Pochylona nad grzyw� wierzchowca, Katarzyna de Montsalvy z dusz� na ramieniu gna�a do swego miasta, b�ogos�awi�c niebiosa za to, �e zamiast swojej pi�knej, lecz delikatnej klaczy paradnej wybra�a tego silnego ogiera, kt�rego dzielno�� zdawa�a si� nie mie� granic i kt�ry dawa� pewn� nadziej� na ucieczk� przed po�cigiem. Mansour dos�ownie p�yn�� w powietrzu, pokonuj�c strome zbocze z rozpostartym bia�ym ogonem, czyni�cym go podobnym do komety. W promieniach zachodz�cego s�o�ca o�wietlaj�cego horyzont krwawymi blaskami jasna ma�� konia musia�a by� widoczna na mil�. Katarzyna wiedzia�a, �e rozpoznano j� i �e nie uda si� jej znikn��. Za sob� s�ysza�a ci�ki t�tent kopyt Machefera, konia intendenta, Josse Rallarda, kt�ry zawsze towarzyszy� jej w wyprawach. Z oddali, z g��bi mrocznej doliny poro�ni�tej kasztanowcami, dochodzi� gro�ny galop niewidzialnych rozb�jnik�w...

Tego zimnego, marcowego dnia 1436 roku na wy�ynie Lasu Kasztanowego, na po�udnie od Aurillac, zalega� jeszcze �nieg, pokrywaj�c czarn� ziemi� jasnymi p�atami, kt�re wiatr z p�nocy zamieni� w l�d. Amazonka stara�a si� je omija�, dr��c na sam� my�l, co by si� z ni� sta�o, gdyby Mansour po�lizgn�� si� i upad�...

Czasami odwraca�a si� z trwog�, czuj�c za plecami poruszaj�ce si� rytmicznie he�my i s�ysz�c g�uchy szcz�k or�a. Odrzuca�a wtedy z w�ciek�o�ci� niebiesk� zas�on�, kt�r� dziki p�d zarzuca� jej na oczy. Kiedy kolejny raz obejrza�a si� zatrwo�ona, us�ysza�a uspokajaj�cy g�os Jossego:

� Nie trzeba si� odwraca�, pani Katarzyno! Doje�d�amy!... Zobacz sama! Ju� wida� mury! B�dziemy w Montsalvy przed nimi!

Istotnie. Na skraju p�askowzg�rza zamajaczy�a ciemna masa mur�w osady, odcinaj�ca si� od czerwonego nieba swymi grubo ciosanymi wie�ami wzniesionymi z surowego granitu i z lawy wygas�ych wulkan�w, z otworami strzelniczymi, z w�skimi bramami os�oni�tymi �elaznymi kratami i d�bowym mostem zwodzonym. Mury proste, wiejskie, naje�one spiczasto zako�czonymi klepkami z beczek, lecz mog�ce wytrzyma� obl�enie i stanowi� skuteczne schronienie dla ludzi.

Nale�a�o przyby� na tyle wcze�niej przed rozb�jnikami, by zd��y� zamkn�� bramy i przygotowa� osad� do obrony. W przeciwnym razie dzika fala wpad�aby wraz z kasztelank�, znosz�c Montsalvy i jego tysi�c mieszka�c�w z powierzchni ziemi...

Na sam� my�l o tym serce Katarzyny zamar�o. Zbyt cz�sto i zbyt blisko widzia�a wojn�, aby �ywi� z�udzenia co do losu kobiet i dzieci w podbitym mie�cie, gdyby ��dna z�ota, wina, krwi i kobiet horda zbir�w napad�a na nich, puszczaj�c wodze najgorszym instynktom.

Pani de Montsalvy mocniej przycisn�a si� do konia, dr��c ze strachu nie o siebie, lecz o to, �e nie przyb�dzie na czas, by broni� swoich dzieci i poddanych.

Podobnie jak umieraj�cemu w jednym mgnieniu staje przed oczami ca�e jego �ycie, tak i jej ukaza�y si� w tej chwili najdro�sze osoby � dzieci, czteroletni Micha� z okr�g�� buzi� i p�owymi lokami oraz dziesi�ciomiesi�czna Izabela, ma�y tyran kr�luj�cy na zamku, w osadzie, a nawet w opactwie. Ujrza�a Czarn� Sar�, wiern� towarzyszk� od czasu, kiedy jako dziewczynka znalaz�a si� na Dziedzi�cu Cud�w, Sar�, kt�ra teraz, maj�c ju� 53 lata, wychowywa�a jej dzieci i zarz�dza�a gospodarstwem. By�a jeszcze Maria, �ona Jossego, kt�r� pozna�a ongi� w haremie kalifa Grenady i z kt�r� wsp�lnie uciek�y z niewoli. By�a Donatka i jej m�� Saturnin, stary zarz�dca d�br Montsalvych, byli mieszka�cy osady i Bernard de Calmont d�Olt, przeor klasztoru i jego spokojni, m�drzy mnisi... ca�y ten ludek, kt�rego �ycie i bezpiecze�stwo le�a�o teraz w jej r�kach...

Nie mog�a dopu�ci�, by wpadli w szpony drapie�c�w z G�vaudan!

Katarzyna i Josse galopowali teraz prosto do bramy p�nocnej osady, bramy Aurillac, kt�r� poprzedza�o kilka zuchwale wysuni�tych dom�w ma�ego przysi�ka Saint-Antoine. Konie przy�pieszy�y. Josse chwyci� zatkni�ty u pasa krowi r�g, z kt�rym nigdy si� nie rozstawa�, i zad�� we� z ca�ej si�y, by zawiadomi� stra�e na murach o nadci�gaj�cym niebezpiecze�stwie.

Je�d�cy prawie r�wnocze�nie wpadli na dziedziniec, potr�caj�c m�ynarza na o�le. Gruby Felicjan i jego wierzchowiec przewr�cili si� do g�ry nogami na stert� suszonego, krowiego �ajna, s�u��cego stra�nikom jako opa�.

Zatrzymany mocnym szarpni�ciem ko� Katarzyny stan�� d�ba.

� Rozb�jnicy! � krzykn�a, kiedy Josse przesta� d�� w r�g. � �cigaj� nas! Podnie�� most! Spu�ci� krat�! Ja udam si� do klasztoru i do bramy Entraygues!

Tymczasem Josse zeskoczy� z konia i rzuci� si� na pomoc mieszka�com, kt�rzy zacz�li w po�piechu gromadzi� kamienie na murach i za pomoc� klepek z beczek utykali otwory strzelnicze. Kobiety rozgdaka�y si� jak przestraszone kury; zewsz�d dolatywa�o ich zatrwo�one �Jezus Maryja�, inne zacz�y odmawia� litani� do miejscowych �wi�tych, szukaj�c w pop�ochu swoich kurcz�t. Krata opad�a z okropnym skrzypieniem.

� Od kiedy ju� m�wi�, �e trzeba j� naoliwi�! � rozz�o�ci� si� Josse, chwytaj�c za ci�ki ko�owr�t s�u��cy do podnoszenia mostu. Felicjan, wygrzebawszy si� z gnoju, po�pieszy� mu z pomoc�.

Katarzyna, wydaj�c okrzyki na trwog�, ruszy�a galopem g��wn� drog� w stron� klasztoru. Spod kopyt ko�skich tryska�y na lewo i prawo strumienie b�ota, przep�dzaj�c sp�oszony dr�b i prosi�ta.

Karczmarz Pastouret na wszelki wypadek pozamyka� szczelnie okiennice i przegna� z gospody nielicznych opoj�w.

Katarzyna resztk� si� przemkn�a przez roma�sk� bram� klasztoru i zeskoczy�a z konia przed przeorem, kt�ry podwin�wszy r�kawy, przycina� r�e i nawozi� swoje zio�a lecznicze hodowane w ma�ym, przyklasztornym ogr�dku. Skierowa� na Katarzyn� m�od� twarz szcz�liwego ascety z b�yszcz�cymi oczami zdaj�cymi si� widzie� dalej i wy�ej ni� inni ludzie.

� Wpadasz tu jak burza, moja c�rko! Co si� sta�o? Katarzyna bez �adnych zb�dnych wst�p�w rzuci�a:

� Ka� bi� na alarm, ojcze! Zbli�aj� si� rozb�jnicy! Trzeba postawi� Montsalvy w stan gotowo�ci!

Bernard de Calmont d�Olt spojrza� na Katarzyn� ze zdziwieniem.

� Grabie�cy? A sk�d by si� tu wzi�li?

� Z G�vaudan, ojcze! To banda B�raulta Apchiera, wasza �wi�tobliwo��. Widzia�am ich chor�giew. Grabi� i pal� wszystko, co napotkaj� po drodze! Wyjd� na wie��, a ujrzysz p�omienie i dym w wiosce Pons!

Ojciec Bernard nie potrzebowa� d�ugich wyja�nie�. Zatkn�wszy n� ogrodniczy za sznur, kt�rym przepasany by� jego czarny habit, ruszy� �wawo w stron� ko�cio�a, krzykn�wszy na odchodnym:

� Wracaj do domu, pani, i zajmij si� bram� po�udniow�! Ja zadbam o reszt�.

Chwil� potem dono�ny, spi�owy g�os G�raude, najwi�kszego dzwonu w klasztorze, rozerwa� cisz� wieczorn�, a wiej�cy znad starych, wygas�ych wulkan�w kwa�ny wiatr poni�s� oszala�e d�wi�ki pradawnego, zawsze gro�nego alarmu zwiastuj�cego nieszcz�cie i �zy. Katarzyna, licz�c jego uderzenia, poczu�a ucisk w sercu. Podobnie jak Joanna d�Arc, zawsze lubi�a dzwony, a �ycie jej domu jak i jej w�asne toczy�o si� niezmiennym rytmem odmierzanym przez dzwonienie klasztorne � od tego zmarzni�tego o �wicie na Anio� Pa�ski po te wieczorne, spokojne i napawaj�ce otuch�. Lecz dzisiaj to dzwonienie, te krzyki trwogi wznosz�ce si� do niebios odczuwa�a bole�nie ka�d� cz�stk� swej duszy i cia�a.

� Arnoldzie... � szepn�a przez zaci�ni�te wargi � dlaczego znowu jestem sama? Dlaczego znowu porwa� ci� demon wojny, a mnie ka�e zap�aci� okup...

Za chwil�, z g��bi mrocznych dolin, przez las kasztanowy, zza ska�, wy�oni� si� gromadki przera�onych wie�niak�w, �lepo prowadzonych d�wi�kiem G�raude do zbawiennych mur�w, ci�gn�cych za sob� kozy, barany, d�wigaj�cych zawini�tka z ubogim dobytkiem, wiklinowe kosze wype�nione ptactwem domowym i zbo�em. Kobiety b�d� przyciska� do piersi niemowl�ta, a dzieci mog�ce chodzi� b�d� kurczowo trzyma� si� ich sp�dnic. Trzeba b�dzie ich wszystkich pomie�ci�, pocieszy�, doda� otuchy. Z pewno�ci� ju� ruszyli w stron� zamku, korzystaj�c z ostatnich promieni zachodz�cego s�o�ca.

Pomimo i� w dobrach Montsalvy przebywa�o niewielu rycerzy, Katarzyna nie obawia�a si� o swoje miasto. Jej poddani potrafili go broni�, a pobo�ni mnisi Bernarda de Calmonta byli nie mniej warci w boju ni� zaprawione w walce wiarusy. Lecz co b�dzie w przypadku obl�enia? Ostra, g�rska zima dobiega�a ko�ca, wi�c zapasy �ywno�ci by�y na wyczerpaniu. A teraz przyjdzie wy�ywi� tyle g�b!

Katarzyna zatrzyma�a si� na chwil� przy bramie stoj�cej otworem w oczekiwaniu na uciekinier�w. Pod jej kamiennym sklepieniem, w kt�rym schowana by�a krata, zapalono �uczywo, kt�rego blask pad� na he�my �ucznik�w zgromadzonych tu przez sier�anta Miko�aja Barrala, �eby pomogli mu przyj�� i pogrupowa� uciekinier�w.

Zauwa�ywszy kasztelank� Miko�aj uni�s� d�o� do he�mu i u�miechn�� si� przez zas�on� sumiastych, czarnych w�s�w nadaj�cych mu wygl�d galijskiego wojownika.

� Kiedy us�ysza�em bicie dzwonu, od razu zrozumia�em. Pos�a�em na mury trzech ludzi, �eby nadzorowali drog� i �cie�ki. Mo�esz, pani, zaj�� si� zamkiem.

� Ju� jad�. Postaraj si�, Miko�aju, przyj�� jak najwi�cej uciekinier�w przed podniesieniem mostu. Biada tym, kt�rzy nie zd���! Obawiam si�, �e ich los b�dzie przes�dzony!

� Kto nas atakuje?

� Apchierowcy. Z tego, co widzia�am w Pons � nie oszcz�dz� nikogo. Sier�ant wzruszy� ramionami z chrz�stem kolczugi i potar� nos o sk�rzany r�kaw.

� Te w�ciek�e psy z G�vaudan od dawna maj� puste �o��dki! To� to przedn�wek. Dosz�y mnie s�uchy, �e dotarli do Nasbinals i �e nawet dali si� we znaki mnichom z Aubrac. Lecz nie przypuszcza�em, �e podejd� a� tutaj. Nigdy nie zapuszczali si� w te strony.

� Mylisz si�. Byli tu zesz�ej jesieni � przerwa�a z gorycz� Katarzyna. � B�rault d�Apchier by� na chrzcinach mojej c�rki, Izabeli.

� Doprawdy, dziwny to spos�b wyra�ania podzi�ki za doznan� go�cinno��! Co do mnie, to my�l�, pani Katarzyno, �e musieli si� dowiedzie� o wyruszeniu pana Arnolda na wojn�. Wi�c sposobno�� wyda�a si� zbyt poci�gaj�ca: dobra Montsalvy pod piecz� bia�og�owy!

