�la�. Utka� wspania�y dywan i odda� go za psie pieni�dze. Ale w ka�dym razie zdo�a� uko�czy� kobierzec � podczas gdy syn nieudacznika�

��Wiem.

��Wi�c?

��My�lisz o d�ugoterminowym kredycie�

��Tak.

Stary tkacz powoli roz�o�y� ramiona w ge�cie �alu.

��Borlonie, prosz�, nie wprawiaj mnie w zak�opotanie. Znasz statut cechu. Je�li nie masz syna, nie mo�esz dosta� kredytu.

Borlon musia� walczy� z poczuciem, �e wpada w niesko�czenie g��bok�, czarn� studni�.

��Nie mam syna. Mam dwie �ony, lecz �adna nie urodzi�a mi dziecka�

��Wi�c przyczyna pewnie nie le�y po stronie kobiet.

O tak. Oczywi�cie, �e nie.

Wpatrywa� si� w starszego cechu. Powinien teraz co� powiedzie�, ale zapomnia�, co. Albo mo�e nie by�o nic, co mo�na by na to odpowiedzie�.

��Sp�jrz, Borlonie � takiego kredytu udziela si� na sto dwadzie�cia lub sto sze��dziesi�t lat. Musia�yby go sp�aca� jeszcze dzieci twoich dzieci. Takiego postanowienia nie robi si� z lekkim sercem. Kasa cechu potrzebuje przecie� pewnego zabezpieczenia. Wygl�da na to, �e nie mo�esz sp�odzi� nast�pcy, wi�c nie mo�emy ci da� d�ugoterminowego kredytu. Taki jest sens tego przepisu. Nawet gdyby� mia� syna, ponosimy du�e ryzyko, bo kto mo�e zagwarantowa�, �e twojemu synowi urodzi si� syn?

��A kr�tkoterminowy? � poprosi� Borlon.

��Czym chcesz go sp�aci�? � kr�tko spyta� starszy cechu.

��Utkam nowy kobierzec � zapewni� szybko Borlon. � Je�li nie b�d� mia� dziedzica, sp�ac� kredyt tym dywanem, je�li za� doczekam si� syna, wtedy mo�na by zmieni� kredyt kr�tkoterminowy na d�ugoterminowy�

Stary cz�owiek westchn��.

��Przykro mi, Borlonie. Jest mi ci� naprawd� �al, gdy� lubi�em kobierzec, kt�ry tka�e�. Ale odpowiadam za sprawowany przeze mnie urz�d i, jak mi si� zdaje, w tej chwili widz� nieco bardziej realistycznie ni� ty, jak si� rzeczy maj�. Po pierwsze nie jeste� ju� najm�odszy, Borlonie. Jak du�y dywan mo�esz jeszcze utka�, nawet gdyby� pracowa�, p�ki nie o�lepniesz? A kobierzec, kt�ry nie ma przepisowych wymiar�w, dostaje nieproporcjonalnie nisk� cen�, sam o tym wiesz. Przewa�nie nale�y si� cieszy�, gdy handlarz w og�le go we�mie. Po drugie � b�dziesz musia� pracowa� na nowej ramie, takiej, kt�rej drewno musi si� dopiero dopasowa�, nie by�o jeszcze przez dziesi�tki lat napr�ane. Wiadomo, ty te� to wiesz, �e na nowej ramie nie da si� uzyska� takiej jako�ci, jak na starej. Chcesz zbudowa� dom, musisz te� �y� � nie wydaje mi si� mo�liwe, by� m�g� zapracowa� na to wszystko.

Borlon nie dowierzaj�c przys�uchiwa� si�, jak mistrz, w lepszych czasach nazywany przyjacielem, na kt�rego pomoc liczy�, bez lito�ci zadawa� mu cios za ciosem.

��Ale� co w takim razie mam zrobi�?

Starszy cechu wbijaj�c wzrok w pod�og�, powiedzia� cicho:

��Zdarza si� niekiedy, �e linia tkacza w�osianych kobierc�w sko�czy si�. Czasem kt�ry� umrze m�odo albo bez nast�pcy � zdarza�o si� to zawsze. W takim przypadku cech szuka kogo�, kto chce zaj�� zwolnione miejsce i za�o�y� now� lini�, dba o jego wykszta�cenie i tak dalej�

��I daje mu kredyt.

��Je�li ma syna, tak.

Borlon oci�ga� si�.

��Jedna z moich �on� Narana� jest chyba w ci��y�

Obaj wiedzieli, �e to k�amstwo.

��Je�li urodzi syna, kredyt nie b�dzie �adnym problemem, mog� ci to obieca� � powiedzia� mistrz i podni�s� si�.

W drzwiach obr�ci� si� jeszcze raz.

��Bardzo du�o m�wili�my o pieni�dzach, Borlonie, a niewiele o sensie naszej pracy. My�l�, �e w tym trudnym okresie powiniene� postara� si� odnowi� swoj� wiar�. S�ysza�em, �e w mie�cie jest kaznodzieja; mo�e by�oby dobrze, gdyby� si� do niego uda�.

Po odej�ciu starszego cechu Borlon siedzia� dalej bez ruchu, t�po patrz�c przed siebie. Po kr�tkiej chwili wesz�a Karvita i spyta�a o wynik rozmowy. Potrz�sn�� tylko niech�tnie g�ow�.

��Nie chc� mi nic po�yczy�, bo nie mam syna � wyja�ni� w ko�cu, gdy nie dawa�a za wygran�.

��Wi�c spr�bujmy � powiedzia�a natychmiast. � Nie jestem jeszcze za stara na rodzenie dzieci. � Oci�gaj�c si�, doda�a: � A Narana tym bardziej.

Dlaczego tak to wszystko wygl�da�o? Dlaczego musia�o by� w�a�nie tak? Ca�e �ycie strawione na jeden jedyny dywan�

��A je�li mimo to si� nie uda? Karvito, dlaczego jeste�my ze sob� ju� tak d�ugo, a nie mamy dzieci?

Spojrza�a na niego badawczo, bawi�c si� kosmykiem d�ugich, granatowoczarnych w�os�w.

��Tw�j syn � powiedzia�a potem powoli � musi by� tylko urodzony przez jedn� z twoich �on. Nie jest konieczne, �eby�� ty go sp�odzi�!

Co o�miela�a si� teraz mu proponowa�? Bez �rodk�w do �ycia, naznaczony przez los, musi jeszcze pozwala� na to, by pozbawiano go honoru?

��Trzeba by to oczywi�cie przeprowadzi� niezwykle dyskretnie� � zastanawia�a si� dalej jego �ona.

��Karvito!

Spojrza�a mu w oczy i przestraszona przerwa�a.

��Przepraszam, to tylko taki pomys�, nic poza tym.

��Masz jeszcze wi�cej takich pomys��w?

Milcza�a. Po d�ugiej chwili, rzuciwszy mu najpierw ostro�ne spojrzenie, stwierdzi�a:

��Je�li cech nie chce ci pom�c � mo�e masz przyjaci�, kt�rzy co� po�ycz�. Mogliby�my spyta� niekt�rych tkaczy, kt�rym si� dobrze powodzi. Na przyk�ad Benegoran, ma przecie� wi�cej pieni�dzy, ni� on sam i jego rodzina kiedykolwiek zdo�aj� wyda�.

��Benegoran nic nikomu nie daje. Dlatego jest taki bogaty.

��Znam dobrze jedn� z jego �on. Przez ni� mog�abym dyskretnie zapyta�.

Borlon patrzy�, jak sta�a w drzwiach i nagle zobaczy� w niej znowu m�od� dziewczyn�, przypomnia�o mu si� inne p�ne popo�udnie, przed wielu laty, gdy dok�adnie tak samo sta�a w tych drzwiach. To wspomnienie by�o dla niego jak uk�ucie w samo serce. By�a dla niego zawsze dobr� towarzyszk�, nienawidzi� si� teraz za wszystkie chwile, gdy by� dla niej niesprawiedliwy lub �le j� traktowa�.

Wsta�, w�a�ciwie po to, by wzi�� j� w ramiona, jednak odwr�ci� si� i podszed� do okna.

��Tak � powiedzia�. � Ale nie chc�, �eby dowiedzia�o si� o tym zaraz ca�e miasto.

��Wcze�niej czy p�niej, nie da si� tego d�u�ej ukrywa�.

Borlon pomy�la� o samotnych domach gobeliniarzy w w�wozach i dolinach w�r�d g�r wok� miasta. Pewnie jak ziemia szeroka, nie by�o na niej takiego miejsca, z kt�rego mo�na by zobaczy� r�wnocze�nie dwa takie siedliska. Gdyby wszyscy zgin�li w p�omieniach, jeszcze d�ugo nikt w mie�cie by tego nie zauwa�y�.

Pewnie to dopiero jedna z w�drownych handlarek znalaz�aby ruiny i ponios�a w �wiat t� nowin�.

��Lepiej p�niej. Jak ju� b�dziemy wiedzieli, co dalej robi�.

S�o�ce zesz�o ju� nisko nad horyzont. Borlon widzia� z okna bram� miejsk� i kilka starych kobiet gaw�dz�cych pod ni�. Starszy cz�owiek po�piesznie wyszed� z miasta; wyda� si� mu znajomy, ale nie potrafi�by powiedzie�, sk�d go zna. Dopiero gdy tamten ju� znikn�� mu z oczu, przypomnia� sobie, �e to nauczyciel. Dawniej przychodzi� od czasu do czasu i pyta� o dzieci, ale od wielu lat przesta� i Borlon zapomnia� jego imienia.

Nie znam ju� ludzi w mie�cie, pomy�la�. Wszed�em w stadium, gdy tkacz przestaje wychodzi� z domu. W�r�d wielu uczu�, kt�re go teraz przepe�nia�y, by�o te� ca�kiem mocne rozczarowanie: niezmierne rozczarowanie cz�owieka, kt�ry podj�� wielkie, wyczerpuj�ce wyzwanie i zawi�d� na kr�tko przed osi�gni�ciem celu.

Zacz�� teraz odczuwa� fizyczne trudy tego dnia: d�ugi nocny marsz, kr�tkie godziny niespokojnego snu, z kt�rego budzi� si� co chwila; przedpo�udnie, gdy znowu wyruszyli wszyscy, by przeszuka� wypalone zgliszcza domu, uratowa� z popio�u oszcz�dzone przez ogie� przedmioty i oszacowa� szkody. Borlon si�gn�� po butelk� wina i dwa kubki. Znowu mia� w nosie gryz�cy sw�d popio�u i zdawa�o mu si�, �e czuje na j�zyku smak dymu.

Postawi� kubek przed Karvit�, drugi dla siebie. Potem otwar� butelk�.

��Chod� � powiedzia�. � Napij si� ze mn�.

W swej w�dr�wce od jednej do drugiej samotnej siedziby gobeliniarza, cz�sto ca�ymi tygodniami, spotyka�a wy��cznie kobiety. G��wne �ony, drugie �ony i c�rki gobeliniarzy wprost nie mog�y doczeka� si�, by zaprosi� j� do swych kuchni, ale to nie na jej tkaniny i sprz�ty kuchenne czeka�y tak niecierpliwie, lecz na nowiny, kt�re mia�a im opowiedzie� o innych rodzinach i wydarzeniach w mie�cie. Przesiadywa�a wi�c godzinami z kobietami, cz�sto z trudem i dopiero po sprytnych przeskokach z tematu na temat udawa�o jej si� sprowadzi� rozmow� na przyniesione towary. Nowe przepisy, to by� jej ulubiony spos�b. Ubhika zna�a ogromn� ilo�� niezwyk�ych przepis�w, tak na potrawy, jak i na wszelkiego rodzaju mikstury kosmetyczne, kt�re ��czy�o jedno: do ich przyrz�dzenia potrzebne by�o albo specjalne urz�dzenie, albo specjalna przyprawa, albo w og�le co� specjalnego, co mo�na by�o kupi� tylko u niej.

Je�li mia�a szcz�cie, a przy tym gadaniu i plotkowaniu zasta� je wiecz�r, to udawa�o jej si� nawet dosta� legowisko na noc. Dzisiaj nie poszcz�ci�o si� jej, a najbardziej z�o�ci�o j�, �e powinna by�a to z g�ry przewidzie�. W domu Ostvana go�cinno�� nigdy nie znaczy�a wiele � ju� za czas�w starego Ostvana nie piel�gnowano jej, a teraz jego syn nie dba� o ni� zupe�nie. Kr�tko przed zapadni�ciem zmroku m�ody tkacz w�osianych kobierc�w wszed� do kuchni i zrz�dliwie powiedzia�, �e nadszed� ju� czas, by handlarka ruszy�a w dalsz� drog�. Ton, jakim to wyrzek�, przyprawi� wszystkich o dreszcz strachu i poczucie winy. Przez moment Ubhika poczu�a si� jak z�odziejka, nie handlarka.

Dobrze, �e jedna z kobiet pomog�a jej jeszcze zapakowa� kosze, sk�rzane worki i w�ze�ki na jucznego os�a, inaczej nie zdo�a�aby przy dziennym �wietle pokona� stromej �cie�ki prowadz�cej w d� z domu Ostvana. Mia�a na imi� Dirilja, ma�a, cicha kobieta, kt�ra tak�e ju� jaki� czas temu przekroczy�a wiek, w kt�rym mog�aby wyj�� za m��, nigdy nie odzywa�a si� wiele podczas kobiecych pogaw�dek, zawsze tylko si� smutno przygl�da�a. Ubhika wiele da�aby za to, �eby pozna� przyczyn�. Ale tak to ju� by�o z �onami tkaczy: zjawia�y si� nie wiadomo kiedy i sk�d, po prostu by�y, wi�kszo�� z nich nie opowiada�a wiele o swym pochodzeniu. Dirilja by�a ostatni� z drugich �on po�lubionych przez starszego Ostvana, nied�ugo potem zmar�. Dziwne, jego kobierzec musia� by� ju� wtedy gotowy, poza tym suche i �amliwe w�osy Dirilji nie mia�y jako�ci potrzebnej do tkania kobierc�w. Ubhika umia�a to dobrze rozpozna�, jej w�osy te� by�y takie, nawet w czasach, gdy jeszcze nic nie zapowiada�o maj�cej ich przypr�szy� siwizny. Ta Dirilja, co mog�o j� po��czy� z Ostvanem? Zagadkowa historia.

S�o�ce szybko zni�a�o si� do horyzontu, rzuca�o d�ugie, irytuj�ce cienie mi�dzy wzg�rzami i surowymi ska�ami, odczuwa�o si� ch��d. Ubhik�, gdy poczu�a, jak wiatr wgryza si� jej pod sp�dnice, ogarn�a z�o�� na sam� siebie, �e pozwoli�a zatrzyma� si� tak d�ugo. Gdyby wyruszy�a wcze�niej, zdo�a�aby jeszcze dotrze� do domu Borlona, w kt�rym zawsze pozwalano jej zatrzyma� si� na noc.

A tak pozosta� jej zn�w tylko namiot. Rozgl�da�a si� za os�oni�tym miejscem, ma�� jaskini� lub skalnym nawisem i w ko�cu znalaz�a za ska�� zaciszn� wn�k�, do kt�rej zagna�a zwierz�ta. Uwi�za�a je do ko�k�w, z trudem wbitych w ziemi� kamieniem, zdj�a z obu jucznych os��w ci�ary, na koniec zawi�za�a wszystkim trzem zwierz�tom opaski na oczy: by� to najpewniejszy spos�b, by zapobiec ich ucieczce, gdyby sp�oszy� je jaki� nocny ha�as. Potem ustawi�a sw�j ma�y namiot, wymo�ci�a go kilkoma warstwami ta�szego materia�u i wpe�z�a do �rodka.

A potem le�a�a tam, s�ucha�a stuku kamieni i szmeru owadzich n�ek, czu�a wyra�nie, �e jest ca�kiem sama po�r�d dziczy, os�oni�ta tylko malutkim namiotem i dwoma stosami artyku��w spo�ywczych, tkanin i narz�dzi po prawej i lewej stronie, jak zawsze my�la�a o tym, �e nigdy nie uda jej si� do tego przyzwyczai�. �e w�a�ciwie to wszystko powinno wygl�da� ca�kiem inaczej. Jak zwykle przed za�ni�ciem przesuwa�a d�oni� po ciele, jakby musia�a si� upewni�, �e jeszcze je ma, czu�a piersi, wci�� twarde, mimo wieku, ich dotyk by� przyjemny, pie�ci�a swoje biodra i by�o jej �al, �e nigdy nie dotyka�y ich r�ce m�czyzny.

Gdy by�a w wieku odpowiednim do zam��p�j�cia, nie dosta� jej si� �aden m�czyzna, ze swoimi �amliwymi w�osami nie mog�a liczy� na to, �e jaki� tkacz w�osianych kobierc�w we�mie j� na drug� �on�. Pozosta� jej wi�c tylko samotny zaw�d w�drownej handlarki. Czasami zastanawia�a si�, czy nie powinna by�a odwzajemni� rubasznych zaczepek niekt�rych rzemie�lnik�w albo pasterzy, ale w mi�dzyczasie sko�czy�y si� i te zaloty.

Wreszcie zasn�a. Jak zwykle, obudzi� j� ch��d wczesnego poranka. Przewa�nie, gdy dr��c z zimna, wyczo�giwa�a si� ze swego namiotu owini�ta wst�g� tkaniny, s�o�ce w�a�nie wznosi�o si� srebrnym �witem, wok� niej otwiera�a si� panorama samotno�ci, tak szeroka, �e czu�a si� jak insekt, malutka i niewa�na.

Nigdy nie potrafi�a zdoby� si� na to, by zje�� �niadanie w miejscu, gdzie nocowa�a. Odwi�za�a juczne zwierz�ta, ob�adowa�a je, zdj�a im z oczu opaski i po�piesznie si� oddali�a. Potem w drodze �u�a suszone mi�so bawo��w ze swych zapas�w albo zjada�a jaki� owoc, je�li akurat je mia�a.

Dom Borlona. Nie by�o te� �le dotrze� tam rankiem. Narana, m�oda druga �ona Borlona, na pewno zaparzy jej herbat�; zawsze tak robi�a. A potem kupi od niej wiele tkanin, gdy� ch�tnie i du�o szy�a.

Gdy jednak Ubhika ujrza�a dom Borlona, jeszcze z oddali, natychmiast wyda� jej si� jaki� dziwny � o wiele ciemniejszy, ni� go pami�ta�a, prawie czarny, jak wypalony. Gdy za� podjecha�a bli�ej, zobaczy�a, �e z domu rzeczywi�cie pozosta�o ju� tylko to, czego nie zdo�a� strawi� pot�ny po�ar.

Powodowana koszmarn� fascynacj�, jecha�a coraz dalej, a� w ko�cu zatrzyma�a si� przed zw�glonymi resztkami mur�w, w kt�rych unosi�a si� jeszcze wo� ognia i zniszczenia, w �rodku wznosi�y si� kupy popio�u z drewnianych belek i dach�wek. Poczu�a si� jak padlino�erca, kt�ry dotar� na miejsce tragedii, nie bra� w niej jednak udzia�u, mo�e tylko wykorzysta� resztki. Mo�e gdzie� w popiele le�a�o jeszcze kilka monet.

Ubhika rozpozna�a zarysy kuchni, w kt�rej niejeden raz siedzia�a z kobietami, obok niej ma�� kom�rk�, gdzie cz�sto zdarza�o jej si� spa�. Nigdy nie by�a w g��bi domu. Dopiero teraz, wlok�c si� przez spopielon� ruin�, gdy st�paniem wznosi�a chmury popio�u cuchn�ce dymem, widzia�a, jakie jeszcze pomieszczenia by�y w domu tkacza w�osianych kobierc�w. Kt�re z nich mog�o by� pracowni�? Jak�e ch�tnie by si� tego dowiedzia�a.

Odkry�a w sadzy �lady st�p, wychodz�ce ze zgliszczy i gin�ce gdzie� w �wirze, wygl�da�o na to, �e rodzina tkacza prze�y�a po�ar.

Nie znalaz�a pieni�dzy, ani nic innego, co warto by�oby zabra�. Ostatecznie postanowi�a ruszy� dalej. W ka�dym razie zdoby�a ciekaw� nowin�, kt�r� mog�a opowiada�; troch� ubarwiona, pomo�e jej pewnie w interesach, a nawet zapewni posi�ek tu i �wdzie.

Wtedy zauwa�y�a tego m�czyzn� stoj�cego na poboczu. Tak po prostu, po�r�d pustkowia.

Ubhika nieufnie podjecha�a bli�ej na swym wierzchowym o�le, trzymaj�c jedn� d�o� na r�koje�ci pa�ki przytwierdzonej do siod�a. Lecz on pomacha� jej przyja�nie r�k� i u�miechn�� si�. No i by� m�ody�

Podje�d�aj�c powoli ku niemu, przy�apa�a si� na mimowolnym poprawianiu w�os�w. W�a�ciwie wci�� jeszcze jestem m�oda, pomy�la�a zaskoczona, to tylko moje cia�o zdradzi�o mnie i si� postarza�o. Mimo to pozwoli�a w�osom opa��, w obawie, �e wyda mu si� �mieszna.

��B�d� pozdrowiona � powiedzia� m�czyzna. Dziwnie to zabrzmia�o. W jego mowie by�o co� twardego, jakie� obce brzmienie.

Ubrany by� te� dziwacznie. Nosi� str�j okrywaj�cy go ca�kowicie od st�p do g�owy, wykonany z tkaniny, jakiej Ubhika nigdy jeszcze nie widzia�a. Na piersi mia� b�yszcz�c� ozdob�, a wok� talii pas, do kt�rego zamocowano rozmaite worki i ma�e pude�eczka.

��B�d� pozdrowiony, cudzoziemcze � odrzek�a z oci�ganiem Ubhika.

M�czyzna u�miechn�� si� jeszcze szerzej.

��Na imi� mi Nillian � powiedzia�, staraj�c si� wyra�nie upodobni� sw� wymow� do Ubhiki. � Przybywam z bardzo daleka.

��Sk�d? � niemal automatycznie spyta�a Ubhika.

��Z Lukdarii � powiedzia� m�czyzna, oci�gaj�c si� nieco, jak kto� pr�buj�cy schroni� si� w fa�szu, z obaw�, �e jego k�amstwo zostanie przejrzane.

Ubhika nie s�ysza�a nigdy wcze�niej o mie�cie lub krainie o takiej nazwie, ale to nie mia�o znaczenia. Wida� by�o przecie� wyra�nie, �e obcy pochodzi z bardzo daleka.

��Nazywam si� Ubhika � powiedzia�a, dziwi�c si� w duchu swemu podenerwowaniu. � Jak widzicie, jestem w�drown� handlark�.

Przytakn��.

��Czy to znaczy, �e sprzedajecie te przedmioty, kt�re ze sob� wozicie?

��Tak. � �A niby co innego� pomy�la�a, przygl�daj�c si� uwa�nie jego twarzy. Wygl�da� na silnego i pe�nego �ycia cz�owieka; na m�czyzn�, kt�ry potrafi� dziko ta�czy�, g�o�no �mia� si� i dotrzyma� kroku przy piciu. Troch� przypomina� jej ch�opca, w kt�rym by�a zakochana kiedy�, jako bardzo m�oda dziewczyna. Do niczego zreszt� nie dosz�o; o�eni� si� z inn�, nauczy� rzemios�a garncarza i kilka lat temu zmar�.

Przywo�a�a si� do porz�dku i wr�ci�a my�lami do interes�w. Kimkolwiek by� ten m�czyzna, spyta� j�, co mia�a do sprzedania.

��Tak � powt�rzy�a. � Co chcecie kupi�, Nillianie?

M�czyzna przesun�� wzrokiem po dw�ch wysoko za�adowanych jucznych os�ach.

��Macie ubrania?

��Oczywi�cie. � Mia�a wprawdzie przede wszystkim tkaniny, ale tak�e kilka gotowych cz�ci m�skiej garderoby.

��Chcia�bym ubra� si� jak ludzie w tej okolicy.

Ubhika rozejrza�a si�. Nigdzie nie widzia�a wierzchowca. Je�li ten m�czyzna przychodzi� z tak daleka, w jaki spos�b tu dotar�? Przecie� raczej nie na piechot�. I dlaczego sta� tutaj, jakby czeka� na handlark�? Dzia�o si� co� niepoj�tego.

Ale najpierw interesy.

��Macie czym zap�aci�? � spyta�a Ubhika. � Bo takie s� zwyczaje w tej okolicy � �e si� p�aci.

M�czyzna roze�mia� si� i stwierdzi�, machaj�c r�k�:

��Nie ma w tym nic niezwyk�ego, robi si� tak wsz�dzie, w ca�ym wszech�wiecie.

��Na tym zupe�nie si� nie znam. Tak czy siak, mam dla was ubrania, je�li wy macie pieni�dze.

��Mam pieni�dze.

��Dobrze.

Ubhika zsiad�a z os�a i zauwa�y�a, �e spojrzenie m�czyzny pow�drowa�o za ni�. Mimo woli porusza�a si� energiczniej ni� zwykle, jakby chcia�a udowodni�, �e jest jeszcze m�oda i zgrabna, a nie tak stara jak zdawa�yby si� wskazywa� jej chude cia�o i pe�na zmarszczek, wygarbowana pogod� sk�ra. Chwil� p�niej ogarn�a j� z�o�� na sam� siebie i gwa�townie wyszarpn�a z baga�u w�ze�ek z m�skimi ubraniami.

Rozwin�a go na ziemi, gdy podnios�a oczy, zobaczy�a, �e m�czyzna wyci�ga w jej stron� na d�oni kilka monet.

��U nas u�ywamy takich pieni�dzy � wyja�ni�. � Popatrzcie najpierw, czy zechcecie je przyj��.

Ubhika wyj�a z jego d�oni jedn� monet�. Wygl�da�a inaczej, ni� wszystkie znane jej monety � dok�adniej wyt�oczona, b�yszcz�ca, z metalu, jakiego nigdy wcze�niej nie widzia�a. Pi�kna moneta. Ale nie pieni�dz.

��Nie � powiedzia�a z �alem, oddaj�c mu metalowy kr��ek. � Za to nie mog� wam nic sprzeda�. � Mia� jej przej�� ko�o nosa nieoczekiwany interes.

Obcy przyjrza� si� monecie, jakby widzia� j� po raz pierwszy.

��Co jest z ni� nie tak? � spyta�. � Nie podoba si� wam?

��Ale� podoba mi si� � odpar�a Ubhika. � Nie o to chodzi. Z pieni�dzmi problem w tym, �eby podoba�y si� innym.

Zacz�a znowu zwija� sw�j w�ze�ek.

��Stop, zaczekajcie! � zawo�a� m�czyzna. � Zaczekajcie jeszcze chwil�. Potargujmy si�. Mo�e mog� wam da� co� na wymian�?

Ubhika zatrzyma�a si� i zmierzy�a go wzrokiem od st�p do g��w.

��Co na przyk�ad?

��Nie wiem� Mo�e moje ubranie?

Ubhika spr�bowa�a wyobrazi� sobie, kto m�g�by nosi� takie dziwaczne ubranie. Nikt, b�d�cy przynajmniej z grubsza przy zdrowych zmys�ach. A czy da�oby si� je przerobi� na co� innego, wydawa�o si� to nie�atwe� Potrz�sn�a g�ow�.

��Nie.

��Zaczekajcie. To co� innego. Tutaj, moja bransoleta. Dosta�em j� od mojej matki; ma naprawd� wielk� warto��.

Nie potrafi si� targowa�, pomy�la�a rozbawiona Ubhika. Koniecznie chcia� dosta� jej n�dzne ubrania i nawet nie pr�bowa� tego ukry�. By� jak otwarta ksi��ka. Ka�dym swoim ruchem m�wi�: prosz�, daj mi je; zap�ac� ci za nie, co tylko zechcesz. Prawie by�o go jej �al.

��Nie macie naszych pieni�dzy, Nillianie i po waszej mowie mo�na pozna�, �e przybywacie z daleka � powiedzia�a. � Nie na wiele wam si� zda ubiera� jak cz�owiek st�d.

��Bransoleta � powt�rzy� i wyci�gn�� w jej stron� ozdob�, noszon� przez siebie, o ile Ubhika dobrze pami�ta�a, na prawym przegubie. � Jak wam si� podoba?

Wyj�a z jego d�oni bransolet� i zadr�a�a, czuj�c, jak jest ci�ka i ch�odna. Wykonano j� z g�adkiego, po�yskuj�cego z�oto metalu i przyozdobiono po zewn�trznej stronie delikatnym, mieni�cym si� wzorem. Gdy przygl�da�a si� z bliska rysunkowi, poczu�a dobywaj�cy si� z bransolety silny zapach, ci�k�, �ojowat� wo�, przypominaj�c� t�usty od�r wydzielany przez m�ode bawo�y. Musia� nosi� t� obr�cz od dawna. Mo�e dzie� i noc, odk�d podarowa�a mu j� matka.

Czy to by�a prawda? I co mog�o kogo� sk�oni�, by podarek od matki, do tego jeszcze tak warto�ciowy, wymienia� na kilka n�dznych �ach�w?

Wszystko jedno.

��Bierzcie, co chcecie � Ubhika us�ysza�a swoje s�owa, ca�kiem zatopiona w podziwianiu bransolety.

��Musicie mi powiedzie�, czego potrzebuj�! � zaprotestowa� m�czyzna.

Ubhika z westchnieniem pochyli�a si� nad w�ze�kiem i wy�owi�a spodnie z grubo tkanego materia�u i kurtk�, jak� nosili pasterze. Oczywi�cie nie mia�a pasterskich wysokich but�w; zamiast tego da�a mu par� zwyk�ych sanda��w.

��To mi przecie� nie b�dzie pasowa�.

��Nieprawda, to dok�adnie wasz rozmiar.

��Uwierz� dopiero po przymiarce � odrzek� m�czyzna i zacz��, ku bezgranicznemu zaskoczeniu Ubhiki, zrzuca� swoje ubranie.

Odwr�ci� si� jednak przy tym ty�em. G�rn� cz�� swego stroju rozpi�� na szwie, kt�ry otworzy� si�, wydaj�c d�wi�k podobny do cmokni�cia i wysun�� ramiona z r�kaw�w. Ukaza� si� nagi, mocny tors, po�yskuj�cy jedwabi�cie w s�o�cu. M�czyzna tymczasem zacz�� rozpina� pas.

Ubhika, kt�ra z wra�enia zapomnia�a oddycha�, przera�ona wstrzyma�a powietrze i mimowolnie rozejrza�a si� na wszystkie strony w obawie, �e kto� mo�e ich obserwowa�. Jeszcze nigdy nie zdarzy�o si�, �eby rozbiera� si� przy niej m�czyzna!

Obcemu jednak wydawa�o si� nie robi� to �adnej r�nicy. Zdj�� doln� cz�� ubrania i naci�ga� nowo nabyte spodnie.

Ubhika sta�a i wpatrywa�a si� w nagie, muskularne plecy, znajduj�ce si� tak blisko, �e wystarczy�oby wyci�gn�� rami�, by ich dosi�gn��. Rzeczywi�cie sw�dzia�a j� r�ka. Dlaczego nie? Zadawa�a sobie pytanie i niemal nie mog�a opanowa� pragnienia, by dotkn�� g�adkiej, b�yszcz�cej sk�ry m�czyzny, tylko po to, by poczu�, jaka jest w dotyku. Widzia�a te� jego po�ladki, ma�e i twarde, os�oni�te tylko obcis�ym, niewiarygodnie g�adko przylegaj�cym kawa�kiem tkaniny i czu�a dziwnie ciep�� fal� rozchodz�c� si� w podbrzuszu.

W g�owie pojawi�a si� szalona my�l�

Niezdecydowanie obraca�a w palcach bransolet�. Wzory na niej po�yskiwa�y przecudnie. Odda� mu bransolet� i poprosi�, �eby w zamian robi� z ni� te rzeczy, kt�re m�czyzna robi z kobiet�, tylko ten jeden jedyny raz�

Co za szalona my�l. Energicznie wsun�a bransolet� na przegub lewej d�oni. Wykluczone. Nie chcia�a do�wiadczy� jego odmowy i us�ysze�, jak m�wi, �e jest dla niego za stara.

��Rzeczywi�cie � us�ysza�a, jak on m�wi, nie maj�c poj�cia o jej rozterkach. Rozk�ada� r�ce na wszystkie strony i przygl�da� si�, jak le�y ubranie. � Naprawd� pasuje.

Ubhika nic nie powiedzia�a, ba�a si� tylko, �e wida� po niej jej my�li.

Ale obcy, kt�remu by�o na imi� Nillian, u�miecha� si� do niej w roztargnieniu i zbiera� swoje rzeczy. B�yszcz�cy str�j zwin�� w w�ze�ek, wcisn�� pod pach�, a pas przewiesi� przez rami�. Podzi�kowa� jej przyja�nie, powiedzia� jeszcze kilka s��w, kt�rych tre�� do niej nie dotar�a, cho� p�niej przypomina�a sobie, �e co� mu odpowiada�a. Potem po�egna� si�.

Patrzy�a za nim, gdy oddala� si�, odchodz�c na prze�aj. Nie w kierunku miasta. Zatrzyma� si� jeszcze przed zapadliskiem, odwr�ci� si� do niej i pomacha� r�k�. Potem znikn�� z oczu.

Ubhika sta�a jeszcze przez d�u�szy czas i nie widz�c, wpatrywa�a si� przed siebie. Jaki� czas potem otrze�wia�a, podnios�a lewe rami� i przyjrza�a si� bransolecie. By�a tam naprawd�. To nie by� sen.

Nagle opanowa�o j� uczucie, jakby wok�, za ka�d� ska�� i ka�dym wzg�rzem siedzieli ludzie, szeptem opowiadaj�cy sobie tajemnice, o kt�rych jej nie wolno by�o si� dowiedzie�. W po�piechu pozbiera�a pozosta�e cz�ci ubra�, zwin�a je w w�ze�ek i zapakowa�a. Potem chwyci�a lejce obu jucznych os��w, dosiad�a swego wierzchowca i pogna�a go, uderzaj�c �ydkami. W piersiach czu�a ucisk, kt�rego nie potrafi�a sobie wyja�ni�.

Stara�a si� nie my�le� o wieczorze. Dzisiejsza noc na pewno nie b�dzie �atwa.

��Ja�owa planeta, w wi�kszej cz�ci pokryta pustyni� i stepem. Zaludnienie oko�o trzysta do czterystu milion�w. Wiele miast �redniej wielko�ci, wszystkie w ruinie. Znikome ilo�ci minera��w, rolnictwo uprawiane w niezwykle ci�kich warunkach. Brak wody.

Co podziwia� w Nillianie, to jego niewiarygodny dynamizm, niemal zwierz�c� energi�, wr�cz promieniowa� ni�, dodawa�a mu jakiej� dziko�ci, nieokie�znania. Dzia�o si� tak mo�e dlatego, �e Nillian zdawa� si� wiele nie zastanawia�; jego s�owa, dzia�ania i decyzje wynika�y raczej z intuicji, niewymuszone, proste, niezbyt przemy�lane. Od kiedy lata� razem z Nillianem, Nargant coraz cz�ciej u�wiadamia� sobie, �e jego w�asne my�li bieg�y po torach pe�nych niezliczonych zakr�t�w, nawet gdy chodzi�o o zupe�nie b�ahe decyzje, �e w�a�ciwie automatycznie wdawa� si� w roztrz�sanie problemu z ka�dej strony i rozpatrywanie wszelkich ewentualno�ci, na kt�re traci� mn�stwo energii.

Obserwowa� Nilliana z boku. M�ody drugi pilot siedzia� w fotelu wygodnie rozparty, odpr�ony, przy ustach przymocowa� mikrofon aparatury nagrywaj�cej, uwa�nie studiowa� monitory i wska�niki instrument�w do zdalnej analizy. Jego skupienie by�o wyczuwalne niemal fizycznie. Na ekranach widoczne by�y r�ne uj�cia powierzchni planety, szarobr�zowe, bez widocznych szczeg�lnych kontur�w. Komputer wy�wietli� kilka bia�ych linii, zdanymi o dok�adno�ci analizy.

��Instrumenty co� wskazuj� � kontynuowa� Nillian � co z pewnym prawdopodobie�stwem mo�e by� pozosta�o�ci� po wysoko rozwini�tej cywilizacji. Z kosmosu mo�na go�ym okiem zobaczy� proste linie, kt�rych zabarwienie pozwala przypuszcza�, �e s� to fundamenty dawnych wielkich budowli. Bardzo wielkich budowli. W atmosferze zmierzy�em produkty rozpadu pierwiastk�w radioaktywnych; niskie promieniowanie szcz�tkowe. Prawdopodobnie wojna atomowa sprzed kilkudziesi�ciu tysi�cy lat. Istnieje niska aktywno�� elektromagnetyczna, podejrzewam rodzaj prostej komunikacji radiowej, ale nie zlokalizowali�my �adnych du�ych �r�de� energii. Innymi s�owy � wnioskowa�, a jego g�os przybra� odcie� poirytowanej ironii � rysuje si� taki sam obraz jak wsz�dzie. Nie s�dz�, by�my mieli co� odkry�, je�li b�dziemy dalej rezygnowali z l�dowania na obserwowanej planecie. Jest to oczywi�cie moje prywatne zdanie, ale nie mia�bym nic przeciwko temu, �eby kierownictwo ekspedycji potraktowa�o je jako sugesti�. Raport z�o�y� Milian Jegetar Cuain, z pok�adu statku KALYT-9. Czas standardowy 15-3-178002, ostatnie skalowanie 4-2. Pozycja kwadrant 2014-BQA-57, na orbicie drugiej planety s�o�ca G-101, koniec.

��Chcesz to tak wys�a�?

��A dlaczego nie?

��Te ostatnie uwagi s� przecie� nieco� zuchwa�e, prawda?

Nillian z�o�liwie u�miechn�� si�, potrz�saj�c g�ow�, pochyli� si� nad pulpitem aparatury nadawczej i kilkoma wprawnymi ruchami r�k spowodowa� wys�anie swojego raportu z obserwacji planety.

��Problem z tob�, Nargancie, polega na tym � wyja�ni� potem � �e jeste� taki nie�yciowy. Wpojono ci przekonanie, �e przepisy s� wa�niejsze od fakt�w widocznych go�ym okiem i �e najmniejsze niepos�usze�stwo natychmiast ci� zabije. Nie nauczono ci� wiele ponad to, ale pos�usze�stwo tak wesz�o ci w krew, przenikn�o do szpiku ko�ci, �e kiedy po twej �mierci kto� rozkroi twoje zw�oki, zapewne zamiast szpiku zobaczy skrystalizowane pos�usze�stwo.

Nargant wpatrywa� si� w swoje d�onie, jakby pr�bowa� przejrze� na wskro� sk�r� i stwierdzi�, czy Nillian ma racj�.

��Nie zrobisz ju� ze mnie rebelianta, Nillianie, zamrucza� niepewnie.

�mieszne, �e sam to czu�. Odk�d odbywa� loty z dawnym rebeliantem i por�wnywa� si� z nim, sam sobie wydawa� si� skamienielin�.