� Dowiedzieli si�, Miko�aju, wiem nawet od kogo! W Pons widzia�am m�czyzn� podpalaj�cego polana pod stopami kobiety powieszonej na drzewie za w�osy. To by� Gerwazy Malfrat!

Sier�ant splun�� pod nogi i ponownie potar� nos r�kawem.

� Ten parszywy b�kart! Trzeba by�o go pojma�, pani Katarzyno! Pan Arnold na pewno tak by post�pi�!

Katarzyna nie odpowiedzia�a, lecz skin�wszy sier�antowi na po�egnanie, skierowa�a konia w stron� mur�w okalaj�cych zamek. Mija�y ju� dwa miesi�ce od wyjazdu Arnolda. Tamtego dnia �nieg pokrywa� ca�� okolic� i drogi by�y nieprzejezdne, lecz on ruszy� w drog� zabieraj�c ze sob� kwiat szlachty z hrabstwa i najm�odszych �o�nierzy pal�cych si� do wojaczki. Przygotowuj�c wiosenn� kampani�, konetabl de Richemont, kt�rego kr�l mianowa� swoim namiestnikiem w Ile-de-France, zbiera� swoje oddzia�y, �eby zaatakowa� Pary�. Nadszed� bowiem czas, by wreszcie odebra� Anglikom stolic�, w kt�rej, jak wie�� nios�a, panowa�a straszna n�dza. Pan de Montsalvy, przyjmuj�c wys�annika konetabla, nie waha� si� ani chwili. Wyruszy� bardzo szcz�liwy � my�la�a Katarzyna � zamieni� nud� owerniackiej zimy na upajaj�ce i intensywne �ycie na polu walki, takie, jakie kocha� najbardziej.

A przecie� tamtego jesiennego wieczoru, w dniu chrzcin Izabeli, Arnold obieca�, �e nigdy jej nie opu�ci, �e ju� zawsze b�dzie j� ze sob� zabiera� ruszaj�c na wojn�. Niestety, dwa miesi�ce temu przezi�bi�a si�. By�a s�aba i niezdolna do d�ugiej drogi w siodle w czas tak ponury. Pani de Montsalvy odnios�a wra�enie, �e jej pan i w�adca by� prawie zadowolony, i� ta okoliczno�� zwalnia go od dotrzymania danej obietnicy, kt�r� widocznie zacz�� traktowa� jak dziecinad�. �I tak, moja duszko � powiedzia� na pocieszenie, podczas gdy ona z oczami pe�nymi �ez patrzy�a, jak przymierza zbroj� � nie mog�aby� ze mn� pojecha�! Walki b�d� zaci�te. Anglicy uczepili si� Francji jak �winia koryta. A tu s� dzieci, lenno, poddani! Potrzebuj� swojej kasztelanki!� �A czy� nie potrzebuj� tak�e i swego pana? � spyta�a. � Tak d�ugo go tu brakowa�o!�

Surowa, pi�kna twarz Arnolda spochmurnia�a, a jego czarne brwi zmarszczy�y si�. �Potrzebowaliby mnie, gdyby grozi�o im prawdziwe niebezpiecze�stwo! Ale, dzi�ki Bogu, nie mamy wrog�w. Dawno poznika�y z naszej g�rzystej Owernii angielskie posterunki, a ci, kt�rzy mogliby przez sympati� dla Burgundii przechyli� si� na stron� wroga, nie �mi� si� ju� do tego przyznawa�. Co za� do rozb�jnik�w, ich czas min�� bezpowrotnie. Aymerigot Marchès nie zagra�a ju� ani naszym ziemiom, ani naszym sakiewkom. Za to kr�l powinien zako�czy� dzie�o odzyskania ziem, kt�re nale�� mu si� od Boga. Albowiem jak d�ugo Pary� b�dzie jeszcze w r�kach Anglik�w, tak d�ugo Karol nie b�dzie si� m�g� uwa�a� za kr�la Francji. Ruszam wi�c do boju, lecz gdy tylko walki ustan� i odniesiemy zwyci�stwo, wezw� ci�! Do tego czasu nie ma tu, powtarzam, �adnego niebezpiecze�stwa, serce ty moje! Zreszt�, zostawiam ci Jossego i najbardziej zaprawionych w boju moich rycerzy...�

�Najbardziej zaprawionych�, by� mo�e... lecz za to najstarszych... Wol�cych raczej grza� zgrzybia�e ko�ci przy ognisku, popijaj�c grzane wino, ni�li czuwa� w d�ugie, zimne noce przy otworach strzelniczych. Najm�odszy z nich by� ich dow�dca, Miko�aj Barral, zbli�aj�cy si� do czterdziestki, co w czasach, w kt�rych nie �y�o si� d�ugo, by�o, rzec mo�na, wiekiem bardzo dojrza�ym. By� jeszcze Bernard de Calmont d�Olt i trzydziestka jego mnich�w, o kt�rych pan de Montsalvy mia� jak najlepsze mniemanie.

Tak wi�c pewnego mro�nego poranka pan opu�ci� swoje w�o�ci na karym koniu, dzier��c dumnie swoj� chor�giew �opocz�c� na wietrze. Chor�giew w kolorze piaskowym i srebrzystym wygl�da�a ponuro na tle kolorowych proporczyk�w weso�o furkocz�cych u lanc jego rycerzy.

Byli w�r�d nich najlepsi przedstawiciele okolicznej szlachty, poczytuj�cy sobie za honor m�c i�� wraz z panem de Montsalvy na odsiecz stolicy: rody Roquemaurel z Cassaniouze, Fabrefort z Labesserette, Sermur, pan de la Salle i pan de Villemur w otoczeniu swych ludzi ciesz�cych si�, �e id� na wojn� jak �akowie na wakacje.

Katarzyna, patrz�c za odje�d�aj�cymi w podmuchach lodowatego wiatru, na pr�no wyczekiwa�a, by Arnold odwr�ci� si� i przes�a� jej ostatnie po�egnanie. Czu�a wr�cz, �e ch�tnie pu�ci�by si� galopem, aby co rychlej dobi� do swych towarzyszy broni, innych kapitan�w kr�lewskich, pana la Hire, Xaintrailles�a, Chabannes�a, dla kt�rych warto�� �ycia polega�a na stawianiu czo�a niebezpiecze�stwu i odnoszeniu zwyci�stw w walce. Bardziej zale�y mu na przyjacio�ach ni� na mnie... � pomy�la�a.

A jednak w noc poprzedzaj�c� wyjazd Arnold kocha� j� jak szaleniec. Posiada� j� raz po raz, a� po�ciel sta�a si� mokra od potu, wielbi�c niestrudzenie oddane mu cia�o i wype�niaj�c zamkni�ty pok�j okrzykami zwyci�stwa. Katarzyna nie zna�a go jeszcze takim, nigdy te� nie odczuwa�a tak silnej ani tak pe�nej rozkoszy. Jednak w chwili najwi�kszego zwyci�stwa w jej umy�le zakie�kowa�a dziwna my�l i kiedy wreszcie dzwon klasztorny zadzwoni� na jutrzni�, a Arnold ledwo dysz�c opad� na �o�e, got�w zatopi� si� w g��bokim �nie jak zm�czony p�ywak w otch�ani, Katarzyna przytuli�a si� do niego i muskaj�c ustami twarde musku�y jego piersi, wyszepta�a:

� Jeszcze nigdy tak mnie nie kocha�e�... Dlaczego?... Arnold zm�czonym g�osem spokojnie odpowiedzia�:

� Poniewa� mia�em na to ochot�... oraz po to... �eby� o mnie nie zapomnia�a, kiedy b�d� daleko...

Nast�pnie umilk� i zasn�� na dobre, �ciskaj�c w d�oni wilgotn� d�o� �ony, jakby chc�c zatrzyma� j� przy sobie. Wtedy Katarzyna upewni�a si� w swych domys�ach. Zreszt� Arnold, nie uznaj�cy k�amstwa, przyzna� to sam: najlepszym sposobem, �eby m�oda �ona nie zapomnia�a o m�u w czasie jego d�u�szej nieobecno�ci, jest macierzy�stwo. Typowo m�skie podej�cie zazdrosnego m�a do sprawy... W przytulnych ciemno�ciach zasuni�tych stor Katarzyna u�miechn�a si�...

Jednak ta ostatnia szalona noc nie przynios�a spodziewanych przez Arnolda owoc�w, a ju� o �wicie u�miech Katarzyny zast�pi�y z trudem powstrzymywane �zy. Teraz gdy niebezpiecze�stwo, w kt�re Arnold nie wierzy�, zawis�o nad Montsalvy, Katarzyna by�a zadowolona, �e egoistyczne plany jej m�a spali�y na panewce. C� pocz�aby bowiem b�d�c w odmiennym stanie?

Bezwiednie odepchn�a od siebie wspomnienie tamtej nocy i przekroczywszy barbakan stan�a na dziedzi�cu, gdzie panowa�o niezwyk�e o�ywienie.

Na dziedzi�cu wrza�o jak w ulu. S�u��ce biega�y w r�nych kierunkach, jedne d�wiga�y z pralni kosze pe�ne mokrej bielizny, inne pojemniki z wod� i konwie wype�nione oliw�, ustawiaj�c je wok� pot�nych ognisk rozpalonych na murach pod wprawnym okiem starego Saturnina. Przy kowadle uwijali si� kowal i zbrojarz, siej�c wok� skry.

W po�owie drogi mi�dzy cz�ci� mieszkaln� i kuchniami, przy piecu, z kt�rego kilka kobiet wyci�ga�o z�ociste, dymi�ce bochenki chleba, Katarzyna zauwa�y�a Sar�, kt�ra skrzy�owawszy r�ce na brzuchu przepasanym wielkim, bia�ym fartuchem panowa�a nad wrzaw� tak spokojnie, jakby nic si� nie sta�o. U�miech i gest d�oni, jakie pos�a�a z daleka kasztelance, by�y takie jak zwykle, ani gwa�towniejsze, ani bardziej nerwowe. A jednak to dzi�ki niej, zanim jeszcze Katarzyna wyda�a pierwszy rozkaz, w zamku rozpocz�to przygotowania do wojny.

Pierwszy raz od wybudowania zamek mia� odeprze� natarcie wroga. Nie min�� jeszcze rok od czasu jego uko�czenia. Montsalvy wybudowali go na miejscu starej fortecy Puy de l�Arbre, zburzonej ongi� z rozkazu kr�la, za pieni�dze otrzymywane corocznie od przyjaciela Jakuba Serce, kt�remu Katarzyna podarowa�a najwspanialszy ze swoich klejnot�w, s�ynny czarny diament, z�o�ony obecnie w skarbcu Notre Dame w Puy-en-Velay.

Nowy zamek wybudowany w pobli�u bramy po�udniowej by� otoczony grubymi murami obronnymi zwie�czonymi blankami. W jego majestatycznej surowo�ci, w jego pot�nych, szarych granitowych murach ��cz�cych bastiony, w jego d�bowej palisadzie, w jego wysokiej, kwadratowej wie�y obronnej otoczonej strzelistymi wie�yczkami, w jego wysokich, rze�bionych oknach, w jego koronce z�oconych wiatrowskaz�w, w jego siedmiu spiczastych wie�ach wzmacniaj�cych mury by�o co�, co przywodzi�o na my�l ba�niowego smoka. Lecz czy zdo�a odeprze� ogie� wroga, grad kamieni i pocisk�w z katapult oraz machin obl�niczych przywleczonych pod jego mury?

Kiedy Katarzyna mkn�a przez las i nieomal�e wpad�a na rozb�jnik�w, nawet nie mia�a czasu, �eby oceni� ich si�y, a i Josse niczego wi�cej nie zauwa�y�. Kto wiedzia�, co apchierowcy ukryli w swoich sakwach? Kasztelanka dr�a�a tak samo o sw�j zamek, jak i o ludzi. A to dlatego, �e by� on po trosze jej w�asnym dzie�em.

To ona po�o�y�a kamie� w�gielny, to ona omawia�a plany z przeorem Bernardem i bratem architektem z klasztoru jeszcze wtedy, kiedy wszyscy w Montsalvy, na czele z ni�, my�leli, �e ju� nigdy nie ujrz� Arnolda na tym �wiecie. Chcia�a, �eby zamek by� niedost�pny, nie do zdobycia, a wi�c nale�a�o zbudowa� go na stromej skale i za g��wnych stra�nik�w mie� zawr�t g�owy i samotno��. Zale�a�o jej na tym, by przede wszystkim by� ostoj� miasta i przeorstwa, nawet za cen� w�asnego bezpiecze�stwa. I tak, zamek w��czony do mur�w obronnych Montsalvy mia� swoje s�abe strony, kt�re kasztelanka zna�a, a z kt�rych najgorsz� niew�tpliwie by�o niebezpiecze�stwo zdrady.

Katarzyna, co prawda, mia�a pe�ne zaufanie do swoich dwudziestu pi�ciu rycerzy i ich dow�dcy Miko�aja Barrala, ale kto m�g�by zar�czy�, �e w�r�d ponad tysi�ca dusz zamkni�tych w mie�cie nie znajdzie si� jedna pod�a, kt�ra ulegnie pokusie trzydziestu srebrnik�w Judasza? Ju� jednego niegodziwca wygna�a za mury. By� nim Gerwazy Malfrat, kt�ry natychmiast do��czy� do apchierowc�w. G�upia pob�a�liwo��, gdy� Malfrat zas�u�y� stokrotnie na �mier�. By� to sprytny jak lis z�odziej, kt�ry potrafi� r�wnie zwinnie w�lizgn�� si� do ka�dego kurnika, jak pod pierzyny dziewcz�t. Okrada� ojc�w, a c�rkom robi� bachory, lecz co dziwne, gdy ojcowie pomstowali i przysi�gali, �e mu nie podaruj�, to �adna z dziewcz�t nigdy nie pisn�a ani s�owa skargi. Mo�na by rzec, �e pomimo zha�bienia by�y szcz�liwe.

Ostatnia z nich, ma�a, �liczna Bertylka, c�rka tkacza Martina, nie mog�a znie�� ha�by i pewnego poranka wy�owiono j� z rzeki blad� i zimn� jak ten nieszcz�sny poranek. Pomimo matczynej rozpaczy, pomimo pr�b Katarzyny, nie mo�na by�o jej pochowa� w po�wi�conej ziemi, lecz przy drodze, jak jak�� przekl�t�. Jedyn� pociech�, jak� Katarzyna mog�a ofiarowa� rodzicom, by�o wykopanie ma�ego grobu przy kaplicy w Reclus, starej, opuszczonej pustelni, w kt�rej ongi� skazany mnich odbywa� pokut�. Ca�e miasteczko op�akiwa�o Bertylk�. Powiadano, �e to nieszcz�liwa mi�o�� pchn�a dziewcz� w obj�cia �mierci, mi�o�� do Gerwazego, kt�ry rozkochawszy j� w sobie znudzi� si� ni� i zacz�� lata� za inn�. Szeptano tak�e, �e to on pchn�� j� do samob�jstwa, gdy� by� okrutny i odczuwa� przyjemno�� widz�c cierpienie kobiety. Opowiadano jeszcze wiele rzeczy...

Kiedy poddani wylegli na dziedziniec zamku, wymachuj�c gro�nie wid�ami i kosami i ��daj�c wydania winowajcy, Katarzyna kaza�a Miko�ajowi Barralowi pojma� Gerwazego i wtr�ci� do lochu. Nie potrafi�a jednak wyda� wyroku �mierci ani kaza� postawi� szubienicy. Skaza�a Gerwazego na ch�ost� i kaza�a go wyrzuci� za mury na �nieg, na �ask� niebios i wilk�w.

Wiedzia�a, �e swym dzia�aniem obra�a Martina, ojca dziewcz�cia, kt�ry domaga� si� g�owy uwodziciela. Lecz jak mia�a wyja�ni� mu, �e nie mo�e kaza� powiesi� cz�owieka, gdy� w dniu wielkiego gniewu lud Pary�a powiesi� jej ojca na szyldzie w�asnego sklepu z�otniczego?

Przeor Bernard popar� j�: �Nie zabijaj!� � powiedzia� i na pocieszenie doda�: �Je�li B�g zechce, by umar�, umrze jeszcze tej nocy z zimna, wyczerpania lub zagryz� go wilki�.

Ale Gerwazy nie umar� i Katarzyna wyrzuca�a sobie teraz pob�a�liwo��, oskar�a�a si� o czu�ostkowo��, gdy� obecnie z jej winy z�oczy�ca zagra�a� miastu, domowi, najbli�szym. By�a bliska s�dzi�, �e wyroki boskie bywaj� r�wnie dziwne co jej w�asne, i nie rozumia�a, dla jakiej tajemnej przyczyny ona w�a�nie musi ponosi� ich konsekwencje.

Z gorzkim u�miechem pchn�a konia poprzez wielki dziedziniec.

Wype�nia� go szcz�k broni, walenie m�otk�w i syk ognia, a wielki pies podw�rzowy szczerzy� k�y, jakby chcia� gry��. Dzwon nie przestawa� bi� na alarm.

Podesz�a do Sary, kt�ra strofowa�a dziewki kuchenne pochlipuj�ce ze strachu.

� Ma�� si�, jakby za chwil� wszystkie mia�y zosta� zgwa�cone! � zrz�dzi�a ochmistrzyni. � Ledwie zacz�y bi� dzwony, a ju� sze�� z nich schowa�o si� pod ��kami! A ty tam, Gaspardo, zamiast gapi� si� w niebo, lepiej by� posz�a do stod� przygotowa� �wie�e siano dla uchod�c�w!

Z�ajana pomkn�a przed siebie, szeleszcz�c ��tym czepkiem, gdy tymczasem na dziedziniec wtoczy� si� stary w�z z pe�nymi ko�ami ci�gni�ty przez wo�u, z gromadk� kwil�cych dzieci�t przyciskaj�cych si� do niemej z przera�enia matki. Sara ruszy�a w ich stron�, lecz Katarzyna zatrzyma�a j�:

� Co robi� dzieci?

� �pi�. Donatka jest z nimi, lecz ty powinna� uda� si� do nich. Masz tak� min�, jakby� ujrza�a diab�a!

� Bo w istocie tak by�o! Mia� sto rycz�cych g��w w kaskach, tysi�c ramion miotaj�cych siekierami, ciskaj�cych pochodniami na strzechy, tysi�c macek, kt�rymi powyci�ga� z dom�w ludzi, by rzuci� ich na kolana w b�oto, by poder�n�� im gard�a!

Sara przekrzywi�a g�ow� ustrojon� w czepek z dwoma rogami, nadaj�cy jej twarzy niesamowity wygl�d, i spojrza�a badawczo na blad� twarz Katarzyny.

� Co zamierzasz? Katarzyna wzruszy�a ramionami.

� Broni� si�, oczywi�cie! Przeor czyni przygotowania, by nas wesprze� i � doda�a z naiwn� dum� silniejsz� od strachu � do mnie nale�y da� przyk�ad, gdy� jestem pani� de Montsalvy! Ty zajmiesz si� przybywaj�cymi, ja za� wracam do bramy Aurillac zobaczy�, jak si� rzeczy maj�. W nocy rozb�jnicy nie przyst�pi� do obl�enia, gdy� w ciemno�ci nie znajd� drogi. Lecz z pewno�ci� dotarli ju� do p�askowzg�rza.

Zawr�ci�a konia w kierunku zbli�aj�cych si� grup wie�niak�w. Na ich twarzach malowa� si� strach. Pami�tali wszyscy najazd Kastylijczyka cztery lata temu, w�ciek�ego psa Villa-Andrando: wielu z nich by�o wtedy torturowanych, inni widzieli, jak konaj� najbli�si. Spi�owy g�os dzwonu przypomnia� ich cierpienia; j�ki agonii wype�ni�y uszy tych, kt�rym wtedy uda�o si� prze�y�.

Id�c modlili si� g�o�no, lecz na widok kasztelanki umilkli, prosz�c j� o ochron�. Do ka�dego skierowa�a s�owo pocieszenia, a jej pozorny spok�j zmniejszy� ich l�k.

W miar� jak ludzie nap�ywali, miasto, kt�re zazwyczaj z nadej�ciem nocy zwija�o si� i zapada�o w sen jak wielki, czarny kot, teraz pe�ne by�o zgie�ku i �wiat�a. Na murach, powy�ej zabarykadowanej bramy Aurillac, k��bi� si� t�um. M�czy�ni, kobiety, dzieci i starcy � wszyscy jazgotali jednocze�nie, a w�r�d nich miota� si� Josse, usi�uj�c ich uciszy�.

Katarzyna zsiad�a z konia i podci�gn�wszy ko�ce sukni ruszy�a do nich kamiennymi schodami. Kto� zauwa�ywszy kasztelank� krzykn��:

� Kasztelanka nadchodzi! Miejsce! Zrobi� miejsce dla naszej pani! S�ysz�c to, Katarzyna u�miechn�a si�, lecz jej serce �cisn�o si� na widok bezmiaru szczerego zaufania i mi�o�ci poddanych. Czy�by stanowi�a jedyn� ostoj�, jedyn� nadziej� tych ludzi? Dla tych prostych ludzi by�a uosobieniem �wi�tej panienki ja�niej�cej w niebie, ich najwi�ksz� nadziej� i jedynym ratunkiem. W g��bi duszy zda�a sobie spraw� ze swojej s�abo�ci, podczas gdy powinna okaza� si� godn� pok�adanego w niej zaufania.

Dziesi�tki r�k wyci�gn�y si�, by pom�c jej wspi�� si� na ostatnie stopnie, i po chwili znalaz�a si� przy przeorze Bernardzie, kt�rego twarz zdradza�a niezwyk�e napi�cie.

� Mia�em w�a�nie pos�a� po ciebie, Katarzyno! Pr�bowa�em uk�ada� si�, lecz ci ludzie chc� m�wi� tylko z tob�!

� Wi�c przem�wi� do nich! Cho� nie mam wielkiej nadziei, �e zostan� wys�uchana...

Opar�szy d�onie o parapet otworu strzelniczego, wychyli�a si� na zewn�trz. Opadaj�cy za murami Montsalvy stok t�tni� �yciem. Rozb�jnicy byli zaj�ci zak�adaniem obozowiska. Na skraju lasu wznoszono namioty z tego, co grabie�com wpad�o w r�k�. Na oko by�o wida�, �e niekt�re by�y z nie wyprawionych, lepkich od brudu kozich sk�r. Inne z szerokich pas�w wyblak�ych tkanin i kawa�k�w p��tna workowego. Ogniska o�wietla�y zaro�ni�te twarze wojak�w na czerwono. Niekt�rzy zaj�ci byli przygotowaniem wieczerzy. Niechlujni s�u��cy obdzierali ze sk�ry dwie dzikie �winie i kilka baran�w. W wielkich kot�ach zawieszonych na ustawionych na krzy� pikach gotowa�a si� woda. Z opuszczonej zagrody kilku wytacza�o beczk� wina. Co dziwne, rozb�jnicy nie podpalili jeszcze �adnego domostwa.

Spojrzenie Katarzyny pad�o na grup� wojak�w stoj�cych nieruchomo po drugiej stronie fosy z g�owami uniesionymi w stron� mur�w. Jeden z nich, z wygl�du najstarszy, wysun�� si� na czo�o i rozpoznawszy kasztelank�, zarechota� ur�gliwie:

� To tak wygl�da twoja go�cinno��, pani na Montsalvy? Z jakiej to przyczyny zastajemy zamkni�te bramy, kiedy ja i moi synowie przybywamy z przyjacielsk� wizyt�?

� Przyjacielska wizyta? Pal�c, rabuj�c i zabijaj�c? Nasze bramy otworzy�yby si� przed tob� i twymi synami, lecz pozostan� zamkni�te przed twymi �o�dakami! Odpowiedz: po co przybywasz?

Cz�owiek znowu zarechota� i Katarzyna pomy�la�a, �e Wilk z G�vaudan zas�u�y� na swoje przezwisko... chocia� wilki obrazi�yby si� z powodu takiego por�wnania. Pomimo zaawansowanego ju� wieku i lat sp�dzonych w siodle mia� ci�gle si�� nied�wiedzia. Wygl�da� jednak jak bandyta, a nie jak szlachetnie urodzony pan, kt�rym by� w istocie. Spod podniesionej przy�bicy wida� by�o surow� twarz, d�ugi, poro�ni�ty rzadk� szczecin� podbr�dek, nadaj�cy mu wygl�d starego rysia. Oczy bez okre�lonego koloru, osadzone g��boko, nigdy nie mrugaj�ce powieki, sk�ra koloru m�tnego wina, pokryta skorup� brudu i fioletowe, obwis�e wargi, kt�re rozszerzaj�c si� w oble�nym u�miechu, ukazywa�y komplet sczernia�ych k��w z trudem udaj�cych z�by.

M�� ten by� odra�aj�co paskudny i niezwykle brudny, lecz spod jego kr�tkiego, postrz�pionego i wyt�uszczonego p�aszcza prze�witywa�a l�ni�ca zbroja.

Za nim sta�o trzech je�d�c�w: byli to jego dwaj synowie i b�kart. Synowie Jehan i Franciszek byli podobni do starego jak dwie krople brudnej wody: ta sama si�a, ten sam wygl�d podst�pnego wilka, tylko ich oczy b�yszcza�y jak roz�arzone w�gle, a mi�siste usta mia�y kolor �wie�ej krwi. Co do b�karta Gonneta, owocu gwa�tu na zakonnicy, m�odej i cichej dziewczynie wzi�tej si�� po�r�d po�ogi klasztoru i porwanej do baranowskiej wie�y, by s�u�y� rozkoszy w�a�ciciela i wyda� owoc przed �mierci�, odcina� si� on wyra�nie od swoich braci przyrodnich. By� od nich szczuplejszy, mia� jasne w�osy, lecz w jego delikatnych rysach drzema�a przebieg�o��, a jasne oczy by�y jak nieprzenikniona g��bia trz�sawisk o zdradliwych b�otach. Mia� odkryt� g�ow� i jego p�owe w�osy rozwiewa� wieczorny wiatr. Nie b�d�c rycerzem, nie nosi� szpady, lecz z ��ku siod�a zwisa� top�r drwali wraz ze... �wie�o odci�t� ludzk� g�ow�...

Katarzyna odwr�ci�a wzrok, boj�c si�, �e j� rozpozna...

Nie s�ysz�c odpowiedzi, powt�rzy�a swe pytanie ostrzej:

� Czekam! Czego tu szukacie?

Stary zarechota�, wytar� wilgotny nos o r�kawic�, odcharkn�� i splun��.

� Szukamy przej�cia, paniusiu! Tylko przej�cia! Jeste� przecie� stra�niczk� drogi do Entraygues i do Conques! W�drowcy przeje�d�aj�c przez Montsalvy p�ac� myto. Czy mo�esz wi�c nam odm�wi�?

� Rzeczywi�cie, podr�nicy przeje�d�aj� t�dy w dzie�, lecz nigdy w nocy! Nigdy te� �aden oddzia� zbrojny nie dosta� pozwolenia, by przejecha� przez nasze miasto! Je�li chcecie uda� si� do Conques, musicie jecha� dolinami!

� Chcesz, �eby nasze konie poskr�ca�y karki? Nic z tego! Wolimy przejecha� przez Montsalvy!