��Nie mo�esz ju� zosta� rebeliantem, cesarski �o�nierzu � odpar� Nillian. Teraz spowa�nia�. � Na szcz�cie to ju� niepotrzebne. Ale bardzo bym si� ucieszy�, gdyby� m�g� troch� zapomnie� o starym warunkowaniu. Nie tylko ze wzgl�du na ciebie, ale i dla mnie. Jak d�ugo jeste�my ju� w drodze? Prawie czterdzie�ci dni. Czterdzie�ci dni, tylko ty i ja w tym ma�ym statku rozpoznawczym i prawd� m�wi�c: w�a�ciwie ci�gle nie wiem, czy ty mnie w�a�ciwie lubisz. Czy mo�e wytrzymujesz ze mn� tylko dlatego, �e taki masz rozkaz.

��Nieprawda � powiedzia� Nargant. � Dosy� ci� lubi�. � Zabrzmia�o to okropnie oschle. Czy ja kiedykolwiek m�wi�em komu� takie rzeczy? � zastanowi� si� przera�ony.

��Dzi�kuj�. Ja ciebie oczywi�cie te� lubi�, dlatego z�o�ci mnie, gdy post�pujesz ze mn� tak dr�two, jakbym po powrocie mia� z�o�y� raport o twoich przekonaniach do komisji kap�a�skiej albo co najmniej do Rady Rebeliant�w.

��Dr�two�?

��Tak! Ostro�nie, uwa�nie, �eby tylko nie powiedzie� nic niew�a�ciwego i wszystko wykona� prawid�owo� Wydaje mi si�, �e powiniene� codziennie rano i wieczorem stawa� przed lustrem i powtarza� sobie g�o�no: �Cesarza ju� nie ma!� I tak przez kilka lat.

Nargant zastanawia� si�, czy Nillian m�wi powa�nie.

��M�g�bym spr�bowa�.

��Chodzi po prostu o to, �eby� wy��cza� czasem tego przekl�tego cenzora, kt�ry siedzi w twoim m�zgu i m�wi� wprost, co ci przyjdzie do g�owy, nie przejmuj�c si�, co ja o tym pomy�l�. My�lisz, �e m�g�by� � przynajmniej od czasu do czasu?

��Postaram si�. � Czasem rebeliant irytowa� go. Czemu na przyk�ad teraz za�mia� si� z jego odpowiedzi?

��A my�lisz, �e m�g�by� czasem naruszy� kilka przepis�w? Kilka instrukcji potraktowa� troch� dowolniej?

��Hmm� nie wiem. Co na przyk�ad?

W oczach Nilliana pojawi� si� jakby cie� spisku.

��Na przyk�ad instrukcj�, �e nie wolno nam l�dowa� na �adnej planecie.

Nargant wstrzyma� oddech.

��Nie zamierzasz chyba�?

Nillian przytakn�� gwa�townie, jego oczy b�yszcza�y z ochoty na to przedsi�wzi�cie.

��Ale to niemo�liwe! � Sama my�l o tym by�a dla Narganta niepoj�ta. Ta rozmowa dzia�a�a na niego jak �ciskanie imad�em. Poczu� szybsze bicie serca. � Mamy surowy zakaz � surowy! � l�dowania na planetach, kt�re obserwujemy.

��I nie wyl�dujemy � Nillian u�miechn�� si� szeroko. Trudno by�o rozstrzygn��, czy by� to u�miech z�o�liwy, czy zadowolony, czy jedno i drugie. � Tylko troszk� zanurzymy si� w atmosferze�

��A potem?

��Wysadzisz mnie w �odzi ratunkowej.

Nargant odetchn�� g��boko i zacisn�� pi�ci. W skroniach mocno pulsowa�a mu krew. Spojrza� w bok, zatrzyma� wzrok na jednej z obcych gwiazd, cicho i zagadkowo migoc�cej za lukiem. Ona jednak tak�e nie umia�a mu pom�c.

��Nie wolno nam tego zrobi�.

��Dlaczego nie?

��Bo to by�oby przekroczenie wyra�nego rozkazu!

��Ojej � pokiwa� g�ow� Nillian. � Okropne. � I milcza�.

Nargant unika� jego spojrzenia; zna� by�ego rebelianta na tyle dobrze, by wiedzie�, �e ten obserwuje go bez przerwy. Planeta G-101/2 wisia�a nad nimi jak wielka, brudna pi�ka. Go�ym okiem nie by�o na niej wida� miast.

��Nie wiem, na co liczysz � westchn�� w ko�cu Nargant.

��Chc� zdoby� informacje � odpowiedzia� Nillian. � Nie wiemy wiele, ale jednego mo�emy by� pewni: Nigdy nie dowiemy si�, co si� tutaj dzieje, podlatuj�c od jednej planety do drugiej i robi�c na orbicie standardowe pomiary.

��Dowiedzieli�my si� ju� przecie� ca�kiem du�o � sprzeciwi� si� Nargant. � Wszystkie planety, do kt�rych do tej pory podlecieli�my, zamieszkane s� przez ludzi. Wsz�dzie znajdujemy planetarne cywilizacje na dosy� prymitywnym poziomie. I wsz�dzie s� �lady dawnej wojny, podczas kt�rej u�yto broni atomowej.

��Nudy � stwierdzi� m�ody drugi pilot. � To wszystko w�a�ciwie potwierdza tylko to, co i tak ju� wiedzieli�my.

��Ale to by�y tylko legendy, trudne do uwierzenia opowiadania garstki bajarzy. Dopiero teraz potwierdzili�my je osobi�cie.

Nillian podni�s� si� tak gwa�townie, �e Nargant ca�y zadr�a�.

��Czy ty tego nie czujesz? � zawo�a� podniecony. � Przemierzamy galaktyk�, kt�ra najwyra�niej od niepami�tnych czas�w nale�a�a do cesarstwa, a nie jest zaznaczona na �adnej gwiezdnej mapie! Odkryli�my zaginion� cz�� imperium, o kt�rej w cesarskim archiwum nie ma �adnych dokument�w. I nikt nie wie, dlaczego. Nikt nie wie, co tu znajdziemy. To przecie� niewiarygodna tajemnica!

Opad� na fotel, jakby ten wybuch go wyczerpa�.

��Je�li do tego uzmys�owi� sobie, �e w og�le �lad tej tajemnicy wyszed� na jaw tylko dzi�ki ca�emu �a�cuchowi przypadk�w� � Zacz�� wyprostowanymi palcami rysowa� w powietrzu dziwne kr�gi. � Trzeba by�o tych wszystkich przypadk�w, �eby�my przylecieli tutaj. Namiestnik Eswelundu, kt�ry kaza� wy�ledzi� kryj�wk� przemytnik�w, jakby nie mia� nic wa�niejszego do roboty� technik, kt�ry, zamiast po prostu wykasowa� zawarto�� pami�ci pok�adowej skonfiskowanego statku kosmicznego, przegl�da� j� i odkry� mapy gwiezdne galaktyki Gheera� g�osowanie w Radzie uchwali�o nasz� ekspedycj� wi�kszo�ci� tylko jednego g�osu� I oto jeste�my tutaj. Naszym cholernym obowi�zkiem jest dowiedzie� si� tak wiele, ile tylko mo�liwe, o tym, co si� tutaj dzieje i jak mog�o doj�� do tego, �e ca�a ogromna cz�� imperium cesarza od dziesi�tk�w tysi�cy lat by�a zagubiona i zapomniana.

Nargant milcza�. Wskazuj�cym palcem powoli przesuwa� po pop�kanym obiciu ga�ki g��wnego steru, chropowatym w miejscach, gdzie przez p�kni�cia i rysy wystawa�o sztuczne tworzywo.

��Co zamierzasz? � Chcia� zapobiec ewentualnym zarzutom w przysz�o�ci, �e bra� w tym udzia�.

Nillian westchn��.

��Wysadzisz mnie w atmosferze. Wyl�duj� kapsu�� w pobli�u jakiej� osady i spr�buj� nawi�za� kontakt z mieszka�cami.

��Jak chcesz porozumie� si� z tymi lud�mi?

��S�dz�c po radiotelegramach, kt�re uchwycili�my, tam na dole m�wi si� star� odmian� Paisi. Mo�e b�d� musia� troch� si� przyzwyczai�, ale my�l�, �e sobie poradz�.

��A je�eli nie?

Nillian wzruszy� ramionami.

��Mo�e b�d� udawa� g�uchoniemego. Albo spr�buj� nauczy� si� ich j�zyka.

Podni�s� si� z fotela.

��Co� wymy�l�. � M�wi�c to, zszed� po w�skiej drabince prowadz�cej do dolnej cz�ci statku kosmicznego.

Nargant poj��, �e rebeliant nie pozwoli odwie�� si� od swego zamiaru, wi�c zrezygnowa� z oporu. Pogodzony z losem zszed� za nim na d� i pe�en z�ych przeczu� przygl�da� si�, jak Nillian �aduje do kapsu�y sprz�t � namiot, przeznaczony w�a�ciwie do l�dowa� awaryjnych, troch� prowiantu i kilka miernik�w, u�ywanych do bada� powierzchni planet, a kt�re podczas tej wyprawy w�a�ciwie powinny by�y pozosta� zamkni�te w szafie.

��We� bro�.

��Nonsens.

��A co zrobisz, je�li znajdziesz si� w niebezpiecze�stwie? Ci na dole s� w ko�cu lud�mi!

Nillian zatrzyma� si� i obejrza�. Ich spojrzenia spotka�y si�.

��Licz� na ciebie, partnerze � powiedzia� w ko�cu m�ody rebeliant z osobliwym u�miechem, kt�rego Nargant nie potrafi� sobie wyt�umaczy�.

Nap�d zawy� przez chwil�, statek wyhamowa� na tyle, �e opu�ci� sw� nisk� orbit� i zanurzy� si� g��biej. Planeta stawa�a si� coraz wi�ksza, wkr�tce ca�y statek przenikn�� przera�liwy gwizd cz�stek atmosfery, z ogromn� pr�dko�ci� ocieraj�cych o pow�ok�. Gwizd przeszed� w wycie, w ko�cu w og�uszaj�cy huk, gdy statek kosmiczny opada� w coraz g��bsze warstwy powietrza.

Nargant dalej hamowa�, wszed� w lot paraboliczny, by w najni�szym punkcie zbli�y� si� mocno do powierzchni planety i stamt�d wys�a� statek z powrotem w przestrze� kosmiczn�.

��Got�w?

��Got�w.

Kr�tko przed osi�gni�ciem najni�szego punktu paraboli od��czy� kapsu��. Tak elegancko, jakby piloci od lat nie �wiczyli niczego innego, dwa pojazdy roz��czy�y si�. Nargant wystrzeli� w g�r� w czarne niebo i wszed� na bardzo wysok� stacjonarn� orbit�, na kt�rej kr��y� wok� planety z szybko�ci� zgodn� z jej pr�dko�ci� obrotow�, pozostaj�c w ten spos�b stale mniej wi�cej nad miejscem, w kt�rym wyl�dowa� Nillian. Podczas gdy cich� grzmot silnik�w i statek kosmiczny trzeszcz�c, odpoczywa� po wysi�ku, nawi�za� ��czno�� radiow�.

Nillian nadawa� bie��cy raport.

��Lec� nad osad�. Mo�na by j� niemal nazwa� miastem� bardzo rozci�gni�te, wiele ma�ych chatek, w�skie uliczki, ale te� szerokie drogi. Widz� troch� zieleni i ogrody. Co� w rodzaju muru otacza ca�� osad�, tak�e ogrody. Za murami jest chyba tylko pustynia i step, chocia� w niekt�rych miejscach troch� marnej ro�linno�ci. Wida� kilka pas�cych si� zwierz�t; mo�e zajmuj� si� tu hodowl� byd�a.

Nargant rzuci� spojrzenie na nagrywark�. Masywne urz�dzenie dzia�a�o niestrudzenie, nagrywa�o ka�de s�owo.

��Po mojej prawej stronie widz� chyba ciemn�, wysoko wzniesion� formacj� skaln�, �atwo rozpoznawaln� z powietrza. Badanie pozwala spodziewa� si� tam jaski�. Wyl�duj�; mo�e to miejsce nada si� na baz�.

Nargant skrzywi� si�. Jaskinie! Jakby na tej pustej planecie nie by�o innego � a przede wszystkim bezpieczniejszego � miejsca na postawienie namiotu ci�nieniowego.

��Och! Na terenie wok� miasta jest te� kilka budynk�w. Niekt�re do�� mocno oddalone od osady; kilka godzin piechot�, na oko. Czujniki podczerwieni wykazuj�, �e budowle s� zamieszkane. Widz� jeszcze co�, to mo�e by� dym z komina.

To by� ob��d. Ca�e przedsi�wzi�cie by�o szale�stwem. Nargant masowa� sobie kark i my�la�, �e chcia�by znale�� si� daleko st�d.

��Polec� szerok� p�tl� na po�udnie, a� zn�w dojrz� moje ska�y. Nadaj� si� �wietnie na punkt orientacyjny. Lec� teraz do nich i wyl�duj�.

Nargant wyj�� szmatk� i zacz�� polerowa� os�ony wska�nik�w. Odradza�em mu to, my�la�. Powinienem by� nalega�, �eby moje nieprzychylne stanowisko zosta�o odnotowane w ksi�dze pok�adowej.

Da� si� s�ysze� twardy odg�os siadania p��z l�downiczych, potem wycie wy��czanego silnika grawitacyjnego.

��Wyl�dowa�em. Otwieram luk i oddycham ju� atmosfer� planetarn�. Powietrze nadaje si� do oddychania, jest dosy� ciep�e i pe�ne zapach�w � czu� je kurzem i odchodami, jest tu jeszcze s�odszy zapach, jakby zgnilizny� Oczywi�cie jestem przeczulony, po tym jak miesi�cami wdycha�em tylko sterylne powietrze na statku, ale my�l�, �e obejd� si� bez filtr�w. Wysi�d� teraz i przeszukam ska�y wok�, by znale�� odpowiednie miejsce pod namiot.

Nargant westchn�� i spojrza� w g�r�. Przez luk obserwacyjny z prawej strony widzia� wi�kszy z dwu ksi�yc�w planety. Ten drugi okr��a� j� w przeciwnym kierunku w ci�gu mniej ni� dw�ch dni planetarnych. Jednak w tej chwili mniejszy ksi�yc by� niewidoczny.

��Tu jest do�� skalisto i stromo. Przerw� chyba na jaki� czas ��czno��, zawiesz� aparat na pasie i u�yj� r�k. A w�a�ciwie s�yszysz mnie jeszcze, Nargant?

Nargant pochyli� si� nad mikrofonem i przycisn�� guzik.

��Oczywi�cie.

��To uspokajaj�ce, wiedzie� o tym. � Us�ysza�, jak Nillian si� �mieje. � Przysz�o mi w�a�nie do g�owy, �e jestem kilka milion�w lat �wietlnych od domu i �e na piechot� to troch� daleko, gdyby� mnie tu zostawi�. No, to na razie.

Kr�tki trzask i g�o�nik zamilk�. Nagrywarka zatrzyma�a si� automatycznie. Narganta otoczy�y dobrze znane odg�osy statku kosmicznego: prawie nies�yszalne buczenie wentylacji, od czasu do czasu niesamowicie brzmi�cy d�wi�k z maszynowni, r�norakie szmery i stuki instrument�w na pulpicie sterowniczym.

Po kilku minutach Nargant przy�apa� si� na tym, �e wpatruje si� jak zahipnotyzowany w zegar pok�adowy i czeka na nast�pny kontakt radiowy. Rozdra�niony wsta� i zszed� do luku wypoczynkowego, by si� czego� napi�.

Poj��, �e z�o�ci si� sam na siebie. �Nillian ma teraz swoj� przygod�, a ja wisz� na orbicie i zdycham z nud�w�.

Trwa�o niepokoj�co d�ugo, nim Nillian zg�osi� si� po raz drugi.

��Mia�em ju� pierwszy kontakt z tubylcem. Starszy m�czyzna. Porozumienie uda�o si� lepiej, ni� oczekiwa�em. Ale chyba troch� si� zmiesza� tym, co powiedzia�em. W�a�ciwie my�la�em, �e to ca�kiem bezludna okolica, ale wed�ug niego s� tu jakie� szlachetne kamienie i ludzie czasem przychodz� ich szuka�. W og�le by� bardzo rozmowny; mi�o nam si� rozmawia�o. Ciekawe, �e oni tutaj wci�� uwa�aj� cesarza za nie�miertelnego, boskiego w�adc�, cho� poza tym nie wiedz� wiele o imperium. Gdy opowiedzia�em mu o rebelii, nie uwierzy� w ani jedno s�owo.

Nargant pami�ta� jeszcze dobrze taki czas w swoim �yciu, gdy tak�e dla niego cesarz by� centrum wszech�wiata. Nawet teraz, po dwudziestu latach prowadzonej z trudem, krwawej sekularyzacji, ci�gle czu� w sercu b�l w miejscu, w kt�rym kiedy� by�a tamta wiara; b�l, maj�cy co� wsp�lnego ze wstydem, z poczuciem, �e zawi�d� � i ze strat�.

M�ody rebeliant mia� lepiej. By� w�wczas jeszcze dzieckiem i gdy go wychowywano, nie zosta� poddany dzia�aniu mia�d��cego wszystko aparatu kasty kap�an�w. Nie podejrzewa� nawet, jakie m�ki musia� znosi� kto� taki jak Nargant, do ko�ca �ycia.

��Na szcz�cie wyl�dowa�em �odzi� w s�abo widocznym miejscu; nie s�dz�, by j� zobaczy�. Mimo to poszukam sobie innego miejsca na nocny ob�z.

Reszta dnia min�a spokojnie. Nillian lata� w r�ne miejsca i robi� zdj�cia, kt�re posy�a� zaraz drog� radiow� do statku. Nargant m�g� ogl�da� na monitorze obrazy rozleg�ych, pustych krajobraz�w, stare, krzywe, rozpadaj�ce si� chaty i ledwie widoczne w�skie wydeptane �cie�ki, ci�gn�ce si� bez ko�ca przez skaliste w�wozy.

Nast�pnego ranka Nillian porzuci� sw�j pierwotny zamiar, by wej�� do miasta i rozejrze� si�, zamiast tego sp�dzi� ca�y dzie� na szukaniu samotnych w�drowc�w, podr�uj�cych piechot� albo na ma�ych wierzchowcach. L�dowa� w bezpiecznej odleg�o�ci, podchodzi� do nich i wypytywa�. Podczas jednego z takich kontakt�w naby� od pewnej starej kobiety kompletny tubylczy str�j, daj�c na wymian� sw� nies�ychanie kosztown� bransolet�. Ta ofiarno�� zrobi�a wielkie wra�enie na Nargancie, musia� przyzna�, �e uspokaja�a go r�wnie� ostro�no�� w post�powaniu rebelianta.

W po�udnie nast�pnego dnia Nillian odkry� m�czyzn�, kt�ry najwidoczniej zab��dzi� na pustyni.

��Obserwuj� go ju� jaki� czas. Nie mog� zrozumie�, dlaczego podr�uje tutaj piechot�; mo�e i�� tylko z miasta, a stamt�d jest tu co najmniej jeden dzie� drogi. Tam na dole panuje bezlitosny upa� i nigdzie nie ma wody. On co chwil� upada. � Milcza� przez chwil�. � Teraz ju� nie wstaje. Prawdopodobnie straci� przytomno��. No c�, tym sposobem oszcz�dz� mu widoku mego pojazdu. L�duj�.

��Wstrzyknij mu �rodek uspokajaj�cy � poradzi� Nargant. � Bo obudzi ci si� w kapsule, a nie wiesz, jak zareaguje.

��Dobry pomys�. Kt�ra to fio�ka? Ta ��ta?

��Tak. Daj tylko p� dawki; ma chyba dosy� os�abiony uk�ad kr��enia.

��W porz�dku.

Nargant rozpoznawa� po d�wi�kach, dobywaj�cych si� z g�o�nika, �e Nillian podnosi nieprzytomnego i transportuje go w ch�odne, cieniste miejsce. Tam wla� w niego p�torej butelki wody. Potem czekali, a� uratowany ocknie si�.

��Nargant, tu Nillian.

Nargant podskoczy�. Zdrzemn�� si� w fotelu pilota.

��Tak?

W g�o�niku przez chwil� s�ycha� by�o trzaski i stuki, potem Nillian spyta�:

��M�wi ci co� poj�cie w�osiany kobierzec? Nargant bezradnie podrapa� si� po piersiach i zastanawia� si�.

��Nie � powiedzia� potem. � Mog� najwy�ej s�dzi�, �e chodzi o dywan zrobiony z w�os�w albo kt�ry tak wygl�da. Dlaczego pytasz?

��Rozmawia�em przez chwil� z tym cz�owiekiem. Opowiedzia� mi, �e z zawodu jest tkaczem w�osianych kobierc�w. Zaw�d to mo�e nie ca�kiem odpowiednie s�owo; spos�b w jaki o tym m�wi�, �wiadczy o tym, �e to tutaj co� w rodzaju kasty zawodowej. W ka�dym razie upewnia�em si�; on naprawd� mia� na my�li, �e tka dywan z w�os�w i to ludzkich.

��Z ludzkich w�os�w? � Nargant wci�� pr�bowa� do ko�ca si� obudzi�. Dlaczego Nillian opowiada mu to wszystko?

��To musi by� pracoch�onne zaj�cie. Je�li nie zrozumia�em go �le, potrzeba ca�ego �ycia na utkanie jednego jedynego w�osianego kobierca.

��Brzmi to do�� dziwacznie.

��To samo mu powiedzia�em, co zupe�nie zbi�o go z tropu. Tkanie tych dywan�w musi by� tutaj czym� w rodzaju �wi�tego rytua�u. A po tym, �e nie wiedzia�em, co to jest w�osiany kobierzec, pozna� od razu, �e pochodz� z innej planety.

Nargant nabra� powietrza.

��I co mu powiedzia�e�?

��Przyzna�em mu racj�. Dlaczego nie? Wydaje mi si� interesuj�ce, �e ci ludzie tutaj wiedz� o innych zamieszka�ych �wiatach; nie spodziewa�em si�, bo wszystko wygl�da raczej prymitywnie.

Ku w�asnemu zdumieniu Nargant zauwa�y�, �e dr�� mu r�ce. Dopiero teraz poczu�, �e zrobi�o mu si� niedobrze, mdli�o go ze strachu. Powsta�o w nim napi�cie, kt�re minie dopiero wtedy, gdy sko�czy si� ta przygoda i Nillian b�dzie znowu na pok�adzie, napi�cie, kt�rym wbrew wszelkiemu rozs�dkowi pr�bowa� ochroni� ich obu przed nast�pstwami oczywistej niesubordynacji.

��Co zamierzasz? � spyta�, licz�c na to, �e jego g�os nie zdradzi, co si� z nim dzieje.

��Te w�osiane kobierce mnie interesuj� � o�wiadczy� Nillian beztrosko. � Poprosi�em go, �eby pokaza� mi dywan, nad kt�rym pracuje, ale on m�wi, �e nie mo�e. Nie mam poj�cia, dlaczego; mamrota� co�, nie mog�em zrozumie�. Ale mamy odwiedzi� jego koleg�, innego tkacza w�osianych kobierc�w i tam b�d� m�g� obejrze� dywan.

To by�a sprawa cia�a. Jego umys� wiedzia�, �e rebelianci inaczej pojmuj� dyscyplin�, ale jego cia�o nic o tym nie wiedzia�o. Jego cia�o wola�o umrze�, ni� zlekcewa�y� rozkaz.

��Kiedy tam b�dziecie?

��Poda�em mu preparat wzmacniaj�cy; czekam jeszcze, a� zadzia�a. Mo�e z godzin�. Ten cz�owiek jest wycie�czony. Ale nie spos�b z niego wyci�gn��, czego w�a�ciwie szuka� na pustyni. Do�� tajemnicza jest ta historia.

��Masz na sobie tubylcze ubranie?

��Oczywi�cie. Zreszt� bajecznie niewygodne; drapie w miejscach, o kt�rych nawet nie wiedzia�e�, �e je masz.

��Kiedy zg�osisz si� znowu?

��Natychmiast po wizycie u tamtego tkacza. Mamy przed sob� dwie albo trzy godziny marszu; na szcz�cie s�o�ce stoi ju� do�� nisko, nareszcie nie jest tak okropnie gor�co. Mo�liwe, �e zaprosz� nas na nocleg, oczywi�cie nie odm�wi�.

��Nadajnik radiowy bierzesz na wszelki wypadek ze sob�?

��Naturalnie. � Nillian roze�mia� si�. � Hej, martwisz si� o mnie?

Przy tych s�owach Nargant poczu� uk�ucie. W�a�ciwie nie, dotar�o do niego i wyda� si� sobie szpetny i nikczemny. W�a�ciwie martwi� si� tylko o siebie, o to, co stanie si� z nim, je�li Nilliana spotka co� z�ego. Nie zas�ugiwa� na sympati�, kt�r� darzy� go m�ody rebeliant, gdy� nie potrafi� jej odwzajemni�. Potrafi� jedynie zazdro�ci� mu swobody i wewn�trznej wolno�ci, sam sobie wydawa� si� kalek�.

��Jestem �miertelnie zm�czony � stwierdzi� wymijaj�co. � Spr�buj� si� troch� przespa�. Powodzenia. Koniec.

��Dzi�kuj�. Koniec. � odrzek� Nillian. Rozleg� si� g�o�ny trzask, i nagrywarka wy��czy�a si� automatycznie.

Nargant siedzia� dalej w fotelu, opar� g�ow� i przymkn�� oczy. Zdawa�o mu si�, �e czuje wibrowanie swoich ga�ek ocznych. Na pewno nie b�d� m�g� spa�, pomy�la�. Ale zasn��, nim uda�o mu si� ponownie podnie�� powieki. Zapad� w niespokojny sen.

Gdy si� obudzi�, trwa�o dobr� chwil�, nim przypomnia� sobie, gdzie jest i co si� wydarzy�o. Spojrza� ot�pia�y na cyfry zegara pok�adowego i bezskutecznie pr�bowa� obliczy�, jak d�ugo spa�. Jednak licznik nagrywarki nie poruszy� si� jeszcze, a to �wiadczy�o o tym, �e Nillian nie zg�asza� si� ponownie.

Podszed� do luku obserwacyjnego i wyjrza� w d�, na pot�n� atmosfer� planety. Niesko�czona, ci�gn�ca si� od bieguna do bieguna strefa �witu nad brudno-br�zow� powierzchni�. Nagle z przera�eniem u�wiadomi� sobie, �e w okolicy, w kt�rej przebywa� Nillian, by� ju� wczesny poranek. Spa� ca�� noc.

A Nillian si� nie zg�osi�.

Si�gn�� po mikrofon i zbyt gwa�townym ruchem w��czy� nadajnik.

��Nillian?

Czeka�, ale nic nie przerywa�o ciszy. Ponowi� bardziej formalnie:

��KALYT-9 wzywa Nilliana Jegetara Cuaina, prosz� zg�o� si�! � To tak�e nic nie da�o.

Czas mija�, a Nillian nie zg�asza� si�. Nargant siedzia� w fotelu pilota i powtarza� do aparatu radiowego raz za razem imi� Nilliana, godzinami. Cofn�� nagrywark�, ods�ucha� nagrania, ale naprawd� nic tam nie by�o, �adnej wiadomo�ci od Nilliana. Nie zdawa� sobie sprawy, �e zagryza stale doln� warg�, a� zacz�a ju� krwawi�.

Czu� si� jak rozrywany przez dwie si�y, szarpi�ce go dwa �ywio�y. Z jednej strony rozkaz, wyra�ny, jednoznaczny i nieodwo�any, by nie l�dowa� na obserwowanych planetach, i zami�owanie do subordynacji, z kt�rej niegdy� by� tak dumny. Od pocz�tku wiedzia�, �e to si� nie uda, od samego pocz�tku. Pojedynczy cz�owiek, sam na nieznanej planecie, w nieznanej kulturze, z kt�r� unia �wiat�w nie mia�a kontaktu od dziesi�tk�w tysi�cy lat � c� innego m�g� tam zdzia�a�, ni� znale�� w�asn� �mier�?

Z drugiej strony by�o to nowe uczucie przyja�ni, �wiadomo��, �e gdzie� tam na dole cz�owiek znajduje si� mo�e w niebezpiecze�stwie i ca�� nadziej� pok�ada w nim, cz�owiek, kt�ry w niego wierzy� i zabiega� o jego przyja��, mimo �e widzia�, i� dawnemu cesarskiemu �o�nierzowi takie rzeczy nie przychodz� �atwo. Mo�e w�a�nie teraz, w tym momencie, Nillian wznosi oczy ku ciemnemu nocnemu niebu, wiedz�c, �e jest tam ma�y, kruchy statek kosmiczny, i czeka na ratunek.

Nargant g��boko odetchn�� i wyprostowa� si�. Podj�� decyzj�, to zdecydowanie doda�o mu si�. Wy�wiczonymi ruchami d�oni przygotowa� aparatur� do nadania wiadomo�ci z raportem.

��Tu m�wi Nargant, pilot statku kosmicznego KALYT-9. Wzywam ci�ki kr��ownik TRIKOOD pod komend� Jeroma Karswanta. Uwaga, to raport awaryjny!

Przerwa. Nie zwracaj�c uwagi na swoje ruchy, Nargant otar� z czo�a krople potu. Mia� uczucie, jakby nie chodzi�o tu o wiadomo��, ale jakby musia� we wszystko, co by�o do powiedzenia i do zrobienia, anga�owa� si� ca�ym cia�em, ze wszystkich si�. Wiedzia�, �e nie mo�e zbyt d�ugo si� zastanawia�, inaczej nie nada w ko�cu tego raportu. Po prostu m�wi� i natychmiast wys�a�, a potem niech si� dzieje, co chce. Zwolni� przycisk przerwy.

��Naruszaj�c nasze rozkazy, m�j partner Nillian Jegetar Cuain uda� si� przed trzema dniami czasu standardowego na powierzchni� planety G-101/2, by prowadzi� dalsze badania w�r�d jej mieszka�c�w. Ostatni meldunek nada� osiem godzin temu. Nale�y przywo�a� nast�puj�ce fakty� � Sformu�owa� kr�tki i rzeczowy raport, nie przejmuj�c si� dr�eniem n�g. � Prosz� o instrukcje. Nargant, z pok�adu KALYT-9. Czas standardowy 18-3-178002, ostatnie skalowanie 4-2. Pozycja kwandrant 2014-BQA-57, na orbicie drugiej planety s�o�ca G-101, koniec.

Gdy uruchomi� nadawanie, by� mokry od potu. Teraz sprawy p�jd� swoim biegiem. Wypromieniowany meldunek p�dzi�, roz�o�ony na cz�steczki informacji o niepoj�tym wymiarze, ku swemu celowi i nikt nie m�g� go ju� cofn��. Nargant opu�ci� mikrofon i przygotowa� si� na d�ugie oczekiwanie. By� zm�czony, ale wiedzia�, �e nie b�dzie m�g� spa�.

Podczas nast�pnych godzin ci�gle powtarza� imi� Nilliana przez elektromagnetyczny aparat radiowy. Zdawa�o mu si�, �e jego nerwy rozgrzane s� do bia�o�ci, dr�czy�o go przeczucie zbli�aj�cego si� nieszcz�cia.

Nagle rozb�ys�o pomara�czowo-czerwone �wiate�ko sygnalizatora aparatury nadaj�cej, nagrywarka w��czy�a si� automatycznie. Nargant poderwa� si� z niespokojnej drzemki. Zg�osi� si� okr�t flagowy floty Gheera!

��Tu kr��ownik TRIKOOD. KALYT-9, potwierdzam przyj�cie waszej wiadomo�ci czasu standardowego 15-3-178002. Kierownictwo wyprawy poleca wam przerwa� badania i jak najszybciej wr�ci�. Koniec.

Wydawa�o si�, �e czas stan��. Nargant nie s�ysza� nic poza dzikim biciem w�asnego serca i grzmotem wrz�cej krwi w uszach. Zdawa�o mu si�, �e s�yszy: � B��d! B��d! B��d � skandowane w rytm uderze� serca. Pope�ni� b��d. Dopu�ci� do tego, �e pope�niono b��d. By� niepos�uszny, teraz zostanie bezwzgl�dnie ukarany. Wszystko, co m�g� jeszcze zrobi� dla ratowania swego honoru, to powr�ci� tak szybko i pokornie, jak tylko mo�liwe i przyj�� sw� kar�.

D�onie Narganta �miga�y nad pulpitami. Szepty i szemranie instrument�w na pulpicie sterowniczym zamar�y, gdy zbudzi�y si� ogromne maszyny w g��bi statku i wprawi�y w dr�enie zewn�trzne warstwy. Strach wymaza� wszystkie my�li, nawet wspomnienie Nilliana. Ig�a wska�nika wspina�a si� z czerwonego ku zielonemu obszarowi, nieforemne agregaty z g�uchym buczeniem pompowa�y energi� do nap�du, potem Nargant przyspieszy�, skierowa� ma�y statek ku ciemnemu sklepieniu obsypanemu gwiazdami. Ka�dy ruch wykazywa� �wiczon� przez ca�e �ycie rutyn�; m�g�by prowadzi� statek nawet na wp� �ywy. Bez �adnego zb�dnego ruchu d�oni przygotowa� nad�wietln� faz� lotu i po chwili KALYT-9 przeszed� do wymiaru, w kt�rym panuj� inne prawa. Nie ma w nim ograniczenia pr�dko�ci, ale ka�dy jest sam. Do statku, znajduj�cego si� w tej niepoj�tej nadprzestrzeni, nie docieraj� �adne radiowe informacje.

Dlatego Nargant rozmin�� si� o par� minut z w�a�ciw� odpowiedzi� na swe wo�anie o pomoc.

��KALYT-9, tu m�wi komandor Jerom Karswant ze statku TRIKOOD. Uwaga, niniejszym odwo�uj� ostatni rozkaz, jaki otrzymali�cie. By�a to standardowa instrukcja wys�ana do wszystkich �odzi. Nargant, pozosta�cie na orbicie G-101/2 i pr�bujcie nadal nawi�za� kontakt z Nillianem. Wysy�am do was lekki kr��ownik SALKANTAR. Prosz� wymierzy� najbli�szy punkt zanurzenia dla statku tej wielko�ci i wys�a� dok�adne wsp�rz�dne, �eby SALKANTAR dotar� do was jak najszybciej! Powtarzam: Nie wracajcie do bazy, lecz utrzymajcie swoj� pozycj� i wspierajcie przylot SALKANTARA. Pomoc jest w drodze.

Du�o p�niej, po dotarciu statku KALYT-9 do bazy ekspedycji Gheera i po wielokrotnych kontaktach z SALKANTAREM, kt�ry pr�bowa� sam dolecie� do gwiazdy G-101, jednak bezskutecznie, gdy� mapy by�y niedok�adne i zawiera�y b��dy, Nargant zrozumia�, �e opanowany panik� nie zwr�ci� uwagi na fakt, �e wiadomo��, kt�r� uzna� za odpowied� na swoje wo�anie o pomoc, przyby�a o wiele za wcze�nie, ni� umo�liwia�y to prawa fizyki, i �e chodzi�o w rzeczywisto�ci o rutynow� wiadomo�� wys�an� do wszystkich �odzi ekspedycji. Poj�� te�, �e przez sw�j przedwczesny powr�t pozostawi� swego towarzysza Nilliana na �asce losu i najprawdopodobniej odpowiada� za jego �mier�.

Mia� nieprzyjemn� rozmow� z muskularnym komendantem ekspedycji, ale stary genera� rebeliant�w nie ukara� go. By�a to by� mo�e najci�sza kara.

Od tej pory Nargant ka�dego ranka, widz�c w lustrze swoje odbicie, m�wi� g�o�no do siebie:

��Nie ma ju� cesarza. � I za ka�dym razem, gdy wypowiada� te s�owa, czu� g��boko w sercu strach, kt�ry go okalecza� i wspomina� m�czyzn�, kt�ry ofiarowa� mu sw� przyja�� i zaufanie. Tak bardzo pragn�� m�c je odwzajemni�, lecz nie potrafi�.

Od wielu dni wiod�y go znaki handlowego szlaku i w�a�ciwie nie mia� powodu do obaw; grubo ciosane g�azy wyznaczaj�ce drog� znajdowa� w regularnych odst�pach, wyra�nie widoczne, trakt by� twardo ubity i tylko gdzieniegdzie zawiany piaskiem. Mimo to odetchn�� z ulg�, gdy wreszcie na horyzoncie pojawi�a si� Yahannochia.

Jego Jibarat pozosta� na to oboj�tny. Wierzchowiec nie zmieni� ko�ysz�cego si� r�wnomiernie kroku, nie pomaga�o nawet pop�dzanie go uderzeniami d�oni. W kwestii tempa, odpowiedniego dla d�ugich podr�y po kraju, Jibarat wykazywa� wi�cej rozs�dku ni� cz�owiek.

Widzia� teraz siedliska tkaczy w�osianych kobierc�w, rozrzucone samotnie w�r�d wzg�rz. Jedne rzuca�y si� w oczy, kolorowe, inne � szarobure, niepozornie przyklejone do ska�, zale�nie od wieku i stylu budowli. Niekt�re domy mia�y ostre dachy i mury z wypalanych na czerwono glinianych cegie�, inne zn�w by�y p�askie, zbudowane z ciosanych kamieni. Widzia� nawet ca�kiem czarny dom, z daleka wygl�da� na wypalony.

Nikt nie zwr�ci� na niego uwagi, gdy wjecha� przez bram� do miasta. Wok� biega�y dzieci, k��c�c si� g�o�no, przy naro�niku domu sta�a grupka plotkuj�cych kobiet. Tylko kilka razy zauwa�y� nieomylnie rozpoznawalny strach w oczach, kt�rych spojrzenie pada�o na przytroczone do siod�a sakwy: umieszczono na nich insygnia cesarskiego poborcy podatk�w.

Mia� w tym mie�cie niez�� orientacj�. Niewiele zmieni�o si� od jego ostatniej wizyty, min�y od niej ju� dobre trzy lata. Bez trudu znajdowa� drog� przez w�skie uliczki, wiod�c� mi�dzy zakurzonymi, n�dznymi warsztatami i ciemnymi gospodami, wzd�u� poplamionych �cian i stos�w sple�nia�ego drewna, do siedziby starszyzny miasta.

Na jego w�sko zaci�ni�tych wargach igra� u�miech. Nie oszukaj� go. Wyceni ich i okre�li wysoko�� podatku bez lito�ci. Wiedzieli oczywi�cie, �e przyje�d�a; zawsze o tym wiedzieli. Ale on by� w cesarskiej s�u�bie ju� od dziesi�tk�w lat i zna� wszystkie sztuczki. Nie mogli liczy� na to, �e zwiod� go tymi n�dznymi fasadami. Gdy lepiej poszuka�, w piwnicach wisz� t�uste szynki, a w szafach le�� chusty z delikatnych tkanin.

Bezbo�na banda! Ze swojej marnej egzystencji nie musieli ofiarowa� nic pr�cz tej odrobiny podatk�w, a nawet od tego chcieli si� wymiga�.

Przed siedzib� starszyzny zatrzyma� swego Jibarata i nie zsiadaj�c z niego, zastuka� w okno. Wystawi� przez nie g�ow� jaki� m�odzieniaszek i zapyta� o cel jego przybycia.

��Jestem Kremman, cesarski poborca podatk�w i s�dzia. Zamelduj mnie starszy�nie.

M�odzieniec wyba�uszy� oczy na cesarskie znaki, pospiesznie skin�� g�ow� i znikn��.