� Tylko przejecha�? Czy�by? � rzuci� przeor.

� No... mo�e troch� si� zatrzyma�. Zje��, odpocz��... Chyba mo�ecie przyj�� chrze�cijan?

� Chrze�cijanie nie przybywaj� z takimi baga�ami! � krzykn�a kasztelanka wskazuj�c palcem na ohydne trofeum Gonneta. � Wracajcie tam, sk�d przybywacie! Cho�... obawiam si�, �e nie zostawili�cie po sobie ju� nic do spalenia ani do z�upienia!

� Rzeczywi�cie � przyzna� stary swoim bezbarwnym g�osem. � A wi�c to takie przyj�cie nam zgotowa�a�, pani? Tw�j ma��onek zgotowa� nam lepsze jeszcze nie tak dawno temu!

� Wasze przybycie oznacza, �e �le zrobi�! Odejd�cie st�d! Montsalvy nie otwiera swych bram, kiedy jego pan jest nieobecny! Zreszt�, sami o tym dobrze wiecie, gdy� w przeciwnym wypadku nie o�mieliliby�cie si� tu przyj��!

Pod krzaczastymi brwiami B�raulta zap�on�� b�ysk rado�ci.

� Oczywi�cie, �e wiedzieli�my! Wiemy te�, �e w waszych murach s� sami mnisi, starcy i dzieci! Potrzebujecie wi�c m�czyzn i dlatego przyby�em, by zapewni� wam moj� ochron�!

Wok� Katarzyny zawrza�o. Mieszka�cy Montsalvy przys�uchuj�cy si� dot�d w ciszy wymianie zda� postanowili pokaza� k�y.

� Sp�jrz w lustro, B�rault! � wrzasn�a gruba jejmo��, imieniem Gauberta. � Bierzesz siebie za jakiego� m�odzika! Mamy tu m�odszych i waleczniejszych! A co do twojej ochrony, to mo�esz j� sobie...

To, co w przekonaniu Gauberty mia� sobie zrobi� z proponowan� przez siebie ochron�, wywo�a�o u�miech Katarzyny i wycie rado�ci zgromadzonych. Na g�ow� Wilka z G�vaudan posypa�y si� drwiny i lawina przekle�stw, kt�re bogobojny przeor na pr�no stara� si� powstrzyma�. Mieszka�cy Montsalvy nienawidzili Wilka z G�vaudan i panicznie si� go bali, a obci�ta g�owa, z kt�rej ci�gle ciek�a krew sp�ywaj�c po nogach konia Gonneta, jeszcze bardziej podnieca�a ich gniew.

Ich pi�ci zacisn�y si�, a w stron� nieruchomych je�d�c�w posypa�y si� pierwsze kamienie. Jeden z nich, ci�ni�ty wprawn� r�k�, trafi� Jehana, kt�ry szpetnie zakl��.

Stary B�rault uni�s� si� w strzemionach i w�ciek�y ze z�o�ci zagrzmia�:

� Wejd� i tak, bando graniasta, i wszystkich was pozarzynam jak �winie! Chc� tego miasta i b�d� je mie� razem z tob�, burgundzka wyw�oko! Kiedy ten zarozumia�y osio� Arnold wr�ci ze swych wojennych galopad, zastanie zamkni�t� bram�, swoich ludzi pod moim butem, a swoj� �on� w moim ��ku! Chyba �e sam b�d� mia� jej dosy�, wtedy moi ludzie pobaraszkuj� z ni� do woli! Pytasz, po co przybywam, Katarzyno? Powiem ci: po twoje z�oto i po ciebie!

Katarzyna ruchem d�oni nakaza�a cisz� gro�nie pomrukuj�cemu t�umowi cisn�cemu si� wok�. Obelgi rozb�jnika nie dociera�y do niej.

� Po moje z�oto, powiadasz? Jakie z�oto?

� No, no, pi�knisiu, nie udawaj niewini�tka! Nie trzeba by�o urz�dza� tak bogatego �wi�ta z okazji urodzin c�rki Izabeli! Oczywi�cie, przyj�cie starej kr�lowej i konetabla by�o wspania�e... i pozwoli�o nam oceni� bogactwo twego zamku i tego, co jest w �rodku. Co za pi�kny widok, te wszystkie jedwabie, te dywany, ta z�ota i srebrna zastawa! Do diaska! Chc� swojej cz�ci!

� Jakim prawem?

� Prawem silniejszego, do kaduka! Gdyby� widzia�a, w jakim stanie jest moja wie�a w Apchier, sama by� si� przekona�a, �e potrzebuje odnowy! Jednak najbardziej doskwiera mi brak wielkiego, wygodnego �o�a z pi�kn� blondynk� w �rodku, �eby mnie grza�a! A co do moich ludzi, to czekaj�c na sw� kolej, zadowol� si� tymi gdacz�cymi wok� ciebie kokoszami...

Ludzie z Montsalvy nie mogli d�u�ej tego s�ucha�. Ich cierpliwo�� si� wyczerpa�a. Zanim Katarzyna zd��y�a odpowiedzie�, dw�ch stoj�cych przy niej �ucznik�w napi�o �uki, by zamkn�� usta bandycie, lecz przeor Bernard, szybki jak b�yskawica, stan�� przed nimi ze skrzy�owanymi ramionami. Przeczuwa� bowiem, �e za wszelk� cen� nale�a�o unikn�� czyn�w nieodwracalnych i �e �mier� starego B�raulta niczego nie rozwi��e.

� Nie strzelajcie! � krzykn��. � Jeszcze nie czas na atak! Zachowajcie zimn� krew, gdy� ten cz�owiek w�a�nie do tego zmierza, by�cie j� stracili. A ty, B�raulcie z Apchier, przesta� obra�a� pana Boga i ludzi! Wszyscy wiedz�, �e ta ziemia nale�y do Ko�cio�a, b�d�c jednocze�nie hrabiowskim lennem. Jest tak�e miejscem azylu. Kto j� atakuje, napada na samego Pana Boga, kt�ry jest tu panem.

� Mam jeszcze do�� �ycia przed sob�, mnichu, �eby uk�ada� si� z Bogiem! Kiedy ta ziemia b�dzie ju� moja, zrobi� mu pi�kny prezent ze z�ota, kt�re tu zdob�d�. M�j spowiednik jest bardzo wyrozumia�ym cz�ekiem: zada mi trzy Pater Noster, trzy Ave Maria i sze�� mszy, a dostan� rozgrzeszenie i b�d� niewinny jak baranek, nawet gdybym wyci�� w pie� ca�e to gniazdo szczur�w!

� Powiedziano ci ju�, �e nie ma tu �adnego z�ota! Pan Arnold zabra� je ze sob�!

� Zadowol� si� meblami i zastaw�! � obstawa� przy swoim Apchier. � Poza tym idzie wiosna, a wraz z ni� zast�py handlarzy rusz� na targi na po�udniu, gromady pielgrzym�w do Conques i miejsc �wi�tych w Hiszpanii. Wszyscy oni p�ac� tu myto, a to rzecz bardzo pop�atna, czy� nie, �wi�ty cz�eku? Rozumiesz teraz?

Tak, przeor zrozumia�, a Katarzyna wraz z nim. Bandyta nie przyby�, by pali�, �upi� i uciec ze zdobycz�: przyby�, by si� zadomowi�, by pobiera� okup od w�drowc�w, kt�rzy ci�gn�c na po�udnie musieli przechodzi� przez Montsalvy!

Katarzyna w przyp�ywie gniewu rzuci�a si� w stron� Apchiera i krzykn�a:

� Zapominasz zb�ju o jednym: on jest panem tej ziemi! Nawet je�li uda ci si� nas pokona� i zaj�� miasto, co nie b�dzie si� podoba�o Panu Bogu, pami�taj, �e pr�dzej czy p�niej Arnold de Montsalvy wr�ci i wtedy nie umkniesz przed zemst�! Nie zapominaj, �e kr�l kocha go i �e konetabl jest tak�e naszym przyjacielem!

� By� mo�e... Je�li wr�ci!... Lecz w�a�nie co� mi si� widzi... �e nie wr�ci!

Wi�c lepiej, by�my si� od razu dogadali!

� Nie wr�ci?... � z piersi Katarzyny wyrwa� si� zduszony krzyk.

� Uspok�j si�! � szepn�� jej do ucha przeor, �ciskaj�c j� za rami�. � Nie pokazuj, �e przejmujesz si� jego s�owami. Bandyta chce ci� wyprowadzi� z r�wnowagi, �eby� pope�ni�a jakie� g�upstwo. Zreszt� pos�uchaj... Nie mo�emy dalej pertraktowa�.

W istocie, wzd�u� mur�w rozp�ta�a si� prawdziwa burza okrzyk�w wojennych, kt�rym towarzyszy� grad kamieni, przed kt�rymi czterej je�d�cy musieli umkn��. Do tego wszystkiego zacz�� pada� drobny, lodowaty deszcz. Napastnicy jak niepyszni oddalili si� do swojego obozowiska, trzej m�odzi jakby nie zwracaj�c uwagi na pociski, tylko stary B�rault ogl�da� si�, raz po raz gro��c miastu zaci�ni�t� pi�ci�.

Katarzyna zesz�a z muru i spojrza�a na otaczaj�cych j� ludzi. W �wietle �uczyw ich twarze by�y czerwone i gniewne, a ze wszystkich ust dobywa� si� zgodny okrzyk:

� Nie poddamy si�, Katarzyno! Nie obawiaj si�: mury wytrzymaj�, a my mamy do�� si�y! Stary rozb�jnik wkr�tce po�a�uje, �e tu przyby�! Nie oddamy �atwo naszego miasta!

Kasztelanka spontanicznie �ciska�a wyci�gni�te do niej r�ce, kiedy nagle handlarka p��cien, zwalista Gauberta, spyta�a:

� Co mia� na my�li stary B�rault m�wi�c, �e pan Arnold nie wr�ci? Nast�pi�a cisza. Gauberta wypowiedzia�a bowiem g�o�no to, o czym skrycie my�la�a r�wnie� Katarzyna. Przeor postanowi� jednak uci�� rozmow�, gdy� strach w oczach kasztelanki by� a� nadto widoczny.

� Nie obawiajcie si�, to tylko gadanina starego, maj�ca na celu os�abienie naszej odwagi.

Katarzyna przetar�a dr��c� d�oni� wilgotne czo�o.

� Gdyby ciebie tu nie by�o, m�j ojcze, chyba pope�ni�abym szale�stwo i ruszy�abym do ataku! A to ostatnia rzecz, jak� nale�y uczyni�... S�dz�, �e powinni�my si� naradzi�, co czyni�. Obl�enie b�dzie trudne i potrzebuj� dobrych rad ka�dego z was.

Powoli mury opustosza�y. Z wyj�tkiem stra�nik�w czuwaj�cych nad bezpiecze�stwem przez ca�� noc, wszyscy wr�cili do siebie, by oceni� stan zapas�w i prosi� Boga o uratowanie miasta i jego mieszka�c�w przed krwio�erczo�ci� Wilk�w z G�vaudan. Jedynie starszyzna uda�a si� do zamku na narad�.

Tak jak co miesi�c, wszyscy zgromadzili si� w wielkiej komnacie, zawieszonej arrasami i kilimami z Aubusson, obiektami po��dania apchierowc�w, wok� tronu, na kt�rym jeszcze nie tak dawno zasiada� Arnold de Montsalvy w �upanie z czarnego zamszu i z�otym �a�cuchu na szyi, witaj�c zebranych dowcipem lub po�ajank�, w zale�no�ci od okoliczno�ci i nastroju. Z regu�y narady odbywa�y si� przed po�udniem wok� jasnego ognia na kominku, a pan Arnold zawsze kaza� podawa� dzbany z zio�owym winem, �eby wychodz�c z zamku jego poddani mieli zapa� do pracy.

Tego wieczoru by�o jednak inaczej. Co prawda, p�on�� jak zwykle ogie� na wielkim kominku, lecz tym razem z�owieszcze cienie wype�nia�y komnat�, snuj�c si� a� pod wysokim sklepieniem, pod kt�rym zawieszone by�y rz�dy kolorowych chor�gwi.

Zza okien nie dobiega�y weso�e odg�osy zamku, jak �miech s�u��cych czy gdakanie kur, lecz panowa�a z�owroga cisza, a na tronie nie zasiada� pot�ny rycerz, tylko zwiewna kobieta, kt�ra jeszcze nigdy nie wyda�a si� zgromadzonym taka szczup�a i delikatna.

Obok niej sta� przeor Bernard z wygolon� czaszk� i swoj� zaduman� twarz�. Chudy by� ci on jak szczapa, lecz wszyscy wiedzieli, �e dusz� ma zahartowan� jak najszlachetniejsza stal. By� to jednak cz�owiek Ko�cio�a, dla kt�rego rezygnacja i mi�o�� bli�niego stanowi�y jedyn� bro�, podczas gdy obecna sytuacja wymaga�a brutalnej si�y.

Pani de Montsalvy patrzy�a na wchodz�cych, dziwi�c si�, �e tego dnia ci sami ludzie wygl�daj� jako� inaczej. Jej spojrzenie przesun�o si� kolejno po wszystkich twarzach, ogorza�ych na s�o�cu, �niegu i wietrze. Twarze te, szerokie i wyraziste, nale�a�y do ludzi stworzonych do ci�kiego znoju zwyk�ych dni, a ich sk�ra by�a tak pobru�d�ona, �e przypomina�a nieurodzajn� ziemi� owerniack�. Tego wieczoru, odziani w czarne, od�wi�tne bluzy, wk�adane zawsze przed udaniem si� do zamku, ze swoimi d�ugimi w�osami i sumiastymi w�sami, w kt�rych z powodzeniem m�g� si� ukry� zar�wno u�miech zadowolenia, jak i drapie�ne z�by, przypominali do z�udzenia swych przodk�w, Arwern�w, kt�rzy stworzyli pa�stwo i wymy�lili s�owo �niezale�no��.

Ludzie z Luern i z Bituit, cesarze arwerne�scy, kt�rzy ruszali do boju na srebrnych wozach w otoczeniu sfory ps�w, musieli mie� takie same oblicza i takie same postaci, jakby wyrze�bione z �upk�w i lawy wulkan�w, z kt�rych budowali swoje warowne grody.

By� w�r�d nich Felicjan Puech, m�ynarz okr�g�y jak beczka z wielkim brzuchem, na kt�rym p�ka�y szwy jego bluzy, i z r�kami tak wielkimi, �e jedn� by� w stanie podnie�� worek m�ki; by� August Malvezin, sprzedawca �wiec, z kt�rego r�k wychodzi�y najpi�kniejsze �wiece w ca�ej okolicy; by� olbrzymi Antoni Couderc, co� w rodzaju szczeciniastego cyklopa z d�ugimi ramionami, kt�ry by� zar�wno kowalem, jak i ko�odziejem; byli te� bracia Cairou, tkacze: Martin, starszy z nich, ojciec nieszcz�snej Bertylki zmar�ej z mi�o�ci, i Noel, m�� zwalistej Gauberty i najzjadliwszy j�zyk w Montsalvy. Obaj �redniego wzrostu, podobni do siebie pomimo r�nicy sze�ciu lat: te same chude twarze z wystaj�cymi ko��mi policzkowymi, te same obwis�e w�sy, kt�re nadawa�y ich zaci�ni�tym wargom wyraz smutku i pogardy. By� te� w�r�d nich kotlarz, J�zef Delmas, cz�ek weso�y, lubi�cy sobie popi� i po�piewa�.

Wszyscy zaj�li swoje miejsca na sto�kach ustawionych w p�okr�gu wok� tronu. Po�rodku zasiad� stary s�dzia Saturnin, jak zwykle powa�ny. Do zgromadzonych do��czy� sier�ant Miko�aj Barral i brat Antym, skarbnik klasztoru.

Przeor ruchem d�oni nakaza� zgromadzonym, by powstali.

� Moje dzieci, zgromadzili�my si� tutaj tego wieczoru, by si� naradzi�. Nie b�dzie to jednak jedna z tych narad, do kt�rych jeste�my przyzwyczajeni. Nie b�dziemy rozprawia� o cenie p��tna, o k�opotach z pobieraniem myta czy o zarazie �yta... lecz o �miertelnym niebezpiecze�stwie, w jakim znalaz�o si� nasze miasto. Dlatego pro�my najpierw Boga, by mia� nad nami lito�� i by nas wspom�g� w boju przeciwko krwawemu przeciwnikowi, kt�ry stan�� u naszych wr�t...

Ojcze nasz, kt�ry� jest w niebie...

Wszyscy padli na kolana i podj�li �arliwie star� modlitw�, prawie wykrzykuj�c ostatnie jej s�owa:

...i od wszelkiego z�ego!

Katarzyna modli�a si� w ciszy o cud, kt�ry sprowadzi�by z powrotem Arnolda, cho� wiedzia�a, �e dop�ki powsta�cy nie sprowadz� do Pary�a prawdziwego kr�la Francji, jest to niemo�liwe.

Usiad�szy z powrotem na wysokim, hebanowym krze�le, skrzy�owa�a d�onie na niebieskiej sukni i z uwag� wys�ucha�a brata Antyma, kt�ry zda� relacj� ze stanu zapas�w klasztoru, potem Saturnina o zapasach miasta i zamku, kt�re mu wcze�niej przekaza� intendent, Josse Rallard. Sytuacja by�a nieweso�a. Miasto mog�o przetrzyma� najwy�ej dwa miesi�ce obl�enia, po czym mieszka�com zajrzy w oczy g��d, nie m�wi�c o tym, �e ucierpi� zbiory.

Saturnin zwin�� pergamin w�r�d �miertelnej ciszy i spojrza� na kasztelank�.

� Oto jak si� maj� sprawy, pani. To pozwoli nam przetrwa� przez kilka tygodni... za�o�ywszy, �e uda si� nam odpiera� natarcie tego szale�ca.

� A kto tu m�wi, �e si� nam nie uda? � hukn�� Miko�aj, zaciskaj�c d�o� na r�koje�ci szpady. � Mamy do�� odwagi i si�y! Z jedzeniem czy bez jedzenia potrafimy broni� naszego miasta!

� Nie m�wi�, �e jest inaczej � zaprotestowa� spokojnie s�dzia. � Chc� tylko powiedzie�, �e naje�d�cy s� silni, a nasze mury, cho� wysokie, nie s� nie do zdobycia... Spojrze� prawdzie prosto w twarz nie jest tch�rzostwem...

� Dobrze wiem! Lecz ja ci powiadam, �e... Katarzyna wsta�a, przerywaj�c rozpoczynaj�c� si� k��tni�.

� Zb�dne wasze wa�nie, panowie! Obydwaj macie racj�! Nie brakuje nam odwagi, lecz je�li chcemy wyj�� ca�o z tej przygody, potrzebujemy pomocy!

� A gdzie jej szuka�, o wielki Panie? � westchn�� gruby Felicjan.

� W fortecy w Carlat � rzuci�a Katarzyna i zamilk�a. Niebezpiecze�stwo musia�o by� rzeczywi�cie wielkie, je�li pomy�la�a o szukaniu tam wsparcia. Bowiem gro�na ta cytadela, wybudowana na skale bazaltowej, przywodzi�a kasztelance na my�l okrutne wspomnienia pocz�wszy od Marii de Combom, kuzynki Arnolda, kt�ra z zazdro�ci pr�bowa�a tam zabi� ma�ego Micha�a, a Arnold przebi� j� sztyletem; potem ten straszny dzie�, kiedy w miejscowym ko�ciele odprawiano msz� za dusz� pana de Montsalvy, kt�ry odszed� do leprozorium, podczas gdy na okolicznych ska�ach op�akiwa�y go kobzy pana Kennedy�ego... Carlat by�o te� jednak miejscem schronienia po napa�ci bandyt�w z Valette, a tak�e wtedy, gdy kr�l skaza� Montsalvych na banicj�, a ich zamek zosta� zr�wnany z ziemi�. Potem ta cytadela nie do zdobycia zosta�a u�wi�cona przez to, �e zamieszka�a w niej �wi�ta, Bonne de Berry, a wie�� o jej dobrodziejstwach rozesz�a si� po ca�ej okolicy. Przed �mierci� hrabina podarowa�a Carlat najm�odszemu synowi, Bernardowi, hrabiemu de Pardiac, kt�ry darzy� Montsalvych wielk� przyja�ni�. W czasie nieobecno�ci m�a twierdz� zarz�dza�a jego �ona, Eleonora de Bourbon.

� Musimy wys�a� pos�a�ca do Carlat! � powt�rzy�a Katarzyna. � Hrabia Bernard utrzymuje w twierdzy pot�ny garnizon, z kt�rego mo�emy, nie os�abiaj�c fortecy, odci�gn�� kilka kompanii �ucznik�w, kt�rzy rozkurzyliby bandyt�w Apchiera na cztery wiatry!

� Zgoda! � przysta� Antoni Couderc. � Po�lijmy do Carlat, lecz nie p�niej ni� tej nocy! Dop�ki miasto nie jest otoczone, mo�na wyj�� ze� od po�udnia. Ja p�jd�!

Wsta� z miejsca, a by� tak wielki i czarny, i� zda�o si� nagle, �e po�rodku komnaty wyros�a g�ra. Dobra wola i odwaga wrza�y w nim jak kipi�ce mleko w zbyt ma�ym garnku, lecz tkacz Noel Cairou twardo zaoponowa�.

� Nie ma mowy, Tosiek! W mie�cie potrzebny jest kowal! Potrzebna bro�! Za to mo�na oby� si� bez tkacza. Ja p�jd�!

Zewsz�d rozleg�y si� protesty. Ka�dy chcia� p�j��, pragn�c z ca�ej duszy po�wi�ci� si� dla swego miasta. Wszyscy rozgadali si� naraz i w sali rozleg�a si� g�o�na wrzawa, kt�r� przeor Bernard przerwa� ruchem d�oni.

� Uspok�jta si�, ch�opy! �aden z was nie p�jdzie! Po�l� jednego z moich braci. Wszyscy oni znaj� dobrze okolic� i z �atwo�ci� pokonaj� osiem mil dziel�cych nas od Carlat. A gdyby, na nieszcz�cie, pos�aniec zosta� pojmany, by� mo�e klasztorne szaty uchroni� go od okrutnego losu. Bracie Antymie, p�jd� do klasztoru i wezwij tu brata Amabla. Pani Katarzyna przeka�e mu kr�tki list do hrabiny, po czym on natychmiast ruszy w drog�. Noc jest ciemna cho� oko wykol. Nikt go nie zoczy. B�dzie m�g� wyj�� przez bram�...

Takie rozwi�zanie wszystkich pogodzi�o. W chwili kiedy decyzja zosta�a podj�ta, niewyczuwalna obawa, kt�ra pomimo odwagi zgromadzonych �ciska�a za gard�a, ulecia�a jak za dotkni�ciem r�d�ki.

Pojawienie si� Sary z tradycyjnym winem zio�owym oraz s�u��cej z pucharami ostatecznie poprawi�o humory. Atmosfera rozlu�ni�a si� i wszyscy poweseleli; wychylono zdrowie mieszka�c�w Montsalvy, kasztelanki i ludzi z Carlat. Po obs�u�eniu zebranych Sara podesz�a do Katarzyny, kt�ra odsun�wszy si� na bok, pisa�a list przy pulpicie z br�zu.

� Nie spodziewa�am si�, �e b�d� tacy weseli maj�c wroga pod bokiem! Co im si� sta�o?

� To nadzieja doda�a im skrzyde� � u�miechn�a si� Katarzyna. Zdecydowali�my, �e wy�lemy pos�a�ca do Carlat, by prosi� o pomoc. Sama wiesz dobrze, �e tam nie odm�wi� nam pomocy!

� Problem w tym, �eby tam dotar�. B�rault z pewno�ci� wystawi� wsz�dzie swoje czujki. Nie boisz si�, �e tw�j mnich wpadnie w ich r�ce?

� Brat Amabl jest szybki i zwinny. B�dzie mia� si� na baczno�ci... a poza wszystkim, moja droga Saro, nie mamy wyboru!

Chwil� p�niej pos�aniec w czarnym habicie ukl�k� przed przeorem, by odebra� list i przyj�� ostatnie b�ogos�awie�stwo prze�o�onego. Nast�pnie Miko�aj Barral i przeor Bernard zaprowadzili go do bramy, podczas gdy starszyzna Montsalvy wr�ci�a do siebie, Katarzyna za� ruszy�a za Sar� do w�asnych apartament�w.

Z wyra�n� ulg� przekroczy�a pr�g swego pokoju. Mo�e dlatego, �e mia�a zaufanie do swoich ludzi i do tych mur�w. Pomieszczenie by�o jasne, weso�e, a tak�e ciep�e dzi�ki p�on�cym w kominie polanom kasztanowca. Kolorowe witra�e w w�skim oknie b�yszcza�y jak drogie kamienie, o�wietlone ogniskami rozpalonymi na dziedzi�cu i na murach. Pachnia�o gor�c� smo�� i olejem.

Usiad�a na szerokim �o�u, zdj�a uciskaj�cy j� czepek, rozpu�ci�a w�osy, w�o�y�a w nie r�ce i potrz�sn�a, a� si� ca�e napuszy�y.

� Czy chcesz, �ebym ci� uczesa�a? � zaproponowa�a Sara, kt�ra wr�ci�a do swej pani z kubkiem ciep�ego mleka. � Czy zejdziesz na wieczerz�?

� Nie, nie... jestem zbyt zm�czona... P�jd� uca�owa� dzieci, a potem si� po�o��. Przynie� mi co� ma�ego do przegryzienia.

� Czy znowu boli ci� g�owa?

� Tak. Lecz s�dz�, �e mam pow�d.

Sara bez s�owa zanurzy�a swe du�e, ciemne d�onie w jedwabiste sploty i delikatnie zacz�a masowa� skronie oraz czo�o swej pani.

Cyganka by�a szczerze zaniepokojona, gdy� od wyjazdu Arnolda Katarzyna cz�sto cierpia�a na migreny, z kt�rymi Sara zwykle dawa�a sobie rad�, lecz wcale jej si� to nie podoba�o i przywodzi�o na my�l niedobre wspomnienia.

Ot� Katarzyna jako dorastaj�ca dziewczyna na skutek okropnego szoku nerwowego omal nie umar�a na zapalenie opon m�zgowych i Sara obawia�a si�, �e ta choroba kiedy� powr�ci.

Tymczasem Katarzyna, zamkn�wszy oczy, poddawa�a si� jak dziecko zabiegom przyjaci�ki, �a�uj�c tylko, �e nie s� w stanie wyrwa� z jej m�zgu jednej my�li: dlaczego B�rault o�wiadczy�, �e Arnold nie wr�ci. Czy by�o tak, jak m�wi� przeor, �e bandyta chcia� j� wytr�ci� z r�wnowagi, czy te� w jego strasznych s�owach kry�a si� prawda?

� Spr�buj przez chwil� o niczym nie my�le� � mrukn�a Sara. � W przeciwnym razie b�l nie minie!