Pr�bowali wszelkich sztuczek. Tam, sk�d w�a�nie przychodzi�, w Brepennikach, spalili g��wn� ksi�g�. Oczywi�cie zaprzeczali, zawsze zaprzeczali � twierdzili, �e w siedzibie starszyzny wybuch� po�ar i to on zniszczy� ksi�g�. Tak, jakby w ten spos�b mogli unikn�� p�acenia podatk�w! A skutek by� tylko taki, �e musia� si� tam d�u�ej zatrzyma�. Trzeba by�o za�o�y� now� ksi�g�, na nowo wyceni� ka�dego obywatela miasta. Nie brak�o przy tym lament�w ani zgrzytania z�bami, i jak zwykle �ez, lecz nie zrobi�o to na nim wra�enia, wykona� sw�j obowi�zek. Wiedzia�, �e w przysz�o�ci b�d� bardziej uwa�a�. Nie spr�buj� z nim wi�cej tej sztuczki.

Drzwi siedziby starszyzny otwar�y si� gwa�townie i wypad� z nich t�usty, starszy m�czyzna, wsuwaj�c po drodze r�ce w r�kawy swego mocno zu�ytego od�wi�tnego okrycia. Ci�ko dysz�c, zatrzyma� si� przed Kremmanem, za�o�y� do ko�ca p�aszcz i z czo�em zroszonym kroplami potu podni�s� wzrok na poborc� podatk�w.

��B�d�cie pozdrowieni, Kremmanie! � zawo�a� nerwowo. � To dobrze, �e przybywacie, nawet bardzo dobrze, bo od wczoraj mamy tu w lochu przest�pc� i nie wiemy, co z nim pocz��. Ale teraz wy b�dziecie mogli wyda� s�dowy wyrok�

Kremman pogardliwie spojrza� w d� na m�czyzn�.

��Nie marnujcie mojego czasu. Je�li to przest�pca, to go powie�cie, jak stanowi prawo.

Naczelnik miasta przytakn�� gwa�townie, a� wydawa�o si�, �e za chwil� si� przewr�ci.

��Nigdy nie naprzykrza�bym si� wam z t� spraw�, s�dzio, gdyby chodzi�o o zwyk�ego przest�pc�. Ale to nie jest normalny przest�pca, to jest nawet niezwykle dziwny przest�pca i jestem g��boko przekonany�

Jakie� oni miewali pomys�y! Gdyby t� pomys�owo�� wykorzystywali do pracy, zamiast stale pr�bowa� go oszuka�!

Powstrzyma� potok wymowy urz�dnika nerwowym gestem.

��Chc� najpierw zaj�� si� ksi�gami, one s� celem mojej wizyty.

��Oczywi�cie, naturalnie. Wybaczcie moje grubia�stwo. Jeste�cie na pewno zm�czeni podr�. Chcecie zaraz widzie� ksi�gi czy najpierw p�jdziecie na kwater� co� przek�si�?

��Najpierw ksi�gi � nalega� Kremman i zsiad� z siod�a.

��Najpierw ksi�gi, bardzo dobrze. Prosz� za mn�.

Kremman wzi�� torb� z potrzebnymi do pracy przyborami i poszed� za starym m�czyzn� do piwnic siedziby starszyzny. Rozk�adaj�c swe przybory na wielkim stole wy�wiczonymi setki razy ruchami, obserwowa� w milczeniu, jak staruszek, manipuluj�c zardzewia�ym kluczem, otworzy� wielk�, obit� �elazem szaf�, w kt�rej przechowywano ksi�gi podatkowe.

��Przynie�cie mi od razu wykaz zmian � zarz�dzi� Kremman, gdy naczelnik po�o�y� przed nim opiecz�towan� ksi�g� g��wn�.

��Ka�� je wam natychmiast dostarczy� � wymrucza� m�czyzna.

Kremman u�miechn�� si� drwi�co, gdy urz�dnik pow��cz�c nogami szed� do drzwi. My�la� pewnie, �e uda mu si� odci�gn�� go od pracy jakimi� historyjkami. A teraz by� rozczarowany, �e mu si� nie uda�o.

Ju� on ich dostanie. Kiedy� dorwie ich wszystkich.

Potem wzi�� si� za prac�. Przede wszystkim trzeba by�o sprawdzi�, czy piecz�� ksi�gi podatkowej Yahannochii rzeczywi�cie pozosta�a nienaruszona. Kremman dok�adnie obejrza� wst�gi opasuj�ce ksi�g�; nie by�y uszkodzone. Teraz sama piecz��. Najpierw zwa�y� j� w d�oni, przygl�daj�c si� krytycznie. W ci�gu swego �ycia z�ama� i za�o�y� ju� tysi�ce piecz�ci, a mimo to nigdy przy tej czynno�ci nie pozwala� sobie na rutyn�. Piecz�� ksi�gi podatkowej by�a najs�abszym punktem ca�ego systemu. Gdyby uda�o im si� tak sfa�szowa� piecz��, �e on by tego nie zauwa�y�, w�wczas mieliby go w r�ku. Gdyby to si� wyda�o, kosztowa�oby go to g�ow�. A gdyby si� nie wyda�o, mogliby go szanta�owa� do ko�ca �ycia.

M�odzieniec, kt�ry otworzy� okno � prawdopodobnie goniec � wszed� z miejsk� ksi�g� zmian. Kremman nieprzychylnym ruchem g�owy kaza� mu po�o�y� j� na st� i, gdy zauwa�y� jego zaciekawienie, spojrza� tak surowo, �e tamten postara� si� znikn�� jak najszybciej. W pracy nie potrzebowa� kibic�w.

Nie odwa�yliby si�. Nie zapomnieli, �e to w�a�nie on, jako m�ody poborca, odkry� w Tr�jmie�cie sfa�szowan� piecz��. Nie zapomnieli, z jak� surowo�ci� wyceni� na nowo ca�e miasto i ob�o�y� dodatkowo takim karnym podatkiem, �e mieszczanie mieli �zy w oczach.

Pozosta� ostatni test. Rzuciwszy szybkie spojrzenie na drzwi, by si� upewni�, �e naprawd� nikt go nie podgl�da, wzi�� do r�ki ma�y no�yk i zacz�� ostro�nie zdrapywa� wierzchni� warstw� wosku. By� to jego tajemny spos�b, kt�rego nie spos�b by�o odkry�, gdyby kto� po prostu z�ama� lub stopi� piecz��: pod pierwsz� warstw� laki ukryta by�a druga, kt�r� mog�y wydoby� na wierzch tylko zr�czne, wprawne palce. Kremman zdrapywa� wosk niezwykle ostro�nie, a� pojawi�o si� ledwie zauwa�alne przebarwienie, wskazuj�ce, �e zbli�y� si� do drugiej warstwy. Teraz ju� tylko ma�y obr�t no�a, opanowany bezb��dnie po wieloletnich �wiczeniach, i g�rna warstwa wosku odpad�a, odkrywaj�c ukryt� doln� piecz��. To by� jego sekret, odbicie malutkiego sygnetu, znanego tylko cesarskim poborcom podatk�w. Kremman u�miechn�� si� z zadowoleniem, wzi�� do r�ki �wiec� i stopi� piecz�� do ko�ca. Wosk zebra� w ma�ej �elaznej miseczce; gdy b�dzie ju� po wszystkim, u�yje go do sporz�dzenia nowej piecz�ci.

Potem otwar� ksi�g�. Ta chwila elektryzowa�a go, odk�d si�ga� pami�ci�; moment poczucia w�asnej w�adzy. W ksi�dze zapisano stan posiadania wszystkich mieszka�c�w miasta, zawarto�� skarbc�w bogaczy i n�dzne zasoby biedak�w; w tej ksi�dze jednym poci�gni�ciem pi�ra decydowa� o zamo�no�ci lub n�dzy ca�ego miasta. Przewraca� szeleszcz�ce od staro�ci karty z czu�o�ci�, a jego spojrzenie pie�ci�o zbutwia�e stronice pe�ne prastarych wpis�w, liczb, podpis�w i stempli. Miejska starszyzna mog�a sobie zak�ada� wspania�e szaty i pyszni� si� przed lud�mi � ta ksi�ga i prawo dokonywania w niej wpis�w sprawia�y, �e to w�a�nie on mia� w r�kach prawdziw� w�adz�.

Z trudem oderwa� si� od ksi�gi, wzi�� teraz do r�ki drug�, ksi�g� zmian. Ta wydawa�a si� o wiele bardziej zwyczajna, niemal ordynarna. Czu�o si� po niej po prostu, �e m�g� w niej pisa� ka�dy; w por�wnaniu z tamt� by�a jak ladacznica. Kremman otworzy� j� niemal z niech�ci� i odszuka� sw�j ostatni wpis. Potem przejrza� kolej ne strony, na kt�rych odnotowano zmiany zasz�e w mie�cie, narodziny, �mierci, �luby, przeprowadzki i zmiany wykonywanych zawod�w. Nie by�o ich tak wiele, jak si� tego obawia� za wzgl�du na d�ugi okres czasu, jaki up�yn�� od jego ostatniej wizyty. Szybko upora si� z wycenami i zostanie mu jeszcze troch� czasu na kilka wyrywkowych kontroli. Ch�tnie przekona si�, czy w tym spokojnym mie�cie naprawd� wszystko odbywa si� zgodnie z prawem.

Gdy czyta� ostatni wpis, zmarszczy� nos. Niedawno ukamienowali swego w�asnego nauczyciela, najwidoczniej pod�egani przez w�drownego kaznodziej�; sformu�owane po fakcie zarzuty wskazywa�y na zw�tpienie w Boga. Kremman nie znosi�, gdy jacy� b��kaj�cy si� po �wiecie kaznodzieje odgrywali s�dzi�w; a w mie�cie pozbawionym nauczyciela wcze�niej czy p�niej mala�y pobierane podatki, wiedzia� to z do�wiadczenia.

W piwnicznej sali panowa�a przyjemna cisza. Kremman s�ysza� tylko w�asny oddech i chrobot prowadzonej po papierze stal�wki, przygotowywa� spisy. Pierwsz� list� da potem miejskiemu go�cowi, zawiera ona imiona wszystkich obywateli, kt�rych nale�y wezwa� do domu starszyzny na przes�uchanie, gdy� ich stan posiadania albo sytuacja rodzinna zmieni�y si� od ostatniego razu. Na drugiej li�cie zanotowa� imiona tych, kt�rych mia� zamiar sam odwiedzi� i wyceni�. Kilka imion wypisa� z ksi�gi zmian; nowy status tych ludzi sprawia�, �e nie mo�na by�o unikn�� osobistego szacowania. Pozosta�e imiona podpowiedzia�a mu intuicja, jego zmys� wykrywania matactw i zdolno�� instynktownego wyczucia ludzi sk�onnych do zatrzymania jak najwi�cej dla siebie, oddania jak najmniej i wymigania si� od na�o�onych obci��e�. Temu instynktowi ufa� ca�kowicie i do tej pory zawsze dobrze na tym wychodzi�. Czyta� spis mieszka�c�w miasta, ich zaw�d, wiek, stan i ostatni� wycen�, przy niekt�rych imionach czu� w sobie co� jak wewn�trzny dzwonek alarmowy: tych zapisywa�.

M�g� sobie wyobrazi�, co teraz dzia�o si� w mie�cie. Wie�� o jego przybyciu zaw�drowa�a ju� pewnie do ostatniej chaty i pr�bowali strwo�onym sercem odgadn��, kogo tym razem dopadnie. Oczywi�cie spieszyli si� bardzo, �eby ukry� wszystko, co mia�o jak�� warto�� � ozdoby, nowe ubrania, dobre narz�dzia, w�dzone mi�so i gliniane s�oje z solonym. W czasie, kiedy on siedzia� tutaj i pisa� swoje listy, zak�adali najstarsze ubrania, szare, wystrz�pione �achmany, wcierali we w�osy t�uszcz i brudzili twarze, �ciany dom�w i chat nacierali popio�em i znosili do pokoj�w bydl�ce odchody, gromadzili w nich gn�j.

On oczywi�cie przejrzy t� maskarad�. My�l�, �e mo�na zwie�� go zaniedbanymi w�osami i brudnymi twarzami, ale spojrzy na ich paznokcie i sprawdzi, czy maj� na d�oniach zrogowacia�e nagniotki. Znajdzie ukryte przez nich dobra, pod sianem legowisk, za szafami, pod belkami i w piwnicach. Schowk�w nie by�o znowu tak wiele, a on zna� je wszystkie. W dni, kiedy mia� dobry humor, traktowa� to jak co� w rodzaju sportowego wyzwania. Jednak takie dni zdarza�y si� rzadko.

Gdy obie listy by�y ju� gotowe, Kremman zamkn�� g��wn� ksi�g� i zadzwoni� po miejskiego go�ca.

��Czy wiesz, jak przebiega pob�r podatk�w? � zapyta� go. � Jeste� bardzo m�ody, nie znam ci�, dlatego pytam.

��Tak. To znaczy, nie. T�umaczono mi to, ale jeszcze nigdy sam�

��Wi�c r�b, co ci powiem. Oto lista os�b, kt�re b�d� jutro wycenia� tu, na miejscu. Podzieli�em ich na cztery grupy; na wczesne przedpo�udnie, p�ne przedpo�udnie, popo�udnie i wczesny wiecz�r. Musisz dopilnowa�, �eby stawili si� na czas. Zrozumia�e�?

M�ody cz�owiek niepewnie skin�� g�ow�. To naprawd� ��todzi�b, pomy�la� pogardliwie Kremman.

��Poradzisz sobie z tym?

��Tak, oczywi�cie! � po�piesznie zapewni� miejski s�uga.

��Jak si� za to zabierzesz?

Tu go mia�. Kremman przygl�da� si�, jak prze�yka �lin� i szeroko otwartymi oczami patrzy na pod�og�, jakby m�g� tam znale�� odpowied�. Mrucza� przy tym co� niewyra�nie.

��Co powiedzia�e�? � nalega� Kremman z ponur� satysfakcj�. � Nie zrozumia�em.

��Powiedzia�em, �e jeszcze nie wiem.

Kremman zmierzy� go wzrokiem, jakim patrzy si� na obrzydliwego robaka.

��Znasz mieszczan z tej listy?

��Tak.

��Co my�lisz o tym, �eby jeszcze dzi� przej�� si� do ka�dego z nich i go zawiadomi�?

M�odzieniec przytakn�� spi�ty, nie odwa�y� si� jednak spojrze� mu w oczy.

��Tak. Tak zrobi�.

��Jak si� nazywasz?

��Bumug.

Kremman poda� mu list�.

��Twoja kolej przypada na popo�udnie.

��Popo�udnie? � Teraz znowu patrzy� na poborc� podatk�w, zmieszany. � Ja? Co to znaczy?

Kremman u�miechn�� si� sardonicznie.

��Twoje imi� naturalnie te� jest na li�cie, Bumugu.

Pot�ny orszak handlarza Tertujaka z wozami, namiotami i konnic� toczy� si� powoli poprzez rozleg�� nizin�, ku olbrzymiemu masywowi ska� Zarrak, ci�gn�cemu si� wzd�u� linii horyzontu jak niesko�czona, ciemna, niedost�pna �ciana.

Tertujak, siedz�cy w swym wozie nad ksi�gami, wyra�nie wyczu� moment, gdy ko�a przesta�y podskakiwa� na twardej skale i �wirze. Ka�de zag��bienie i ka�dy od�amek skalny le��cy na drodze oznacza�y mocne, niemal bolesne uderzenie. Ko�a zacz�y teraz mieli� mi�kki piach. Pokonywa� t� tras� tyle razy, �e nie musia� spogl�da� w okno, by wiedzie�, �e rozpocz�a si� wspinaczka do jedynego przej�cia przez masyw Zarrak, do prze��czy u st�p Ska�y Pi�ci.

Po kr�tkim namy�le zdecydowa�, �e zn�w nadesz�a pora sprawdzi�, czy na zewn�trz wszystko w porz�dku. Uni�s� masywne cia�o z kanapy i otwar� w�skie drzwi, wychodz�ce na ma�y podest obok �awki wo�nicy. Wydawa�y si� zbyt w�skie dla cia�a handlarza o tak poka�nej tuszy, lecz Tertujak bez trudu przecisn�� si� przez nie i przytrzymuj�c specjalnie tam umieszczonego uchwytu, zacz�� si� rozgl�da�, najpierw kr�tkim skinieniem g�owy przywitawszy wo�nic�.

Na pewno i tym razem natknie si� na sytuacje wymagaj�ce udzielenia przygany. Jego ludzie s� czasem jak dzieci; stale trzeba ich nadzorowa�, nie mo�na przymkn�� oka na �adne z licznych zaniedba�, gdy� te szybko przesz�yby w gro�ne przyzwyczajenia. Na przyk�ad teraz: orszak zn�w wyd�u�y� si� zbytnio; wozy zaopatrzeniowe, zamiast jecha� skupione wok� wozu z kobiercami, ci�gn�y si� za nim jak d�ugi, kr�ty �a�cuch. By�a to jak zwykle wina przekupni�w, ch�tnie trzymaj�cych si� ko�ca orszaku, dobijali tam z �o�nierzami swoje interesiki i chcieli w ten spos�b zademonstrowa�, �e nie podlegaj� rozkazom handlarza.

Tertujak poci�gn�� nosem z dezaprobat�, zastanawiaj�c si�, czy wskazana jest interwencja. Pow�drowa� spojrzeniem wzd�u� rozci�gni�tego �a�cucha wzg�rz Zarrak, pi�trz�cych si� przed nimi. Dok�adnie na wprost le�a�a Ska�a Pi�ci, wznosz�ca si� wysoko, czarna i porowata, niemal gro�na. Jej nazwa pochodzi�a od kszta�tu: pi�� g��bokich szczelin, prowadz�cych w d� z niedost�pnego p�askowy�u i gzyms na boku sprawia�y, �e wygl�da�a jak pi�� olbrzyma, pilnuj�cego jedynej prze��czy przez masyw. Przejd� obok zgi�tego kciuka pi�ci, nad siod�em wzg�rza i tam, z g�ry, po raz pierwszy od lat b�d� mogli zobaczy� miasto portowe, cel ich podr�y.

Zn�w przypomnia� mu si� jeniec. Nie by�o dnia, by nie my�la� o tym dziwnym cz�owieku, przekazanym mu w Yahannochii. Oczywi�cie, nie by� zachwycony tym dodatkowym obowi�zkiem, lecz nie m�g� odm�wi�. Jeniec siedzia� teraz z przodu, na jednym z woz�w handlowych, mi�dzy dwiema wielkimi belami tkaniny, sp�tany i pilnowany przez dw�ch �o�nierzy, kt�rym surowo zabroniono rozmawia� z nim i rozkazano uciszy� go natychmiast, gdyby sam chcia� wszcz�� pogaw�dk�. Je�ca uznano za heretyka i cokolwiek by powiedzia�, mog�oby to mie� na celu zara�enie serca pobo�nego cz�owieka plugastwem.

Co te� takiego by�o w tym cz�owieku, �e trzeba by�o go zawie�� a� przed g��wn� rad�? Nigdy si� pewnie tego nie dowie.

Tertujak poszuka� wzrokiem komendanta jezdnych i przywo�a� go kr�tkim gestem.

��Co m�wi� zwiadowcy?

��Mia�em w�a�nie zamiar zwr�ci� si� z tym do was, panie � powiedzia� komendant, �ylasty, siwow�osy cz�owiek imieniem Grom, kt�rego wierzchowiec lekkim, niemal pl�saj�cym krokiem szed� obok wozu handlarza. � Podjazd jest dzi� bardzo piaszczysty; nie wydaje mi si�, by�my przed zapadni�ciem zmroku zdo�ali wspi�� si� na prze��cz, nie m�wi�c o przej�ciu na drug� stron�.

To zgadza�o si� z szacunkami Tertujaka. Wysun�� nieco naprz�d doln� szcz�k�, jak zawsze, gdy podejmowa� decyzj�.

��Ka�cie rozbi� ob�z � rozkaza�. � Jutro wyruszymy o �wicie; dopilnujcie, by wszyscy byli gotowi.

��Wed�ug rozkazu, panie � odrzek� Grom ze skinieniem g�owy i odjecha�. Wracaj�c do wozu, Tertujak s�ysza� jeszcze, jak Grom swoim rogiem sygna�owym og�asza� rozkazy.

Rozbijanie obozu przebiega�o jak co wiecz�r, ka�dy w orszaku handlarza wiedzia� dok�adnie, co ma do zrobienia. Wok� wozu Tertujaka i pancernego wozu z w�osianymi kobiercami uformowa� si� kr�g, przy czym wozy handlowe tworzy�y pier�cie� wewn�trzny, a te z zaopatrzeniem-zewn�trzny. Na przestrzeni mi�dzy wewn�trznym a zewn�trznym kr�giem rozbito namioty, w kt�rych nocowali je�d�cy. Zwierz�ta poci�gowe, w wi�kszo�ci bawo�y rasy baraq, wyprz�ono i uwi�zano na d�ugich postronkach, tak, aby mog�y si� po�o�y�. Zwierz�ta pod wierzch sp�tano razem; spa�y stoj�c. Tylko �o�nierze piechoty, kt�rzy od rana le�eli na wozach i przedrzemali dzie� pod plandekami, mieli teraz czuwa�; ich zadaniem by�o trzymanie ca�onocnej warty wok� obozu.

Osobisty kucharz handlarza ustawi� niewielk� garkuchni� obok du�ego, bogato zdobionego wozu. Tertujak otwar� drzwi i sta� wyczekuj�c.

��Panie, zosta�o jeszcze troch� solonego mi�sa bawo�u � rozpocz�� skwapliwie kucharz. � M�g�bym wam podgrza� karaqui i przygotowa� sa�atk� z naci bieli�ca, do tego troch� s�abego wina�

��Tak, dobrze � wymrucza� Tertujak.

Podczas gdy kucharz zajmowa� si� swoimi garnkami, Tertujak rozgl�da� si� niespokojnie, pr�buj�c ustali� przyczyn� wewn�trznego niepokoju, wype�niaj�cego go dzisiejszego wieczoru. �ciemnia�o si�; nad nimi wznosi�a si� Ska�a Pi�ci, widoczna by�a tylko jej sylwetka na tle ciemnosrebrnego nieba, kt�re nisko nad horyzontem mieni�o si� jeszcze nieco ja�niej, a w zenicie by�o ju� ca�kiem czarne. Tertujak s�ysza� g�osy m�czyzn rozstawiaj�cych ostatnie namioty. W innych miejscach rozpalano ju� ogie�. Palenisk nie by�o wiele � musieli oszcz�dza� opa� � wystarczy go akurat na przygotowanie jedzenia dla ludzi z orszaku. Panowa� pogodny, swobodny nastr�j. Sko�czy�y si� trudy dnia, jutro przedostan� si� przez prze��cz Ska�y Pi�ci, a potem ju� tylko kilka dni podr�y i dotr� do portowego miasta.

Z ciemno�ci wynurzy�o si� trzech pieszych �o�nierzy; jeden z nich z szacunkiem podszed� do handlarza i zameldowa�, �e nocne warty zaj�y posterunki.

��Kto jest dow�dc� warty? � spyta� Tertujak. Zadaniem dow�dcy by�o chodzenie przez ca�� noc wzd�u� �a�cucha posterunk�w i pilnowanie, by �aden z �o�nierzy nie zasn��.

��Donto, panie.

��Powiedz mu, �e dzi� powinien szczeg�lnie uwa�a� � powiedzia� Tertujak i doda� troch� ciszej: � Mam jakie� niedobre przeczucie�

��Wed�ug rozkazu, panie. � �o�nierz ponownie znikn��, a dwaj pozostali zaj�li posterunki obok wozu handlarza.

Tertujak spojrza� na w�z, stoj�cy za jego wozem, dwukrotnie od niego wi�kszy, o o�miu ko�ach i z zaprz�giem dla siedemdziesi�ciu czterech bawo��w. Znajdowa�y si� w nim najwi�ksze kosztowno�ci, przewo�one przez t� karawan�, w�osiane kobierce, do tego niezmierne ilo�ci pieni�dzy. Nawet w zamieraj�cym �wietle zmierzchu mo�na by�o rozpozna� miejsca, w kt�rych metalowe opancerzenie zaczyna�o rdzewie�. B�dzie musia� odda� w�z do konserwacji, gdy w portowym mie�cie roz�aduje i rozliczy w�osiane kobierce.

Wr�ci� do swego wozu i kaza� poda� sobie jedzenie. Jad� zamy�lony, w milczeniu.

Uda�o im si� zgromadzi� wymagan� ilo�� kobierc�w, potrzebowali na to jednak wi�cej czasu, ni� planowa�. Oznacza�o to, �e dotr� do miasta portowego p�niej, ni� pozostali handlarze, wi�c dostanie mu si� znowu jedna z mniej atrakcyjnych tras handlowych. B�dzie wi�c jeszcze trudniej zebra� przepisan� ilo�� kobierc�w, a� kiedy��

Nie chcia� my�le� o tym kiedy�.

Gwa�townym ruchem odsun�� od siebie talerz. Kaza� kucharzowi posprz�ta� i poleci� przynie�� sobie jeszcze butelk� s�abego wina.

W �wietle lampy olejnej wyj�� jedn� z najcenniejszych posiadanych przez siebie rzeczy, prastar� ksi�g� handlow�, kt�rej prowadzenie rozpocz�� kilkaset lat temu jeden z jego przodk�w. Stronice tej ksi�gi trzeszcza�y sucho, a kolumny cyfr dawa�y si� w niekt�rych miejscach odczyta� tylko z wielkim trudem. Mimo to, dostarczy�a mu ju� ona wielu cennych informacji o trasach handlowych i o le��cych na nich miastach.

Zaledwie kilka lat temu zauwa�y�, �e ksi�ga mo�e pouczy� go jeszcze o czym�, mianowicie o tendencjach zmian zachodz�cych w ci�gu d�ugich okres�w czasu. By�y to p�ynne, nieznaczne odchy�ki, kt�rych zwykle nie dostrzegano; dopiero gdy por�wnywa� liczby z kilku stuleci, dane prawie dziesi�ciu pokole�, widzia� wyra�nie: by�o coraz mniej w�osianych kobierc�w. Liczba dywan�w powoli spada�a, a wraz z ni�, liczba handlarzy kobierc�w. Droga, kt�r� musia�a przeby� karawana, aby zebra� przepisan� tradycj� ilo�� dywan�w, przeci�tnie wyd�u�a�a si�, za� rywalizacja handlarzy o dobre, przynosz�ce zyski trasy w podbiegunowych obszarach planety, stawa�a si� coraz ostrzej sza.

Tertujak potrafi� wy�mienicie rachowa�, jak wszyscy handlarze, opr�cz tego odziedziczy� matematyczne uzdolnienia swoich przodk�w. Bez trudu potrafi� przekszta�ci� cyfry na diagramy, na kt�rych by�o to wida� wyra�nie: krzywe wykres�w opada�y. Tak, wyra�nie spada�y; ta tendencja drastycznie wzmocni�a si� w ostatnich latach. Te wykresy by�y jak zapisy konaj�cego organizmu.

Rozs�dnie by�oby wi�c wyj�� z tego interesu, sko�czy� z handlem w�osianymi kobiercami. Tylko, �e tego nie b�dzie m�g� zrobi� nigdy. Przysi�ga z�o�ona cechowi wi�za�a go do ko�ca �ycia. Tkanie w�osianych kobierc�w by�o �wi�tym obowi�zkiem, nadanym ich �wiatowi przez cesarza � jednak z jakiej� przyczyny tkwi�ca w tym obowi�zku moc zdawa�a si� gasn��.

To przywiod�o Tertujakowi na my�l je�ca i rzeczy, jakie o nim m�wiono. W Yahannochii opowiedziano mu rozmaite historie. Twierdzi�, �e pochodzi z innego �wiata. I jeszcze co� innego, co� co ka�dego szokowa�o do g��bi, jednak co niezmordowanie powtarzano dalej: �e cesarz, pan nieba, ojciec gwiazd, obro�ca ich wszystkich, centrum wszech�wiata � �e cesarz nie rz�dzi� ju� imperium!

Tertujak patrzy� na opadaj�ce wykresy, w jego my�lach zamajaczy�o podejrzenie, �e to mo�e w�a�nie w nich tkwi wyja�nienie.

Podni�s� si� i otwar� drzwi wozu. Nasta�a ju� noc. S�ycha� by�o �miechy �o�nierzy, nadskakuj�cych nielicznym kobietom, jad�cym w orszaku. Kobiety te bez wyj�tku by�y przekupkami, wi�c handlarz si� tym nie przej��. Kiwn�� na jednego z dw�ch wartownik�w.

��Sprowad� tu komendanta Groma.

��Tak, panie.

Po kr�tkiej chwili nadszed� Grom. Wezwanie do wozu handlarza i wchodzenie do jego wn�trza nale�a�o do przywilej�w jego stanowiska.

��Panie?

��Grom, chc� ci� prosi� o dwie rzeczy. Po pierwsze, dopilnuj, �eby cho� kilku jezdnych nie by�o pijanych. Chcia�bym mie� pewno��, �e przynajmniej cz�� z nich nadaje si� do walki. Po drugie � Tertujak zwleka� przez chwil� i doko�czy� zdecydowanym g�osem: � Chcia�bym, �eby dyskretnie przyprowadzono do mnie je�ca.

Grom wytrzeszczy� oczy.

��Je�ca? Tutaj? Do waszego wozu?

��Tak.

��Ale dlaczego?

Tertujak prychn�� zdenerwowany.

��Musz� si� przed tob� t�umaczy�, komendancie konnicy?

Tamten drgn��. Jego szar�a zale�a�a wy��cznie od przychylno�ci handlarza i nie zamierza� jej utraci�.

��Wybaczcie, panie. B�dzie, jak sobie �yczycie.

��Wstrzymaj si� jeszcze chwil�, nim wi�kszo�� za�nie. Nie chc� gadaniny. Do eskorty we� dw�ch, trzech dyskretnych ludzi i przynie� te� �a�cuch, �eby go tu sp�ta�.

��Tak, panie.

��I pami�taj: ca�kowita dyskrecja!

Tertujak oczekiwa� je�ca z pe�n� napi�cia niecierpliwo�ci�. Kilkakrotnie by� bliski tego, by wys�a� jednego z wartownik�w i wszystko przyspieszy�, musia� powstrzymywa� si� ze wszystkich si�.

W ko�cu zapukano. Handlarz gwa�townie otworzy� drzwi wozu i dw�ch �o�nierzy wprowadzi�o je�ca. Przymocowali go �a�cuchami do jednego ze wspornik�w, po czym Tertujak odprawi� ich skinieniem g�owy.

Potem przygl�da� si� m�czy�nie siedz�cemu przed nim na jednym z jego kosztownych futer. Wi�c to by� ten heretyk. Podarte ubranie zmieni�o si� w brudne �achmany, sk��biona broda i sfilcowane w�osy tak�e lepi�y si� od brudu. Ogl�dziny handlarza znosi�, patrz�c przed siebie t�pym, oboj�tnym wzrokiem, jakby nie interesowa�o go ju�, co si� z nim dzieje.

��Zadajesz sobie mo�e pytanie, dlaczego kaza�em ci� tu sprowadzi� � odezwa� si� w ko�cu Tertujak.

Zdawa�o mu si�, �e zauwa�y� w apatycznych oczach je�ca iskr� zainteresowania.

��Prawda jest taka, �e sam w�a�ciwie nie wiem � Tertujak my�la� o sylwetce Ska�y Pi�ci na tle granatowego wieczornego nieba. � Mo�e dlatego, �e jutro po raz pierwszy zobaczymy miasto portowe, cel naszej podr�y. A nie chc� tak po prostu odstawi� ci� tam, nie wiedz�c, kogo w�a�ciwie wioz�em.

Twarz m�czyzny nie zdradza�a �adnego wyrazu.

��Jak si� nazywasz? � spyta� Tertujak.

Wydawa�o si�, �e jeniec nigdy nie odpowie. Gdy wreszcie odezwa� si�, jego g�os by� zachryp�y, jak od kurzu.

��Nillian� Nillian Jegetar Cuain.

��To trzy imiona � stwierdzi� zdziwiony handlarz.

��U nas ka�dy ma trzy imiona. � M�czyzna odkaszln��. � Ka�dy ma swoje imi�, imi� matki i imi� ojca.

W mowie heretyka by�o rzeczywi�cie obce brzmienie, jakiego handlarz nie s�ysza� jeszcze w swoich podr�ach.

��Wi�c to prawda, �e przybywasz z innego �wiata?

��Tak.

��A dlaczego jeste� tutaj?

��Jestem rozbitkiem.

��Gdzie jest twoja ojczyzna?

��Daleko st�d.

��Mo�esz wskaza� mi j� na niebie?

Jeniec d�ugo przypatrywa� si� Tertujakowi, handlarz my�la� ju�, �e nie zrozumia� pytania. Wtedy nagle zapyta�:

��Co wiesz o innych �wiatach? Co wiesz o podr�ach mi�dzy gwiazdami?

Handlarz wzruszy� ramionami.

��Niewiele.

��Co wiesz?

��Znam statki mi�dzygwiezdne z cesarskiej floty, kt�re bior� na pok�ad w�osiane kobierce. M�wiono mi, �e mog� one podr�owa� mi�dzy gwiazdami.

Zdawa�o si�, �e w tego zniszczonego cz�owieka, kt�ry m�wi� o sobie, �e przybywa z gwiazd, wr�ci�o troch� �ycia.

��W�osiane kobierce � powt�rzy� i pochyli� si� do przodu, opar� �okcie na kolanach. � Dok�d je zabieraj�?

��Do pa�acu cesarza.

��Sk�d wiesz?

��W�a�ciwie to nie wiem � przyzna� Tertujak. � Tak mi powiedziano.

M�czyzna, kt�ry m�wi� o sobie Nillian, sk�oni� g�ow� i Tertujak zobaczy�, jak z jego w�os�w na pod�og� wykruszy�o si� troch� piasku. Jutro b�dzie musia� kaza� tu posprz�ta�.

��Ok�amano ci�. W pa�acu cesarza nie ma w�osianych kobierc�w. Ani jednego.

Tertujak nieufnie zmru�y� oczy. Mo�na by�o spodziewa� si� takich twierdze� po kim�, kogo uwa�ano za heretyka. Jednak je�li nie by� heretykiem?

��Sk�d to wiesz?

��By�em tam.

��W pa�acu cesarza?

��Tak.

��Mo�e nie zauwa�y�e� w�osianych kobierc�w.

Obcy roze�mia� si� po raz pierwszy.

��To niemo�liwe. Widzia�em jeden w�osiany kobierzec: to by�o najdelikatniejsze, najbardziej pracoch�onne arcydzie�o, na jakie patrzy�em w �yciu. Taki klejnot na pewno nie pozosta�by nieodkryty. A nie m�wimy przecie� o jednym kobiercu, m�wimy o tysi�cach, o tysi�cach tysi�cy. Tymczasem w pa�acu cesarza nie znaleziono ani jednego z nich. W naszym j�zyku nie ma nawet takiego s�owa! � Czy to mog�a by� prawda? A je�li nie � po co ten cz�owiek k�ama�?

��Powiadaj� � zacz�� Tertujak � �e pa�ac cesarza to najwi�ksza budowla wszech�wiata�

M�czyzna zastanowi� si� przez chwil�.

��Tak, to chyba prawda. Ale nie znaczy to, �e nie mo�na go przej�� ca�ego. W dowolnym z waszych miast �atwiej by�oby co� ukry� ni� w gwiezdnym pa�acu.

��Ale s� przecie� jakie� prywatne komnaty cesarza, do kt�rych nie ma dost�pu nikt poza nim samym?

��Kiedy� by�y. � Posta� obcego wypr�y�a si�. � Siedz� tutaj, bo to powiedzia�em, mog� wi�c spokojnie powt�rzy�: Cesarz przesta� rz�dzi� przed oko�o dwudziestu laty waszego czasu.

Tertujak wpatrywa� si� w m�czyzn�, kt�ry siedzia� przed nim, r�ce i stopy mia� sp�tane �a�cuchami i wiedzia�, �e tamten nie k�amie. Oczywi�cie, to, co m�wi�, brzmia�o jak czysta herezja. Ale w g��bi serca by� pewien, �e s�owa wi�nia zawieraj� sam� prawd�.

��Wi�c te pog�oski, kt�re kr��� tutaj od dwudziestu lat, s� prawdziwe � mamrota� w zamy�leniu. � �e cesarz abdykowa��?

��C�, powiedzia�bym, �e nazywasz to bardzo �agodnie.

��Co chcesz przez to powiedzie�?

Spojrzenie je�ca sta�o si� nagle twarde jak stal.

��M�j panie, jestem rebeliantem, przez ca�e �ycie by�em cz�onkiem ruchu Bezg�o�ny Wiatr. Przed dwudziestu laty ruszyli�my z natarciem na �wiat Centralny, zdobyli�my pa�ac i str�cili�my z tronu cesarza. Od tamtej pory nie istnieje ju� jego imperium. Mo�e si� to wam podoba� albo nie, ale to fakt.

Handlarz w�osianych kobierc�w niepewnie przygl�da� si� obcemu. Czu�, jakby te s�owa usuwa�y mu pod�og� spod st�p.

Niewyra�nym ruchem wskaza� okno.

��Tam na zewn�trz widz� na niebie gwiazdy, one ci�gle �wiec�. Zawsze mi m�wiono, �e nie mog�yby �wieci� bez cesarza.

��Cesarz nie ma z tym nic wsp�lnego � odrzek� rebeliant. � To legenda.

��Ale czy to nie cesarz powo�a� je do �ycia?

��Tak samo nie by� w stanie tego zrobi�, jak ja. By� cz�owiekiem, jak ka�dy inny. Opowiadano takie rzeczy, �eby mie� nad wami w�adz�.

Tertujak potrz�sn�� g�ow�.

��Ale czy nie jest prawd�, �e panowa� od niezliczonych dziesi�tk�w lat? Jak by�oby to mo�liwe, gdyby nie by� nie�miertelny?

Obcy podni�s� brwi.

��C�, nie wiem, jak to zrobi�, teraz jest na pewno martwy.

��Martwy?

��Tak. Jeden z rebeliant�w podczas zajmowania pa�acu przydyba� go samego w pokoju i zastrzeli�, walcz�c z nim sam na sam.

Tertujakowi przypomnia�o si�, co opowiadano mu o okoliczno�ciach zatrzymania obcego. By� w odwiedzinach u dw�ch tkaczy w�osianych kobierc�w i zacz�� opowiada� swoje bezbo�ne historie, ci dwaj uj�li go wi�c i oskar�yli o herezj�.

��Opowiada�e� to tkaczom? � zdziwi� si�. � Dziw, �e darowali ci �ycie.

��Uderzyli mnie w g�ow� � cud, �e prze�y�em � mrucza� jeniec. � Jeden z nich wypytywa� mnie, a drugi zakrad� si� od ty�u, i � buch! Kiedy si� ockn��em, le�a�em sp�tany �a�cuchami w lochu.

Tertujak zacz�� niespokojnie chodzi� tam i z powrotem.

��M�wisz, �e w pa�acu cesarza nie ma w�osianych kobierc�w. Ale widz� przecie�, �e rok po roku dziesi�tki tysi�cy gobelin�w opuszczaj� planet�. Gdzie zawo�� je cesarskie statki, je�li nie do pa�acu?

Obcy przytakn��.

��To jest w�a�nie najwa�niejsze pytanie. Nie mam poj�cia, jaka jest odpowied�.

��Mo�e nie m�wimy o tym samym cesarzu?