Dawna Cyganka od czasu zamieszkania w Montsalvy pog��bi�a znacznie sw� wiedz� ze sztuki niesienia ulgi ludzkim niedolom. W lasach i na p�askowzg�rzu ros�o moc zi� leczniczych i grzyb�w. Powoli Czarna Sara zdoby�a s�aw� na trzy mile dooko�a. S�aw�, przez kt�r� �ci�gn�a zreszt� na siebie niech�� miejscowej czarownicy, Ratapennady, starej, ponurej wied�my o kocich oczach, zaszytej w swej chacie w le�nej g�uszy. Ratapennada, o kt�rej nikt nie wiedzia�, kiedy si� urodzi�a ani jakie imi� dosta�a na chrzcie, �y�a zgodnie z najlepszymi tradycjami swego stanu, zawar�szy pakt z sow�, krukiem i spor� kolekcj� �mij i ropuch, kt�rych jad s�u�y� jej do sporz�dzania tajemnych mikstur. Mieszka�cy Montsalvy bali si� jej okropnie, wierz�c, �e to ona sprowadza na nich katastrofy, zaraz� na byd�o i niemoc m�sk�. Nikt jednak nie �mia� jej tkn��.

Nawet sam Arnold nie odwa�y�by si� wej�� jej w drog�: liczy� na to, �e wkr�tce i tak starucha przeniesie si� do lepszego �wiata, gdzie ju� nikomu nie potrafi zaszkodzi�. I chocia� mieszka�cy unikali spotkania z ni� jak ognia, cz�sto na �cie�ce prowadz�cej do jej chaty podrzucali kosz jaj, kurk� czy chleb dla udobruchania kreatury, do kt�rej jednak udawali si� cz�sto z daleka w bezksi�ycowe noce dla zasi�gni�cia porady i odczynienia urok�w.

Powiadano, �e wied�ma jest bogata i �e w dole z gadami trzyma skarb, ale strach, jakim napawa�a, by� tak wielki, �e �aden najgorszy cz�owiek ani nawet najbardziej zakuty zb�j nie odwa�y�by si� go jej odebra�. Powiadano tak�e, �e Ratapennada ma kilku przyjaci�, do kt�rych nale�a� podobno wygnany przez Katarzyn� Gerwazy, kt�ry teraz sprowadzi� na Montsalvy nieszcz�cie...

Katarzynie uda�o si� wreszcie przegna� uporczywe my�li i jej migrena ust�powa�a. Wtedy Sara powiedzia�a cicho:

� Czy wiesz, �e pa� jeszcze nie wr�ci�?

Kasztelanka oprzytomnia�a, otwar�a oczy i zadr�a�a: co za nowe nieszcz�cie zgotowa� jeszcze los? Czy ten okropny dzie� nigdy si� nie sko�czy? � B�renger nie wr�ci�? Dlaczego nie powiedzia�a� mi o tym od razu?

� My�la�am, �e zauwa�ysz sama... A zreszt�, nie wiem, co mog�aby� zrobi� o tej porze...

� M�j Bo�e! Co mog�o mu si� przytrafi�? Przyznaj�, �e ca�kiem o nim zapomnia�am...

Wyrwawszy si� z r�k Sary, zacz�a nerwowo przemierza� pok�j, zaciskaj�c r�ce na ramionach, jakby by�o jej zimno. Ba�a si� g�o�no wyrazi� swe obawy, aby si� nie dowiedzie�, �e jej pa� wpad� w r�ce Apchier�w.

Od kiedy B�renger p� roku temu pojawi� si� w Montsalvy, w zamku odmieni�a si� atmosfera. Ten czternastoletni ch�opiec, pochodz�cy z rodu Roquemaurel, kt�rych zamczysko, cho� podupadaj�ce, lecz nadal solidne, wznosi�o si� nad rzek� Lot, nale�a� do rodzaju ludzi nie znanego dot�d w�r�d szlachty owerniackiej: uwa�a�, �e �ycia nie warto trawi� na wywijaniu szpad� ani na polowaniach na dzikie �winie, na wa�niach rodowych, wielkim �arciu czy na piciu do upad�ego. By� z niego wielki marzyciel, my�liciel i pacyfista. Pr�no by�oby szuka� takiego drugiego na dwadzie�cia mil wok�, lecz nikt nie wiedzia�, po kim odziedziczy� swoj� natur�.

Jego ojciec, Ausbert, t�gi zabijaka, wielki mi�o�nik wina i p�ci nadobnej, m�g�by z racji swojej si�y i gwa�townej natury by� sobowt�rem galijskiego bo�ka Teutates�a w�adaj�cego piorunami. Jego dwaj starsi synowie za�, dwaj p�owow�osi olbrzymi, znani byli w ca�ej okolicy z pot�nych pijatyk, bijatyk i pod�ych sztuczek wycinanych kanonikom. W tej chwili obaj bracia, powierzywszy zamek Roquemaurel uwielbianej nad �ycie matce, Matyldzie, kt�ra przypomina�a Katarzynie hrabin� de Ch�teauvillain, do��czyli swe lance do chor�gwi hrabiego de Montsalvy i ruszyli rado�nie, by �pokaza� tym w�ciek�ym psom z Pary�a, bardziej angielskim ni� sami Anglicy, ile warta jest dobra, stara owerniacka szlachta!�

B�renger podobny by� do rodziny tylko z wygl�du: wysoki i silny nad wiek, lecz poza tym delikatny, weso�y i nie ukrywaj�cy swej awersji do broni. Najbardziej ze wszystkiego kocha� muzyk�, poezj� i natur�. Nie poci�ga�o go r�wnie� �ycie zakonne � zauwa�ono to, kiedy, dla odzyskania wolno�ci, pod�o�y� ogie� pod klasztor, do kt�rego go oddano, by uczyni� ze� biskupa. Po tej zasz�o�ci rada rodzinna postanowi�a odda� go na s�u�b� do Arnolda de Montsalvy. Tylko on, kr�lewski kapitan o uznanej s�awie wojownika, m�g� zrobi� ze� cz�owieka.

Montsalvy zgodzi� si�, lecz ruszaj�c na Pary� musia� prze�o�y� edukacj� wojskow� m�odzie�ca na p�niej.

Tak wi�c, B�renger p�dzi� przyjemnie dni w dobrach Montsalvy, biegaj�c po polach, niczym minstrel, z lutni� na plecach, uk�adaj�c ballady, kantyleny i piosenki, kt�re wieczorami �piewa� Katarzynie. W g��bi serca m�ody B�renger kocha� si� w kuzynce, Hauvetcie de Montarnal, pi�tnastoletniej dziewczynce, delikatnej jak motyl. To z jej powodu uciek� z klasztoru, lecz raczej da�by sobie wyrwa� j�zyk, ni�by mia� si� przyzna� do tego starannie ukrywanego uczucia.

Katarzyna bardzo lubi�a swego pazia, wola�a wi�c nawet nie my�le�, jaki los by go czeka�, gdyby wpad� w szpony zb�j�w.

� Gdzie on si� podziewa?

� Prawie zawsze udaje si� w stron� rzeki. Zdaje si�, �e lubi �owi� ryby... Tylko, �e ma dziwny spos�b �owienia, gdy� niecz�sto udaje mu si� cokolwiek wyci�gn�� na brzeg! Za to cz�sto wraca mokry jak szczur... jakby si� sam rzuca� do wody!

� Co chcesz przez to powiedzie�, Saro? Nie czas na zgadywanki! Cyganka wzruszy�a ramionami.

� A to, �e ta ma�a Montarnal co prawda rzadko podnosi oczy, lecz zdaje mi si�, �e jej �renice mog�yby usidli� nawet �wi�tego i �e tw�j pa� jest w niej na zab�j zakochany, chocia� zdziera gard�o, by s�awi� twoj� urod� � za co zreszt� powinien oberwa� kiedy� od pana Arnolda � i �e to wszystko �le si� sko�czy! Je�li pan de Montarnal spostrze�e kiedy�, co si� �wi�ci, to zami�owanie ma�ego B�rengera do �nocnych po�ow�w� w rzece mo�e si� sko�czy� dla niego d�u�szym w niej zanurzeniem!

� B�renger zakochany? Dlaczego nie powiedzia�a� mi o tym wcze�niej?

� Bo to na nic by si� nie zda�o... Gdy chodzi o mi�o��, masz zbyt mi�kkie serce... Tylko �e dzisiaj rzecz jest bardziej powa�na... Pa� m�g� napotka� powa�ne przeszkody...

� Po�lij po Miko�aja Barrala! � przerwa�a Katarzyna. � Pazia trzeba odnale�� jeszcze tej nocy! Jutro, kiedy miasto zostanie obl�one, B�renger nie b�dzie mia� szansy si� przedosta�!

Sara bez s�owa ruszy�a na poszukiwania sier�anta. Natkn�a si� na niego przy jednym z ognisk na murach. Miko�aj oznajmi� jednak, �e na razie nie mo�e szuka� pazia.

� Noc jest zbyt ciemna! Nawet sam diabe� nic by nie dojrza�! Mog� zostawi� stra�nika przy bramie, to wszystko, co na razie da si� zrobi�. Pa� zawo�a, �eby mu otworzy�. A je�li nie wr�ci do �witu, postaram si� wys�a� zwiady. Czy jeste� pewna, �e poszed� na ryby?

� Tak twierdzi Sara � zamiast Cyganki odpar�a Katarzyna, kt�ra jak cie� ruszy�a za wiern� s�ug�.

� No, w takim razie to musi by� prawda. Ona nigdy si� nie myli! S�owa te wypowiedzia� z takim namaszczeniem i powag�, �e Katarzyna przetar�a oczy ze zdumienia. Zdecydowanie za du�o niespodzianek jak na jeden wiecz�r. Czy�by dow�dca �ucznik�w by� zakochany w Sarze? W ko�cu nie by�oby w tym nic dziwnego. Dojrza�o�� Cyganki osi�gn�a bowiem swoje apogeum, a jej okr�g�e kszta�ty mog�y rozmarzy� niejednego dzielnego syna g�r takiego jak Miko�aj.

Katarzyna, odes�awszy sier�anta, pozwoli�a Sarze zdj�� z siebie sukni�, koszul� i d�ug� ta�m� z bia�ego p��tna, kt�r� obwi�zywa�a sobie piersi do jazdy konnej. Potem z przyjemnym dreszczem w�lizgn�a si� w swoj� ulubion� sukni� na futrze, kt�rej jedwabista mi�kko�� mile pie�ci�a jej nag� sk�r� od karku po kolana. By�a to najwygodniejsza z jej sukienek, uwielbia�a j� wk�ada� wieczorem po m�cz�cym dniu. Lecz ta, z odwa�nym rozci�ciem z boku, by�a stworzona do czu�ego tête-à-tête zakochanej pary i przypomina�a jej zbyt wiele... � zbyt wiele b�ogich chwil z m�em. Przyjemny dotyk futra na sk�rze przypomina� inny dotyk w spos�b niemo�liwy do wytrzymania, a spo�r�d aksamitnych fa�d�w odzienia pewien zapach miesza� si� z jej zapachem kobiecym: m�ski zapach, kt�ry tego wieczoru wyda� si� jej zbyt okrutny. Nie, to nieprawda, co powiedzia� ten stary cap, B�rault! To niemo�liwe, �e nie wr�ci... �e jego g�os, jego r�ce, jego cia�o nigdy ju� nie pojawi� si� w tym pokoju! � my�la�a.

� Zdejmij ze mnie t� sukni�! � krzykn�a z rozdra�nieniem. � Daj mi inn�, wszystko jedno kt�r�, byle nie t�!

Zacisn�a mocniej z�by, �eby nie wybuchn�� szlochem, dr��c na ciele chorym z mi�o�ci, z niepokoju i ze strachu. Mia�a ochot� wybiec z pokoju, wsi��� na konia i pogalopowa� prosto przed siebie, na kraniec nocy, na kraniec w�asnego strachu, bez odpoczynku, pogalopowa� do swego m�a, �eby przytuli� si� do jego piersi, cho�by po to, by wyda� na� ostatnie tchnienie...

Sara, przera�ona jej krzykiem, rzuci�a si� do niej i prawie zerwa�a z niej sukni�. Uwa�nie przyjrza�a si� twarzy nagiej kobiety stoj�cej przed ni�. Nie potrzebowa�a �adnych wyja�nie�: zbyt dobrze j� zna�a!

Uj�wszy w swoje r�ce jej dr��ce ramiona, potrz�sn�a nimi �agodnie.

� Uspok�j si� � wyszepta�a z czu�o�ci�. Po czym z moc� doda�a: � On wr�ci!!!

� Nie... nie! B�rault Apchier rzuci� mi to w twarz! Arnold nie wr�ci! Dlatego o�mieli� si� zaatakowa�!

� Nie wierz w to! To podst�p! Powinna� si� wstydzi�, �e da�a� si� nabra� na jego przechwa�ki! Ja ci powiadam, �e wr�ci! Czy kiedykolwiek ci� ok�ama�am? Wiesz przecie�, �e czasami przysz�o�� uchyla przede mn� r�bka tajemnicy? Tw�j m�� wr�ci, Katarzyno! Jeszcze nie sko�czy�a� cierpie� przez niego...

� Cierpie�?... Je�li wr�ci, to jak�e mog�abym cierpie� przez niego?... Sara wola�a nie przeci�ga� tej wymiany zda�. Zarzuci�a na sw� pani� sukni� z mi�kkiego blanszetu, lekkiego bia�ego p��tna o g�stym splocie, tkanego przez bia�og�owy w Valenciennes. Zdecydowanie zawi�za�a jedwabne sznureczki wok� jej nadgarstk�w i szyi czuj�c, �e nieszcz�sna kobieta powoli uspokaja si�.

� No, teraz wygl�dasz jak prawdziwa zakonnica! Tego wieczoru to wszystko, czego potrzebujesz! � rzuci�a ze �miechem. � A teraz chod� uca�owa� swoje male�stwa, i do ��ka! Przynios� ci kasztany gotowane w mleku z cukrem i wanili�... je�eli Micha�ek nie zjad� wszystkiego!

Nieco uspokojona Katarzyna da�a si� zaprowadzi� do s�siedniego pokoju przeznaczonego dla dzieci i Sary. Na kominku p�on�� ogie�, a u wezg�owia wielkiego �o�a z czerwonymi zas�onami �wieci�a si� lampka oliwna, rzucaj�ca �agodny blask na p�ow� g�ow� �pi�cego ch�opczyka, zatopionego w �nie�nobia�ej po�cieli, pokrytej pikowan�, purpurow� kap�. Jego g�ste, jasne pukle l�ni�y jak opi�ki z�ota, a d�ugie, ciemne rz�sy ocienia�y �agodnie okr�g�e policzki dzieci�cia. Z p�otwartej buzi wypad� ssany przed za�ni�ciem palec. Druga r�czka, le��ca na po�cieli z rozcapierzonymi, r�owymi paluszkami, wygl�da�a jak rozgwiazda.

Katarzyna z czu�o�ci� uj�a �apk� i z�o�y�a na� delikatny poca�unek, po czym u�o�y�a j� na mi�kkiej po�cieli. Nast�pnie podesz�a do c�rki.

Z drugiej strony lampki oliwnej, w wielkiej ko�ysce wyrze�bionej w drewnie kasztanowym, w kt�rej tak�e Arnold wydawa� pierwsze okrzyki, z niezwyk�� godno�ci� spa�a dziesi�ciomiesi�czna Izabela de Montsalvy...

Nadzwyczaj podobna do ojca, mia�a takie same czarne oczy, do�eczki w policzkach, a spod batystowego kapturka wystawa� jedwabisty, czarny pukiel si�gaj�cy do ma�ego noska. Zacisn�wszy pi�stki, spa�a z bardzo powa�n� min�, lecz naprawd� by�o to bardzo weso�e dziecko i ca�y zamek szala� na jej punkcie, co ona wykorzystywa�a, tyranizuj�c ca�e otoczenie. Wszyscy wiedzieli, �e kiedy doro�nie, da sobie rad� w �yciu. Je�li, czasami, patrz�c w rozmarzone oczy synka, Katarzyna odczuwa�a przelotny niepok�j, �e jest zbyt delikatny i zbyt �agodny, co do Izabeli nie mia�a �adnych obaw. Jej zadziorne oczy m�wi�y same za siebie...

Ukl�k�szy pomi�dzy ��kiem a ko�ysk�, zag��bi�a si� w gor�cej modlitwie, prosz�c Boga, by oddali� niebezpiecze�stwo od tego pokoju, od tych dzieci�cych g��wek powierzonych jej pieczy...

� Spraw, Panie... b�agam ci�, spraw, by nic z�ego im si� nie sta�o! S� takie ma�e, takie bezbronne... A wojna jest straszna, okrutna... i �lepa...

Jej modlitwa przekroczy�a �ciany dziecinnego pokoju i obj�a wszystkie dzieci i wszystkie matki przyby�e do zamku na d�wi�k dzwonu, by schroni� swoje zagro�one �ycie za murami Montsalvy. Wyda�a rozkazy, by w miar� mo�liwo�ci zapewni� im jak najlepsze warunki, gdy� czu�a si� siostr� tych wszystkich matek.

Kasztelanka czy pasterka � stary, odwieczny strach przed po�og� i zag�ad�, na jakie nara�one by�y dzieci � odczuwa�y tak samo. Strach, kt�ry m�czy�ni by� mo�e r�wnie� odczuwaj�, lecz kt�ry jest u nich s�abszy ni� odwieczne zami�owanie do wojaczki.

Jako odpowied� na jej niespokojne pytania s�ane do niebios dochodzi�y okrzyki stra�nik�w zmieniaj�cych warty na wie�ach. Na murach miasta stra�nicy Miko�aja trzymali stra�, a wkr�tce mia�y nadci�gn�� posi�ki hrabiego d�Armagnaca, by wykurzy� w�ciek�ego lisa. Horda napastnik�w nie b�dzie mog�a d�ugo si� opiera�, a matki z Montsalvy b�d� znowu mog�y spa� spokojnie...

Kasztelanka z nadziej� w sercu wsta�a z kl�czek i czyni�c ostami znak krzy�a wysz�a z dziecinnego pokoju.

Pos�aniec!... Zgin��!... Zabity!...

Niespokojny g�os Sary wyrwa� Katarzyn� ze snu, sprowadzaj�c j� na nowo do gro�nego �wiata, od kt�rego wieczorem nie mog�a si� oderwa�. Otworzywszy oczy, ujrza�a pochylon� nad sob� twarz Sary, twarz straszn�, granitow�, skamienia�� z przera�enia.

� Co ty m�wisz? � spyta�a z trudem.

� Brat Amabl... zamordowany... Ludzie B�raulta pojmali go i zmasakrowali!

� A sk�d to wiadomo? Czy odnaleziono jego cia�o? Sara roze�mia�a si� ironicznie.

� Cia�o, powiadasz? W tej chwili ca�e miasto wyleg�o na mury, �eby je ogl�da�! B�rault kaza� nadzia� je na hak rze�nicki i wystawi� na widok publiczny przy domu s�dziego. Jest przeszyte tysi�cem strza� i wygl�da jak je�... a jedn� z nich przybity jest do piersi nieszcz�nika tw�j list!

Pod Sar� ugi�y si� nogi. Osun�wszy si� na kufer, przycisn�a do piersi dr��ce d�onie, po czym zmienionym g�osem doda�a:

� To pomioty szatana... Wszystkich nas pozabijaj�!

Katarzyna zeskoczywszy z ��ka j�a grzeba� w kufrze w poszukiwaniu sukienki, lecz nagle zatrzyma�a si� i spojrza�a na Cygank� z niedowierzaniem.

� Ty, Saro? Ty si� boisz?

Nie by�o to pytanie, lecz zdziwione stwierdzenie. Jeszcze nigdy, nawet w najtrudniejszych chwilach, Katarzyna nie widzia�a tak przera�onej Sary. By�o to tak nieoczekiwane, �e sama poczu�a, i� traci grunt pod nogami.

Je�eli jej najsilniejsza podpora podda si�, na kim b�dzie mog�a polega� w t� czarn� godzin�?

Zrozpaczona i gotowa do p�aczu, powt�rzy�a z wyrzutem, sama nie wierz�c w�asnym s�owom:

� Ty si� boisz!

Sara ukry�a twarz w d�oniach i rozp�aka�a si� ze wstydu i przera�enia. � Przebacz mi! Wiem, �e ci� zawiod�am... lecz gdyby� widzia�a...

� Zobacz�!

I Katarzyna, powodowana nag�ym przyp�ywem gniewu, wci�gn�a pierwsz� lepsz� sukni� oraz mi�kkie botki i nawet nie zwi�zawszy w�os�w wybieg�a z pokoju, pokona�a kr�te schody i rzuci�a si� na dziedziniec.

Jak burza przebieg�a przez dziedziniec z jasn� mas� w�os�w ta�cz�cych na plecach, potr�caj�c Jossego i nawet nie s�ysz�c, co intendent do niej m�wi. Ju� by�a na g��wnej ulicy, biegn�c ile tchu w piersi z podniesion� do kolan sukienk�. Nigdy dot�d nie odczuwa�a takiego gniewu. Nie wiedzia�a, co zrobi ani dlaczego biegnie, lecz pcha�a j� jaka� nieznana si�a, czyni�ca z niej kogo� obcego, gwa�townego i gniewnego, ��dnego krwi.

Wreszcie dotar�a na mury, gdzie zasta�a milcz�cy t�um, kt�ry na widok kasztelanki rozst�pi� si�. Ona jednak nie poznawa�a tych wszystkich ludzi: ich twarze by�y tak samo skamienia�e i szare jak twarz Sary, oczy puste, usta nieme...

Kt�ry� ze zgromadzonych wyrz�zi� ochryp�ym g�osem:

� S�uga bo�y... nie �yje...

Tak by�o w istocie... Jak bowiem powiedzia�a Sara, nieszcz�sny mnich przeszyty setk� strza�, wisia� na haku rze�niczym, w czarnym habicie zesztywnia�ym od zakrzep�ej krwi, straszny ze swymi wielkimi palcami u n�g wykrzywionymi w �miertelnych skurczach. Tych kilka s��w wybe�kotanych przed chwil� u�wiadomi�o Katarzynie, jak wielki strach ogarn�� jej poddanych: ofiara by�a s�ug� bo�ym! Rozmiar zbrodni przekracza� ludzkie poj�cie tych prostych ludzi.

A tam, przy trupie, na wprost skamienia�ego ze zgrozy miasta, dw�ch t�pych �o�dak�w naigrawa�o si� z ofiary, d�ubi�c w z�bach.

Katarzyna, nie panuj�c nad sob�, krzykn�a na ca�e gard�o:

� Tak, umar�!!! Zabili go nam!!! A wy zamierzacie tak sta� i nic nie robi�? I zanim ktokolwiek zauwa�y�, wyrwa�a �uk jednemu z �o�nierzy.

Gniew, podwoiwszy jej si�y, pozwoli� bez trudu napi�� twardy naci�g. Strza�a �wisn�a jak w�ciek�a �mija i utkwi�a w gardle jednego ze zb�j�w, kt�ry osun�� si� na ziemi� z rz�eniem, zduszonym po chwili przez buchaj�c� krew. M�oda kobieta si�gn�a po nast�pn� strza��, by obali� drugiego �o�daka, lecz w tej sekundzie i ten pad� obok swego towarzysza, dosi�gni�ty celn� strza�� Jossego, kt�ry do��czy� do Katarzyny.

Ludzie z Montsalvy przebudzili si�. Ich strach znikn��. Na �o�dak�w z Apchier, kt�rzy nadci�gn�li w sukurs swym kompanom, run�� grad pocisk�w z kuszy i strza�, zmuszaj�c rozb�jnik�w do odwrotu. Wkr�tce mi�dzy murami zamku a obozem wroga nie pozosta� nikt opr�cz trup�w nieszcz�snego mnicha i jego dw�ch stra�nik�w.

� Przesta�cie strzela�! � krzykn�� Josse. � Nie marnujcie amunicji po pr�nicy!

Jaki� g�os, pe�en oburzenia, zaprotestowa�:

� Nie mo�emy chyba pozwoli�, by biedny brat Amabl wisia� tam jak lis schwytany w sid�a, by zgni� na naszych oczach od deszczu i wiatru!

To przez usta Gauberty, toruj�cej sobie drog� w�r�d t�umu jak korab i powiewaj�cej d�ugim ogonem zwisaj�cym z czepka na kszta�t �agli, przem�wi�o miasto. Zast�puj�c antyczny ch�r, za�ywna jejmo�� zbli�y�a si� do Katarzyny, dominuj�c nad ni� o ca�� g�ow�, ozdobion� grubymi jak rami� dziecka warkoczami. Handlarka p��tnami, stan�wszy przed kasztelank� w swej ulubionej pozie, podpieraj�c si� pod boki, doda�a:

� To by� �wi�ty cz�owiek, �agodny jak baranek bo�y i umar� za nas! Powinien spocz�� w po�wi�conej ziemi, a nie tkwi� tam w�r�d tych �otr�w! Lecz je�li nikt nie chce p�j�� po niego, przysi�gam na krzy� mojej matki, �e ja p�jd�! Otw�rzcie tylko bram�!

Katarzyna zawaha�a si�. Wyj�cie poza bramy miasta, nawet zbrojnie, oznacza�o ryzyko walki, w kt�rej napadni�ci nie mieliby przewagi, a rozb�jnicy z �atwo�ci� by ich zmietli i korzystaj�c z otwartej bramy dostaliby si� do �rodka. Z drugiej strony Gauberta mia�a racj�: pozostawienie cia�a mnicha w r�kach tych kat�w by�oby wstydem.

Gauberta czuj�c, �e Katarzyna przychyla si� do jej zdania, zacz�a nalega�. � Wi�c jak b�dzie, pani? Co robimy? Czy...

Powolne bicie klasztornego dzwonu przerwa�o jej s�owa i wyrwa�o Katarzyn� z zamy�lenia. Machinalnie wszyscy odwr�cili si� w stron� miasta, gdzie w tej chwili zabrzmia� �piew �a�obny.

� Mnisi! � rzuci� kto�. � Nadchodz�! Wszyscy wyszli z klasztoru. Istotnie, augustyni w dw�ch rz�dach podchodzili do bramy �wi�tego Antoniego. Szli z d�o�mi splecionymi w szerokich r�kawach i nasuni�tymi na twarze kapturami. Mocnymi g�osami �piewali modlitw� za umar�ych. Na czele kroczy� przeor Bernard, maj�c po bokach dw�ch mnich�w z wysokimi �wiecami z ��tego wosku. �wi�ty m��, odziany w fioletowy ornat ze srebrnym krzy�em na piersi, ni�s� w r�kach monstrancj�, w kt�rej b�yszcza�a hostia. Kiedy si� zbli�a�, ludzie kl�kali.

Wkr�tce poch�d dotar� do kraty, a przeor da� znak, by j� podniesiono. Na murach wszystkie oczy spocz�y z niemym pytaniem na Katarzynie.

Kasztelanka przesta�a si� waha�. Przed Bogiem nie zamyka si� bram!

� Otw�rzcie bram�! � krzykn�a. � I niech �ucznicy stan� przy otworach strzelniczych gotowi do strza�u! Za�adujcie kusze! Je�li kt�ry� zb�j zbli�y si� do przeora, strzelajcie nie czekaj�c rozkazu!

Krata podnios�a si� z przenikliwym zgrzytem. Ryzyko by�o wielkie. Ludzie, kt�rzy tak strasznie zmasakrowali mnicha, z pewno�ci� nie cofn� si� przed Naj�wi�tszym Sakramentem. By� mo�e za chwil� zaleje ich krwawa horda i wkr�tce wszystko si� sko�czy... Skrzypienie zwodzonego mostu zabrzmia�o jak odg�osy apokalipsy.