��M�wimy o tym cz�owieku � powiedzia� jeniec i wskaza� wisz�c� na �cianie fotografi� cesarza. Tertujak odziedziczy� to zdj�cie po swoim ojcu, on z kolei po swoim, i tak dalej. � Cesarz Aleksander Jedenasty.

��Cesarz Aleksander? � w�a�ciwie pierwszy raz tego wieczoru Tertujak by� naprawd� zaskoczony. � Nie wiedzia�em, �e ma jakie� imi�.

��Popad�o w zapomnienie. By� jedenastym z dynastii cesarzy, w kt�rej wszyscy mieli na imi� Aleksander. Pierwszych dziesi�ciu do�y�o te� dosy� p�nego wieku, ale on rz�dzi� d�u�ej ni� wszyscy pozostali razem wzi�ci. Obj�� rz�dy tak niesamowicie dawno, �e wydaje si�, jakby rz�dzi� od pocz�tku czas�w.

��Tak. � Tertujak potrz�sn�� g�ow�, potem podj�� sw� niespokojn� w�dr�wk�. Obcy przygl�da� mu si� w milczeniu.

Czy o to chodzi�o? Czy to by�o wyja�nienie? Rozwi�zanie zagadki malej�cej liczby w�osianych kobierc�w?

Siad� z powrotem na �awk�.

��To, co m�wisz � wyzna� � wzbudza we mnie sprzeciw. Ale jednocze�nie nie mog� tego poj��. Rozumiesz? Nie potrafi� wyobrazi� sobie, �e cesarz nie �yje. On jest jakby we mnie w �rodku, jest cz�ci� mnie.

��To tylko obraz cesarza jako nadludzkiej istoty. Powsta�, bo tak ci� wychowano, sam przecie� nigdy go nie widzia�e�. � Obcy pr�bowa� manipulowa� przy swoim pasku, na ile pozwala�y mu �a�cuchy. � Mam przy sobie zdj�cie, kt�rego w�a�ciwie nie chcia�em pokazywa�, nim odb�dzie si� co� w rodzaju procesu�

Wydoby� fotografi� i poda� j� handlarzowi. Tertujak spojrza� na zdj�cie. Makabrycznie wyra�nie widoczne by�y na niej zw�oki m�czyzny, przywi�zane stopami do drzewca flagi i wisz�ce g�ow� w d�. W piersiach widoczny by� otw�r wi�kszy ni� pi��, jego brzegi wygl�da�y jak wypalone ogniem.

Gdy odwr�ci� zdj�cie, �eby przyjrze� si� twarzy, nagle poj��, jak ra�ony piorunem, jakby mia�o zatrzyma� si� jego serce, zrozumia�: zna� t� twarz, zna� j� lepiej od w�asnej! To naprawd� by�y zw�oki cesarza!

Odrzuci� fotografi�, wydaj�c nieartyku�owany okrzyk i opad� na poduszk�. To niemo�liwe. To� Si�gn�� zn�w po zdj�cie, upewni� si�. Cesarz. Martwy. Martwy, w galowym mundurze, cesarskim p�aszczu na ramionach, powieszony tak haniebnie na maszcie.

��Czujesz si� teraz, jakby� dosta� m�otkiem w skro� � g�os rebelianta dociera� do niego jak z oddali. � Je�li to ci� mo�e pocieszy�: nie ty pierwszy. Ta fotografia jest dzi� prawdopodobnie najbardziej znanym zdj�ciem wszech czas�w, to nasz najwa�niejszy spos�b na uwalnianie ludzi od d�awi�cej wiary w bosko�� cesarza.

Tertujak prawie go nie s�ysza�. Zdawa�o mu si�, �e czaszk� wype�nia mu wrz�tek. Jego �wiadomo�� pracowa�a z szalon� pr�dko�ci�, przed oczami przemyka�y wszystkie wyryte w pami�ci obrazy, pr�bowa� zobaczy� je inaczej i znale�� w nich nowy sens: wszystko, wszystko musia� zrozumie� na nowo. Przesta�o by� prawd�, co by�o prawd� od zawsze.

Co m�wi� wci�� tak wytrwale obcy? Nie rozumia� go. Widzia� tylko to zdj�cie i pr�bowa� poj�� prawd� w ca�ym jej wymiarze: cesarz nie �y�.

���ha�as na zewn�trz?

��Co? � Tertujak ockn�� si� z zam�tu my�li i uczu� jak z sennego koszmaru. Teraz te� us�ysza�. Z zewn�trz dociera�y g�o�ne d�wi�ki, wo�anie, krzyki i uderzanie metalu o metal. Brzmia�o to gro�nie.

Jednym skokiem handlarz stan�� na nogi, znalaz� si� przy drzwiach, poci�gn�� klap� wozu i wystawi� g�ow�. Widzia� pochodnie, biegaj�cych ludzi, cienie i ciemne kontury wierzchowc�w, galopuj�cych po obozowisku. Odg�osy walki. Zatrzasn�� drzwi i maca� mi�sistym �apskiem, szukaj�c �a�cuszka na szyi.

To ju� koniec, pomy�la�.

��Co si� dzieje? � spyta� obcy.

��Rozb�jnicy � odpowiedzia� handlarz nienaturalnym g�osem. � Napadli na ob�z.

��Rozb�jnicy?

��Z�odzieje w�osianych kobierc�w. � Nie myli�o go wi�c z�e przeczucie. Oczywi�cie. Tutaj, kr�tko przed jedyn� prze��cz� przez ci�gn�ce si� szeroko w dal wzg�rza Zarrak, by�o idealne miejsce na zasadzk�.

��My�lisz, �e chc� ukra�� w�osiane kobierce?

Tertujak skin�� g�ow�.

��Ale jaki to ma sens? Co poczn� tacy pustynni rabusie z w�osianymi kobiercami?

��Sprzedadz� je innym handlarzom � wyja�ni� po�piesznie Tertujak, pr�buj�c gor�czkowo znale�� wyj�cie z katastrofy. � Jest wyznaczona od wiek�w ilo�� dywan�w, kt�r� handlarz musi si� wykaza� po powrocie z trasy do miasta portowego. Je�li nie b�dzie mia� przepisanej ilo�ci, w�wczas zgodnie z kodeksem honorowym handlarzy powinien sam si� zabi�.

��A rozb�jnicy sprzedaj� zrabowane dywany innym handlarzom, kt�rzy maj� problemy z ilo�ci�, lecz zale�y im na �yciu? � domy�li� si� rebeliant, a jego oczy b�yszcza�y teraz jasno.

��W�a�nie.

W kark handlarza wbija�a si� jak pazur my�l przypominaj�ca prastary, pokryty kurzem g�os, m�wi�cy: S�ucha�e� heretyka i on ci� zwi�d�. Uwierzy�e� mu, naprawd� mu uwierzy�e� � teraz zostaniesz za to ukarany!

Tertujak podni�s� zdj�cie martwego cesarza i poda� je je�cowi.

��Nie masz broni? � spyta� tamten i niespokojnie szarpn�� �a�cuchami.

��Mam �o�nierzy.

��Zdaje si�, �e nie na wiele si� zdadz�.

Tak, pomy�la� Tertujak. To b�dzie ju� koniec.

Odg�osy walki zbli�a�y si�, dzikie wrzaski i szcz�k stali. Rozleg� si� krzyk przenikaj�cy do szpiku ko�ci i o w�z co� uderzy�o, jakby ludzkie cia�o. Z zesztywnia�ych ze strachu palc�w handlarza wysun�y si� zerwane resztki cienkiego �a�cuszka, spad�y na pod�og� i znikn�y mi�dzy futrami.

Przez przera�aj�c� chwil� by�o zupe�nie cicho. Potem drzwi wozu otwar�y si� i w �wietle kopc�cej pochodni ujrzeli pociemnia�e, wysmarowane krwi� twarze.

��B�d� pozdrowiony, handlarzu Tertujaku � zagrzmia� szyderczo pierwszy m�czyzna, brodaty olbrzym, na kt�rego czole widnia�a stara blizna. � Wybaczcie, prosz�, �e musimy was niepokoi� tak p�no wieczorem�

Wskoczy� do wn�trza wozu, za nim trzech towarzyszy. Ironiczny u�miech znikn�� z jego twarzy, jakby kosztowa� go zbyt wiele wysi�ku. Rzuci� przelotne spojrzenie na je�ca, potem wskaza� handlarza.

��Przeszukajcie go! � rozkaza�.

M�czy�ni rzucili si� na handlarza, darli na nim ubranie i szperali mi�dzy fa�dami, szarpali jego rzeczy, a� wisia�y na nim same strz�py, jednak nie znale�li tego, czego szukali.

��Nic.

Przyw�dca zbli�y� si� do Tertujaka i spojrza� na niego ostrym wzrokiem.

��Gdzie jest klucz do wozu z dywanami?

Tertujak prze�kn�� �lin�.

��Nie mam go.

��Nie opowiadaj bajek, t�u�ciochu.

��Ma go jeden z moich ludzi.

Brodacz za�mia� si� z niedowierzaniem.

��Jeden z twoich ludzi?

���o�nierz, na kt�rym ca�kowicie polegam. Kaza�em mu uciec, gdyby�my zostali napadni�ci.

��Niech to diabli! � W przyp�ywie z�o�ci przyw�dca uderzy� go w twarz tak mocno, �e handlarz przewr�ci� si�. Mia� rozci�t� doln� warg�, ale nawet nie pisn��.

Pozostali zaniepokoili si�.

��Co teraz zrobimy?

��We�miemy ca�y w�z � zaproponowa� jeden z nich, kr�py m�czyzna, na jego prawej r�ce wida� by�o zakrzep�� krew, nie wygl�da�a na jego w�asn�. � Jako� go otworzymy�

��Idiotyzm! � ofukn�� go brodacz. � Jak my�lisz, po co ten w�z jest opancerzony? Nie uda si�. Musimy mie� klucz.

Rabusie patrzyli na siebie. Z zewn�trz dochodzi�y jeszcze pojedyncze odg�osy walki.

��Mogliby�my o �wicie przeszuka� ca�� okolic� � stwierdzi� inny. � Cz�owiek bez konia nie ucieknie przecie� daleko.

��A sk�d wiesz, �e nie wzi�� konia? � spyta� kr�py.

��B�d�cie cicho! � rozkaza� przyw�dca stanowczo i odwr�ci� si� ponownie do handlarza, z kt�rego wargi kapa�a krew. � Nie wierz� � powiedzia�, a jego g�os zabrzmia� niebezpiecznie cicho. � Nie wierz�, �e handlarz m�g�by wypu�ci� z r�ki klucz do wozu z w�osianymi kobiercami. � Przyjrza� si� Tertujakowi badawczo. � Otw�rz usta.

Handlarz nie zareagowa�.

��M�wi�, �e masz otworzy� usta! � wrzasn�� na niego brodaty olbrzym.

��Dlaczego? � spyta� Tertujak.

��Bo my�l�, �e chcesz nas oszuka�. � Nag�ym, brutalnym ruchem chwyci� brod� handlarza i zmusi� go do otwarcia ust.

��Widz� w twoim gardle kilka �wie�ych zadrapa� � oznajmi� i spojrza� na handlarza ze wsp�czuciem. � Nie wierz� w twojego �o�nierza. Wiesz, co my�l�? My�l�, �e po�kn��e� klucz!

Oczy handlarza zrobi�y si� nienaturalnie wielkie. Nie by� ju� w stanie nic powiedzie�, tylko jego wzrok zdradza� prawd�.

��No? � wyszepta� rozb�jnik. � Mam racj�?

Tertujak zakaszla�, jakby si� d�awi�.

��Tak � wykrztusi� z trudem.

Ostatni cie� mi�osierdzia znikn�� nagle z oczu brodacza, gdy si�gn�� za siebie i zza pasa wydoby� n� o d�ugim, ostrym ostrzu.

��Nie powiniene� by� tego robi� � powiedzia� cicho. � Naprawd� nie powiniene� by� tego robi�.

W�ska uliczka spa�a jeszcze. Lekka poranna mg�a zawis�a mi�dzy chyl�cymi si� frontami dom�w, miesza�a si� ze sw�dem wystyg�ych komink�w, w kt�rych w ci�gu nocy wygas� ogie�, i gdy pierwsze promienie s�o�ca �askota�y szczyty dach�w niewielkich, ko�lawych chat, wszystko wygl�da�o jak zanurzone w delikatnym �wietle z sennego marzenia. W niekt�rych ciemnych zakamarkach le�eli na go�ej ziemi �pi�cy �ebracy, podobni do kopczyk�w ziemi, owini�ci a� po czubek g�owy w potargane koce. W �mieciach grzeba�o z zapa�em kilka ma�ych gryzoni, na tyle sytych, by �askawie omija� �pi�cych, niekt�re z nich odwa�y�y si� podej��, w�sz�c, a� na �rodek uliczki, do w�skiego rynsztoka, w kt�rym leniwie szemra�a woda.

Przestraszone odskoczy�y na bok i jak za poci�gni�ciem sznurka znikn�y w swoich norach, gdy szczelnie os�oni�ta posta� nadesz�a szybkim krokiem, dysz�c, potykaj�c si�, pospiesznie skradaj�c z jednego cienia w drugi, w ko�cu dotar�a do domu nauczyciela gry na flecie Opura. G�ucho zabrzmia�y dwa uderzenia ko�atk�.

W tym momencie na pi�trze domu obudzi� si� z niespokojnego snu stary cz�owiek, patrzy� w sufit i zastanawia� si�, czy s�yszany przed chwil� ha�as pochodzi� ze snu, czy by� rzeczywisto�ci�. Wtedy stukanie rozleg�o si� ponownie. Wi�c jawa. Odrzuci� ko�dr�, wsun�� stopy w pantofle, si�gn�� po znoszony szlafrok i za�o�y� go, podchodz�c do okna, by je otworzy�. Spojrza� w d� na ulic�, pust�, opuszczon�, cuchn�c� jak ka�dego ranka zje�cza�ym t�uszczem.

Z cienia u st�p domu wynurzy� si� nie�mia�o ch�opiec, spojrza� w g�r� na Opura, odrzucaj�c chust�, kt�ra os�ania�a mu twarz. Mistrz zobaczy� jasne loki okalaj�ce oblicze, kt�rego nie spodziewa� si� zobaczy� ju� nigdy w �yciu. � Ty?!

��Pom�cie mi, mistrzu � wyszepta� wychud�y ch�opak. � Uciek�em.

Nag�a rado��, kt�ra wype�ni�a serce staruszka, ust�pi�a miejsca bolesnemu otrze�wieniu. Przez jedno mgnienie oka zdawa�o mu si�, �e b�dzie znowu tak, jak dawniej.

��Czekaj � powiedzia�. � Ju� schodz�.

Ten ch�opak, co on najlepszego narobi�? Opur smutno potrz�sa� g�ow�, spiesz�c schodami w d�. �ci�gn�� na siebie nieszcz�cie. To nie sko�czy si� dobrze. Opur wiedzia� o tym, jednak w g��bi serca pragn�� uwierzy� w co� dok�adnie przeciwnego.

Otworzy� ci�k� zasuw�. Przed nim sta� ch�opiec, dr��cy i przera�ony patrzy� na niego wielkimi, niebieskimi oczyma, niegdy� pe�nymi zaufania i natchnienia. Teraz ta twarz by�a naznaczona strachem i niedostatkiem.

��Wejd� � powiedzia� stary flecista, wci�� niepewny, czy powinien si� cieszy�, czy ba�. Ale gdy ch�opak wszed� do w�skiej, ciemnej sieni, schylaj�c si� pod niskim sufitem, wzi�� go po prostu w ramiona, nie zastanawiaj�c si� wi�cej.

��Mistrzu Opurze, musicie mnie ukry� � wyszepta� �ami�cym si� g�osem ch�opiec. � Goni� mnie. Szukaj�.

��Pomog� ci, Piwano � wymrucza� Opur i ws�ucha� si� w brzmienie tego imienia, kt�rego nie wymawia� od dnia, gdy cech w�a�nie tego ch�opca, najlepszego z jego uczni�w, najzdolniejszego wirtuoza tr�jfletu, jaki kiedykolwiek gra� na tym instrumencie, wyznaczy� do s�u�by na cesarskim statku.

��Chc� zn�w gra� na tr�jflecie, mistrzu. B�dziecie mnie uczy�? � Broda ch�opca dr�a�a. By� u kresu si�.

Opur mi�kko i, mia� nadziej�, uspokajaj�co, poklepa� go po ramieniu.

��Oczywi�cie, m�j ch�opcze. Ale najpierw musisz si� wyspa�. Chod�.

Zdj�� wielki obraz, za kt�rym ukryte by�y drzwi do piwnicy i odstawi� go na bok. Piwano zszed� za nim schodami do pomieszczenia, kt�rego pod�og� stanowi�o gliniane klepisko, a �ciany by�y z surowej ceg�y. Jeden ze starych, zakurzonych rega��w obraca� si� na niewidocznych osiach, otwiera� doj�cie do drugiej, ukrytej piwnicznej izby, w kt�rej postawiono ��ko, olejn� lamp� i troch� zapas�w �ywno�ci. Nie pierwszy raz w �yciu s�dziwy nauczyciel gry na flecie mia� ukrywa� uciekiniera.

Nie min�o kilka chwil, a ch�opiec ju� zasn��. Spa� z otwartymi ustami, chwilami wstrzymywa� oddech, by potem dysz�c �apa� powietrze. Jedna r�ka kurczowo dygocz�c, drapa�a niewidoczn� przeszkod�, rozlu�ni� j� dopiero po d�u�szej chwili.

Opur z westchnieniem pokiwa� g�ow�. Ostro�nie podni�s� olejn� lamp� i przestawi� j� w bezpieczne miejsce. Potem zostawi� �pi�cego ch�opca samego, zamkn�� ukryte drzwi i wr�ci� na g�r�. Przez moment waha� si�, czy sam te� ma si� jeszcze po�o�y�, w ko�cu jednak zdecydowa� inaczej.

Zamiast spa�, przygotowa� sobie �niadanie i zjad� je w milczeniu o pierwszym brzasku dnia, za�atwi� kilka domowych obowi�zk�w, potem poszed� na g�r� do pokoju �wicze�, by zasi��� nad starymi zeszytami nutowymi.

Tego dnia pierwsza uczennica przysz�a kr�tko przed po�udniem.

��Przykro mi z powodu op�aty za lekcje � zacz�a papla�, gdy tylko otwar� drzwi. � Wiem, �e dzi� jest termin, my�la�am o tym ju� w zesz�ym tygodniu, przez ca�y czas. Chc� przez to powiedzie�, �e nie zapomnia�am�

��Tak, tak � niech�tnie przytakn�� Opur.

��Chodzi o to, �e musz� czeka� na mego brata; lada dzie� przyjedzie do miasta � w�a�ciwie ju� dawno powinien tu by�. Trzeba wam wiedzie�, �e je�dzi z handlarzem Tertujakiem i zawsze, gdy wraca z trasy, daje mi pieni�dze, ile tylko potrzebuj�. A na handlarza Tertujaka ju� tu czekaj�, mo�ecie spyta�, kogo chcecie�

��W porz�dku � przerwa� niecierpliwie nauczyciel i ruchem g�owy wskaza� schody prowadz�ce do pokoju �wicze�. � Zap�acisz nast�pnym razem. Zaczynajmy ju�.

Opur odczuwa� brak snu. Musi odzyska� r�wnowag�, na ile tylko zdo�a. Usiedli naprzeciw siebie na dw�ch poduszkach i, gdy kobieta wyj�a tr�jflet i nuty do �wicze�, Opur przykaza� jej zamkn�� oczy i ws�ucha� si� we w�asny oddech.

Sam zrobi� to samo. Poczu�, jak opuszcza go niepok�j. Wewn�trzne opanowanie by�o wa�ne. Bez wewn�trznego wyciszenia nie by�o mowy o tym, by gra� na tak trudnym instrumencie, jak tr�jflet.

Zgodnie ze swym zwyczajem, Opur si�gn�� najpierw po w�asny instrument i zagra� kr�tki utw�r. Potem pozwoli� uczennicy, by zn�w otworzy�a oczy.

��Kiedy b�d� potrafi�a zagra� co� takiego, mistrzu? � spyta�a cicho.

��To by�o PAU-LO-NO � wyja�ni� spokojnie Opur � naj�atwiejszy z utwor�w klasycznych. To b�dzie pierwszy grany przez ciebie klasyczny utw�r. Ale, jak wszystkie przekazane nam utwory na flet, jest wielog�osowy � a to znaczy, �e musisz najpierw opanowa� gr� jednog�osow�. Pos�uchajmy, jak wychodz� ci �wiczenia.

Przy�o�y�a tr�jflet do ust i dmuchn�a. Po grze Opura zabrzmia�o to jak koszmarny fa�sz i s�dziwy mistrz musia�, jak to si� cz�sto zdarza�o, z ca�ych si� powstrzyma� wykrzywiaj�cy mu twarz grymas cierpienia.

��Nie, nie, jeszcze raz pierwsze �wiczenie. Musisz przede wszystkim stara� si� gra� czystym d�wi�kiem�

Tr�jflet sk�ada� si� z trzech oddzielnych flet�w, ka�dy o o�miu otworach, zakrywanych opuszkami poszczeg�lnych cz�ci palc�w. Z tej przyczyny flety by�y osobliwie wygi�te w kszta�cie litery S, by mo�na by�o dopasowa� je do d�oni graj�cego i do r�nej d�ugo�ci palc�w. Ka�dy wykonano z innego materia�u, jeden z drewna, drugi z ko�ci i trzeci z metalu. Ka�dy z trzech flet�w nadawa� d�wi�kowi inn� barw�, a gdy gra�o si� na wszystkich r�wnocze�nie, powstawa�o to niepowtarzalne brzmienie, z kt�rego od wiek�w s�yn�y tr�jflety.

��Musisz zwraca� uwag� na ma�y palec, trzymaj go lu�no, ma by� spr�ysty i mie� swobod� ruch�w. Trzeba go wyprostowa�, bo tego wymaga rozmieszczenie dziurek, ale nie powinien przez to utraci� ruchliwo�ci�

Warunkiem gry na tr�jflecie by�y d�ugie, gi�tkie palce o wyra�nie zaznaczonych cz�stkach. Szczeg�ln� zalet� by� d�ugi ma�y palec. Gra nie polega�a tylko na tym, by, jak przy zwyk�ym flecie, r�wnomiernie zakrywa� i ods�ania� otwory. Grali tak tylko pocz�tkuj�cy, gdy poznawali podstawy techniki gry i wiedzy muzycznej. Zaawansowany muzyk gra� wielog�osowo. Dzi�ki umiej�tnemu zginaniu i odchylaniu poszczeg�lnych palc�w wydobywa� z ka�dego fletu inny d�wi�k; potrafi� na przyk�ad tak unie�� �rodkowe cz�ci palc�w, by zakry� dziurki na obu zewn�trznych fletach, zostawiaj�c otwarte we flecie �rodkowym.

��Dobrze, spr�buj teraz zagra� �wiczenie dziewi�te. Jest w nim ju� kr�tki kawa�ek dwug�osowy, o, tutaj. W tym miejscu podniesiesz dwa dolne palce, tak, �eby otworzy� dziurki w dwu zewn�trznych fletach, a w �rodkowym zamkniesz je ko�c�wkami palc�w. Spr�buj.

By� dzi� zbyt niecierpliwy, mimo, �e pr�bowa� si� opanowa�. Uczennica naprawd� stara�a si�, gdy przestawa�a si� na chwil� wierci�, udawa�o jej si� gra� w miar� przyzwoicie.

��Stop, stop. Ten symbol oznacza, �e masz j�zykiem zamkn�� w ustniku otwory dw�ch flet�w i dmucha� tylko w jeden, a� do tego miejsca. Jeszcze raz i zwr�� uwag� na r�nic�.

Pod koniec lekcji dziewczyna by�a uszcz�liwiona, �e uda�o jej si� jako tako zagra� nowe �wiczenie, za� Opur poczu� ulg�, �e zaj�cia dobieg�y ko�ca. Uda�o mu si� po�egna� j�, nie przeci�gaj�c rozmowy.

Potem zaraz pospieszy� do piwnicy, �eby zobaczy�, jak czuje si� Piwano.

Ch�opiec siedzia� oparty plecami o �cian� i zajada� z apetytem zapasy, kt�re znalaz� w swej kryj�wce. Sprawia� wra�enie obudzonego przed chwil�, ale wygl�da� znacznie lepiej ni� rano. Gdy Opur otwar� ukryte drzwi, u�miechn�� si� zadowolony.

��Opowiedz mi o wszystkim � za��da� staruszek. � Po kolei.

Piwano od�o�y� chleb i opowiada�. O ci�kim szkoleniu, przez kt�re musia� przej��, o szorstkim, grubo ciosanym otoczeniu, w kt�rym przysz�o mu �y� na pok�adzie cesarskich statk�w kosmicznych. O obcych, niego�cinnych �wiatach, wyniszczaj�cej pracy, chorobach i z�o�liwych napa�ciach innych cz�onk�w za�ogi.

��Przep�dzali mnie, gdy gra�em, chowa�em si� w maszynowni, �eby �wiczy� � opowiada� dr��cym g�osem. � Potem po�amali m�j flet, a gdy pr�bowa�em zrobi� sobie nowy, po�amali go tak�e.

Opurowi, s�uchaj�cemu historii ch�opca, zdawa�o si�, �e piersi �ciska mu stalowa obr�cz.

��Narazi�e� si� na wielkie niebezpiecze�stwo, Piwano � z powag� wyrazi� swoje w�tpliwo�ci. � Zdezerterowa�e� ze s�u�by cesarskiej. Za to grozi kara �mierci!

��Mistrzu, nie mog� by� �eglarzem! � krzykn�� Piwano. � Nie mog� tak d�u�ej. Je�li mia�bym dalej �y� w ten spos�b, to wol� umrze�. Nie chodzi o s�u�b� cesarzowi; oczywi�cie kocham cesarza, ale� � Zawiesi� g�os.

��Ale jeszcze bardziej kochasz flet, prawda?

Piwano skin�� g�ow�.

��Tak.

Opur milcza� zamy�lony. Nie wiedzia�, jak post�pi�. Sam by� stary; nie obawia� si� o siebie, wszystko jedno, co si� wydarzy. Ba� si� tylko o ch�opca.

Dezercja by�a ci�kim przest�pstwem, na tyle zna� prawo obowi�zuj�ce w cesarskiej flocie. Nawet, gdyby Piwano zg�osi� si� dobrowolnie, spotka�aby go surowa kara, prawdopodobnie wiele lat karnej s�u�by na jakiej� niecywilizowanej planecie. Dla takiego kruchego, wra�liwego ch�opca r�wna�oby si� to wyrokowi �mierci.

��Mistrzu, czy mog� zn�w dosta� flet? � spyta� Piwano.

Opur przyjrza� mu si�. W oczach ch�opca ci�gle jeszcze zauwa�a� blask tego ca�kowitego, bezwzgl�dnego oddania czemu� wi�kszemu od niego samego; ten blask, kt�ry stary nauczyciel gry na flecie odkry� ju� u o�miolatka.

��Chod� � powiedzia�.

Weszli do izby szkolnej. Piwano zab�ys�y oczy, gdy ponownie znalaz� si� w du�ym pokoju, w kt�rym sp�dzi� wiele lat swojego dzieci�stwa; poczu�, jakby niewidzialna moc na nowo nape�nia�a go �yciem.

Opur podszed� do okien wychodz�cych na uliczk� i upewni� si�, �e nie by�o na niej wida� �o�nierzy cechu. Potem skin�� na ch�opca, by ten podszed� do niego.

��Piwano, jestem got�w ukrywa� ci�, je�li b�dzie trzeba, nawet przez wiele lat � o�wiadczy� powa�nie. � Ale nie wolno ci nigdy wyj�� z domu, nawet, je�li na zewn�trz nie b�dzie nic podejrzanego � nigdy. Cech ma przebranych informator�w, nikt nie wie, kto jest na ich �o�dzie. Powiniene� te� trzyma� si� z daleka od okien. Na dole w kryj�wce mo�esz gra� na flecie; przynajmniej w ci�gu dnia nie dochodzi stamt�d na ulic� �aden d�wi�k. Zgadzasz si�?

Piwano skin�� g�ow�.

��Gdyby jednak kiedy� dosz�o do tego, �e b�dziesz musia� ucieka�, poka�� ci drog�, znan� tylko nielicznym wtajemniczonym. � Opur wskaza� na cofni�ty od ulicy budynek, naprzeciw swego domu, wci�ni�ty mi�dzy wystaw� sprzedawcy koszyk�w a bufet brudnej, ciemnej garkuchni. � To pralnia. Musisz do niej pobiec. Z przodu od razu wida�, �e na podw�rku za domem urz�dzono suszarni�, zawsze susz� si� tam r�czniki. Mi�dzy r�cznikami nie b�dzie ci� wida�. �cigaj�cy pomy�l� natychmiast o wyj�ciach, prowadz�cych z suszarni na s�siedni� uliczk�. Ale ty skr�cisz od razu w lewo i wejdziesz od ty�u do jad�odajni. Tam jest w pod�odze klapa prowadz�ca do piwnicy, na dole zobaczysz rega� taki jak u mnie, kt�ry odchylisz na bok. Wej�cie prowadzi do d�ugiego, bardzo d�ugiego korytarza, kt�rym dojdziesz do sieci wodoci�gowej miasta. Znaczy to, �e nawet gdyby wyda�o si�, kt�r�dy tam wszed�e�, masz tysi�ce mo�liwych wyj��.

Piwano znowu przytakn��. Opur bywa� �wiadkiem, jak ten ch�opiec b�yskawicznie zapami�tywa� nuty ca�ych utwor�w; teraz by� pewien, �e wszystko zrozumia� i nigdy nie zapomni.

Podszed� do szafy, w kt�rej przechowywa� swoje nuty, ksi��ki i instrumenty. Po kr�tkim zastanowieniu wyj�� odrapany futera�, otwar� go i wyj�� tr�jflet, kt�ry poda� Piwano.

��To bardzo, bardzo stary flet, przechowywa�em go od dawna na specjaln� okazj� � wyja�ni�. � My�l�, �e ta szczeg�lna chwila nadesz�a.

Piwano uwa�nie wzi�� w r�ce instrument, obraca� i przygl�da� mu si�.

��Jest jaki� inny � powiedzia�.

��Zamiast ko�cianego fletu jest szklany � Opur zamkn�� pusty futera� i od�o�y� go. � Szk�o zmatowia�o ze staro�ci. B�dziesz musia� si� przyzwyczai�, szklany flet ma ostrzejszy d�wi�k od ko�cianego.

Piwano ostro�nie przy�o�y� tr�jflet do ust i obj�� palcami trzy wij�ce si� flety. Dmuchn�� akord. Zabrzmia� przenikliwie i fa�szywie. Staruszek u�miechn�� si�.

��Poradzisz sobie.

Dziesi�� dni p�niej cesarski statek kosmiczny odlecia�. Przez ca�y czas wida� by�o w oddali tego srebrnego kolosa, jak stoi na starej, wyboistej p�ycie portu kosmicznego. Jednak tego ranka powietrze nad miastem zadudni�o �piewem silnik�w statku i Opur z Piwanem �ledzili razem z okna, jak b�yszcz�cy metalicznym po�yskiem pojazd kosmiczny wznosi si� nad domami, najpierw oci�ale, potem coraz szybciej, wy�ej i wy�ej, a� zmieni� si� w mikroskopijny punkt, kt�ry znik� wysoko na niebie. Cisza, kt�ra potem nasta�a, by�a jak wyzwolenie.

��Teraz te� nie mo�esz by� lekkomy�lny, Piwano � upomnia� stary. � Oni odlecieli, nie wr�c� wcze�niej ni� za dwa lata. Ale cech nie przestanie ciebie szuka�.

Mija�y miesi�ce. Piwano odzyska� dawn� wirtuozeri�; godzinami przesiadywa� w swej kryj�wce i gra� klasyczne utwory, szlifowa� technik�, pr�bowa� wariacji, niezmordowanie i bez odpoczynku. Opur siedzia� czasem przy nim i po prostu przys�uchiwa� si�, niekiedy grali w duecie. I tak nie m�g� go ju� niemal niczego nauczy�.

Piwano p�on�� zachwytem. Po kr�tkim czasie odwa�y� si� gra� najtrudniejsze utwory; te, kt�re nawet Opurowi zawsze sprawia�y trudno�ci. Ku oszo�omieniu mistrza ch�opiec poradzi� sobie nawet z wykonaniem HA-KAO-TA, jednego z klasycznych utwor�w, uchodz�cych za prawie niemo�liwe do zagrania.

��Co to za s�owa pod nutami? � spyta� Piwano, gdy Opur po�o�y� przed nim stary r�kopis.

��Transkrypcje zapomnianego j�zyka � powiedzia� mistrz. � Wszystkie klasyczne utwory na tr�jflet s� bardzo stare, niekt�re maj� sto tysi�cy lat albo wi�cej. S� nawet mistrzowie, kt�rzy twierdz�, �e tr�jflet jest starszy od gwiazd i �e to z jego brzmienia zosta� stworzony �wiat. Ale to oczywi�cie nonsens.

��A czy wiadomo, co te s�owa znacz�?

Opur skin�� g�ow�.

��Chod� za mn�.

Z piwnicy weszli do sali �wicze�. Opur podszed� do ma�ego stolika stoj�cego pod oknem wychodz�cym na uliczk� i wzi�� le��c� na nim szkatu��, ozdobion� wytartymi rze�bionymi wzorami.

��Stare utwory na flet s� w rzeczywisto�ci opowie�ciami, napisanymi w starym, zapomnianym j�zyku. S�owa tego j�zyka nie brzmi� tak, jak my m�wimy, ale s� sekwencjami d�wi�k�w tr�jfletu. W tej szkatule przechowuj� klucz do tego j�zyka. To tajemnica mistrz�w tr�jfletu.

Podni�s� wieczko skrzyneczki. Le�a� w niej jego w�asny flet, a z nim plik starych papier�w, odpisy nut i r�czne notatki, cz�ciowo po��k�e i kruche.

Piwano wzi�� zapiski, wr�czone mu przez Opura i przyjrza� im si�. Skin�� lekko g�ow�, gdy zrozumia� zasad�: d�ugo�� d�wi�k�w, rytm i akcent by�y zgodne z wymaganiami utworu muzycznego, podczas gdy sekwencje d�wi�k�w i szeregi akord�w oznacza�y s�owa i poj�cia.

��Cz�ciowo odczyta�em te historie. Najstarsze m�wi� o Z�otym Wieku, kiedy panowa� dostatek i szcz�cie, rz�dzili m�drzy, dobrotliwi kr�lowie. Inne utwory opowiadaj� o okrutnej wojnie, od kt�rej rozpocz�a si� era ciemno�ci, o ostatnim kr�lu, od tysi�cleci samotnie uwi�zionym w zamku, kt�ry nie mo�e robi� nic innego, jak tylko stale p�aka� nad losem swego ludu.

Od�o�y� papiery na miejsce i zamkn�� pokryw�.

��Przed �mierci� przeka�� ci t� szkatu��, zostaniesz moim nast�pc� � wyja�ni�.

Nadszed� koniec roku i rozpocz�� si� czas przygotowa� do dorocznego koncertu uczni�w. Opur zadawa� sobie pytanie, czy kr�g graj�cych na tr�jflecie i nielicznych s�uchaczy, najcz�ciej ich krewnych i przyjaci�, rozro�nie si� kiedy� tak, �e nie pomie�ci ich w sali �wicze�. Wygl�da�o jednak raczej na to, �e z ka�dym rokiem publiczno�ci ubywa. Mimo to koncert by� wa�ny, gdy� wyznacza� uczniom jaki� cel, a konkurencja z innymi pozwala�a oceni� krytycznie w�asn� gr�.

Koncert by� ju� blisko, gdy Piwano o�wiadczy�, �e te� chcia�by zagra�.

��Nie � zdecydowanie odpar� Opur. � To zbyt ryzykowne.

��Dlaczego? � upiera� si� Piwano. � My�lisz, �e w�r�d publiczno�ci b�dzie szpieg cechu? Przecie� znasz wszystkich, od lat przychodz� ci sami.

��Jak s�dzisz, jak szybko rozejdzie si� wiadomo��, �e kto� zagra� HA-KAO-TA? Nie b�d� lekkomy�lny, Piwano.

Piwano zacisn�� pi�ci.

��Mistrzu, ja musz� zagra�. Nie mog� wiecznie siedzie� w piwnicy i gra� tylko dla siebie. To� nie jest pe�ne, rozumiesz? Sztuka staje si� naprawd� sztuk� dopiero, gdy dociera si� z ni� do innych ludzi. Je�li gram, a nikt tego nie s�yszy, to nie ma �adnej r�nicy, czy gram, czy nie.

Mistrz fletu poczu�, jak ro�nie w nim z�o�� i strach o ch�opca. Ale zna� go wystarczaj�co dobrze, by wiedzie�, �e Piwano i tak zawsze w ko�cu zrobi, co sam uwa�a za s�uszne, nawet, je�li mia�oby go to kosztowa� �ycie.

��Wi�c dobrze, niech b�dzie � podda� si�. � Ale tylko pod jednym warunkiem: nie zagrasz �adnych trudnych utwor�w, nic, co mog�oby zwr�ci� uwag�. Zagrasz �atwe wielog�osowe utwory, kt�re graj� te� inni. Nic trudniejszego od SHEN-TA-NO. � M�wi� to �miertelnie powa�nie. By� gotowy zagrozi� Piwano, �e go wyrzuci, gdyby ten nie zaakceptowa� warunk�w.

Ale Piwano skin�� g�ow� z wdzi�czno�ci�.

��W porz�dku, mistrzu.

Mimo to Opur oczekiwa� koncertu z niedobrym przeczuciem. Jego napi�cie udzieli�o si� te� pozosta�ym uczniom i wprowadzi�o mi�dzy nich nerwowo��. Nigdy przedtem nie by�o mu tak trudno dokona� niezb�dnych przygotowa�. Niezliczon� ilo�� razy zmienia� kolejno�� wyst�p�w, r�wnie cz�sto przestawia� usadzenie widowni; nie zadowala�o go obicie krzese�, niemal pok��ci� si� z kucharzem z jad�odajni, kt�ry mia� przygotowa� napoje i skromny pocz�stunek.

Wreszcie nadszed� wiecz�r koncertu. Opur osobi�cie wita� przy drzwiach wszystkich go�ci; na g�rze w pokoju koncertowym jedna z uczennic wskazywa�a im miejsca. Wszyscy przyszli w swych najlepszych ubraniach, jednak w�r�d ludzi mieszkaj�cych w tej cz�ci miasta nie oznacza�o to wielkiej elegancji. Opur jako ma�y ch�opiec uczestniczy� kiedy� w koncercie, kt�ry jego w�asny mistrz da� w centrum; czasem opanowywa�o go podejrzenie, �e organizowanymi przez siebie wyst�pami pr�buje na�ladowa� rozrzutny przepych tamtego dnia, a udaje mu si� uzyska� tylko parodi� �wi�ta.

Jak by�o w zwyczaju, na rozpocz�cie mistrz powiedzia� kilka s��w, kr�tko om�wi� miniony rok i obja�ni� niekt�re utwory z programu. Potem rozpocz�li swoje wyst�py najm�odsi pocz�tkuj�cy � sprawdzona praktyka, gdy� najcz�ciej cierpieli wielk� trem� i �le by�oby kaza� im czeka� zbyt d�ugo.

Pocz�tek przeci�ga� si�. Pierwszy ucze� zapomnia� powt�rzy� d�wi�k, gdy to zauwa�y�, wypad� z rytmu i zacz�� gra� coraz szybciej, �eby mie� sw�j wyst�p ju� za sob�. Na niekt�rych twarzach pojawi�y si� wyrozumia�e u�miechy, mimo wszystko nagrodzono go oklaskami, gdy k�ania� si� zarumieniony a� po czubek g�owy. Druga uczennica, starsza kobieta, nawet Opura zaskoczy�a niezwyk�� p�ynno�ci� swej gry; najwyra�niej tym razem naprawd� �wiczy�a. Stopniowo koncert nabiera� pr�no�ci, momentami by�o naprawd� nie�le i Opur czu�, jak powoli opada z niego napi�cie, kt�re nie chcia�o opu�ci� go w ostatnich dniach.

Potem zacz�� gra� Piwano.

W momencie, gdy przy�o�y� do ust sw�j tr�jflet i dmuchn�� pierwsze d�wi�ki, przez s�uchaczy przesz�o jakby szarpni�cie. Nagle pomieszczenie wype�ni�o si� elektryczno�ci�. G�owy podnios�y si� i plecy wyprostowa�y, jak poci�gni�te niewidzialnymi nitkami. W chwili, gdy wydoby� z fletu pierwszy d�wi�k, sta�o si� jasne, �e wschodzi tutaj gwiazda. Wcze�niej powietrze pe�ne by�o d�wi�k�w jak odcienie szaro�ci, te by�y barwne. Poprzednio czu�o si� wysi�ek wk�adany w miar� udan� gr�, teraz widziano osi�gan� bez trudu doskona�o��. Jakby rozwia�y si� chmury i przedar� si� przez nie promie� czystego �wiat�a.

Piwano gra� PAU-NO-KAO, prosty wielog�osowy utw�r, grany wcze�niej przez innego ucznia. Nie gra� nic ponad to, co grali ju� inni przed nim � ale jak on to gra�!

Nawet Opur, cho� s�ysza� go graj�cego niesko�czenie trudniejsze rzeczy i mia� dla niego najwy�sze uznanie, s�ucha� jak urzeczony. To by�o objawienie. Zdawa�o si�, �e w tym prostym utworze �w szczup�y ch�opiec o jasnych w�osach przerasta sam siebie, jakby jednym kwantowym skokiem wzni�s� si� na nowy poziom gry na tr�jflecie. �atwym utworem zdeklasowa� wszystkich pozosta�ych, odes�a� ich z powrotem na miejsca, raz na zawsze pokaza�, kto w tym pokoju jest pocz�tkuj�cy, a kto mistrzem. Potem nikt nie b�dzie m�g� przypomnie� sobie �adnego innego utworu, wszyscy zapami�taj� ten.

Jego palce ta�czy�y bez trudu i lekko nad fletami, jak inni oddychaj� albo m�wi�, �miej� si� i kochaj�. Nie zadowoli� si� wielog�osowo�ci� utworu, lecz wykorzysta� fakt, �e flet metalowy mia� inn� barw� d�wi�ku ni� drewniany, zamienia� d�wi�ki mi�dzy nimi, tworz�c instynktowne, przeciwbie�ne ruchy; bawi� si� sk�onno�ci� szklanego fletu do wchodzenia w ostry dyszkant przy nadmiernie mocnym dmuchni�ciu, w ten spos�b doda� niekt�rym pasa�om dramatyzmu, jakiego nigdy wcze�niej nie s�yszano.

Inni grali na tr�jfletach � ten cz�owiek stopi� si� w jedno z instrumentem, zapomnia� si� ca�kowicie, w zupe�nym oddaniu.

Wi�kszo�� s�uchaczy nie pozna�a, co w�a�ciwie robi�, jednak ka�dy czu�, �e odbywa�o si� co� nies�ychanego, �e dano im tutaj, w tym ma�ym ubogim pokoju zajrze� w zapomniany, cudowny �wiat. B�g by� obecny. Stawa� si� B�g. Ta�czy� w muzyce, jakiej ludzie nie s�yszeli od tysi�cy lat i ka�dy wstrzyma� oddech.

A gdy si� to sko�czy�o i Piwano w zadumie przyjmowa� oklaski, Opura opanowa� strach.

Dawniej to by�o imperium! Dawniej, kiedy jeszcze �y� cesarz. W tamtych czasach w tych wielkich marmurowych salach, skrywaj�cych �wiadectwa chwalebnej historii cesarskiego imperium, panowa�a cisza, nie dociera�y do nich �adne d�wi�ki poza szuraniem w�asnych krok�w i szmerem w�asnego oddechu. Tu sp�dza� ca�e dnie i lata, tu zestarza� si� w s�u�bie cesarza.

A te pe�ne blasku chwile, gdy sam cesarz osobi�cie przychodzi� w to miejsce, do archiwum, kt�rego on strzeg� dla r�wnego bogom! W takie dnie szeroko otwiera� pot�ne stalowe odrzwia, zapala� wszystkie lampy i czeka� potem na najni�szym stopniu p�okr�g�ych schod�w, a� podjedzie w�z cesarza. P�niej sta� skromnie w przedsionku, nieco na uboczu przy jednej z kolumn, wzrok pokornie wbity w pod�og�; jego najwi�ksz� nagrod� by�o, gdy cesarz przechodz�c, pozdrowi� go majestatycznym skinieniem g�owy, zaledwie widocznym, ale jako pierwszego, przed wszystkimi innymi. Jego, garbusa. Jego, Emparaka, swego najwierniejszego s�ug�. Jego, kt�ry zna� imperium lepiej ni� kt�rykolwiek inny �miertelnik.

Ale potem nastali nowi panowie i zdegradowali go do pozycji zwyk�ego pos�ugacza, pozbawionego wszelkich praw dozorcy niegodnych szacunku pozosta�o�ci, nadaj�cego si� akurat do tego, by polerowa� kosztowne marmury, czy�ci� szklane pokrywy i wymienia� zu�yte �ar�wki. Jak�e on ich nienawidzi�! Pe�nomocnicy Tymczasowej Rady do Bada� Cesarskiego Archiwum. Wolno im by�o wchodzi� i wychodzi�, kiedy zechcieli; grzebali we wszystkich dokumentach i szafach archiwum, m�cili cisz� tysi�cleci sw� ha�a�liw� gadanin�. Nic nie by�o dla nich �wi�te. A je�li z nim rozmawiali, to zawsze tak, by da� mu odczu�, �e s� m�odzi, pi�kni i maj� w�adz�, a on jest stary, brzydki i pozbawiony wszelkich praw.

Oczywi�cie, nie przypadkiem posadzono przed jego nosem dwie kobiety. Chcieli go upokorzy�. Kobiety ubiera�y si� zgodnie z najnowsz� mod�, mod� rebeliant�w, kt�ra wiele odkrywa�a, a jeszcze wi�cej pozwala�a si� domy�la� i zawsze ustawia�y si� tak blisko, �e nawet on swymi starymi oczyma kr�tkowidza nie m�g� nie widzie� ich powabnych, obfituj�cych w apetyczne zaokr�glenia cia�, tak bliskich, �e m�g�by ich dotkn��, a przecie� nieosi�galnych dla ku�tykaj�cego starego kaleki, jak on.

Przed chwil� znowu przyszli, jak zwykle bez zapowiedzi i rozgo�cili si� w Wielkiej Czytelni, centralnym punkcie archiwum. Emparak sta� w cieniu kolumn przy wej�ciu i przygl�da� si� im. W �rodku siedzia�a rudow�osa kobieta. Rhuna Oriona Pernatuan. Jak�e si� wywy�szali swymi potr�jnymi imionami, ci rebelianci! Obok niej sta�a kobieta o niezwykle d�ugich jasnych w�osach; o ile wiedzia�, by�a asystentk� rudej. Lamita Terget Utmansalen. Przyprowadzi�y m�czyzn�, Emparak nie spotka� go nigdy wcze�niej, zna� go jednak z dokument�w rz�dowych. Borlid Ewo Kenneken. Cz�onek Komisji do Spraw Pozosta�o�ci Imperium.

��Mamy za ma�o czasu! � wo�a�a ruda. � B�dzie tu za dwie godziny, a nie mamy nawet koncepcji. Jak sobie to wyobra�acie?

M�czyzna otworzy� du�� teczk� i wyj�� z niej plik akt. � Musi si� uda�. Nie potrzeba szczeg��w. On chce mie� tylko jasny, kr�tki raport, �eby m�c podj�� decyzj�.

��Ile b�dzie mia� dla nas czasu? � spyta�a blondynka.

��Najwy�ej godzin� � odpar� m�czyzna. � Musimy ograniczy� si� do istoty rzeczy.

Emparak wiedzia�, �e mieli go za g�upkowatego staruszka. Zdradzali to ka�dym ruchem, ka�dym skierowanym do niego s�owem. I dobrze, niech tak my�l�. Jego czas jeszcze nadejdzie.

O, wiedzia� doskonale, jak dzi� wygl�da imperium. Przed archiwist� cesarza nic nie mog�o si� ukry�. Mia� swoje �r�d�a i kanary, kt�rymi dociera�o do niego wszystko, co musia� wiedzie�. To mu przynajmniej zosta�o.

��Co on wie o przyczynach wys�ania ekspedycji Gheera?

��Wie o odkryciu map gwiezdnych w Eswelundzie. By� jednym z cz�onk�w rady, kt�rzy g�osowali za ekspedycj�.

��Dobrze. To znaczy, �e t� cz�� mo�emy sobie podarowa�. Co zna z dotychczasowych raport�w?

��W�a�ciwie nic � blondynka spojrza�a na swoj� kole�ank�, szukaj�c pomocy. � O ile wiem.

��Mnie si� te� tak wydaje � odpowiedzia�a tamta. � Najlepiej b�dzie, je�li zestawimy chronologicznie wydarzenia, taki skr�t na, powiedzmy, kwadrans. Potem b�dzie czas na pytania�

��Do kt�rych oczywi�cie powinni�my by� przygotowani! � wtr�ci� m�czyzna.

��Tak.

��Zaczynajmy � zaproponowa�a rudow�osa. � Lamita, mog�aby� spisywa� wszystkie pytania, kt�re przyjd� nam do g�owy przy poszczeg�lnych punktach.

Emparak przygl�da� si� blondynce, gdy si�ga�a po sw�j notatnik i o��wek, jej w�osy opad�y do przodu, gdy pochyli�a si�, by notowa�. Podoba�a mu si�, oczywi�cie, i gdyby to by�o dawniej� ale ona by�a taka m�oda. Taka naiwna. Siedzia�a tu po�r�d tysi�cletniej historii, zupe�nie tego nie�wiadoma. A to by�o co�, czego nie m�g� wybaczy�, nikomu.

Czy nie wiedzieli, �e dawniej na ich miejscu siedzia� ON? Emparak mia� to przed oczyma, jakby nie up�yn�o tak wiele czasu. Tam, przy owalnym stole, siedzia� cesarz i studiowa� dokumenty, kt�re przyni�s� mu jego archiwista. Opr�cz nich dw�ch nie by�o nikogo. Emparak pokornie sta� w cieniu kolumn, wznosz�cych si� strzeli�cie wzd�u� sali i podtrzymuj�cych szklan� kopu��, poprzez kt�r� do wn�trza wpada�o blade �wiat�o, zanurzaj�c ca�� sceneri� w przywodz�cym na my�l wieczno�� blasku. Cesarz przewraca� karty ruchami pe�nymi gracji, niemo�liwej do na�ladowania, maj�cej �r�d�o w dostoje�stwie jego pot�gi i czyta�, spokojnie i uwa�nie. W �cianach sali znajdowa�o si� dziesi�� wysokich, ciemnych bram, prowadz�cych do dziesi�ciu rozchodz�cych si� promieni�cie korytarzy, wzd�u� kt�rych ci�gn�y si� rega�y z ksi��kami, no�niki danych i kapsu�y z materia�ami archiwalnymi. Na �cianach mi�dzy wrotami wisia�y portrety dziesi�ciu przodk�w cesarza. Nie przewidziano miejsca na jego portret, zapowiedzia� przecie�, �e b�dzie panowa� a� po schy�ek wszech czas�w�

Widocznie teraz nasta� schy�ek czas�w. Jego znakiem byli ci m�odzi ludzie i ich ha�a�liwe, powierzchowne zaaferowanie. Nic nie rozumieli, zupe�nie nic. Mieli si� przy tym za niezmiernie wa�nych. W swej bezgranicznej arogancji wa�yli si� str�ci� z tronu boskiego cesarza, nawet go u�mierci� � Emparak poczu� tak� z�o��, �e serce zacz�o mu wali� jak szalone.

Pami�ta�, jak imperium wygl�da�o kiedy�, wiedzia�, jakie jest teraz. Nie doro�li do stoj�cego przed nimi zadania, oczywi�cie, �e nie. Ludzie zn�w g�odowali, szala�y zarazy, kt�rych nazwy popad�y w zapomnienie od tysi�cleci. Wsz�dzie wrza�o, w wielu miejscach prowadzono krwawe wojny, wszystko marnia�o. Rozkroili cia�o imperium, wypatroszyli je �ywcem i rozszarpali na strz�py. Po tym wszystkim wyda�o im si�, �e s� niezwykle wa�ni i og�osili nastanie �wolno�ci�.

M�czyzna odchyli� si� na oparcie krzes�a i opar� g�ow� na d�oniach, z�o�onych jak do modlitwy.

��Dobrze, od czego zaczniemy? Proponuj� rozpocz�� od statku, kt�ry pierwszy wpad� na trop w�osianych kobierc�w. Statek nazywa� si� KALYT-9, a cz�owiek, kt�remu zawdzi�czamy to odkrycie, mia� na imi� Nillian Jegetar Cuain.

��Czy to imi� jest wa�ne?

��W�a�ciwie nie. Ale s�ysza�em, �e to daleki krewny cz�onka Rady; mo�e by�oby dobrze wymieni� jego imi�.

��Dobrze. Co si� z nim dzieje?

��Zagin��. Zgodnie ze s�owami jego towarzysza wyl�dowa� wbrew wyra�nemu rozkazowi na planecie G-101/2 w sektorze HA/31. Mamy jego radiowe raporty i kilka zdj��, jednak �adnego zdj�cia w�osianego kobierca. Nillian odkry� je, ale potem znikn��.

��Szukano go?

��By�y jakie� nieporozumienia z rozkazami, rozmin�y si�. Jego towarzysz opu�ci� go i wr�ci� do bazy, a statek ratowniczy dotar� tam dopiero po tygodniu i nie znalaz� �adnego �ladu Nilliana.

Rudow�osa kobieta zab�bni�a niespokojnie czubkiem o��wka po blacie sto�u. Emparak skurczy� si� od tego d�wi�ku, kt�ry w jego uszach zabrzmia� wulgarnie. Ten st� by� stary ju� w�wczas, gdy ojczysty �wiat tej kobiety nie by� nawet zasiedlony.

��Nie wiem, czy musimy si� nad tym rozwodzi� � powiedzia�a. � Na pewno by�o w tej sprawie prowadzone dochodzenie � to wszystko jest po prostu tragiczn� histori�, jakie si� zdarzaj�, ale w�a�ciwie nie ma nic do rzeczy. Wa�ne jest przecie� tylko to, �e ten Nillian odkry� w�osiane kobierce i �e od tego czasu zacz�to bada� t� spraw�.

��No w�a�nie. Wa�niejsze b�dzie przedstawi�, co to s� w�osiane kobierce i jakie jest ich znaczenie. To bardzo du�e, wyj�tkowo g�sto tkane dywany, robione z ludzkich w�os�w. Ludzie, kt�rzy je wytwarzaj�, nazywaj� si� gobeliniarzami. U�ywaj� wy��cznie w�os�w swoich �on i c�rek, a ca�y proces wytwarzania jest tak niewiarygodnie pracoch�onny, �e gobeliniarz musi po�wi�ci� ca�e �ycie, by utka� jeden jedyny dywan.

Blondynka unios�a lekko r�k�.

��Czy mo�emy pokaza� mu egzemplarz takiego dywanu? � wtr�ci�a si�.

��Niestety nie � przyzna� m�czyzna. � Oczywi�cie, za��dali�my jednego i dostali�my zgod�, ale do dzisiejszego ranka � nic. Mia�em nadziej�, �e w archiwum�

��Nie � szybko odpowiedzia�a jasnow�osa. � Szukali�my. W archiwum nie ma nic takiego.

W swoim cichym k�cie przy kolumnach Emparak u�miechn�� si�. Poziom 2, korytarz L, sektor 967. Oczywi�cie, �e archiwum posiada�o w�osiany kobierzec. W archiwum by�o wszystko. Trzeba to tylko umie� znale��.

M�czyzna spojrza� na zegarek.

��Dobrze, dalej. Musimy wi�c wyja�ni�, czym s� w�osiane kobierce i jaki niesamowity wysi�ek w nich tkwi. Jak wykazuje raport socjologiczny, ca�a ludno�� tej planety nie zajmuje si� praktycznie niczym innym.

Ruda skin�a g�ow�.

��Tak. To wa�ne.

��A co si� dzieje z tymi wszystkimi kobiercami? � spyta�a blondynka.

��To jest nast�pny decyduj�cy punkt, kt�ry musimy podkre�li�. Ca�a produkcja w�osianych kobierc�w ma pod�o�e religijne. Mam tu na my�li star� religi� pa�stwow� � cesarz jako b�g, stw�rca i opiekun wszech�wiata, i tak dalej.

��Ten cesarz?

��Tak. Na pewno. Maj� nawet jego zdj�cia. To przy okazji dowodzi, �e zamieszkana przez ludzi cz�� galaktyki Gheera nale�a�a kiedy� rzeczywi�cie do cesarstwa. Ca�a religijna i polityczna nadbudowa jest taka sama, jak w znanych cz�ciach imperium, a rozpowszechniony w �wiatach Gheera j�zyk odpowiada dialektowi naszych Paisi, w formie, jak�, wed�ug j�zykoznawc�w, m�wiono okr�g�e osiemdziesi�t tysi�cy lat temu.

��To daje wskaz�wk�, kiedy urwa� si� kontakt mi�dzy Gheera i reszt� imperium.

��Dok�adnie. Poza tym w wielu z tych �wiat�w znaleziono �lady bardzo odleg�ych w czasie wybuch�w j�drowych � cz�steczki o d�ugim okresie po�owicznego rozpadu i tak dalej � wskazuj� one na starcia wojenne. Te �lady datowane s� tak�e na co najmniej osiemdziesi�t tysi�cy lat.

��To potwierdza nasz� teori�.

��Ale co to ma wsp�lnego z w�osianymi kobiercami? � upiera�a si� blondynka.

��Tkacze wyrabiaj� w�osiane kobierce w s�u�bie cesarzowi. Wierz�, �e dywany s� przeznaczone do cesarskiego pa�acu.

Zak�opotane milczenie.

��Do cesarskiego pa�acu?

��W�a�nie. Na tym polega zagadka.

��Ale� � Jasnow�osa kobieta zacz�a liczy�. � To przecie� bardzo du�o dywan�w, gdy je pozbiera� razem. Jeden ca�y �wiat, liczba mieszka�c�w szacunkowo�

��To niezliczone ilo�ci � przerwa� m�czyzna. � Oszcz�d� sobie trudu, jest jeszcze lepiej. Ludzie na G-101/2 wierz�, �e tylko oni wytwarzaj� w�osiane kobierce. Wiedz�, �e imperium cesarza obejmuje wiele �wiat�w, ale s�dz�, �e wytwarza si� na nich inne rzeczy do cesarskiego pa�acu. Rodzaj mi�dzyplanetarnego podzia�u zada� � z zadum� ogl�da� paznokcie. � C�, kr�tko potem ekspedycja Gheera odkry�a drugi �wiat, w kt�rym ludzie tak�e wytwarzaj� w�osiane kobierce i te� wierz�, �e robi� to tylko oni.

��Dwa �wiaty? � zdziwi�y si� kobiety.

M�czyzna spogl�da� to na jedn�, to na drug� i wyra�nie rozkoszowa� si� pe�nym napi�cia wyczekiwaniem na ich twarzach.

��Z ostatniego raportu ekspedycji wynika � m�wi� dalej, smakuj�c ka�de s�owo � �e znaleziono do tej pory osiem tysi�cy trzysta siedemdziesi�t cztery planety, na kt�rych tkane s� w�osiane kobierce.

��Osiem tysi�cy�?!

��I nie wida� ko�ca � m�czyzna z trzaskiem uderzy� d�oni� w st�. � To w�a�nie jest sedno sprawy, kt�re musimy podkre�li�. Co� si� dzieje, a my nie wiemy, co.

Ja to wiem, my�la� Emparak z satysfakcj�. Archiwum wie to tak�e. Gdyby� umia� szuka�, te� m�g�by� wiedzie�

Blondynka poderwa�a si� i podesz�a do Emparaka, podsuwaj�c garbusowi swoje wielkie piersi prawie pod sam nos.

��Emparak, mamy teraz dwie wskaz�wki � powiedzia�a i przyjrza�a mu si�. � Osiemdziesi�t tysi�cy lat, galaktyka Gheera. Czy znajdziemy co� na ten temat w archiwum?

��Galaktyka Gheera? � wychrypia� Emparak. Przestraszy�a go, zbli�aj�c si� tak gwa�townie i blisko�� jej podniecaj�cego cia�a obudzi�a w nim zapomniane pragnienia, kt�re przez chwil� opanowa�y go ca�kowicie i sprawi�y, �e oniemia�.

��Zostaw go, Lamita! � zawo�a�a z ty�u ruda wied�ma. � Wiele razy tego pr�bowa�am. On nie ma o niczym poj�cia, a archiwum to jeden wielki chaos, bez �adnej systematyki.

M�oda kobieta wzruszy�a ramionami i wr�ci�a na swoje miejsce. Emparak wpatrywa� si� w rud� pe�en w�ciek�o�ci. Mia�a tupet. Stokro� i tysi�ckro� razy nie powiod�y si� ich pr�by przej�cia dziedzictwa cz�owieka pokroju cesarza, a przecie� mia�a czelno�� nazwa� archiwum chaosem. Jak nazywa�a to, co samozwa�cza Rada Tymczasowa wyprawia�a tam na zewn�trz? Jakiego s�owa u�ywa�a na nazwanie bezgranicznej dezorientacji ludzi, kt�rych �ycie zniszczyli, jakich, by nazwa� upadek zmys��w, rozprzestrzeniaj�ce si� zepsucie? Jak chcia�a okre�li� wynik ich niesko�czonej nieudolno�ci?

��Co konkretnie dzieje si� w Gheera dalej z w�osianymi kobiercami? � spyta�a rudow�osa. � Gdzie� musz� by� gromadzone.

��Transport gobelin�w prowadzi wielka flota statk�w kosmicznych, s� w prawdzie ju� przestarza�e, ale jeszcze ca�kiem nie�le radz� sobie w przestrzeni � opowiada� m�czyzna. � Odpowiedzialna jest za to ca�a oddzielna kasta, cesarscy przewo�nicy. Strzeg� prawdopodobnie technologicznego dziedzictwa, podczas gdy na samych planetach spotka� mo�na tylko prymitywne postatomowe kultury.

��A dok�d transportuj� kobierce?

��Ekspedycji uda�o si� �ledzi� ich do gigantycznej stacji kosmicznej, kr���cej wok� pozbawionej planet gwiazdy podw�jnej. Jedna z tych dw�ch gwiazd to zreszt� czarna dziura. Nie wiem, czy ma to jakie� znaczenie.

��Co wiadomo o tej stacji kosmicznej?

��Nic poza tym, �e jest wyj�tkowo silnie strze�ona i uzbrojona. Jeden z naszych statk�w, lekki kr��ownik EVLUT, zosta� przy pr�bie zbli�enia zaatakowany i mocno uszkodzony.

Oczywi�cie. Po dzi� dzie� Emparak nie m�g� zrozumie�, jak rebeliantom, tym zarozumia�ym, przem�drza�ym s�abeuszom, uda�o si� pozbawi� w�adzy nie�miertelnego, wszechmocnego cesarza i podbi� imperium. Rebelianci nie potrafili walczy�! K�ama�, zdradza�, ukrywa� si� i knu� podst�pne intrygi, to potrafili, ale walczy�? Do ko�ca �ycia nie pojmie, jak tego dokonali, jak pokonali pot�n�, niezwyci�on� militarn� maszyneri� cesarza. Oni, kt�rych potrzeba by�o dziesi�ciu, albo i wi�cej, by stawi� czo�a jednemu jedynemu cesarskiemu �o�nierzowi.

��Dobrze. � Rudow�osa zamkn�a teczk�, by na razie zako�czy� dyskusj�. � Powinni�my si� teraz przygotowa�. My�l�, �e ustawimy projektor i przygotujemy tablice historyczne, gdyby kto� szuka� historycznych zale�no�ci. � Spojrza�a w kierunku starego archiwisty. � Emparak, potrzebujemy twojej pomocy!

Wiedzia�, na czym mia�a polega� ta pomoc. Mia� przynie�� projektor i ustawi� go. Nic wi�cej. A przecie� m�g� w jednej chwili odpowiedzie� na wszystkie pytania i rozwi�za� ka�d� zagadk�. Gdyby tylko byli dla niego troch� �yczliwsi, uprzejmiejsi, gdyby mieli dla niego nieco uznania�

Ale nie b�dzie kupowa� sobie ich szacunku. Niech si� m�cz� sami. Cesarz zawsze wiedzia�, co robi; z pewno�ci� i w tym wypadku mia� swoje powody, nie jego rzecz� by�o zadawa� pytania.

Emparak pocz�apa� z czytelni z powrotem do przedsionka i skierowa� si� na prawo. Nie by�o po�piechu. W przeciwie�stwie do tr�jki m�odych ludzi dok�adnie wiedzia�, co nale�a�o zrobi�.

Zszed� po szerokich schodach, prowadz�cych do podziemnych dzia��w archiwum. Tutaj �wiat�o by�o przy�mione i wzrok nie si�ga� zbyt daleko. M�ode kobiety ch�tnie przebywa�y na g�rze, pod kopu��, mi�dzy ci�gami rega��w. Na dole widywa� je bardzo rzadko. Pewnie ba�y si�, potrafi� to nawet zrozumie�. Tu nie mo�na by�o ukry� si� przed oddechem historii. Tu przechowywano niewiarygodne przedmioty, �wiadk�w niewyobra�alnych wydarze�, dokumenty o bezcennej warto�ci. Tu, na dole, mo�na by�o niemal namacalnie uchwyci� czas w r�ce.

Otwar� drzwi ma�ego pokoiku z przyrz�dami, u st�p schod�w. Osiemdziesi�t tysi�cy lat. Wypowiadali to tak �atwo, naiwni, jakby to ca�kiem nic nie znaczy�o. M�wili to, a nie przenika� ich przy tym szacunek, nie czuli grozy owej czelu�ci czasu. Osiemdziesi�t tysi�cy lat. Okres do�� d�ugi na to, by pot�ne mocarstwa mog�y powsta�, na powr�t rozpa�� si� i pogr��y� w zapomnieniu. Ile� pokole� przez ten czas przyby�o i odesz�o, prze�y�o swe �ycie, cieszy�o si� nadziej� i cierpia�o, dokonywa�o osi�gni��, kt�re zd��y�y ju� ulec zniszczeniu w bezlitosnym m�ynie czasu! Osiemdziesi�t tysi�cy lat. Wypowiadali to takim samym tonem, jakby m�wili o osiemdziesi�ciu minutach.

A przecie� by�a to tylko cz�stka niezmierzonej historii cesarskiego imperium. Emparak kiwa� w zadumie g�ow�, wnosz�c projektor po schodach. Mo�e jednak powinien da� im ma�� wskaz�wk�. Niedu��, tylko malutki skrawek. �lad. Tylko taki, aby im pokaza�, �e wiedzia� wi�cej, ni� s�dzili. Tylko po to, by mogli mie� poj�cie o wielko�ci tego cz�owieka, kt�rego rozstrzelali jakjakiego� szubrawca. To pot�ne imperium nigdy nie przetrwa�oby tak d�ugo bez niego, jedenastego cesarza, kt�ry osi�gn�� nie�miertelno��. Tak, my�la� Emparak. Tylko jeden �lad, �eby reszt� mogli odszuka� sami. Nic wi�cej nie byliby w stanie zaakceptowa� w swej b�aze�skiej dumie.

��B�dzie tu w ka�dej chwili � powiedzia�a ruda, popatruj�c nieprzerwanie na zegarek, podczas gdy pozostali porz�dkowali papiery. � Jak w�a�ciwie mamy si� do niego zwraca�?

��Nosi tytu� cz�onek Rady � powiedzia�a blondynka.

Emparak postawi� projektor na st� i zdj�� pokryw�.

��Nie lubi tego tytu�u � wtr�ci� m�czyzna. � Najbardziej mu odpowiada, gdy zwraca� si� do niego po imieniu, Jubad.

Na d�wi�k tego imienia Emparak poczu�, jak ca�y, a� po czubki palc�w zmienia si� w l�d. Berenko Kebar Jubad! Cz�owiek, kt�ry zabi� cesarza!

Ma tupet. Morderca cesarza wa�y si� przychodzi� w miejsce, kt�re utrwala�o chwal� imperium. To afront. Nie, jeszcze gorzej: bezmy�lno��. Ten prosty, t�py cz�owiek nie by� wcale w stanie poj�� znaczenia swego czynu, symbolicznej wymowy tej wizyty. Po prostu tu przybywa�, by wys�ucha� ma�ego, g�upiego raportu z ust ma�ych, g�upich ludzi.

Niech tak b�dzie. On, Emparak, b�dzie przy tym sta� i milcza�. By� archiwist� cesarza i pozostanie nim a� do ostatniego tchnienia. By�o mu wstyd, �e ju� prawie zdecydowa� si� pom�c tym samochwalczym nuworyszom. Nigdy. Nigdy wi�cej. B�dzie milcza�, milcza� i polerowa� pochodz�ce sprzed tysi�cy lat marmury, a� pewnego dnia szmatka wypadnie mu z r�ki.

Ruda podesz�a do prze��cznika w sali recepcyjnej i otworzy�a jedno skrzyd�o bramy wej�ciowej. Nie mieli poj�cia o stylu, o tym, jak si� zachowa�. Brakowa�o im poczucia majestatu.

Ca�a ceremonia powitania przyw�dcy rebeliant�w Emparakowi wyda�a si� po�a�owania godn� imitacj�. Zajecha� niewielki w�z, wysiad� z niego Jubad, kr�py, siwow�osy m�czyzna, jego ruchy sprawia�y wra�enie nerwowych i chaotycznych, szed� lekko przygarbiony, jakby przygniata� go ci�ar odpowiedzialno�ci. Jak ruchliwy pajac po�piesznie wbieg� po schodach, nie po�wi�caj�c uwagi podnios�ej atmosferze sali recepcyjnej i natychmiast doskoczy� do rudej, by prowadzi�a go do czytelni.

Emparak zaj�� swoje zwyk�e miejsce przy kolumnach i obserwowa� Jubada, jak ten wys�uchiwa� raportu zebranej tr�jki. M�wiono, �e cierpi na przewlek��, mo�e nieuleczaln� chorob�. Emparak by� sk�onny w to uwierzy�, widz�c naznaczony t�umionym b�lem wyraz twarzy przyw�dcy rebeliant�w. To m�g� by� przypadek. Ale mog�a to by� te� kara losu.

��Wi�c ostateczne przeznaczenie w�osianych kobierc�w nie jest znane? � wywnioskowa� Jubad na koniec referatu.

��Nie.

��We wn�trzu stacji kosmicznej?

��Nie jest na to dostatecznie du�a � odpar� m�czyzna. � Wystarczy oszacowa� obj�to�� wszystkich wytworzonych dywan�w i por�wna� j� z pojemno�ci� stacji.

��A mo�e gobeliny w og�le nie s� przechowywane � wtr�ci�a blondynka. � Mo�e s� niszczone.

��To mo�liwe � powiedzia� Jubad mimochodem. By�o po nim wida�, �e jest zaj�ty ca�kiem innymi my�lami. � Nasuwa mi si� przera�aj�cy obraz, �e gdzie� we wszech�wiecie istnieje jeszcze nieodkryty pa�ac cesarza, w kt�rym w mi�dzyczasie uzbiera�y si� ca�e g�ry dywan�w. A je�li istnieje nieodkryty pa�ac, kto wie, co jest tam jeszcze � mo�e nieodkryte armie, �pi�ce g��boko od tysi�cleci?

Ruda skin�a g�ow�.

��Mo�e klon cesarza, tak�e nie�miertelny?

��W�a�nie � powa�nie przytakn�� Jubad. � Nie wiemy, jak cesarz tego dokona�, �e nie starza� si� i przez taki niezmierzony czas wci�� �y� i �y�. Tak wiele nie wiemy i wobec niekt�rych niewyja�nionych tajemnic powinni�my wykazywa� nie tylko akademickie zainteresowanie, bo wci�� jeszcze mog� kry� si� w nich zagro�enia.

Emparak wbrew woli musia� przyzna�, �e ten Jubad posiada� zadziwiaj�co przenikliwy umys�. Tak, jakby co� z wielko�ci cesarza znalaz�o odbicie w jego poskromicielu. Przy tym nie myli� si�: tajemnicy nie�miertelno�ci cesarza nie zna� nawet jego archiwista.

Jubad pobie�nie przekartkowa� dokumenty, pozostali cierpliwie przygl�dali mu si� w milczeniu. Nad jednym papierem zatrzyma� si�, przeczyta� go i wyci�gn�� w stron� m�czyzny.

��O co tu chodzi?

��Gwiazdy Gheerh nie znaleziono � wyja�ni� tamten. � Flota ekspedycji by�a przede wszystkim zaj�ta sprawdzaniem dok�adno�ci map gwiezdnych. Niekt�re ze skatalogowanych gwiazd nie mia�y numer�w, tylko nazwy, ale mi�dzy nimi nie mo�na by�o znale�� gwiazdy Gheerh.

��Co to znaczy � nie mo�na by�o znale��?

M�czyzna wzruszy� ramionami.

��Po prostu jej nie by�o. S�o�ce i planety � jak wymiecione z wszech�wiata.

��Czy to mo�e mie� co� wsp�lnego z t� prawdopodobn� wojn� sprzed osiemdziesi�ciu tysi�cy lat?

��Rzuca si� w oczy nazewnictwo. Gheerh. Gheera. Mo�e Gheerh by� naczelnym �wiatem kr�lestwa, nazywanego Gheera i dlatego zosta� zniszczony w tej wojnie.

Jubad spojrza� na rud�. Jego oczy p�on�y niemym przera�eniem.

��Czy flota cesarza by�a w stanie to zrobi� � zniszczy� ca�y uk�ad s�oneczny?

Tak, pomy�la� Emparak. Ile� razy to robi�a.

��Tak � powiedzia�a rudow�osa.

Jubad ponownie zatopi� si� w my�lach. Wpatrywa� si� w papiery, jakby m�g� w ten spos�b wyrwa� im ich tajemnic�.

��Jedna z dw�ch gwiazd podw�jnych, wok� kt�rych kr��y stacja, jest czarn� dziur�? � spyta� nagle.

��Tak.

��Od jak dawna?

Kobiety i m�czyzna byli zaskoczeni i bezradni.

��Nie mamy poj�cia.

��To do�� niebezpieczna konstelacja, nieprawda�? Najbardziej ryzykowne miejsce na umieszczenie stacji kosmicznej � ci�g�e twarde promieniowanie, ustawiczne niebezpiecze�stwo wessania i znikni�cia z areny wydarze� � Jubad przenosi� spojrzenie z jednej osoby na drug�. � Co m�wi� stare mapy gwiezdne?

��Och. � Blondynka pochyli�a si� nad przeno�n� baz� danych i nacisn�a kilka przycisk�w. � Nie ma w nich s�owa o czarnej dziurze. Zaznaczony jest tu tylko czerwony olbrzym. Nie ma nawet bli�niaka.

��To o czym� �wiadczy! � Jubad wsta�. � U�yj� mojej pozycji w Radzie, by doprowadzi� do wys�ania floty wojennej do Gheera z zadaniem zaatakowania i zaj�cia stacji kosmicznej. Musimy wyja�ni� tajemnic� w�osianych kobierc�w, a jestem zdania, �e stacja kryje klucz do jej rozwi�zania. � Nieznacznie skin�� g�ow�. � Dzi�kuj�.

Po czym po�piesznie wyszed�, wsiad� do wozu i odjecha�.

Z westchnieniem ulgi m�czyzna opad� w ty� i przeci�gn�� si�.

��I co? � zawo�a�. � Jako� posz�o, prawda?

Ruda z niezadowoleniem spogl�da�a na blat sto�u przed sob�. � To z gwiazd� podw�jn� wysz�o kiepsko. Mogli�my sami na to wpa��.

��Ach, Rhuna, ty wieczna perfekcjonistko! � zawo�a�a blondynka. � Nigdy nie jeste� zadowolona. Zaczn� dzia�a� � przecie� to w�a�nie chcieli�my osi�gn��.

��Najgorzej by�oby, gdyby powiedzia�: Ja�owa sprawa. Odwo�ujemy ekspedycj� Gheera � zamy�li� si� m�czyzna.

��Mo�e to wcale nie tak �le, �e sam na to wpad� � stwierdzi�a blondynka. � Wypad�o to na pewno bardziej przekonuj�co, ni� gdyby wysz�o od nas.

��Racja. � Ruda u�miechn�a si�, zbieraj�c dokumenty. � Wi�c dobrze, dzieci, mo�emy by� zadowoleni. Spakujmy si� i zastan�wmy, gdzie p�jdziemy to uczci�.

Blondynka da�a znak Emparakowi.

��Mo�esz odnie�� projektor. Dzi�kuj�.

Czemu mu dzi�kowa�a? I dlaczego patrzy�a na niego tak badawczo?

Emparak nic nie powiedzia�. Chwyci� pokryw� i pocz�apa� do sto�u, by j� z powrotem za�o�y�. Tr�jka m�odych ludzi odchodzi�a, ob�adowana torbami i teczkami, nie zaszczycaj�c go nawet s�owem.

��Zobaczysz, jeszcze si� dowiemy, o co chodzi z tymi w�osianymi kobiercami�

To by�o ostatnie zdanie, jakie us�ysza� Emparak, zawis�o jeszcze na moment w powietrzu, jakby czeka�o na echo z niezbadanych g��bi archiwum.

Emparak patrzy� ich �ladem; jego twarz nie zdradza�a �adnych uczu�. W duchu widzia� szaf�, kryj�c� w sobie odpowiedzi na wszystkie postawione tu pytania.

Szukajcie sobie, my�la�, zamykaj�c na powr�t stalowe wrota. Po�amcie sobie nad tym g�owy. My�licie, �e odkryli�cie wielk� tajemnic�. Nie macie o niczym poj�cia. Nie od�upali�cie jeszcze nawet drzazgi z ca�ej historii imperium.

Lewa r�ka przytrzymywa�a praw� przed piersiami � gest, kt�ry sta� si� jego znakiem firmowym i cz�sto by� na�ladowany, tak przez epigon�w, jak zawistnik�w � jego spojrzenie �lizga�o si� po wype�nionych s�o�cem ogrodach i tryskaj�cych kwiatami rabatach, po po�yskuj�cych jeziorach i rajskich potokach � on jednak tego wszystkiego nie dostrzega�, widzia� tylko m�tny, ponury mrok minionej ery. W�z pod��a� drog�, wij�c� si� mozolnie mi�dzy okaza�ymi budowlami pochodz�cymi z wszystkich epok, wiod�a do centrum dawnego cesarskiego pa�acu � lecz Jubad wci�� mia� przed oczami pot�n�, ciemn� kolumnad�, kt�r� przed chwil� opu�ci�.

Archiwum cesarza� Zawsze stara� si� unika� wchodzenia do tego prastarego budynku, skrywaj�cego dokumenty i fakty z ca�ego okresu cesarskich rz�d�w. Mo�e m�g� unikn�� tego tak�e dzisiaj. Ale z jakiego� powodu wydawa�o mu si�, �e nie wolno mu wymigiwa� si� od udzia�u w rozmowie, kt�ra tam si� odby�a, cho� nawet dla niego samego jego motywy nie by�y jasne.

W ko�cu po prostu uciek�. Wszystkiemu przytakiwa� i na wszystko si� zgadza�, jakby uciekaj�c przed duchem martwego w�adcy. Jubad musia� nagle nabra� powietrza, ci�ko, z trudem i zauwa�y� zaniepokojone spojrzenie swego kierowcy. Chcia� co� powiedzie�, by go uspokoi�, ale nie wiedzia�, co. Nie pami�ta� ju� prawie, o co w og�le chodzi�o w tej rozmowie, z takim wysi�kiem musia� walczy� z k��bi�cymi si� falami wspomnie�, gro��cymi, �e go zatopi�. Wspomnienia o przesz�o�ci, kt�ra zadecydowa�a o jego �yciu.

Berenko Kebar Jubad. Dla niego samego imi� to od dawna brzmia�o jak imi� obcego cz�owieka, tak wiele razy s�ysza� je w przem�wieniach i czyta� w ksi��kach. Jubad, oswobodziciel. Jubad, kt�ry pokona� tyrana. Jubad, cz�owiek, kt�ry zabi� cesarza.

Od czasu upadku cesarskiego imperium sam prowadzi� �ycie w�adcy. Zasiada� w Radzie Rebeliant�w, wyg�asza� mowy do parlamentu, i gdziekolwiek szed� czy cokolwiek powiedzia�, wsz�dzie widzia� czo�obitne spojrzenia i do�wiadcza� pe�nej szacunku sympatii. Poniewa� liczono si� z jego zdaniem, mia� w pewnej mierze sw�j udzia� w przyznaniu samodzielno�ci regionowi Tempesh-Kutaraan, tak�e wyzwolenie prowincji Baquion by�o przynajmniej w cz�ci jego dzie�em. Ale to nie te osi�gni�cia zapewni� mu pami�� przysz�ych pokole�. Po wszystkie czasy wspomina� si� go b�dzie jako cz�owieka, kt�ry zada� �miertelny cios despocie.

Powodowany nag�ym wspomnieniem, kaza� kierowcy zatrzyma� w�z.

��P�jd� kawa�ek pieszo � powiedzia� i doda�, widz�c zatroskane spojrzenie: � Nie jestem taki stary, na jakiego wygl�dam. Powinni�cie to wiedzie�.

Mia� pi��dziesi�t cztery lata, ale nierzadko dawano mu siedemdziesi�t. Gdy wysiad�, niemal tak si� poczu�. Sta� chwil� i czeka�, a� w�z zniknie z oczu.

Potem g��boko odetchn�� i rozejrza� si�. By� sam. Sam w ma�ym ogrodzie, w�r�d szarozielonych zaro�li usianych ciemnoczerwonymi p�kami. Jaki� samotny ptak wy�piewywa� gdzie� sw� piosenk�, ci�gle t� sam� sekwencj� d�wi�k�w. Jakby pilnie �wiczy�.

Jubad zamkn�� oczy, ws�ucha� si� w g�os ptaka, bardziej przypominaj�cy gr� na flecie ni� �piew ptak�w w jego ojczy�nie, rozkoszowa� si� ciep�em s�o�ca na swej twarzy. Cudownie, my�la�, sta� tak tutaj, gdziekolwiek, i by� kim� ca�kiem niewa�nym. Po prostu �y�.

Gdy ponownie otwar� oczy, zaskoczony zobaczy� przed sob� ma�ego ch�opca, wpatruj�cego si� w niego z uwag�. Nie s�ysza�, kiedy tamten podszed�.

��Jeste� Jubad, prawda? � spyta� ch�opiec.

Jubad kiwn�� g�ow�.

��Tak.

��Rozwi�zywa�e� w�a�nie trudny problem? � dopytywa� si� ch�opiec. � Dlatego ci nie przeszkadza�em.

��To bardzo mi�e z twojej strony � stwierdzi� z u�miechem Jubad. � Ale nie my�la�em o niczym szczeg�lnym. S�ucha�em tylko ptaka.

Ch�opak szeroko otworzy� oczy.

��Powa�nie?

��Powa�nie � zapewni� Jubad.

Przygl�da� si� ma�emu ch�opcu, kt�ry niespokojnie przest�powa� z nogi na nog�, najwidoczniej co� le�a�o mu na sercu. W ko�cu wypali�:

��Chcia�bym zapyta� ci� o co� wa�nego!

��Tak? � wyrwa�o si� Jubadowi. � Wi�c pytaj.

��Czy to prawda, �e zabi�e� niedobrego cesarza?

��Tak, to prawda. Ale to by�o dawno temu.

��I czy on naprawd� by� ca�kiem nie�ywy? Sprawdzi�e� dok�adnie?

��Sprawdzi�em bardzo dok�adnie � zapewni� Jubad tak powa�nie, jak potrafi�. Z trudem powstrzymywa� �miech. � Cesarz by� naprawd� martwy.

Ch�opiec nagle bardzo si� zmartwi�.

��M�j tata zawsze m�wi, �e to wszystko nieprawda. �e cesarz jeszcze �yje i tylko opu�ci� swoje cia�o, �eby �y� w gwiazdach i planetach. Ma w pokoju pe�no zdj�� cesarza i m�wi, �e jeste� oszustem. Czy to prawda? Jeste� oszustem?

Dobrze znajomy b�l przeszy� Jubada. Przesz�o��. Nigdy go nie opu�ci.

��Pos�uchaj � wyja�ni� troskliwie � gdy tw�j tata sam by� dzieckiem, jak ty dzisiaj, wtedy cesarz jeszcze panowa�, i tw�j tata musia� razem z innymi dzie�mi chodzi� do szko�y kap�an�w. A tam oni bili go i wp�dzili w okropny strach przed zrobieniem jakiejkolwiek rzeczy, kt�ra nie spodoba�aby si� cesarzowi. Ten strach nie opu�ci� go przez ca�e �ycie. Jeszcze dzi� si� boi � dlatego opowiada takie rzeczy. Mo�esz to zrozumie�?

Za wiele wymaga� od dziecka, kt�re mog�o mie� cztery albo pi�� lat i ju� musia�o �ama� sobie g�ow� takimi sprawami, gdy� kocha�o swego ojca.

Przez chwil� na ma�ej twarzyczce zna� by�o wysi�ek, ch�opiec pr�bowa� poj�� to, co us�ysza�. Jednak oznaki g��bokiego zamy�lenia znikn�y jak wymiecione i stwierdzi� rozpromieniony:

��Nie wierz�, �e jeste� oszustem!

��Dzi�kuj� � kr�tko skwitowa� Jubad.

��Poza tym � pogodnie kontynuowa� malec � cesarz na pewno ci�ko by ci� ukara�, gdyby jeszcze �y�! � I w podskokach pobieg� dalej, jakby mu ul�y�o, nape�niony energi�.

Jubad patrzy� za nim, troch� zaskoczony dzieci�c� logik�.

��Tak � wymamrota� w ko�cu. � To ma sens.

Nie czeka� ju� na nic, tylko na �mier�. A ta b�dzie straszna, dla niego, a jeszcze bardziej dla tych, kt�rych los zale�a� od jego milczenia. �ycie wielu tysi�cy, mo�e nawet przysz�o�� ca�ego ruchu by�y cen� dochowania powierzonych mu tajemnic. A on wiedzia�, �e nie b�dzie m�g� ich dochowa�.

Siepacze cesarza wszystkimi �rodkami, jakie maj� do dyspozycji, postaraj� si� z�ama� jego milczenie. By�y to �rodki przera�aj�ce, okrutne procedury, przed kt�rymi nie b�dzie w stanie si� obroni�. Czeka� go b�l, wi�kszy ni� wszystko, co kiedykolwiek wiedzia� o b�lu. A b�l to nie wszystko. By�y inne sposoby, podst�pne, pomys�owe metody, kt�rym nie m�g� przeciwstawi� si� nikt, �aden cz�owiek, nawet o najsilniejszej woli. Poddadz� go dzia�aniu lek�w. Zastosuj� sondy nerwowe. U�yj� przyrz�d�w, o kt�rych nigdy dot�d nie s�ysza�, w ko�cu zmusz� go do m�wienia. Dowiedz� si� wszystkiego, czego tylko zechc�.

By� tylko jeden ratunek, jedyna nadzieja: musi umrze�, nim doprowadz� go do takiego stanu.

Lecz to nie takie proste. Gdyby tylko pojawi�a si� jaka� mo�liwo��, sam zako�czy�by swe �ycie, nie oci�ga�by si� ani przez chwil�. Jednak zabrali mu wszystko, najpierw kapsu�k� z trucizn�, kt�r� nosi� ka�dy rebeliant, potem wszelk� inn� rzecz, jak� mia� przy sobie, wszystko. Skontrolowali wszystkie otwory w jego ciele, szukaj�c ukrytych przedmiot�w i prze�wietlili go od st�p po czubek g�owy. Jedyne, co teraz mia� na sobie, to cienkie, lekkie ubranie wykonane z tkaniny o strukturze waty.

Cela, do kt�rej go wsadzili, by�a ma�a i ca�kowicie pusta, wr�cz aseptycznie czysta. �ciany z go�ej, g�adkiej jak lustro stali, tak samo sufit i pod�oga. By� tam ma�y kran, z kt�rego ledwie kapa�a letnia woda, i mocno przy�rubowany do pod�ogi pojemnik na potrzeby fizjologiczne. To wszystko. �adnego materaca, �adnego koca. Musia� spa� na go�ej pod�odze.

My�la� o tym, by w b�yskawicznym, pe�nym rozpaczy zrywie rzuci� si� na �cian� i roztrzaska� czaszk� � natychmiast, nim b�d� mogli go powstrzyma�. Ale wzd�u� �cian rozci�ga�o si� grube na szeroko�� d�oni pole si�owe, uniemo�liwiaj�ce szybkie ruchy � gdy pr�bowa� zrealizowa� sw�j zamiar, odbija�o go jak guma, tylko lepiej.

By�o ciep�o. Wydawa�o si�, �e pod�oga i �ciany s� ogrzewane; podejrzewa�, �e w pobli�u celi zamontowana jest wielka maszyna, mo�e jaki� generator, bo gdy le�a� na pod�odze, czu� drobne wibracje. �wiat�o, pochodz�ce z trzech element�w o�wietleniowych na suficie, nigdy nie gas�o, by� pewien, �e jest obserwowany, cho� nie mia� poj�cia, w jaki spos�b.

W drzwiach by�a p�okr�g�a klapa, kt�r� od czasu do czasu zamykano, a kiedy ponownie otwiera�a si�, sta� za ni� jego codzienny posi�ek. Zawsze to samo, pozbawiona smaku, rzadka papka w przezroczystej misce. To by�a jedyna gro�ba, jak� us�ysza�: je�li odm�wi jedzenia, zwi��� go i b�d� od�ywia� sztucznie. Wi�c jad�. Nie by�o �y�ki, musia� papk� wypija�. Miska by�a tak�e mi�kka i �amliwa, nie nadawa�a si� do tego, by przeci�� ni� sobie t�tnice, ani nic w tym rodzaju.

To by�a jedyna odmiana i jedyna miara czasu. Pozosta�y czas najcz�ciej sp�dza� siedz�c w k�cie, oparty plecami o �cian� i rozmy�la�. Pojawia�y si� twarze przyjaci�, jakby przybywali si� po�egna� i epizody z ca�ego �ycia, jakby domaga�y si� rozliczenia. Nie, niczego nie �a�owa�. Wszystko zrobi�by jeszcze raz tak samo. Tak�e tamten lot rekonesansowy, kt�ry okaza� si� by� wyrafinowan� pu�apk�. Tego nikt nie m�g� si� spodziewa�. O nic nie m�g� si� obwinia�.

Czasem my�li milcza�y. Wtedy siedzia� i patrzy� na swoje lustrzane odbicie w przeciwleg�ej �cianie, po prostu czu�, �e jeszcze �yje. To nie potrwa ju� d�ugo. Cenna by�a teraz ka�da chwila.

W takich momentach czu� w sobie pok�j.

By�y te� chwile strachu. Pewno��, �e �mier� jest bliska i nieunikniona, budzi�a zwierz�cy, odwieczny jak miliony lat strach, strach, nie s�uchaj�cy rozumu, odpieraj�cy wszelki rozs�dek i przewy�szaj�cy ka�d� wy�sz� konieczno��, strach, kt�ry rodzi� si� w najciemniejszych g��biach duszy i przeradza� w pow�d� przera�enia. Jak ton�cy szuka� w takich chwilach nadziei, ratunku, a znajdowa� tylko niepewno��.

W ko�cu straci� poczucie czasu. Nied�ugo nie b�dzie potrafi� powiedzie�, jak d�ugo przebywa w zamkni�ciu, dni czy miesi�ce. Mo�e o nim zapomniano. Mo�e zostanie tu zamkni�ty, rok po roku, a� si� zestarzeje i umrze.

Przyszli, gdy spa�. Lecz odg�os obracaj�cego si� w zamku klucza obudzi� go w jednej sekundzie i kaza� poderwa� si� na nogi.

Wi�c nadesz�a pora. Zaczyna�y si� tortury. Naliczy� szesnastu �o�nierzy z cesarskiej gwardii, ciasno st�oczonych w korytarzu, wszyscy uzbrojeni w bro� usypiaj�c�. Jak zwykle pomy�leli o wszystkim. By� bez szans.

Jeden z nich, kr�py m�czyzna o przerzedzonych w�osach i twardych rysach twarzy, stan�� w drzwiach.

��Rebeliant Jubad? Za mn� � rozkaza� szorstko.

Ostro�nie zbli�y�o si� do niego dw�ch �o�nierzy i za�o�yli mu kajdany u n�g, teraz m�g� drepta� tylko bardzo ma�ymi kroczkami. Potem zwi�zali mu przeguby r�k i owi�zali �a�cuchem wok� brzucha. Jubad na wszystko pozwala�. Gdy dali mu znak, by ruszy�, by� pos�uszny.

Szli wzd�u� jasno o�wietlonego korytarza, a� dotarli do szerokiego tunelu, w kt�rym czeka�y na nich otwarte drzwi ci�ko opancerzonego transportera. Nie trafi�a si� �adna okazja do ucieczki, �adna mo�liwo��, by rzuci� si� w przepa�� ani w zab�jczy ogie� broni palnej. Rozkazali mu wsi���, sami siedli w kr�g wok� niego. Rozpocz�a si� podr�.

Zdawa�o si�, �e pod��aj� ca�y czas prosto, przez wiele godzin. Czasem jechali w ca�kowitej ciemno�ci, kiedy indziej twarze �o�nierzy, nawet na moment nie spuszczaj�cych z niego wzroku, w sk�pym �wietle wska�nik�w upodabnia�y si� do demonicznych maszkaron�w. Kilkakrotnie musieli zatrzyma� si� przy po�yskuj�cych gro�nie ekranach energetycznych i podda� dok�adnej kontroli wartownik�w, kt�rzy siedzieli w pancernych kabinach i odbywali d�ugie telefoniczne rozmowy, nim wy��czyli blokad� i zezwolili im na dalsz� jazd�. Przez ca�y czas we wn�trzu transportera nie pad�o ani jedno s�owo.

Przez pewien czas jechali zn�w w ciemno�ci, kieruj�c si� ku jasnej plamie w oddali � nagle transporter wyskoczy� z otworu w pionowej skalnej �cianie i przy pomocy silnik�w antygrawitacyjnych szybowa� dalej w powietrzu wprost przed siebie. Jubad ze zdziwieniem rozgl�da� si� wok�, ch�on�c pora�aj�cy widok. Ich trasa prowadzi�a wysoko nad atramentowym, spokojnym morzem, rozlanym od jednego kresu horyzontu po drugi, nad kt�rym wznosi�a si� pot�na, lazurowa, bez �adnej skazy, katedra nieba. W tyle za nimi zosta� pe�en szczelin, opadaj�cy pionowo do oceanu masyw skalny, a przed nimi � przed nimi wznosi� si�, po�yskuj�cy w �wietle s�onecznym, nieogarniony w swej niemal niepoj�tej wielko�ci, pa�ac cesarza.

Gwiezdny pa�ac. Jubad widzia� zdj�cia, jednak �adne z nich nie by�o w stanie odda� dumnego, zbytkownego przepychu tej olbrzymiej budowli. To by�a siedziba cesarza, nie�miertelnego w�adcy wszystkich ludzi, tu bi�o serce imperium. Nie by�o rebelianta, kt�ry by nie marzy� o tym, �e kiedy� przyb�dzie w to miejsce � jako zwyci�zca. Jubad przybywa� jako wi�zie�. Jego spojrzenie zachmurzy�o si� na my�l o okropno�ciach, jakie go tu czeka�y.

Transporter obni�y� lot, a� mkn�li tak nisko nad powierzchni� morza, �e mo�na by dotkn�� grzbiet�w fal na niedostrzegalnie rozko�ysanym morzu. Mury otaczaj�ce pa�ac zbli�a�y si� szybko, zdawa�y si� coraz wy�sze. Jedna z bram otwar�a si� jak paszcza i po�kn�a ich, za ni� znajdowa�a si� wysoka hala, po�rodku kt�rej transporter wyl�dowa�.

��Zostaniesz przekazany gwardii przybocznej cesarza � oznajmi� komendant.

Jubad skurczy� si�. To nie oznacza�o nic dobrego. Przyboczna gwardia cesarza, to byli najbardziej zaufani spo�r�d �ci�le wyselekcjonowanych, elita elit, oddani cesarzowi a� po �mier�, nie maj�cy wzgl�d�w dla siebie ani dla innych. Dwunastu z nich, pot�ni olbrzymi w z�otych mundurach, podobni do siebie jak bracia, oczekiwa�o ich na l�dowisku.

��Co za zaszczyt � wymamrota� przygn�biony Jubad.

Gwardzi�ci wzi�li go mi�dzy siebie i czekali bez drgnienia twarzy, a� transporter odleci. Potem jeden z nich schyli� si� i zdj�� mu p�ta ze st�p. W tym ge�cie dawa�o si� wyczu� protekcjonalno��. Jakby chcia� w ten spos�b powiedzie�: nam i tak nie uciekniesz, mo�esz sobie pobiega�.

Poprowadzili go ci�gn�cymi si� bez ko�ca korytarzami. W Jubadzie pulsowa� strach, jednak cieszy� si� ka�dym krokiem i ka�d� chwil�. Ju� wkr�tce, w nast�pnym korytarzu, a mo�e w jeszcze nast�pnym, otworz� si� drzwi do pokoju, w kt�rym zako�czy �ycie. Sterylny b�ysk instrument�w w tym pomieszczeniu b�dzie ostatnim �wiat�em w jego oczach, a jego w�asny krzyk b�dzie d�wi�kiem, kt�ry zabierze ze sob� w wieczn� ciemno��

Kilka szerokich stopni prowadzi�o w g�r�. Jubad zmiesza� si�, gdy to zauwa�y�. Pod�wiadomie za�o�y�, �e pokoje przes�ucha� i izby tortur mieszcz� si� w podziemiach pa�acu, w najg��bszych piwnicach, gdzie nikt nie mieszka i nie mo�e s�ysze� krzyk�w. Lecz gwardzi�ci prowadzili go swym miarowym marszowym krokiem po lustrzanym marmurze, przez z�ocone wrota i okaza�e hale pe�ne skarb�w sztuki z wszystkich galaktyk imperium. Serce wali�o mu w piersi jak m�ot, gdy skr�cili w ma�e boczne drzwi, lecz za nimi znajdowa� si� tylko pozbawiony ozd�b bia�y pok�j, w kt�rym pr�cz kilku foteli i sto�u zobaczy� jedynie pulpit sterowniczy. Gestem kazali mu zatrzyma� si�, sami obj�li posterunki w pomieszczeniu i przy drzwiach, czekali. Nic si� nie dzia�o.

��Na co czekamy? � spyta� w ko�cu Jubad.

Jeden z gwardzist�w obr�ci� si� do niego.

��Cesarz chce ci� widzie� � powiedzia�. � Milcz.

My�li Jubada wykona�y skok w prz�d, salto w ty�, potem zasup�a�y si�, a jego dolna szcz�ka nagle opad�a bezsilnie. Cesarz? Poczu�, jak strach rozpala si� w nim do bia�o�ci. Jeszcze nigdy nie s�yszano o tym, by cesarz osobi�cie bra� udzia� w przes�uchaniu.

Cesarz chce go widzie�. Co to mo�e oznacza�?

Trwa�o d�u�sz� chwil�, nim rebeliantowi za�wita�a my�l, co to znaczy. Za chwil� wejdzie sam cesarz. Tu, do tego pokoju. Prawdopodobnie przez drzwi pilnowane po obu stronach, po prawej i lewej ich stronie sta�o po dw�ch �o�nierzy. Cesarz wejdzie i stanie przed rebeliantem.

My�li Jubada gna�y przed siebie jak sp�oszone stado. Czy to by�a jaka� szansa? Je�li zaatakowa�by samego cesarza, na pewno zabiliby go, b�d� musieli go zabi�, szybko i bezbole�nie. To by�a szansa, na kt�r� czeka�. Poka�e tyranowi, jak potrafi umiera� rebeliant.

Z zamy�lenia wyrwa�o go gwa�towne otwarcie drzwi. Gwardzi�ci stan�li na baczno��. R�wnym krokiem wszed� starszy, lekko przysadzisty m�czyzna, wygl�daj�cy przy gwardzistach jak karze�. Mia� posiwia�e skronie i ubrany by� w potwornie brzydki mundur, ca�y obwieszony po�yskuj�cymi orderami. Dostojnie rozejrza� si� i zapowiedzia�:

��Cesarz.

Przy tych s�owach pad� na kolana, wyci�gn�� ramiona i z pokor� sk�oni� si� w prz�d, a� dotkn�� czo�em pod�ogi. Gwardzi�ci post�pili tak samo i w ko�cu Jubad by� jedyn� osob� w pokoju, kt�ra sta�a.

Wtedy wkroczy� cesarz.

S� w �yciu rzeczy, kt�re gin� w zapomnieniu i takie, kt�re si� czasem wspomina, a w�r�d nich jest kilka moment�w, kt�re pozostan� w pami�ci do ko�ca �ycia, jakby wypali�y w niej sw�j �lad, jak emanuj�ce �wiat�em obrazy nadnaturalnej wielko�ci, ilekro� p�niej Jubad zadawa� sobie pytanie, kt�ra chwila w jego �yciu zrobi�a na nim najwi�ksze wra�enie i najbardziej nim wstrz�sn�a, zawsze musia� wbrew woli przyzna�: by�a to w�a�nie ta chwila.

Obecno�� cesarza podzia�a�a na niego jak uderzenie m�otem. Oczywi�cie, zna� t� twarz, zna� j� ka�dy cz�owiek, jakby w ci�gu tysi�cleci sta�a si� cz�ci� ludzkiego genotypu. Widzia� o nim filmy, s�ucha� jego przem�wie�, lecz nic nie przygotowa�o go na � to�

To by� on. Cesarz. Od tysi�cleci w�adca ludzko�ci, ca�ego zamieszka�ego wszech�wiata, pozbawiony wieku i przekraczaj�cy wszelk� ludzk� skal�. Szczup�y, wysoki m�czyzna, o mocnej budowie cia�a i ostrych, niemal perfekcyjnych rysach twarzy. Ubrany w prosty, bia�y str�j, wkroczy� do pokoju z niezwyk�� swobod�, nie wykonuj�c �adnego zb�dnego ruchu i bez najmniejszego po�piechu. Jego spojrzenie pad�o na Jubada, a ten poczu�, �e tonie w jego wzroku, jak w dwu bezdennych, czarnych studniach.

To by�o pora�aj�ce. Jak spotkanie z mitologiczn� postaci�. Teraz rozumiem, dlaczego uwa�a si� go za Boga! � to by�a jedyna my�l, na kt�r� by� w stanie zdoby� si� nieszcz�sny umys� Jubada.

��Podnie�cie si�.

Jego g�os tak�e brzmia� znajomo, by� ciemny, modulowany, przyt�umiony. Tak m�wi� kto� �yj�cy poza czasem. Wok� Jubada podnie�li si� m�czy�ni nale��cy do gwardii przybocznej, wci�� byli jednak pokornie pochyleni. Jubad zauwa�y� przera�ony, �e w momencie wkroczenia cesarza tak�e mimowolnie pad� na kolana. Poderwa� si�.

Cesarz zn�w spojrza� na Jubada.

��Zdejmijcie mu p�ta.

Dw�ch gwardzist�w oswobodzi�o Jubada z ostatnich �a�cuch�w, z brz�kiem zwin�li je i ukryli w kieszeniach mundur�w.

��A teraz zostawcie mnie z rebeliantem samego.

Przez mgnienie oka na twarzach �o�nierzy pojawi�o si� przera�enie, lecz nie oci�gaj�c si�, pos�uchali rozkazu.

Cesarz czeka� bez ruchu, a� wszyscy znikn� i zamkn� za sob� drzwi. Potem zerkn�� na Jubada kr�tko, u�miechn�� si� nik�ym, niezg��bionym u�miechem i przechodz�c w g��b pokoju, odwr�ci� si� niedbale plecami, jakby rebelianta tam wcale nie by�o.

Jubadowi zdawa�o si�, �e zaraz zwymiotuje, z takim �arem pulsowa�o w nim co�, co m�wi�o: Zabij go! Zabij! To by�a okazja, kt�ra nie powt�rzy si� przez tysi�ce lat. By� sam na sam z tyranem. Zabije go go�ymi r�kami, z�bami i paznokciami i uwolni uni� �wiat�w od dyktatora. Wype�ni misj� rebelianta, sam. Bezg�o�nie zacisn�� pi�ci, a serce wali�o mu tak mocno, �e zdawa�o mu si�, i� rozbrzmiewa to echem w ca�ym pokoju.

��Wszystkie twoje my�li � powiedzia� znienacka w�adca � kr��� teraz wok� wizji, jak mnie zabijasz. Mam racj�?

Jubad prze�kn�� �lin�. Powietrze z p�uc usz�o mu z westchnieniem. Co tu si� dzieje? Jak� gr� prowadzi z nim cesarz? Dlaczego odprawi� przyboczn� gwardi�?

Cesarz u�miechn�� si�.

��Oczywi�cie, mam racj�. O sytuacji takiej, jak ta, rebelianci marzyli przecie� od setek lat � zosta� sam na sam ze znienawidzonym despot�� Czy nie tak? Powiedz w ko�cu co�; chcia�bym us�ysze� tw�j g�os.

Jubad prze�kn��.

��Tak.

��Chcia�by� mnie teraz zabi�, zgadza si�?

��Tak.

Cesarz roz�o�y� ramiona.

��Wi�c, wojowniku, stoj� przed tob�. Czemu nie pr�bujesz?

Jubad z niedowierzaniem zmru�y� oczy. Mierzy� wzrokiem boskiego cesarza, patrzy�, jak cierpliwie czekaj�c, stoi w swej pozbawionej ozd�b, bia�ej todze, rozk�adaj�c ramiona w ge�cie bezbronno�ci. Tak. Tak, zrobi to. Nie grozi mu nic gorszego od �mierci. A przecie� nie pragn�� ju� niczego innego, tylko �mierci.

Zrobi to. Teraz. Natychmiast, jak tylko zdo�a zmusi� swoje cia�o do ataku. Spogl�da� w te oczy, w oczy cesarza, pana pierwiastk�w i gwiazdozbior�w, wszechmocnego w�adcy i by� jak sparali�owany. Kurczowo zaciska� pi�ci. Dysza� ci�ko. Zrobi to. Musi go zabi�. Musi, ale jego cia�o nie jest mu pos�uszne.

��Nie potrafisz � stwierdzi� w�adca. � W�a�nie to chcia�em ci pokaza�. Respekt dla cesarza jest g��boko zakorzeniony w was wszystkich, nawet w rebeliantach. To on nie pozwala ci mnie zaatakowa�.

Odwr�ci� si� i podszed� do niewielkiego pulpitu sterowniczego, przy kt�rym sta�y dwa fotele, oba zwr�cone ku �cianie. Spokojnym, pe�nym gracji ruchem wyci�gn�� r�k� i dotkn�� prze��cznika, na co cz�� �ciany bezg�o�nie odsun�a si� i ods�oni�a widok na ogromn� tr�jwymiarow� panoram� gwiazd. Jubad rozpozna� kontury imperium. Zdawa�o si�, �e pokazano ka�d� gwiazd�, co do jednej i blask galaktyk nape�ni� pomieszczenie upiornym �wiat�em.

��Cz�sto siedz� tu godzinami i patrz� na wszystko, nad czym mam w�adz� � powiedzia� cesarz. � Wszystkie te gwiazdy i ich planety s� moje. Na ca�ej tej nieogarnionej przestrzeni dzieje si� moja wola i moje s�owo jest prawem. Ale w�adza, prawdziwa w�adza, to nie panowanie nad przedmiotami, nawet nie nad s�o�cami i planetami. Prawdziwa w�adza to panowanie nad lud�mi. A moja w�adza nie polega tylko na przewadze zbrojnej i przemocy; mam tak�e w�adz� nad sercami i umys�ami ludzi. Biliony i biliony bilion�w ludzi �yje na tych planetach i wszyscy oni nale�� do mnie. �aden z nich nie prze�ywa nawet jednego dnia bez my�li o mnie. Czcz� mnie, kochaj�; jestem centralnym punktem ca�ego ich �ycia. � Spojrza� na Jubada. � Nigdy wcze�niej cesarstwo nie by�o tak wielkie, jak za mego panowania. Nigdy �aden cz�owiek nie mia� wi�cej w�adzy ode mnie.

Jubad wpatrywa� si� w cesarza, tego cz�owieka, kt�rego rysy twarzy zmienia�y si� wolniej ni� konstelacje gwiazd na firmamencie nieba. Po co mu to opowiada�? Co zamierza�?

��Zadajesz sobie pytanie, dlaczego ci to opowiadam i jakie mam wobec ciebie zamiary � m�wi� dalej cesarz. Jubada ogarn�o przera�enie, �e tak szybko i �atwo zosta� przejrzany. � Pytasz si� te�, czy mo�liwe jest, bym potrafi� czyta� my�li� Nie, nie potrafi�. To zreszt� niepotrzebne. My�li i uczucia masz wypisane na twarzy.

Jubad czu� niemal fizycznie, o ile s�abszy jest od tego wiekowego cz�owieka.

��Zreszt�, nie mam te� zamiaru poddawa� ci� przes�uchaniom. Mo�esz si� odpr�y�. Opowiadam ci to wszystko, bo chc�, �eby� co� zrozumia�� � W�adca skierowa� na niego nieprzeniknione spojrzenie. � Wiem ju� wszystko, co chc� wiedzie�. O tobie te�, Berenko Kebarze Jubad�

Jubad nie m�g� zapobiec temu, �e zadr�a�, gdy us�ysza� swoje imi� w ustach cesarza.

��Urodzi�e� si� dwadzie�cia dziewi�� lat temu na Lukdarii, tajnej bazie rebeliant�w, jako pierwszy syn Ikany Wero Kebar i Ubana Jegetara Berenko. Pierwsze zadania jako wywiadowca wype�nia�e�, maj�c dwana�cie lat, potem przeszed�e� szkolenie w zakresie ci�kiego uzbrojenia i dzia� pok�adowych, zosta�e� mianowany komendantem �odzi zwiadowczej, potem komendantem statku, w ko�cu powo�ano ci� do sztabu Rady Rebeliant�w. � Przez twarz cesarza przemkn�� jakby drwi�cy u�mieszek, gdy popatrzy� na oszo�omionego Jubada. � Mam opowiedzie� ci jeszcze pikantne szczeg�y twojego romansiku z t� m�od� nawigatork�? Sko�czy�e� akurat 16 lat, jej by�o na imi� Rheema�

Jubad by� przera�ony.

��Sk�d� sk�d to wiecie? � wyj�ka�.

��Wiem o was wszystko � powiedzia� cesarz. � Znam nazwy, pozycje i rodzaj uzbrojenia wszystkich waszych baz planetarnych � Lukdaria, Jehemba, Bakion i jak tam si� one wszystkie nazywaj�. Wiem o waszym gabinecie cieni na Purat, waszych tajnych zwi�zkach na Naquio i Marnaku, znam nawet wasz� tajn� baz� na Niobai. Znam ka�dego z was po imieniu, wasze cele i plany.

R�wnie dobrze m�g� wbi� Jubadowi w cia�o roz�arzony miecz. Przera�enie niemal go zabi�o. Spodziewa� si�, �e b�d� mu pr�bowali wydrze� te informacje torturami i by� got�w umrze�, nie zdradzaj�c nawet jednego imienia.

Ugi�y si� pod nim nogi. Nie zdaj�c sobie z tego sprawy, opad� na jeden z foteli. Po wszystkim, co przeszed�, by� bliski utraty zmys��w.

��Ach � powiedzia� cesarz i z uznaniem skin�� g�ow�. � Widz�, �e naprawd� jeste� rebeliantem�

Trwa�o d�u�sz� chwil�, nim Jubad zrozumia�, co cesarz mia� na my�li: usiad�, gdy imperator sta�. Normalnie zosta�oby to uznane za �mierteln� zniewag�. Mimo to siedzia� dalej.

��Skoro wiecie to wszystko � powiedzia�, z trudem kontroluj�c w�asny g�os � ciekaw jestem, czego oczekujecie ode mnie.

Cesarz spojrza� na niego wzrokiem niezg��bionym jak przepa�� mi�dzy gwiazdami.

��Chc�, �eby� wr�ci� i doprowadzi� do zmiany plan�w.

Jubad poderwa� si� oburzony.

��Nigdy! � zawo�a�. � Pr�dzej umr�!

Po raz pierwszy us�ysza�, jak cesarz �mieje si� g�o�no.

��My�lisz, �e w ten spos�b co� zdzia�asz? Nie b�d� g�upi. Widzisz przecie�, �e wiem o was wszystko. M�g�bym ca�y ruch oporu ca�kowicie zd�awi� z godziny na godzin�, a� po ostatniego cz�onka, tak, by nie zosta� nawet �lad. Ja jeden wiem, ile by�o ju� powsta� i rebelii, i zawsze podoba�o mi si� je st�umi� i wypleni�. Tym razem jednak tego nie zrobi�, bo ruch rebeliant�w gra wa�n� rol� w moich planach.

��Nie pozwolimy, by�cie zrobili z nas wasze narz�dzie!

��Mo�e to ci si� nie spodoba, ale od pocz�tku byli�cie moim narz�dziem � spokojnie odpowiedzia� cesarz i doda�:

��To ja stworzy�em ruch oporu.

My�li Jubada zatrzyma�y si�, by ju� nigdy, jak mu si� zdawa�o, nie ruszy�.

��Co? � us�ysza� swe bezsilne mamrotanie.

��Znasz histori� ruchu � powiedzia� cesarz. � R�wno trzysta lat temu na kra�cach imperium pojawi� si� cz�owiek, kt�ry wyg�asza� buntownicze mowy i zdo�a� podburzy� wielu ludzi przeciw w�adzy cesarza. Stworzy� zal��ki ruchu rebeliant�w i napisa� ksi��k�, kt�ra na stulecia sta�a si� ich bibli�, manifestem. Od jej tytu�u pochodzi nazwa ruchu � Bezg�o�ny wiatr, a ten cz�owiek nazywa� si� Denkalesar.

��Tak.

��Ten cz�owiek to ja.

Jubad przebija� cesarza wzrokiem. Zdawa�o mu si�, �e pod�oga osuwa mu si� spod st�p, odpadaj�c kawa�ek po kawa�ku.

��Nie�

��To by�a interesuj�ca przygoda. W przebraniu pod�ega�em przeciw cesarzowi, a potem wraca�em do pa�acu i zwalcza�em rebeliant�w, kt�rych sam podburza�em. Niezliczone razy w �yciu podr�owa�em w przebraniu, ale to by�o najwi�ksze wyzwanie. I uda�o si�, ruch rebeliant�w nieprzerwanie r�s� i r�s��

��Nie wierz�.

Cesarz u�miechn�� si� ze wsp�czuciem.

��Popatrz tylko na imi�. Denkalesar � to przecie� anagram mojego imienia, Aleksander. Nigdy nie zwr�ci�e� na to uwagi?

Pod�oga ostatecznie umkn�a spod st�p Jubada. Rozwar�a si� g��bia i chcia�a go poch�on��.

��Ale � dlaczego?! � wydoby� z siebie s�owa. � Po co to wszystko?

Zna� ju� odpowied�. Wszystko by�o tylko gr�, w kt�r� cesarz z nud�w gra� sam z sob�, dla zabicia czasu. Wszystko, w co on, Jubad, wierzy� ka�d� cz�stk� swej istoty, w rzeczywisto�ci s�u�y�o jedynie rozrywce nie�miertelnego, wszechmocnego w�adcy. To on powo�a� do �ycia ruch rebeliant�w, on go ugasi, gdy mu si� znudzi.

Wygl�da�o na to, �e nie ma �adnej nadziei, �adnej szansy przeciw jego wszechobecno�ci. Ich walka od pocz�tku nie mia�a perspektyw powodzenia. Mo�e, my�la� t�po Jubad, rzeczywi�cie jest on bogiem, za jakiego si� go uwa�a.

Cesarz d�ugo przygl�da� mu si� w milczeniu, ale zdawa� si� go nie widzie�. Patrzy� nieobecnym spojrzeniem. Na jego twarzy odbija�y si� wspomnienia sprzed tysi�cy lat.

��Ju� bardzo dawno temu, mo�e trudno to sobie wyobrazi�, ale ja te� by�em kiedy� m�odym cz�owiekiem, jak ty dzi� � zacz�� opowiada� � u�wiadomi�em sobie, �e mam tylko jedno �ycie, �e cokolwiek chc� w nim osi�gn��, musz� zd��y�, nim ono zga�nie. A mia�em wielkie pragnienia. Chcia�em wszystkiego. Moje marzenia nie zna�y granic, by�em got�w na wszystko, by je urzeczywistni�, nawet posun�� si� do ostateczno�ci, byle osi�gn�� szczyty. Chcia�em dokona� tego, czego nikt nigdy nie dokona�, chcia�em zosta� mistrzem wszechwag, zwyci�zc� we wszystkich dyscyplinach, chcia�em trzyma� w r�ce wodze wszech�wiata, a do tego jego przesz�o�� i przysz�o��.

Zrobi� nieokre�lony ruch d�oni�.

��Zasoby �wiadomo�ci cesarzy �yj�cych przede mn� trwaj� we mnie, st�d wiem, �e mieli te same pragnienia. W mojej m�odo�ci rz�dzi� cesarz Aleksander Dziesi�ty, by�em zdecydowany zosta� jego nast�pc�. Doprowadzi�em do tego, �e przyj�to mnie do szko�y cesarskich syn�w, k�ama�em i zdradza�em, przekupywa�em i mordowa�em, a� sta�em si� jego ulubie�cem. Na �o�u �mierci przekaza� mi panowanie nad �wiatem, powierzy� tajemnic� d�ugowieczno�ci i przyj�� do kr�gu cesarzy.

Jubad nie spuszcza� oka z ust cesarza. Mdli�o go, gdy pr�bowa� sobie przedstawi�, przed jak niewyobra�alnie d�ugim czasem dzia�o si� to wszystko.

��Ja chcia�em jednak osi�gn�� jeszcze wi�cej, jeszcze wi�cej zdoby�. Mia�em w�adz� i d�ugie �ycie, walczy�em o wi�cej w�adzy i wi�cej �ycia. Nie spocz��em, nim d�ugowieczno�� nie zmieni�a si� w nie�miertelno��. Prowadzi�em wojn� za wojn�, by rozszerza� granice imperium dalej i dalej, w niesko�czono��. Im wi�ksz� mia�em w�adz�, tym bardziej po��dliwie pragn��em jej jeszcze wi�cej. To nie mia�o ko�ca. By�o jak gor�czka pchaj�ca mnie naprz�d. Czegokolwiek bym nie posiada�, zawsze istnia�a obietnica otrzymania wi�cej.

Cesarz skierowa� wzrok na panoram� gwiazd.

��Zdobyli�my w�adz�, utrzymali�my j� i rozkoszowali�my si� jej smakiem, nie zwa�aj�c na nic. Prowadzili�my wojny, uciskali�my i niszczyli�my ludy, nasz� wol� zawsze przeprowadzali�my bez lito�ci. Nie by�o nikogo, kto m�g�by si� nam sprzeciwi�. Dokonali�my okrucie�stw, przy kt�rych ca�a historia ludzko�ci brzmi jak dziecinna bajeczka, potworno�ci, na kt�rych nazwanie brakuje w j�zyku s��w, nie narodzi�yby si� w �adnej wyobra�ni. Nikt nie by� w stanie nas powstrzyma�. Brodzili�my zanurzeni a� po biodra we krwi, a nie zdruzgota� nas �aden piorun. Uk�adali�my stosy z czaszek, a nie przeszkodzi�a nam �adna wy�sza si�a. Sk�adali�my sobie w ofierze rzeki ludzkiej krwi, a nie wtr�ci� si� �aden b�g. Wi�c stwierdzili�my, �e sami jeste�my bogiem.

Jubad ledwie by� w stanie oddycha�. Mia� wra�enie, �e si� d�awi, �e dusi go wszystko, co s�yszy.

��Mieli�my w�adz� nad cia�ami, d��yli�my do tego, by zapanowa� tak�e nad sercami. Ka�dy �miertelnik, pod kt�rymkolwiek ze s�o�c, ba� si� nas, ale to nam ju� nie wystarcza�o: mia� nas pokocha�. Rozes�ali�my kap�an�w, g�osz�cych we wszystkich galaktykach �wi�to�� naszego imienia i nasz� wszechmoc, i dokonali�my tego, �e oblicza dawnych bog�w zosta�y wyrwane z korzeniami z ludzkich serc i sami zaj�li�my ich miejsce.

Cesarz zamilk�. Jubad bez ruchu wpatrywa� si� w niego. Powietrze w pokoju zdawa�o si� by� ci�kie jak stal.

Niesko�czenie powoli w�adca odwr�ci� si� do niego.

��Osi�gn��em to, czego pragn��em. W�adz� absolutn�. Wieczne �ycie. Wszystko � powiedzia�. � A teraz wiem, �e to nie ma �adnej warto�ci.

Jubad wyczu� w jego s�owach niewymowne obrzydzenie i w jednej chwili zrozumia�, �e to by� w�a�nie ten zapach � bezduszny parali�, pozbawiona nadziei ciemno��. Tchnienie zgnilizny, nie mog�cej dalej si� rozprzestrzenia�, gdy� czas si� zatrzyma�.

��W�adza jest obietnic�, trwaj�c� tylko dop�ty, dop�ki d���c do niej, napotykamy przeszkody. Zgromadzili�my niesko�czon� w�adz�, ale nie rozwi�zali�my zagadki istnienia. Jeste�my bli�si bogom ni� zwyk�ym ludziom, ale nie doznali�my spe�nienia. Cesarstwo, cho� ogromne, jest tylko py�kiem we wszech�wiecie, lecz nie mo�na oczekiwa�, �e jeszcze wi�cej w�adzy przybli�y nas do osi�gni�cia pe�ni. Mam zdoby� jeszcze jedn� galaktyk�? Jaka z tego korzy��? Nigdy nie trafili�my na inne istoty, por�wnywalne do nas, ludzi, a ludzie �yj� wy��cznie pod naszymi rz�dami. Tak wi�c od tysi�cy lat panuje pok�j, nic ju� si� nie zmienia; wszystko funkcjonuje, a nie dzieje si� nic nowego. Dla mnie czas przesta� istnie�. Wszystko jedno, czy �y�em sto tysi�cy lat, czy tylko rok, nie ma ju� sensu i�� dalej t� drog�. Doszli�my do wniosku, �e nasze poszukiwania by�y daremne i postanowili�my uwolni� ludzko�� spod naszego jarzma, odda� to, co zdobyli�my, nie zatrzyma� nic z tego dla siebie.

S�owa pada�y w cisz� jak uderzenia m�ota. Jubad nie m�g� si� pozby� uczucia, �e jego cia�o rozwia�o si� jak dym.

��Rozumiesz, co chc� przez to powiedzie�? � spyta� cesarz.

Tak. Nie. Nic nie rozumia�. Przesta� ju� pragn�� cokolwiek zrozumie�.

��Zdecydowali�my � powiedzia� cesarz, kryj�cy w sobie w tajemny spos�b wspomnienia poprzednich w�adc�w � �e chcemy umrze�.

��Um-rze�?

Nie. Nic nie rozumia�.

��Je�li kto� zgromadzi� tak wiele w�adzy jak my, nie�atwo jest mu si� jej pozby� � spokojnie odrzek� cesarz. � Dlatego umrzemy. Pojawia si� jednak problem, �e imperium pozbawione cesarza nie b�dzie mog�o dalej istnie�. Ludzie s� ode mnie zbyt zale�ni. Gdybym nagle znikn��, nie mieliby przysz�o�ci. Nie mog� tak po prostu odda� w�adzy, nie skazuj�c ich przy tym wszystkich na �mier�. �eby rozwi�za� ten problem, powo�a�em do �ycia ruch rebeliant�w.

��Ach. � Jubad us�ysza� w sobie pow�tpiewaj�ce g�osy, uwa�aj�ce to wszystko za niezrozumia�y manewr tyrana, lecz pochodz�ca z g��bi serca m�dro�� upewnia�a go, �e cesarz m�wi ca�kowicie szczerze.

���atwo jest narzuci� duchowe jarzmo, ale trudno je wyrwa� z ludzkich umys��w. Ludzie nie maj� przysz�o�ci, je�li nie zdo�aj� strz�sn�� mego panowania ze swoich dusz. Taki by� cel ruchu rebeliant�w, zebra� ludzi i obdarzy� ich duchow� wolno�ci�.

Cesarz zamkn�� �cian� zas�aniaj�c� panoram� imperium.

��Cel zosta� osi�gni�ty. Zbli�amy si� do ko�cowej fazy mojego planu, teraz wszystko zale�y od was. Musicie zdoby� �wiat centralny, zabi� mnie, przej�� w�adz� i rozbi� cesarstwo na wiele oddzielnych ma�ych cz�ci. A przede wszystkim musicie z ludzkich umys��w doszcz�tnie wykorzeni� wiar� we mnie jako boskiego cesarza.

Jubad zauwa�y�, �e ju� od d�u�szego czasu wstrzymuje oddech i g��boko wci�gn�� powietrze. Nadludzkie ci�nienie zdawa�o si� ust�powa�, atmosfera odczuwalnej fizycznie ciemno�ci ulatnia�a si�.

��Ale co my mamy zrobi�? � zapyta�.

��Zaraz ci to wyt�umacz� � powiedzia� cesarz. � Znam wasze plany; nie maj� szans powodzenia. Po naszej rozmowie zostaniesz odwieziony z powrotem do celi, w drodze zdarzy ci si� sposobno�� ucieczki. M�j oddzia� stra�y tak wszystko zaaran�owa�, �e b�dzie to wygl�da�o ca�kowicie wiarygodnie. Nie daj si� zwie�� pozorom, wszystko, co ci� spotka, zosta�o zaplanowane. Przygotowali to tak, �e podczas ucieczki wejdziesz w posiadanie tajnych dokument�w, demaskuj�cych slaby punkt w obronie �wiat�w centralnych. Plany te� s� sfa�szowane; je�li zaatakowaliby�cie podany w nich s�aby punkt, wpadliby�cie w zasadzk� bez wyj�cia. Zamiast tego rozpoczniecie pozorny atak, a naprawd� zaatakujecie punkt obronny Tauta. Tauta � t� nazw� musisz zapami�ta�. To jeden z moich konspiracyjnych punkt�w, jest tam tajny tunel nadwymiarowy, ko�cz�cy si� bezpo�rednio w pa�acu. W ten spos�b mo�ecie omin�� ca�� obron� planetarn� i opanowa� pa�ac od �rodka.

Jubad wstrzyma� oddech. Nikt nigdy nie uwa�a� istnienia takiego korytarza za mo�liwe.

��A teraz moja �mier� � kontynuowa� cesarz, nie zmieniaj�c tonu. � Ty mnie zabijesz. Gdy zaatakujecie, b�d� tu na ciebie czeka�, w tym pokoju. Zabijesz mnie strza�em w pier� � przygotuj si�! Sam przekona�e� si�, �e nie�atwo jest mnie zaatakowa�. Gdy spotkamy si� nast�pnym razem, musisz by� do tego zdolny!

Jubad zdumiony skin�� g�ow�.

��Tak.

��Wa�ne s� dwie sprawy � przykaza� mu w�adca. � Po pierwsze trzeba pokaza� moje zw�oki na wszystkich kana�ach medialnych, udowodni�, �e jestem martwy. Wystawcie je na pokaz w upokarzaj�cej pozycji, na przyk�ad zawie�cie je za stopy. Nie mo�ecie mie� �adnych opor�w, to by�oby na nic. Pami�taj o tym, �e przede wszystkim musicie wstrz�sn�� wiar� w cesarza. Musicie pokaza�, �e ja tak�e by�em tylko �miertelnym cz�owiekiem, mimo d�ugiego �ycia. I musicie udowodni�, �e to naprawd� moje zw�oki � dlatego nie uszkod� g�owy. Nie my�l, �e macie przed sob� �atwe zadanie. Nic nie jest trudniej wypleni� ni� religi�, cho�by by�a nie wiem jak fa�szywa.

Jubad przytakn��.

��Druga sprawa dotyczy nas obu, ciebie i mnie � kontynuowa� starzec i spojrza� badawczo na rebelianta. � Jest bardzo wa�ne, �eby� tajemnic� tej rozmowy zabra� ze sob� do grobu.

��Dlaczego?

��Ludziom potrzebna jest wiara, �e wolno�� wywalczyli sobie sami; musz� m�c by� dumni ze zwyci�stwa � ta duma pomo�e im przetrwa� nadchodz�ce trudne czasy. Nie mog� zorientowa� si�, �e to nie by�o ich zwyci�stwo. Nigdy. Nie mog� dowiedzie� si�, i� tak zupe�nie utracili wolno��, �e trzeba by�o mojej interwencji, aby im j� zwr�ci�. Musisz milcze� dla dobra przysz�ych pokole�, dla dobra przysz�o�ci wszystkich ludzi.

Jubad, rebeliant, patrzy� w oczy cesarza i widzia� w nich nieusuwalne zm�czenie. Skin�� g�ow�, by�o to jak uroczysta obietnica.

Atak nast�pi� bez uprzedzenia. Obce okr�ty pojawi�y si� nie wiadomo sk�d i zbli�y�y do stacji kosmicznej, nie wysy�aj�c sygna��w rozpoznawczych i nie reaguj�c na wezwania. A gdy lataj�ce roboty bojowe, pierwsza linia obrony stacji, otworzy�y ogie�, obcy odpowiedzieli g�stym ostrza�em.

Uda�o si� zmusi� ich do odwrotu, a nawet ci�ko uszkodzi� jeden z okr�t�w. Jednak nale�a�o liczy� si� z powrotem obcych. Szkody, jakie atak wyrz�dzi� na stacji, trzeba naprawi� tak szybko, jak to mo�liwe, by nast�pnym razem nie da� si� zaskoczy� i stawi� czo�a wrogowi w pe�nej gotowo�ci.

To samotna planeta, najsamotniej sza planeta wszech�wiata, jego najbardziej przekl�te miejsce. Brak tu jakiejkolwiek nadziei. Ci�kie niebo o nieodmiennie o�owianoszarej barwie zaci�gni�te ponurymi chmurami, w nocy nie wida� gwiazd, nigdy. Ta planeta mia�a kiedy� nazw�, ale kt� j� jeszcze pami�ta? Reszta kosmosu zapomnia�a o tym �wiecie, o jego mieszka�cach i ich losie, zapomnia�a jego nazwy.

Gdzie� na tej planecie znajdziesz rozleg��, opustosza�� r�wnin�, si�gaj�c� a� po lini� widnokr�gu i jeszcze dalej. Nic na niej nie ro�nie, nic nie �yje, �aden krzew, nawet �d�b�o trawy, �adna ro�lina ani zwierz�, wsz�dzie tylko szara ska�a i szary py�. Cho�by znalaz� si� kto�, kto zapragn��by przemierzy� t� p�ask� przestrze�, b�dzie maszerowa� ca�e dnie i tygodnie, nie napotykaj�c �adnego wzniesienia ani doliny, nie znajdzie nic do picia ani do jedzenia, nie zyska �adnego urozmaicenia pr�cz wschod�w i zachod�w pos�pnej s�onecznej tarczy � a� pewnego dnia dostrzeg�by na horyzoncie sylwetk� wielkiej budowli: pa�acu �ez.

Kruche wie�yczki stercz� wysoko ku niebu, jak wyszczerbione z�by starego wojownika, kt�ry nie podda si�, p�ki �yw. Z tych wie�yczek rozlega�y si� niegdy� wieczorami fanfary grane przez strojnie ubranych tr�baczy � ale to ju� tak dawno�

Gdyby mo�na by�o przekr�ci� z powrotem tarcz� czasu, daleko, daleko wstecz, wtedy wcale nie by�oby tu r�wniny. Wsz�dzie, gdzie teraz jest starta na g�adko ska�a, sta�yby domy, ci�gn�yby si� ulice, rozpo�ciera�y wspania�e place. W�wczas by�o tu ogromne miasto, stolica pot�nego kr�lestwa. Szerokie drogi rozchodzi�y si� we wszystkich kierunkach nieba, dalej, ni� si�gn�� okiem i przecina�y jak przesieki g�sty las okaza�ych budynk�w. Ruch na alejach i placach nigdy nie ustawa�, wszystko jedno, w dzie� czy w noc. Zreszt� w tym mie�cie, stale pogr��onym w z�ocistym blasku, nigdy nie zapada�a prawdziwa noc. Jego mieszka�cy �yli szcz�liwie i dostatnio, a gdy kto� wznosi� wzrok ku niebu, widzia� srebrzyste cielska mi�dzygwiezdnych statk�w kosmicznych, zostawiaj�ce na czystym niebie swe �lady � ob�oki, nim wyl�dowa�y w handlowym porcie lotniczym lub opu�ci�y atmosfer� planety, zd��aj�c ze swymi �adunkami ku dalekim celom, do kt�rej� z gwiazd, jakich miliony skrzy�y w g�rze i wabi�y z oddali.

Lecz potem gwiazdy zgas�y�

Nie pozosta�o nic z miasta, kt�re kiedy� zdawa�o si� nie�miertelne, niepokonane. Mo�na by kopa� do woli, a nie znalaz�oby si� �adnego �ladu �yj�cych tu dawniej ludzi. �adnych zasypanych resztek fundament�w, �adnych wskaz�wek o biegu nieistniej�cych ju� ulic, nic. Trwaj� wci�� tylko dzie� i noc, upa� i ch��d, czasem deszcz i wiecznie wiej�cy nad r�wnin� wiatr, przemiataj�cy szarobury py�, kt�ry bezlito�nie i nieustannie w�era si� w kamienne ozdoby pa�acu, jedynego stoj�cego tu jeszcze budynku. Dawniej, gdy byli tu jeszcze ludzie, uwa�ali pa�ac za najpi�kniejsz� budowl� galaktyki. Lecz niszcz�ca si�a czasu nie pozostawi�a �adnych �lad�w dawnej urody: kamienne rozety wie�, niegdy� por�wnywane do rozkwitaj�cych p�k�w kwiat�w, teraz oszlifowane zmieni�y si� w nieforemne szare bry�y, a z pe�nych artyzmu p�askorze�b na �cianach, dla zobaczenia kt�rych ludzie przebywali wiele lat �wietlnych, nie pozosta�y nawet �lady pozwalaj�ce si� domy�li�, gdzie si� kiedy� znajdowa�y. Pa�ac pogr��ony jest w rozk�adzie i opuszczeniu. Pop�kane mury i zapadni�te dachy nie chroni� przed wiatrem ani deszczem. Ch��d i upa� szarpi� resztki mur�w, czasem odpadnie kamie�, potoczy si� od�amek. Poza tym nic si� nie dzieje. Na �adnym z dziedzi�c�w ani korytarzy nie wida� �lad�w ludzkiego �ycia.

Jedyna cz�� budynku, kt�ra jest zupe�nie nietkni�ta, to sama sala tronowa. Dumnymi, wysokimi oknami wznosi si� nad ruin� i gruzami, a tajemnicze moce uchroni�y przed zniszczeniem subtelnie cyzelowane ornamenty pod oknami, zapomniane ozdoby gzyms�w i g��bokie ryflowanie kolumn.

Sala tronowa to pot�na hala, kt�rej sklepienie podpieraj� liczne kolumny. Niewyobra�alnie dawno urz�dzano tu zbytkowne ceremonie, wyg�aszano przejmuj�ce mowy i prowadzono pe�ne goryczy rokowania. Sala ta widzia�a wiele zwyci�stw i r�wnie wiele kl�sk. Nie � o jedn� kl�sk� za du�o�

Od tego czasu ogromny portal wej�ciowy pozostaje zamkni�ty i opiecz�towany. Z�ote inkrustacje na wewn�trznej stronie skrzyd�a drzwi zachowa�y si� jeszcze, lecz nie mo�na ich zobaczy�. S� zakryte wielkim portretem, o�wietlanym rz�dem wiecznie �wiec�cych lampek.

Z�oty tron w�adcy stoi naprzeciw na pode�cie. Na nim, bez ruchu, siedzi jedyna �ywa istota, kt�r� jeszcze kryj� te mury: w�adca we w�asnej osobie. Siedzi bez drgnienia, wyprostowany, r�ce z�o�one na pod�okietnikach. Mo�na by wzi�� go za martw� natur�, gdyby jego oczy nie patrzy�y um�czonym spojrzeniem, a klatka piersiowa nie wznosi�a si� i opuszcza�a r�wnomiernie.

Z okna mo�e widzie� r�wnin� wok� pa�acu, a� po horyzont. Na stole przed nim stoj� dwa wielkie monitory, kt�re dawno, dawno temu dzia�a�y i pokazywa�y obrazy z miejscowo�ci po�o�onych jeszcze dalej. Ale kiedy� obrazy zacz�y blakn��, a� potem na ekranach wida� by�o ju� tylko szare migotanie, przez lata i stulecia. Wreszcie najpierw jeden, potem drugi ekran zgas�. Od tego czasu urz�dzenia stoj� czarne i milcz�ce, bezu�yteczne dla w�adcy.

Spojrzenie w okno trafia zawsze na taki sam widok: monotonnie szara r�wnina, przechodz�ca gdzie� w oddali w monotonnie szare niebo. Tam na zewn�trz nic si� nie dzieje, nic si� nie zmienia.

W�adca cz�sto �yczy�by sobie oszale� i r�wnie cz�sto zadaje sobie pytanie, czy mo�e ju� oszala�. Lecz wie, �e nie jest szale�cem i nigdy nim nie zostanie.

Od czasu do czasu spada gdzie� gwiazda, w�adca wiele dni rozkoszuje si� tym niespodziewanym d�wi�kiem, ci�gle na nowo odtwarza go w uchu, by wysmakowa� do ko�ca, gdy� brak tu innych rozrywek.

Szk�o, z kt�rego wykonano okienne szyby, poddane w przeci�gu eon�w sile grawitacji, niesko�czenie powoli sp�ywa�o w d�. Z biegiem stuleci wysokie szklane szyby stawa�y si� grubsze przy dolnej kraw�dzi, a cie�sze przy g�rnej, a� pewnego dnia otwar�y si� u szczytu i da�y wiatrowi dost�p do pogr��onej w ciszy sali tronowej, najpierw gwizda�, jakby oci�gaj�c si�, potem jego �piew zmieni� si� w tryumfalne wycie.

Od tego czasu szyby poddawa�y si� dalej i dalej i dzi� wiatr hula po sali tak samo, jak nad r�wnin�. I przynosi kurz.

Kosztowna kryszta�owa pod�oga jest niewidoczna, pokryta py�em. Kurz osiad� na obrazach i statuetkach, na �cianach, na wy�cie�anych siedzeniach krzese�, nawet na ciele w�adcy. Pokry� jego ramiona i d�onie, �ono, stopy i w�osy. Jego twarz jest szara od kurzu, tylko �zy p�yn�ce z oczu zostawiaj� �lady na pomarszczonych policzkach, wzd�u� nosa, na g�rnej wardze i szyi, rozp�ywaj� si�, rysuj�c siateczk� na ko�nierzu p�aszcza koronacyjnego, niegdy� purpurowo czerwonego, teraz wyblak�ego i szarego.

W�adca widzi wok� siebie rozpad i czeka z niewypowiedzian� t�sknot�, a� maszyna za jego tronem wreszcie przestanie dzia�a�, jak wszystko poza ni�, i pozwoli mu umrze�.

Siedzi tak wi�c bez ruchu, lecz nie z w�asnej woli. Siedzi, gdy� kiedy� wszystkie mi�nie i �ci�gna w jego ciele zosta�y przeci�te, a ka�de w��kno nerwowe nieodwracalnie przepalone. Ledwie widoczne stalowe klamry trzymaj� czaszk�, na sta�e przykr�con� do oparcia tronu. Na wysoko�ci potylicy wnikaj� pod sk�r� g�owy, s� przykr�cone do ko�ci skroniowych i si�gaj� a� pod ko�� jarzmow�, gdzie zapewniaj� proste ustawienie czerepu. Dodatkowe klamry podtrzymuj� doln� szcz�k�, kt�ra bez nich opad�aby w d�.

Za tronem stoi pot�na, bezg�o�nie pracuj�ca maszyna, kt�ra od tysi�cy lat utrzymuje przy �yciu cia�o w�adcy. Od maszyny do plec�w prowadz� rury, grubo�ci m�skich ramion, niewidoczne dla obserwatora, gdyby taki wszed� do sali. To one sprawiaj�, �e klatka piersiowa ci�gle oddycha, a serce stale bije, to one zaopatruj� m�zg i inne organy w po�ywienie i tlen.

Oczy s� jedyn� cz�ci� cia�a w�adcy, kt�r� jest w stanie porusza�. Mo�e przelewa� tyle �ez, ile zechce i gdyby nie parowa�y, ca�a sala zatopiona by�aby wod� wyp�akanych przez niego �ez. Mo�e patrze�, gdzie zapragnie, ale od d�ugiego, d�ugiego czasu wpatruje si� ju� tylko w obraz przed sob�. To ponury, ironiczny obraz, kt�ry przez wszystkie epoki nie utraci� nic ze swego okropie�stwa: portret jego pogromcy. W�adca wpatruje si� w to oblicze i czeka na u�askawienie � czeka, czeka, czeka i p�acze.

Ognisko by�o ma�e, ledwie starcza�o, by mimo w�ciek�ego ch�odu doprowadzi� do wrzenia zawarto�� zawieszonego nad ogniem garnka. Siedzieli wok� szerokim kr�giem, kobiety, dzieci i plemienni starcy, milcz�co wpatrywali si� w zm�czone p�omienie, �uj�c niespiesznie. Pogr��eni w zamy�leniu pr�bowali wyd�u�y� jedzenie pospolitej md�ej papki, nabieranej palcami z wyszczerbionych drewnianych misek.

Rzucane przez ogie� �wiat�o s�abo rozja�nia�o zimne ska�y otaczaj�ce zgromadzonych. Smutno b��ka�o si� po zniszczonych twarzach, na kt�rych trudy wype�niaj�cej ich ca�e �ycie ucieczki wyry�y sw�j �lad. Nie mieli w nocy innego �wiat�a. Wielkie niebo nad nimi trwa�o czarne, jak niesko�czenie g��boka przepa��.

Cheun by� w tej grupie jedynym wojownikiem. W milczeniu jad� sw� papk�, wiedz�c, �e si� ni� nie nasyci. Syto�� � od chwili, gdy ostatnio czu� si� syty, min�y ju� lata. Wtedy mieszkali jeszcze w dolinach nad rzek�, z t�ustymi pastwiskami i �yzn� ziemi�. Teraz te doliny by�y w r�kach wroga, a pastwiska znikn�y na zawsze pod szar� mas�, kt�r� pokrywa� ka�dy wyrwany im skrawek ziemi.

Cheun jad� teraz szybciej. Musi wr�ci� do m�czyzn, trzymaj�cych stra� na wzniesieniu. Oni te� byli g�odni i czekali na jego powr�t.

K�tem oka widzia�, jak stary Soleun odstawia p�kni�t� misk� i z przelotnym u�miechem g�aszcze si� po brzuchu, z przyzwyczajenia, w�a�nie tak, jakby by� najedzony i zadowolony. Cheun rzuci� mu kr�tkie spojrzenie. Wiedzia�, co teraz nast�pi.

��Niebo nie zawsze by�o ciemne � zacz�� opowiada� Soleun piskliwym g�osem starca. � Nie zawsze wraz z nadej�ciem nocy przygniata�a ludzi ciemno��. Kiedy�, przed niewyobra�alnie d�ugim czasem, tak dawno, �e deszcz dawno zmy� do morza wszystkie g�ry, kt�re w�wczas by�y m�ode � wtedy w nocy na firmamencie nieba widnia�y gwiazdy.

Dzieci lubi�y te opowie�ci starego. Cheun niech�tnie skrzywi� twarz. Unikni�cie starczego zdziecinnienia by�o wystarczaj�cym powodem, by szuka� �mierci wojownika.

��Gwiazdy� Cho� min�o ju� tak wiele czasu, z naszej mowy nie znik�o to s�owo � dalej w zamy�leniu ci�gn�� Soleun. � Mimo, �e �adne �ywe oko nie widzia�o nigdy ani jednej gwiazdy, jednak z przekaz�w naszych przodk�w wiemy, �e gwiazda to ma�y punkcik s�abo �wiec�cy na nocnym niebie. By�y ich na niebie tysi�ce i tysi�ce tysi�cy. Wtedy sklepienie nieba w nocy, wysadzane wspaniale migocz�cymi �wiate�kami, przypomina�o drogocenn� bi�uteri�, w kt�r� wprawiono du�e i ma�e brylanty. Lecz zjawili si� wrogowie. Przyszli do naszego �wiata z innego, wrogiego, i gwiazdy zgas�y. Od tamtej pory noc� niebo jest ciemne i przyt�acza nasze dusze.

S�owa starego i �wi�ta powaga, z jak� je wypowiada�, wyzwoli�y w Cheunie wzruszenie, a� przeszed� mu po plecach dreszcz, kt�ry natychmiast go zirytowa�.

��Od tej chwili wrogowie nas prze�laduj�. Krok za krokiem przep�dzaj�, zabijaj� i czyni� nasz �wiat niemo�liwym do zamieszkania. Nikt nie wie, dlaczego to robi�. Wyp�dzaj� nas i powi�kszaj� Szar� Ziemi�, coraz dalej i dalej. Na poz�r wygl�daj� na ludzi jak my, lecz w rzeczywisto�ci s� s�ugami Z�ego. S� nieprzyjaci�mi nie tylko naszymi, ale wszelkiego �ycia, chc�, by pewnego dnia Szara Ziemia pokry�a ca�y �wiat, �eby nie by�o ju� nic innego, tylko Szara Ziemia a na jej �rodku pa�ac, kt�ry nazywaj� pa�acem �ez. My jednak wiemy, �e nasi wrogowie s�u�� Z�u, wiemy, �e z tego powodu czeka ich ostateczna kl�ska. Z�o nie mo�e trwa� samo z siebie. Mo�e pokonaj� nas, lecz w ko�cu ponios� kl�sk� i popadn� w zapomnienie. My mo�e zginiemy, lecz b�dziemy �y� wiecznie. Wszystkie te potworno�ci pewnego dnia si� sko�cz�. Nadejdzie dzie�, w kt�rym na nowo zab�ysn� gwiazdy. A kiedy zn�w zobaczymy gwiazdy, b�dziemy wybawieni.

Przy tych s�owach twarze dzieci podnios�y si� w ciemno�� i przerazi�y na widok ci���cej nad nimi pustki. Wzrok starszych pozosta� t�po skierowany na ziemi�, a powiew ich oddech�w bieli� si� mgli�cie w po�wiacie ma�ego ogniska.

Pewnego dnia. Nikt nie wiedzia�, kiedy to nast�pi. Prawdopodobnie, nim nadejdzie �w dzie�, deszcz sp�ucze z oblicza �wiata tak�e g�ry wznosz�ce si� wok� nich.

Cho� nie wyjad� jeszcze wszystkiego ze swej miski, Cheun wsta� z gniewn� gwa�towno�ci�. Nieuwa�nie poda� misk� siedz�cej obok kobiecie i opu�ci� kr�g, odchodz�c w ciemno��.

Tutaj nie widzia� ju� nic. Posuwaj�c si� naprz�d, dotyka� ska�, w g�r�, drog�, dok�adnie zapami�tan� za dnia. Wa�ny by� ka�dy szmer; rejestrowa� najmniejsz� zmian� echa powtarzaj�cego odg�os jego krok�w. �cie�ka by�a stroma i niebezpieczna.

Mia� zadyszk�, gdy dotar� do wartowni, urz�dzonej na przeciwleg�ym zboczu �a�cucha g�rskiego. Kto� przywita� go klepni�ciem w rami�. Cheun chwyci� d�o� i rozpozna� Onnena, wodza plemienia.

��Cheun! Co s�ycha� na dole? Starcy zn�w pocieszaj� si� bajaniem?

Cheun w�szy� gniewnie. Wyczuwa� obecno�� innych m�czyzn, szmer ich oddech�w i porusze�. W powietrzu czu� by�o strach i z�o�� � obezw�adniaj�ce zw�tpienie, �wiadomo��, �e nie ma sposobu, by obroni� si� przed wrogiem.

��Soleun opowiada stare legendy. M�wi, �e musimy tylko poczeka�, a wrogowie sami � w�asn� z�o�liwo�ci� � doprowadz� do swej kl�ski.

W ciemno�ci zabrzmia�y pojedyncze �miechy, twarde i urwane, jak szczekni�cia. Wiatr, ledwie tu wyczuwalny, jednak k��liwie zimny, sprawi�, �e Cheun poczu� na twarzy b�l. Dziurki nosa zdawa�y si� zamarza� od wewn�trz i traci� w nich czucie.

��Dzia�o si� co� na granicy? � rzuci� pytanie w nieprzeniknion� noc.

��Nic � powiedzia� kto�.

Cheun po omacku podszed� do przodu, a� zobaczy� dolin� po przeciwnej stronie wzniesienia. Tam dojrza� inne �wiat�o, �wiat�o wroga. Ledwie widoczny, ciemnoniebieski �wietlny r�bek wskazywa� przebieg umocnionej granicy. Promienie by�y tak rozproszone, �e nie da�o si� rozpozna� �adnych szczeg��w, tylko kanciaste kontury kolosalnych maszyn, ustawionych wzd�u� granicy.

Cheun przypomnia� sobie, jak b�d�c dzieckiem, pierwszy raz ujrza� ten widok. Wcze�niej granica by�a ci�gn�cym si� bez ko�ca niepozornym ogrodzeniem z drutu zabijaj�cego uderzeniem pioruna ka�dego, kto zanadto si� do niego zbli�y�. Drut nocami �arzy� si� b��kitnym �wiat�em niczym nieustanna pogr�ka. Pewnego dnia pojawi�y si� maszyny, powoli, jak wielkie zwierz�ta z szarej stali. Nadjecha�y nieko�cz�cym si� ci�giem i uformowa�y tyralier�, jedna przy drugiej, a� w ko�cu front jad�cych maszyn rozci�ga� si� od horyzontu po horyzont.

Sta� tam i czeka�, co nast�pi. Jego plemi� nie czeka�o; spakowali sw�j niewielki dobytek i odeszli. Lecz z oddali widzia� jeszcze: przyszli ludzie i rozebrali p�ot. I cho� by� tak m�ody, jednak poj��, �e robili to po to, by otworzy� drog� dla Szarej Ziemi, dla wroga, kt�ry chce zabi� ich wszystkich, mimo �e nic mu nie zrobili.

I tak ju� by�o zawsze. Ci�gle musieli ucieka�, coraz wy�ej na p�noc, robi�o si� coraz zimniej i mieli coraz mniej jedzenia. Czasem musieli walczy� z innymi plemionami, na kt�rych tereny wdarli si�, uciekaj�c przed wrogiem. A teraz dotarli na skraj skalistego Masywu P�nocnego. Pozosta�a im ju� tylko droga na �miertelnie zimne, bezp�odne pustkowie, gdzie nadejdzie ich koniec w�r�d nagich ska� i stromych w�woz�w.

��O czym my�lisz, Cheun? � znienacka spyta� Onnen tu� przy nim.

Cofn�� si�. Nie s�ysza� podchodz�cego przyw�dcy, tak bardzo pogr��ony by� w rozmy�laniach i wspomnieniach.

��Nie wiem, dok�d tym razem mogliby�my uciec � wyja�ni�. � Zosta�a nam ju� tylko skalna pustynia, a za ni� wieczny l�d. Wszystko jedno, co zrobimy � mo�emy wybiera� tylko mi�dzy �mierci� szybk� lub powoln�.

��A co ty wybierasz?

��Ja zawsze wybieram walk�.

Onnen milcza� przez chwil�.

��Planowa�em, �e gdy zn�w trzeba b�dzie wyruszy�, p�jdziemy w kierunku wschodu s�o�ca. Je�li pog�oski nie k�ami�, s� tam ciep�e doliny, �yzna gleba i dobrze odkarmione zwierz�ta. Lecz to d�ugi marsz, �eby go przetrzyma�, potrzebowaliby�my nast�pnych �niw. Atak nadchodzi za wcze�nie. Wrogowie w najbli�szych dniach rusz� naprz�d i zniszcz� ostatnie pola tam w dole, a je�li jeszcze tutaj b�dziemy, zabij� i nas.

��Nie pozostaje nam wi�c nic innego, tylko ucieka� i zostawi� starych i os�abionych � stwierdzi� Cheun. Musia� kiedy� podczas ucieczki zostawi� sw� chor� matk� i z daleka przygl�da� si�, jak jej chata wali si�, uderzona ognistym piorunem wroga.

��Mam inny plan � powiedzia� Onnen. � Spr�bujemy ich zatrzyma�.

Cheun nie by� pewien, czy to wszystko nie jest tylko z�ym snem. Zatrzyma�? Co wygadywa� przyw�dca? �adna bro� nie by�a w stanie zrobi� nawet drobnej rysy na stalowych kolosach wroga.

��Jak to sobie wyobra�asz?

��Chc� zabi� jednego z nich i zdoby� jego bro� � spokojnie wyja�ni� Onnen. � Nasza bro� nie mo�e si� mierzy� z ich maszynami, ale je�li skierujemy na nich ich w�asn� bro�, mo�e b�dziemy mieli jak�� szans�.

To by� sen. Koszmarny sen.

��Onnen, tych maszyn s� tysi�ce. Nawet je�li uda�oby si� zniszczy� jedn� z nich, to nic nie zmieni�

��Ale je�li zdob�dziemy maszyn� i zaatakujemy ni� inne � to by co� zmieni�o!

��Oni s� mocniejsi, Onnen. Zniszczysz jedn�, a na jej miejsce przyjedzie sto nast�pnych.

G�os wodza sta� si� nagle ci�ty, niecierpliwy.

��Czy nie m�wi�e�, �e zawsze wybierasz walk�, Cheun?

Cheun milcza�.

��Teraz mamy ostatni� okazj�, by co� zrobi� � t�umaczy� Onnen. Po�o�y� d�o� na ramieniu Cheuna i ten, cho� nie m�g� tego widzie�, wiedzia�, �e w�dz wskazuje na r�wnin� w dole, na granic�. � Rozmontowali p�ot miotaj�cy pioruny, a ich maszyny stoj� wystarczaj�co szeroko, by m�g� si� mi�dzy nimi przemkn�� cz�owiek. Popatrz � przy niekt�rych maszynach �wiat�o jest bardzo, bardzo s�abe. Mo�emy zakra�� si� pod os�on� ciemno�ci, wej�� na Szar� Ziemi� i zaatakowa� od ty�u � na pewno nie licz� si� z czym� takim. Poczekamy, a� kt�ry� z nich p�jdzie gdzie� sam i zabijemy go strza��.

Cheun musia� przyzna�, �e Onnen dobrze przemy�la� sw�j plan. Za dnia cz�sto widzieli pojedyncze osoby za szpalerem maszyn. Wprawdzie na Szarej Ziemi nie ma gdzie si� schowa�, ale to nie b�dzie potrzebne, dop�ki jest jeszcze ciemno. Uderzyliby od strony, z kt�rej wrogowie nie spodziewaj� si� ataku, a poniewa� maszyny stoj� otoczone swym bladoniebieskim �wiat�em, oni widzieliby wroga, a on ich nie.

A lepiej by�o zgin�� w walce ni� w obozie chorych.

��Id� z tob� � powiedzia� Cheun.

Onnen klepn�� go w rami�, zadowolony, z widoczn� ulg�.

��Wiedzia�em.

Gdy �mia�e przedsi�wzi�cie zosta�o postanowione, nie zwlekali ani chwili. Onnen zebra� wok� siebie ludzi i jeszcze raz wyja�ni�, co chc� zrobi�. Jednemu z najm�odszych kaza� zosta� na stra�y, poleci� sprawdzi� bro� � kamienne siekiery, oszczepy, �uki i strza�y � i zaraz zacz�li schodzi� w d� ku polom.

Odnajdowali �cie�k� tak�e w mroku. Palcami wymacywali kamienie, suche ga��zie, krusz�cy si� mech i zag��bienia w skale. Stopy posuwa�y si� po �wirze, wyszukiwa�y stopnie, muldy i p�ki skalne. Ka�dy wiedzia�, kiedy musi si� pochyli�, a gdzie uwa�a�, by nie spa��.

Cheun czu�, jak w jego sercu rodzi si� pe�na ironii z�o�� i rozpala wol� walki. Dawniej cz�sto t�umi� w sobie nienawi�� do wrog�w, by nie czu� b�lu w�asnej s�abo�ci, ca�kowitej bezsilno�ci, by si� do niej nie przyznawa�. Teraz sama my�l, �e mo�e uda im si� zada� mocniejszemu wrogowi cho�by tylko bolesn� ran�, otwar�a zapory nagromadzonej przez ca�e �ycie nienawi�ci i nape�ni�a go energi� nie znaj�c� lito�ci.

Przyszli tu z innego �wiata, by zabija� i niszczy�, je�eli nawet kiedy� by� po temu jaki� pow�d, nikt o nim nie pami�ta�, odk�d ludzie si�gali pami�ci�. A co b�dzie, gdy pewnego dnia doko�cz� swego bezsensownego dzie�a, gdy zabij� wszystkich i pokryj� ca�y �wiat szarym dywanem? Mo�e, zastanowi� si� Cheun, by�o ca�kiem odwrotnie, ni� opowiada�y legendy. Mo�e trzeba zniszczy� wrog�w, by na nowo zobaczy� gwiazdy.

W ko�cu na podeszwach st�p poczu� wyschni�t� traw� r�wniny. Mia� sucho w ustach i wiedzia�, �e pozostali czuli podobnie. Nikt nie odzywa� si�.

Maszerowali w kierunku niebieskiego �aru, przez suche, szeleszcz�ce k�py traw, przez trzaskaj�ce zdradziecko kalekie zaro�la i m�ode krzewy, rosn�ce na polach i nie maj�ce nigdy dojrze�. Otacza�a ich czer�, ci�gn�ca si� bez ko�ca we wszystkich kierunkach, a� po ciemnoniebieskie migotanie przed nimi, kt�re wygl�da�o jak szew od jednego kra�ca �wiata po drugi. Nie by�o s�ycha� nic poza szmerem krok�w i oddech�w. Wszystkie zwierz�ta, nawet najmniejsze gryzonie i owady uciek�y od strefy Szarej Ziemi. Tylko oni maszerowali w jej kierunku.

Gdy min�li pola, Onnen zatrzyma� grup�.

��Musimy dok�adnie zastanowi� si�, kt�r�dy i�� � wyszepta�. � My�l�, �e najlepiej b�dzie, je�li p�jdziemy parami. Ka�da para znajdzie inn� szczelin�, przemknie mi�dzy pojazdami, potem spotkamy si� po drugiej stronie na Szarej Ziemi. P�jdziemy po kolei; nie wszyscy na raz. Czy kto� ma lepsz� propozycj�?

Nikt nic nie powiedzia�. D�onie maca�y w ciemno�ci, w milczeniu utworzyli dw�jki.

��Wi�c � naprz�d! � sykn�� przyw�dca. Pierwsza para ruszy�a. Po chwili w �wietle granicznym zobaczyli kontury cia� dw�ch m�odych wojownik�w. Przy pojazdach wroga wydali si� nieoczekiwanie drobni i delikatni, Cheun dopiero teraz uzmys�owi� sobie, jak pot�ne by�y maszyny � ogromne, ponure g�ry metalu na opancerzonych ko�ach.

Mimowolnie potrz�sn�� g�ow�. Wrogowie byli s�ugami Z�a, tak, byli silniejsi, niesko�czenie mocni. Byli zwyci�zcami i pozostan� nimi po wsze czasy.

A im pozosta�a tylko honorowa �mier�. Przynosi�a przynajmniej wyzwolenie od nieko�cz�cej si� ucieczki i od pozbawionego nadziei cierpienia.

Dwa trzaski jak uderzenie pejczem przeci�y mro�ne powietrze i kaza�y czekaj�cym skurczy� si�. Z przera�eniem patrzyli, jak obaj wojownicy padaj�, machaj�c bez�adnie r�kami.

��Sta�! � krzykn�� Onnen, by zatrzyma� drug� grup�, kt�ra ju� ruszy�a w drog�.

Stali bez ruchu i czekali. Nic si� nie dzia�o, wszystko trwa�o w ciszy.

��Musimy co� wymy�li� � szepn�� w ko�cu Onnen. � Wygl�da na to, �e nie ma przej�cia, cho� brak ogrodzenia. Musimy wymy�li� co� innego�

Cheun wyci�gn�� r�k� i dotkn�� jego ramienia.

��To nie ma sensu, Onnen. Je�li nie mo�emy wej�� na Szar� Ziemi�, nic nie poradzimy.

��Nie poddam si� tak po prostu! � Zasycza� ze z�o�ci� Onnen. � Musimy si� jeszcze raz zastanowi�

Nagle powietrze wype�ni�o si� niskim, bucz�cym d�wi�kiem, narastaj�cym powoli, przypominaj�cym grzmoty w oddali. Cheun obr�ci� si�, pr�bowa� odkry� jego �r�d�o. Brzmia� gro�nie.

��Atak � westchn�� kto�. � Zaczyna si�.

��Jeszcze nigdy nie posuwali si� noc� � upiera� si� t�po Onnen.

Do buczenia do��czy�o wysokie brz�czenie, jakby ogromne stado komar�w zbli�a�o si� nieub�aganie. Robi�o si� coraz g�o�niejsze i ostrzejsze.

��A jednak � powiedzia�. � To oni.

Wtedy buchn�o na nich �wiat�o, niezno�nie jaskrawe po ca�kowitej ciemno�ci, pora�aj�ce w swej si�gaj�cej od horyzontu po horyzont pe�ni. Tak niespodziewanie dotkn�o nieprzygotowanych oczu, �e wydawa�o si� ja�niejsze od s�o�ca, ja�niejsze ni� sto s�o�c. Cheun przycisn�� do zamkni�tych oczu zaci�ni�te w pi�ci d�onie, a i tak przenika�o pod powieki, jakby kto� je przez nie przeciska� i sprawia�o b�l. A potem ziemia pod ich stopami zadr�a�a. Wiedzia�, co to znaczy: maszyny wroga ruszy�y i toczy�y si� naprz�d, nieustannie, wprost na nich.

��Odwr�t! � krzykn�� i zrobi� krok w ty�, ci�gle z zamkni�tymi, �zawi�cymi oczyma, palonymi przez �wiat�o jak przez ogie�. T�py grzmot szarych kolos�w wype�nia� powietrze, zgrzyt k�, trzask �amanych ga��zi i p�kaj�cych kamieni. W jednej chwili zrobi�o si� tak g�o�no, �e nie m�g� s�ysze� innych.

Wtedy pojawi�y si� znowu te ostre, wyj�ce d�wi�ki, po kt�rych zawsze nast�powa�y krzyki jego towarzyszy. Cheun bieg�, bieg� w imi� swego �ycia i �ycia swego plemienia. By�y w nim gniew i strach, oba przydawa�y jego stopom skrzyde�. Walka. To tak�e mog�a by� walka. Czasem walka polega�a na tym, by biec, ucieka� przed mocniejszym wrogiem, by ze wszystkich si� stara� si� umkn��.

Zn�w trzask jak uderzenie pejczem daleko w tyle, ten by� przeznaczony dla niego. Poczu� nag�y jak b�yskawica b�l, przenikaj�cy ca�e cia�o, kt�ry rzuci� go w prz�d jak nieoczekiwane uderzenie w plecy. Nie ustaj�c w biegu, mimowolnie si�gn�� r�k� do miejsca, sk�d bra� pocz�tek b�l i przez �zy w oczach zobaczy� na d�oni krew. Du�o krwi.

Wr�g trafi� go, ale on �y� jeszcze. Nie poddawa� si�. Biec dalej. Wr�g pope�ni� b��d. Nawet wr�g robi czasem b��d. Nawet te kolosy nie mia�y nieograniczonej w�adzy. By� dostatecznie daleko, by m�c uciec. Ucieknie. Uda mu si�. Krwawi, tak, ale to nic nie znaczy. Walczy�. Biec. Biec coraz dalej. Zawsze wybiera� walk�. Wyzwanie. On, wojownik. On, Cheun z plemienia Oneun. Dotar� do st�p g�r, nim upad�, zdo�a� wspi�� si� jeszcze kawa�ek �cie�k�, o�wietlon� teraz jasnym �wiat�em.

Tym razem to by�o to. Cheun le�a� na plecach z zamkni�tymi oczami, przyciska� r�ce do rany i czu�, jak uchodzi z niego �ycie. Nieoczekiwanie jasno widzia�, �e umrze, by�o mu tylko �al plemienia, kt�re b�dzie musia�o bez wojownik�w ucieka� dalej we wrog�, martw� dal, a� wszyscy zgin�.

S�ysza� odg�osy nacieraj�cego wroga, czu� na plecach beznadziejne dr�enie ziemi i s�ysza� tysi�ckrotne trzaski �amanych i mia�d�onych ro�lin. Oddycha� coraz ci�ej. Wi�c tak wygl�da koniec. Jego koniec. Przynajmniej wykrwawi si� na d�ugo przed tym, nim maszyny zaczn� wspina� si� pod g�r�. Wype�ni�a go samotno��, dysza�, le��c uczepiony ostatniej iskry �ycia. Zastanawia� si�, czy jest kto�, czyjej obecno�ci pragn��by teraz, lecz nikt nie przychodzi� mu do g�owy. Taki wi�c by� jego koniec: n�dzny.

Nagle nast�pi�a cisza i �adne wi�cej �wiat�o nie przenika�o przez powieki. Cheun otworzy� oczy. Nad sob�, na niesko�czenie szerokim nocnym niebie, ujrza� gwiazdy.

Na co to wszystko? Sam nie wie. Po tych wszystkich latach, niezliczonych pos�pnych odkryciach i krwawych zaj�ciach, po tak wielu koszmarach�

��Komendant Wasra?

Niech�tnie obejrza� si�. To Jegulkin, nawigator, wida� by�o, �e niech�tnie mu przeszkadza.

��Tak?

��Zbli�amy si� do planety G-101/2. Czy s� jakie� specjalne instrukcje?

Wasra nie musia� si� zastanawia�. Przez ostatnie miesi�ce l�dowali na tylu planetach podobnych do tej, tylekro� og�aszali koniec cesarstwa, a� czasem zdawa�o mu si�, �e �ni, �e to w sennym koszmarze skazano go na powtarzanie przez wieki wci�� tych samych s��w i gest�w. Nie, przypomnia� sobie, tym razem jest inaczej; dla tej planety mia� specjalne rozkazy. Ale to niczego nie u�atwia�o.

���adnych specjalnych rozkaz�w. Szukamy portu kosmicznego i l�dujemy.

��Tak jest, komendancie.

Wasra wpatrywa� si� w wielki ekran g��wny, ukazuj�cy przestrze� kosmiczn� tak, jak widzia�o j� nieuzbrojone oko. Ma�a, �wiec�ca matowym �wiat�em plamka by�a coraz bli�ej: druga planeta s�o�ca G-101, Mieszkali na niej tkacze w�osianych kobierc�w, jak na tysi�cach innych planet. Planet, kt�re zdawa�y si� by� wszystkie podobne.

A za ni� zimnym �wiat�em b�yszcza�y gwiazdy, z kt�rych ka�da by�a innym s�o�cem lub nale�a�a do innej galaktyki. Wasra ponuro zadawa� sobie pytanie, czy kiedykolwiek uda im si� ostatecznie wydosta� z imperium cesarza, pozby� cesarskiego dziedzictwa. Nie widzia� na to szans. Czy kto� kiedy� zyska pewno��, �e za tymi nieruchomymi punktami �wiat�a nie kryje si� nast�pna nie odkryta cz�� monarchii, �e nie otworz� si� tam drzwi do kolejnej strasznej tajemnicy?

W pokrywie aparatury zobaczy� swoje odbicie i zdziwi� si�, jak cz�sto w ostatnich tygodniach, �e jego twarz wci�� wygl�da m�odo. Szary mundur komendanta zdawa� si� by� zrobiony z materia�u ci�szego ni� te, z kt�rych szyto mundury noszone przez niego dotychczas, a insygnia ci��y�y mu z dnia na dzie� coraz bardziej. Osi�gn�� akurat pe�noletno��, gdy przy��czy� si� do ekspedycji genera�a Karswanta, m�ody �o�nierz, kt�ry chcia� prze�y� podniecaj�ce przygody i sprawdzi� si�. A dzi�, cho� sp�dzi� tylko trzy lata w tej ogromnej prowincji, czu� si� tak stary, jak sam cesarz i nie m�g� poj��, jak to mo�liwe, �e nie wida� tego na jego twarzy.

Zdawa�o mu si�, �e mieli ju� za sob� tysi�ce l�dowa� takich jak to i za ka�dym razem by�o tak samo.

Chocia� nie � ta planeta by�a jednak czym� szczeg�lnym. W�a�ciwie to w�a�nie tutaj zacz�o si� to wszystko. SALKANTAR ju� kiedy� na niej l�dowa�, po uci��liwym, ci�gn�cym si� tygodniami b��dzeniu, dysponuj�c tylko starymi, pe�nymi b��d�w mapami. Wtedy by� jeszcze zwyk�ym cz�onkiem za�ogi i nikt nie spodziewa� si�, �e czekaj� ich krwawe walki z cesarskimi oddzia�ami, kt�re nie maj� poj�cia o �mierci cesarza i o upadku imperium. Wtedy zdawa�o si�, �e ekspedycja zosta�a ju� zako�czona. Szykowano si� do powrotu, czyniono przygotowania do wielkiego skoku przez pr�ni� mi�dzygalaktyczn�. Wasra kierowa� pracami porz�dkowymi na trzecim pok�adzie i gdyby mu kto� powiedzia�, �e za dwa lata b�dzie komendantem SALKANTARA, wy�mia�by go. A jednak tak si� sta�o i te dwa bezlitosne lata zrobi�y z ch�opca m�czyzn�. A wszystko zacz�o si� tutaj, na tej planecie, kt�rej jasna, sroga, piaskowo-br�zowa tarcza powoli stawa�a si� coraz wi�ksza i okr�glejsza, i na jej powierzchni mo�na by�o zauwa�y� zarysy pierwszych kontur�w.

Wasra przypomnia� sobie rozmow� z genera�em Karswantem, jakby odby�a si� wczoraj, a nie wiele tygodni temu. Opryskliwy stary cz�owiek, kt�rego wszyscy si� bali, ale ka�dy kocha�, pokaza� mu zdj�cie.

��Nillian Jegetar Cuain � powiedzia�, a w jego g�osie brzmia� niepoj�ty smutek. � Gdyby nie ten cz�owiek, byliby�my od niemal trzech lat w domu. Chcia�bym, �eby�cie dowiedzieli si�, co si� z nim sta�o.

Ten m�czyzna wyl�dowa� na G-101/2, na przek�r wyra�nym instrukcjom i odkry� w�osiane kobierce. Z pocz�tku Wasra nie m�g� uwierzy� w pog�oski przenikaj�ce do kwater za�ogi, tak wydawa�y si� absurdalne; ale potem raport Nilliana potwierdzono co do najmniejszego szczeg�u. W�osiane kobierce, jak o�wiadczy�o dow�dztwo ekspedycji, by�y niezwykle pracoch�onnymi wyrobami tkanymi z ludzkich w�os�w, w rzeczywisto�ci tak pracoch�onnymi, �e jeden tkacz przez ca�e �ycie by� w stanie zrobi� tylko jeden kobierzec. Ale nawet to by�oby warte najwy�ej wzmianki w raporcie ekspedycji, gdyby nie nieoczekiwane uzasadnienie: te kobierce, jak twierdzili tkacze, by�y przeznaczone do pa�acu cesarza, a ich wyr�b uwa�ano za �wi�ty obowi�zek. To wymaga�o wyja�nienia � bo ka�dy, kto kiedykolwiek by� w cesarskim pa�acu, potwierdza�, �e wprawdzie mo�na tam znale�� najbardziej zadziwiaj�ce rzeczy, ale na pewno �adnego w�osianego kobierca.

Flota ekspedycji zaj�a pozycje wyczekuj�ce i po kilku miesi�cach rzeczywi�cie pojawi� si� wielki, ci�ko schodz�cy do l�dowania statek transportowy, kt�ry siad� na planecie i po oko�o dw�ch tygodniach j� opu�ci�. Polecieli za nim, zgubili go, ale za to odkryli nast�pn� planet�, na kt�rej tkano w�osiane kobierce, z tym samym religijnym uzasadnieniem. A potem jeszcze jedn� i jeszcze, wkr�tce tuziny i setki, a potem �odzie ekspedycji wyruszy�y ponownie i znajdowa�y coraz wi�cej �wiat�w, w kt�rych tkano w�osiane kobierce, wys�ano stada automatycznych robot�w rozpoznawczych, kt�re tak�e meldowa�y wci�� to samo, i gdy odkryto ju� dziesi�� tysi�cy takich �wiat�w, zaprzestano dalszych poszukiwa�, cho� nale�a�o si� spodziewa�, �e jest ich jeszcze wi�cej�

Zacz�y dzia�a� nap�dy i od ich t�pego dudnienia zadr�a�a pod�oga pod stopami. Wasra chwyci� mikrofon ksi��ki pok�adowej.

��Za chwil� l�dujemy na drugiej planecie s�o�ca G-101, w kwadrancie 2014-BQA-57 sektor 36-01. Nasz czas standardowy 9-1-178005, ostatnie skalowanie 2-12. Lekki kr��ownik SALKANTAR, komendant Jenokur Taban Wasra.

Wida� ju� by�o l�dowisko, ogromn� utwardzon� nawierzchni�, pokryt� bliznami i osmalon� przez przestarza�e nap�dy. Stary port kosmiczny, istniej�cy od tysi�cy lat. Ka�da z tych planet mia�a dok�adnie taki sam port, wszystkie wygl�da�y podobnie. Wok� l�dowiska rozci�ga�o si� zawsze rozleg�e stare miasto, a wszystkie drogi tego �wiata zdawa�y si� do niego prowadzi� i w nim ko�czy�. Teraz ju� wiedzieli, �e tak w�a�nie by�o.

Brzmienie nap�d�w zmieni�o si�.

��L�dowanie! � og�osi� pilot.

Z grzmi�cym �omotem, przera�aj�cym �miertelnie ka�dego, kto pierwszy raz lecia� statkiem kosmicznym, SALKANTAR osiad� na powierzchni. Lecz m�czy�ni i kobiety na pok�adzie prze�yli ju� zbyt wiele, by w og�le zwr�ci� uwag� na ten d�wi�k.

Wrota wielkiej grodzi g��wnej powoli otwar�y si� przed nimi i na wyszczerbion� p�yt� l�dowiska spuszczono ze �wistem platform� roz�adunkow�. Do wn�trza wdar�y si� zapachy, ci�ki, wzbudzaj�cy md�o�ci od�r fekali�w i zgnilizny, kurzu, potu i n�dzy, kt�ry zdawa� si� osadza� we wn�trzu nozdrzy jak futrzana podszewka. Wasra pochylaj�c ku sobie g�owic� male�kiego mikrofonu, jeszcze raz zadawa� sobie pytanie, dlaczego wszystkie te �wiaty wydziela�y t� sam� wo�. To pytanie przychodzi�o mu na my�l przy ka�dym l�dowaniu. Wydawa�o si�, �e nie ma odpowiedzi, nigdzie w tej zapomnianej przez bog�w galaktyce, tylko same pytania.

By�o gor�co. �ar bladego s�o�ca dr�a� nad ci�gn�cym si� bez ko�ca, poszarza�ym od kurzu l�dowiskiem, od miasta zbli�a�a si� grupa starych m�czyzn, krocz�cych w po�piechu, lecz r�wnocze�nie z niezwyk�� pokor�; ubrani w ciemne ci�kie togi, kt�rych noszenie przy tej temperaturze musia�o by� tortur�. Wasra wyszed� im naprzeciw przez otwart� gr�d� i czeka�, a� m�czy�ni zbli�� si� do dolnej kraw�dzi platformy.

Zauwa�y� spojrzenia, jakie podchodz�c, rzucali na statek kosmiczny, wygl�da� tak odmiennie od statk�w kiedykolwiek tu widzianych. Teraz patrzyli na niego nie�mia�o, niepewnie, w ko�cu jeden z m�czyzn sk�oni� si� i powiedzia�:

��B�d� pozdrowiony, kosmiczny �eglarzu. Oczekiwali�my Was, za pozwoleniem, wcze�niej�

Zawsze ten sam strach. Gdziekolwiek przybywali, wsz�dzie to zmieszanie, spowodowane za�amaniem transportu w�osianych kobierc�w, kt�ry funkcjonowa� bez zarzutu od tysi�cy lat. Nie przyznawali si� do tego nawet sami przed sob�. Ich powitania tak�e brzmia�y podobnie.

Wszystko by�o podobne, te wielkie, zapuszczone porty kosmiczne, te przycupni�te, zbiednia�e, cuchn�ce miasta wok� nich i ci starzy m�czy�ni w swych znoszonych, ponurych togach, kt�rzy niczego nie chcieli zrozumie�, opowiadali ci�gle o cesarzu i jego imperium oraz o innych planetach, na kt�rych robiono wino na cesarski st� lub pieczono chleb, o planetach, kt�re tka�y dla niego ubrania, hodowa�y kwiaty lub tresowa�y �piewaj�ce ptaki do jego ogrod�w� Lecz nie znale�li nic podobnego, tylko tysi�ce �wiat�w, w kt�rych tkano w�osiane kobierce, nic, tylko kobierce, nie ko�cz�cy si� strumie� dywan�w z ludzkich w�os�w, od tysi�cleci p�yn�cy przez t� galaktyk�

Wasra w��czy� mikrofon, przesy�aj�cy wzmocniony g�os do umieszczonych na zewn�trz g�o�nik�w.

��Oczekiwali�cie �eglarzy cesarza � wyja�ni�, jak wielekro� przedtem. � My nimi nie jeste�my. Przybywamy, by wam powiedzie�, �e nie ma ju� cesarskich kosmicznych �eglarzy, nie ma te� cesarza i mo�ecie zaprzesta� tkania w�osianych kobierc�w. � Bez trudu przeszed� na dawny Paisi, kt�rym m�wiono we wszystkich �wiatach tej galaktyki, ta �atwo�� czasem niemal go przera�a�a. Prawdopodobnie po powrocie do domu wywo�a niejedno zdziwione spojrzenie.

Starcy, wszyscy nosz�cy insygnia dostojnik�w cechu tkaczy w�osianych kobierc�w, wpatrywali si� w niego z przera�eniem. Wasra skin�� g�ow� dow�dcy grupy propagandowej i w chwil� potem z platformy zeszli m�czy�ni i kobiety, nios�c wytarte teczki, a w nich fotografie i zniszczone odtwarzacze filmowe. Robili wra�enie zm�czonych, szli jak lunatycy. Komendant wiedzia�, �e staraj� si� nie liczy�, ile takich planet czeka jeszcze przed nimi.

Widzieli ju� � to by�a przynajmniej jaka� odmiana w rutynie � najr�niejsze reakcje na wiadomo�� o ko�cu cesarskiego imperium. Na niekt�rych planetach cieszono si�, �e mo�na zrzuci� pa�szczy�niane jarzmo gobeliniarstwa. Na innych zn�w kamienowano ich jak heretyk�w, obrzucano wyzwiskami i prze�ladowano. Mieli do czynienia ze starszymi cechu, kt�rzy z nieznanych �r�de� wiedzieli ju� o �mierci cesarza, nalegali jednak, by nie m�wi� o tym ludziom, obawiali si� o sw� pozycj� w spo�ecze�stwie. Wasra wiedzia�, �e i tak nie maj� wp�ywu na bieg wydarze� po ich odje�dzie. W niekt�rych �wiatach b�dzie pewnie musia�o min�� jeszcze kilka stuleci, nim naprawd� sko�cz� si� stare porz�dki.

Przypomnia�y mu si� instrukcje genera�a. Sapn�� gniewnie, bo niemal o nich zapomnia� i wyj�� sw�j komunikator.

��Tu komendant. Przodownik Stribat, prosz� do mnie do grodzi wyj�ciowej.

Trwa�o zaledwie mgnienie oka, nim z drzwi wyszed� wielki, chudy �o�nierz i wyprostowa� si�, salutuj�c niedbale.

��Komendancie?

Wasra niech�tnie podni�s� wzrok.

��Zostaw te bzdury � burkn��. Na pocz�tku razem pe�nili s�u�b� na pok�adzie SALKANTARA. Teraz Stribat zarz�dza� pojazdami pok�adowymi i piechot�. �adna wielka kariera. Wielkie kariery s� tylko dla b�azn�w, pomy�la� gorzko Wasra.

��Pami�tasz, �e byli�my ju� raz na tej planecie?

Zaskoczony Stribat uni�s� brwi.

��Naprawd�? Ja ju� od tygodni podejrzewam, �e ci�gle l�dujemy na tej samej planecie�

��Bzdura. Byli�my ju� tutaj, ale trzy lata temu. SALKANTAR mia� za zadanie szuka� pewnej kapsu�y typu KALYT, kt�ra wpad�a w tarapaty.

��A poniewa� nie mieli�my wsp�rz�dnych punktu wej�cia, tygodniami skakali�my od jednego s�o�ca do drugiego, a� trafili�my na w�a�ciwe. � Stribat w zamy�leniu skin�� g�ow�. � Nigdy nie zapomn�, jak kiepsko si� wtedy czu�em od tych wszystkich nad�wietlnych lot�w, nast�puj�cych tak szybko jeden po drugim� Nillian, tak si� nazywa�? Jeden z pilot�w KALYTA. Wyl�dowa�, odkry� gobeliny i znikn�� bez �ladu. Och�?

Wasra zobaczy� w jego oczach b�ysk zrozumienia i tylko przytakn��.

��Mamy sprawdzi�, co si� z nim sta�o. Po�lij za�og� do pojazd�w pancernych; jedziemy do miasta, do domu cechu.

Po jasnym i bezchmurnym nocnym niebie w�drowa�o siedem ksi�yc�w, a kopu�a nieba jak czarno-niebieski kryszta� sklepia�a si� nad nierealnym krajobrazem.

Pomy�le�, �e dawniej ten ca�y �wiat s�u�y� wy��cznie przyjemno�ci i rozrywce jednego jedynego cz�owieka! Pomijaj�c rozleg�e podziemne lochy i systemy obronne, oczywi�cie. Lamita cz�sto sta�a tu wieczorami, na ma�ym balkonie przy swym pokoju i pr�bowa�a zrozumie�.

Po tamtej stronie pa�acowych mur�w rozci�ga�o si� morze, spokojnie srebrz�ce si� w �wietle ksi�yca. Na horyzoncie, tak daleko, �e noc� nie mo�na by�o rozpozna� linii oddzielaj�cej l�d od wody, wznosi�y si� �agodne, zalesione wzg�rza. Ca�a planeta by�a jednym sztucznie za�o�onym parkiem. Wiedzia�a, �e opr�cz tego wielkiego pa�acu by�y jeszcze niezliczone mniejsze zamki i inne wiejskie siedziby, w kt�rych cesarz oddawa� si� swym przyjemno�ciom.

C�, to wszystko odesz�o w przesz�o��. Dzi� w wielkiej sali tronowej obradowa�a Rada Rebeliant�w, a niezliczeni wsp�pracownicy Rz�du Tymczasowego zaludniali ogromny Gwiezdny Pa�ac. Nie oby�o si� bez protest�w, �e rz�d znalaz� siedzib� w dawnym �wiecie Centralnym. M�wiono, �e w tym rajskim otoczeniu jego cz�onkowie s� zbyt oddaleni od rzeczywistych problem�w ludzi na innych �wiatach, by m�c podejmowa� sensowne decyzje. Wzgl�dy praktyczne zadecydowa�y, �e Rada Tymczasowa zatrzyma�a jednak jeszcze na jaki� czas sw� siedzib�: wszystkie urz�dzenia komunikacyjne zbiega�y si� tutaj w przedziwny spos�b.

Zabrzmia� harmonijny d�wi�k dzwonka. To by�a rozmowa zamiejscowa, na kt�r� czeka�a. Lamita po�piesznie opu�ci�a balkon i podesz�a do urz�dzenia wielofunkcyjnego przy swoim ��ku. Na ekranie widnia� symbol sieci mi�dzygalaktycznej.

��Jest po��czenie g�osowe z Ikatanem � poinformowa� j� przyjemnie brzmi�cy, ale wyra�nie sztuczny g�os syntezatora. � Po drugiej stronie Pheera Dor Terget.

Nacisn�a odpowiedni guzik.

��Cze��, mamo. Tu twoja c�rka Lamita.

Ekran pozosta� ciemny. Zn�w nie ma po��czenia wizyjnego. Wydaje si�, �e ostatnio dochodz� do skutku tylko przy rozmowach z innymi galaktykami.

��Lamita, skarbie! � g�os matki w niekt�rych s�owach nabiera� nieprzyjemnego metalicznego pog�osu. � Co u ciebie s�ycha�?

��A co ma by� s�ycha�? Wszystko w porz�dku, oczywi�cie.

��Ach, na tej waszej wyspie szcz�cia. My jeste�my zadowoleni, �e znowu dzia�aj� wodoci�gi i usta�y walki w sektorze p�nocnym. Mo�e si� tam w ko�cu nawzajem powybijali; nikogo by to specjalnie nie zmartwi�o.

��Co� nowego u taty?

��U niego w porz�dku. Dostali�my znowu lekarstwa i jego stan si� ustabilizowa�. Lekarz ostatnio powiedzia�, �e gdyby by� pi�� lat m�odszy, mo�na by operowa�. Ale tak nic si� nie da zrobi� � Westchn�a. Westchnienie z odleg�o�ci trzydziestu tysi�cy lat �wietlnych. � M�w o sobie, dziecko. Co u ciebie nowego?

Lamita wzruszy�a ramionami.

��Jutro jestem zaproszona do udzia�u w Wielkim Posiedzeniu Rady. Jako obserwatorka. Wr�ci� komendant ekspedycji Gheera i b�dzie sk�ada� raport.

��Gheera? Czy to nie ta prowincja, o kt�rej nie wiedziano nawet, �e istnieje?

��Tak. Zagin�a na osiemdziesi�t tysi�cy lat i wygl�da na to, �e ludzie tam przez ca�y ten czas nie robili nic innego, tylko tkali dywany z w�os�w swoich �on � powiedzia�a Lamita i doda�a z przek�sem: � a cokolwiek jeszcze ekspedycja odkry�a dziwacznego, ode mnie b�dzie si� oczekiwa�, �e wyja�ni�, co to wszystko mia�oby znaczy�.

��Nie pracujesz ju� z Rhun�?

��Rhuna zosta�a now� zarz�dczyni� Lukdarii. Wczoraj odlecia�a. Teraz jestem sama odpowiedzialna za cesarskie archiwum.

��Zarz�dczyni�? � W g�osie matki wyra�nie wyczuwa�o si� zawi��. � Niemo�liwe. Gdy atakowali�my pa�ac cesarza, pewnie akurat uczy�a si� chodzi�. A dzi� robi wielk� karier�.

Lamita odetchn�a g��boko.

��Mamo, mnie te� to dotyczy. Mia�am wtedy cztery lata.

Starzy rebelianci z trudem oswajali si� z my�l�, �e teraz, gdy d�ugowieczny cesarz ju� nie rz�dzi�, w przysz�o�ci jedno pokolenie b�dzie nast�powa�o po drugim.

Mi�dzygwiezdne milczenie. Ka�da sekunda kosztowa�a maj�tek.

��Tak, taka ju� jest kolej rzeczy � westchn�a w ko�cu matka. � Jeste� wi�c teraz zupe�nie sama w swoim muzeum.

��To nie muzeum, a archiwum � poprawi�a Lamita. Wyczuwa�a w s�owach matki ukryte lekcewa�enie i z�o�ci�a si�, cho� postanowi�a nie da� si� sprowokowa�. � Poza tym to naprawd� �mieszne. �wier� miliona lat historii cesarstwa i ja ca�kiem sama w �rodku tego � tymczasem w archiwum mo�na by znale�� odpowiedzi na pytania, kt�rych jeszcze nawet nie potrafimy postawi�

Jak to si� dzia�o, �e matka zawsze potrafi�a j� rozz�o�ci� do bia�o�ci, po prostu nie s�uchaj�c nawet polowy z tego, co m�wi�a?

��A co poza tym? Wci�� jeste� sama?

��Mamo! � Zn�w ta sama �piewka. Minie pewnie nast�pny milion lat, a rodzice i tak ci�gle b�d� si� czepia� swoich dzieci.

��Przecie� tylko pytam�

��Znasz moj� odpowied�. Dowiesz si�, jak b�d� mia�a dziecko. Do tego czasu moje historie z m�czyznami to wy��cznie moja sprawa � w porz�dku?

��Dziecko, ja w �adnym razie nie chc� si� wtr�ca� w twoje �ycie; po prostu by�abym spokojniejsza, gdybym wiedzia�a, �e nie jeste� sama�

��Mamo? Czy mo�emy zmieni� temat?

Supe� po suple, ci�gle te same ruchy d�oni, zawi�zuj�ce stale takie same w�z�y na delikatnych w�osach, niesko�czenie cieniutkie i drobniutkie, z pokurczonymi d�o�mi i zaczerwienionymi oczyma � a niemal nie posuwa� si� naprz�d, cho� bardzo si� stara� i spieszy�. Ka�d� godzin� sp�dza�, kucaj�c przy ramie tkackiej, przy kt�rej siedzia� ju� jego ojciec, a przed nim ojciec ojca i dziadek, przygarbiony i napi�ty, przy oku stara, na p� zm�tnia�a soczewka, ramiona wsparte o desk� na wysoko�ci piersi, samymi tylko dr��cymi czubkami palc�w prowadzi� ig�� tkack�. Supe� po suple tka� w gor�czkowym po�piechu, jakby kto� go goni�, jakby walczy� o �ycie; plecy bola�y a� po kark, w skroniach pulsowa� dr�cz�cy b�l g�owy, uciska� mu oczy tak mocno, �e czasem ju� nawet nie m�g� rozpozna� ig�y tkackiej. Pr�bowa� nie s�ucha� tych nowych odg�os�w wype�niaj�cych dom � g�o�nych, pe�nych buntu dyskusji prowadzonych przez jego �ony i c�rki na dole w kuchni, a przede wszystkim g�osu dobywaj�cego si� z ustawionego tam przez nie urz�dzenia, wyg�aszaj�cego wy��cznie blu�niercze mowy.

Schodami prowadz�cymi do pracowni tkackiej wspina�y si� ci�kie kroki. Nie mog�y zostawi� go w spokoju. Zamiast wype�nia� swoje przydzielone im przez natur� obowi�zki, ca�y dzie� przesiadywa�y i papla�y te g�upie komuna�y o nowych czasach, stale kto� przychodzi� z wizyt� i w��cza� si� w to nieustanne bredzenie. Parskn�� i zaci�gn�� w�ze�, nad kt�rym akurat pracowa�. Nie odk�adaj�c soczewki powi�kszaj�cej, si�gn�� po nast�pny z w�os�w, kt�re przygotowa� obok na tekstylnej poduszce, czy�ciutko wyczesanych i pojedynczo przyci�tych do odpowiedniej d�ugo�ci.

��Ostvan�

To by�a Garliada. Zacisn�� szcz�ki, a� zabola�y go z�by, ale nie odwr�ci� si�.

��Ostvan, m�j synu�

Ze z�o�ci� zdar� z czo�a opask� przytrzymuj�c� na czole star� lup� i gwa�townie odwr�ci� si� do niej.

��Nie mo�ecie zostawi� mnie w spokoju? � krzykn�� z poczerwienia�� od gniewu twarz�. � Nie mo�ecie mnie wreszcie zostawi� w spokoju? Jak d�ugo b�dziecie jeszcze zaniedbywa� swoje obowi�zki i stale przeszkadza� mi w pracy?

Garliada tylko sta�a ze swoimi d�ugimi, bia�ymi jak go��b w�osami i patrzy�a na niego. To zatroskane, wsp�czuj�ce spojrzenie jej jasnych oczu doprowadzi�o go do w�ciek�o�ci.

��Czego chcesz? � wrzasn�� na ni�.

��Ostvan � powiedzia�a �agodnie. � Nie chcesz w ko�cu przesta�?

��Nie zaczynaj z tym znowu! � krzykn�� i odwr�ci� si� od niej, przesun�� soczewk� powi�kszaj�c� z powrotem we w�a�ciwe po�o�enie. Jego palce si�gn�y po ig�� tkack� i nast�pny w�os.

��Ostvan, to, co robisz, nie ma sensu�

��Jestem tkaczem w�osianych gobelin�w, jak m�j ojciec by� tkaczem w�osianych gobelin�w, a przed nim jego ojciec i tak dalej. Co mam robi� innego, ni� tka� kobierzec?

��Ale nikt nie kupi twojego kobierca. Nie ma ju� handlarzy gobelin�w. Cesarscy �eglarze ju� nie przylatuj�. Teraz jest inaczej.

��K�amstwo. Wszystko k�amstwo.

��Ostvan�

Ten matczyny ton w jej g�osie! Czemu nie mo�e odej��? Czemu nie mo�e po prostu p�j�� na d� do kuchni i zostawi� go w spokoju, pozwoli� bez przeszk�d robi�, co ma do zrobienia? To by� jego obowi�zek, �wi�ta s�u�ba, sens jego �ycia � kobierzec do cesarskiego pa�acu� Nerwowymi ruchami wi�za� sup�y, niedbale, po�piesznie. B�dzie je potem musia� wszystkie rozpru�, potem, gdy zostawi� go w spokoju.

��Ostvan, prosz�! Nie mog� na to patrze�.

Szcz�ki bola�y go ze z�o�ci.

��Nie powstrzymasz mnie. Jestem to winien mojemu ojcu. I mam zamiar sp�aci� ten d�ug!

Pracowa� dalej, szybko, gor�czkowo, jakby mia� jeszcze dzi� sko�czy� ca�y wielki kobierzec. Wi�za� supe� po suple, ci�gle te same ruchy d�oni, szybko, szybko, stale te same w�z�y metod� przekazywan� od tysi�cleci, delikatne i drobniutkie, na trzeszcz�cej ramie tkackiej, opieraj�c si� dr��cymi ramionami o zat�uszczon�, wytart� desk�.

Nie odchodzi�a. Sta�a nadal w tym samym miejscu. Jej spojrzenie czu� bole�nie na plecach.

R�ce zacz�y mu dr�e�, tak mocno, �e musia� przerwa� tkanie. Nie mo�e tak pracowa�. Nie, dop�ki ona tu stoi. Czemu w ko�cu nie p�jdzie? Nie odwraca� si�, �ciska� tylko kurczowo ig�� tkack� i czeka�. Oddycha� z trudem.

��Jestem to winien memu ojcu i sp�ac� ten d�ug! � upiera� si�.

Milcza�a.

��I� � chcia� doda� i przerwa�.

Jeszcze raz zacz��:

��I� � dalej nie. To by�a granica, kt�rej nie m�g� przekroczy�. Uda�o mu si� si�gn�� po nast�pny w�os, pr�bowa� trafi� nim w ucho ig�y tkackiej, ale r�ce dr�a�y zbyt mocno.

Nie odchodzi�a. Sta�a tu, milcza�a, po prostu czeka�a.

��Jestem to winien memu ojcu. I� i jestem to winien memu bratu! � wyrzuci� z siebie, g�osem rozdzieraj�cym jak brz�k p�kaj�cego szk�a.

I sta�o si� to, co nie mia�o prawa zdarzy� si� nigdy: ig�a tkacka wy�lizgn�a mu si� z d�oni, upad�a na gobelin i rozerwa�a delikatn� jak mg�a faktur�; rysa szeroko�ci d�oni, praca wielu lat.

Wtedy, nareszcie, przysz�y �zy.