Katarzyna chwyci�a za �uk i w�o�ywszy do� strza��, stan�a w otworze strzelniczym.

� Je�li B�rault d�Apchier poka�e si�, ja po�l� mu pierwsz� strza��! � o�wiadczy�a spokojnie.

Powoli napi�a ci�ciw�. Cienki, jesionowy �uk wygi�� si� do po�owy.

Katarzyna czeka�a.

Obozowisko wroga wydawa�o si� dziwnie ciche. Nie by�o wida� �ywej duszy. Nic si� nie rusza�o. Lecz za zasiekami z ga��zi, pokrytymi �wie�o zdj�tymi sk�rami, mo�na by�o wyczu� wstrzymane oddechy i �widruj�ce spojrzenia.

Procesja przesz�a przez most. Na chwil� �piew zdusi�y mury i barbakan, po czym mod�y wybuch�y z now� moc�, zwiastuj�c� gniew Bo�y.

Dies irae, dies illa Salve saeclum in favilla...

Jednak mnisi zamiast posuwa� si� do przodu w pewnej chwili zacz�li si� cofa� na kr�tki rozkaz swego prze�o�onego.

� Wycofajcie si� za mury! Podnie�� most!...

Zdziwiona Katarzyna popu�ci�a ci�ciw� i wychyli�a si�. Za murami wida� by�o samego przeora, wznosz�cego do nieba r�ce z monstrancj�. Za nim ukaza�o si� tylko trzech mnich�w. Dw�ch z nosid�ami, jeden z drabin�. Tymczasem most podnosi� si� zgodnie z jego rozkazem.

� Nie chce nara�a� miasta... � szepn�� Josse z napi�ciem. � Ale� przeor ryzykuje �ycie!

� Rozka�, by nie podnoszono mostu! Musimy wzi�� na siebie cz�� ryzyka! Poza tym rozstaw swoich ludzi w oknach pierwszych dom�w na ulicy!

Josse, ongi� paryski rzezimieszek, zbieg� po cztery schody, a Katarzyna skierowa�a sw� uwag� na przeora. Zbli�a� si� nie�piesznie, a za nim mnisi z noszami. Jego fioletowy ornat rozwiewa� wiatr.

Kiedy zbli�y� si� do trupa, w obozie wroga co� si� poruszy�o. Przed palisad� wyszed� pot�ny cz�owiek i stan�� w wyczekuj�cej postawie. Katarzyna rozpozna�a B�raulta Apchiera i skierowa�a w jego stron� sw�j �uk, gdy� bandyta by� uzbrojony. Opiera� swe d�ugie �apy na wielkiej, nagiej szpadzie, lecz nie ruszy� si� do przodu.

� Odejd�, przeorze! � krzykn��. � To jest moja sprawiedliwo��! Nie mieszaj si� do nie swoich spraw!

� To jeden z moich syn�w, kt�rego kaza�e� zaszlachtowa�, B�raulcie! Przyszed�em po niego. A to jest tw�j B�g, ukrzy�owany przez tobie podobnych. Uderz, je�li si� o�mielisz, lecz potem szukaj tak g��bokiego boru i tak tajemnego miejsca, kt�re by�oby w stanie ukry� twoj� zbrodni� i tw�j wstyd, gdy� b�dziesz przekl�ty na ziemi i w niebie a� do sko�czenia �wiata! No, chod�! Zbli� si�! Na co czekasz? Sp�jrz uwa�nie: nios� z�oto, z�oto, kt�re tak kochasz i po kt�re przybywasz z daleka. Wystarczy, �eby� wyci�gn�� r�k�. Wystarczy, �eby� uni�s� szpad�, kt�ra ci tak wiernie s�u�y!

Przeor wznosz�c nadal monstrancj� zbli�a� si� do wroga, podczas gdy trzej jego towarzysze odczepili cia�o mnicha i u�o�yli je na nosidle z wielkim trudem z powodu stercz�cych ze� strza�. W miar� jak przeor zbli�a� si� do wroga, wielki z�oczy�ca zdawa� si� kurczy�, niczym diabe� z przypowie�ci zamieniony w kar�a przez oblanie wiadrem wody �wi�conej. Dr�a� jak jesienny li�� i przez chwil� mo�na by�o s�dzi�, �e ulegnie tajemnym si�om i zegnie zesztywnia�e od pychy i reumatyzmu kolana. Jednak za nim pojawili si� jego synowie, jego b�kart i szyderczy Gerwazy Malfrat. Mi�o�� w�asna nie pozwoli�a mu si� ugi��, pomimo strachu przed �yciem pozagrobowym, do kt�rego si� zbli�a� ze wzgl�du na sw�j wiek.

� Odejd�, przeorze! � powt�rzy� zmienionym g�osem. � Mo�esz zabra� swego mnicha. W nocy wszystkie koty s� czarne. Nie �y�, kiedy�my si� spostrzegli, kim jest. Ale nie s�d�, �e �a�uj�. Jeszcze si� spotkamy, kiedy nie b�dziesz mia� Boga za obro�c�!

� Zawsze b�dzie ze mn�, gdy� moje r�ce ka�dego dnia dotykaj� jego Cia�a i jego Krwi! Nawet kiedy go nie widzisz, jest ze mn�, tak samo jak zawsze jest obecny w tym spokojnym mie�cie, kt�re chcesz skaza� na zag�ad�!

� Na zag�ad�? Sk�d�e znowu! Miasto chc� zdoby� i zdob�d�! Ale przeor ju� go nie s�ucha�. Jak matka chroni�ca dziecko, przycisn�� monstrancj� do piersi i skierowa� kroki z powrotem do miasta, kt�re ze �ci�ni�tym sercem, wstrzymuj�c oddechy obserwowa�o w ciszy ca�e zaj�cie.

Mnisi z nosid�em powoli przeszli przez bram�, a za nimi przeor modl�c si� ca�y czas. Potem brama si� zamkn�a.

W obozie wroga nikt si� nie poruszy�. Za to w mie�cie wybuch�a radosna wrzawa zwyci�stwa, gdy tylko opad�a krata.

� Niech pani strzela, Katarzyno! � rzuci� Josse. � Ten w�ciek�y pies jest �atwym celem! Strzelaj, a uwolnisz nas od niego!

Lecz Katarzyna z westchnieniem od�o�y�a bro� i pokr�ci�a g�ow�.

� Nie mog�. Przeor by mi tego nie wybaczy�. B�rault nie o�mieli� si� go tkn��. Je�li jeszcze wierzy w Boga, mo�e zrezygnuje z zamiaru i odejdzie od naszego miasta. Pozw�lmy mu si� zastanowi�...

� Zastanowi�? Jego ludzie i on sam ��dni s� krwi i z�ota. Je�li wi�c my�lisz, �e odst�pi�, to si� mylisz. Ja ci to m�wi�, pani.

� No to niech atakuj�! Odepchniemy ich!

Atak jednak nie nast�pi� tego dnia. B�rault d�Apchier przyst�pi� do okr��enia miasta. Jego ludzie powoli zacie�niali kr�g wok� mur�w, wciskali si� mi�dzy ska�y i krzaki jak stalowe w�e, zajmowali �cie�ki, stawiali nowe namioty i kuchnie. Z las�w dochodzi�y odg�osy obalanych drzew, kt�re mia�y pos�u�y� do wykonania drabin. Zbierano ga��zie na faszyny do wype�nienia fos. Pi�kne sosny otaczaj�ce miasto traci�y korony i pada�y z bolesnym skrzypieniem, a ich rozlane soki roznosi�y �wie�y zapach wiosny w powietrzu �mierdz�cym gor�cym olejem.

Przez ca�y dzie� Katarzyna przebywa�a na murach. Wraz z Miko�ajem Barralem i Josse Rallardem przebiega�a miejsca obrony, wie�e, sprawdza�a hurdycje, bada�a zapasy kamieni, strza�, drewna, broni i poszczeg�lne stanowiska walki.

Bohaterski czyn przeora Bernarda doda� wszystkim odwagi, wzmocni� wol� walki. Przemo�ny strach znikn��. Wszyscy byli g��boko przekonani, �e sam Pan B�g b�dzie wspiera� ich w walce, a i Katarzyna wierzy�a, �e uda si� jej odeprze� wroga bez wi�kszego trudu.

Pozosta�o jednak jeszcze jedno zmartwienie: jej pa� ci�gle nie wraca�. Mia�a nadziej�, �e schroni� si� u swej matki.

Sara, nie mog�c pokona� wstydu za sw� chwilow� s�abo��, dwoi�a si� i troi�a, czuwaj�c nie tylko nad normalnym funkcjonowaniem zamku, lecz tak�e dogl�daj�c uciekinier�w i pilnuj�c, by niczego im nie zabrak�o. Zaoferowa�a nawet sw� pomoc przeorowi przy po�miertnej toalecie brata Amabla, gdy� by�a zr�czna i za pomoc� no�a i oliwy usun�a ostrza strza� z cia�a zmar�ego. Teraz jego cia�o, obmyte w winie i owini�te prze�cierad�em, spoczywa�o w krypcie klasztornej, czekaj�c na poch�wek, kt�ry mia� si� odby� w nocy, tak aby mnisi mogli uczestniczy� w czasie dnia w obronie miasta razem z innymi mieszka�cami.

Wkr�tce przygotowania zako�czy�y si� i nie pozostawa�o nic innego do roboty jak obserwowa� ruchy wroga. Powoli miasto przyzwyczaja�o si� do stanu obl�enia i ka�dy, kiedy tylko jego obecno�� na murach nie by�a konieczna, wraca� do swoich codziennych zaj��.

Spo�r�d kobiet zamieszka�ych w Montsalvy jedna trzyma�a si� na uboczu. By�a to pi�kna dziewczyna o czarnych oczach i jedwabistej, ciemnej karnacji. Przyby�a do Montsalvy dziesi�� lat temu wraz z matk�, koronczark� z Puy, kt�ra po �mierci pierwszego m�a wysz�a za Augustyna Fabre, cie�l�. Matka, b�d�c s�abego zdrowia, zgas�a wkr�tce kt�rej� srogiej zimy, a Augustyn zaopiekowa� si� dziewczyn� jak w�asn� c�rk�. Stopniowo Azalia zaj�a miejsce matki. Utrzymywa�a dom w doskona�ym porz�dku i tak jak matka zaj�a si� wyrobem koronek, przewy�szaj�c j� wkr�tce kunsztem. Zdoby�a bogat� klientel� w okolicznych zamkach i w�r�d miejscowych notabli.

Sama pani de Montsalvy zamawia�a u Azalii wiele rzeczy, podziwiaj�c jej umiej�tno�ci i zmys� artystyczny. Koronczarka by�a jednak jedyn� kobiet� w mie�cie, z kt�r� nie potrafi�a si� zaprzyja�ni�. Zreszt� �adna kobieta w mie�cie jej nie lubi�a. By� mo�e z powodu sposobu, w jaki patrzy�a na ch�opc�w, a nawet �onatych m�czyzn, albo z powodu tego gard�owego �miechu podobnego do gruchania go��bicy. A mo�e z powodu zbyt odwa�nego dekoltu, z jakim zwyk�a si� pokazywa� w swym oknie. Pi�kna i niebiedna Azalia mog�a ju� sto razy wyj�� za m��, lecz mimo wielkiego powodzenia w�r�d ch�opc�w nie przyj�a o�wiadczyn �adnego.

�Chc� wyj�� za m�� z mi�o�ci i b�d� kocha� tylko jednego, godnego mnie, czyli takiego, kt�ry by�by zdolny do wszystkiego z mi�o�ci dla mnie!� � zwyk�a mawia� mru��c kocie oczy, kt�re niejedna z kobiet ch�tnie by jej wydrapa�a. W ten spos�b Azalia dosz�a do dwudziestu pi�ciu lat i nadal pozostawa�a w stanie panie�skim, ku zadowoleniu zreszt� samego Augustyna, kt�ry ba� si�, �e wydaj�c j� za m��, straci gospodyni�.

��adna ciemi�ga nie jest ciebie godna, moja per�o! � mawia� Augustyn, g�adz�c jej jedwabisty policzek. � Ty jeste� godna wielkiego pana!�

Naturalnie, Augustyn nie by� przez to lubiany przez m�odzie�c�w, a matrymonialne marzenia ojczyma dosz�y do uszu Katarzyny. Donatka, ma��onka Saturnina, kiedy powt�rzy�a s�owa Augustyna swej pani, nie mog�a ukry� oburzenia, lecz Maria, �ona Jossego, kt�ra w haremie zdoby�a zadziwiaj�c� wiedz� na temat kobiecej natury, natychmiast wyja�ni�a, jak si� rzeczy maj�:

� Augustyn powiada �wielki pan�, lecz jego c�rka my�li o �panu Arnoldzie!� Trzeba widzie�, jak patrzy na naszego pana, kiedy on przeje�d�a konno przez miasto: istna kotka oblizuj�ca si� przed spodkiem �mietany. A jakie uk�ony przed nim sk�ada!

� Opowiadasz g�upoty, Mario! Nie o�mieli�aby si� mierzy� tak wysoko! � odpar�a wtedy Katarzyna.

Jednak w g��bi serca poczu�a nieprzyjemne uk�ucie. By�a pewna mi�o�ci swego m�a i nie obawia�a si� side� mieszczki. Niemniej przypomina�a jej Azalia dwie kobiety, kt�rych obawia�a si� najbardziej w swym �yciu: Mari� de Comborn, kuzynk�, kt�ra kocha�a si� w Arnoldzie a� do zbrodni, i su�tank� Zobeid�, kt�ra wi�zi�a go w swym pa�acu. Z pierwszej Azalia mia�a �apczywe po��danie, a z drugiej ogromn� zmys�owo��, takie same czarne jak w�giel w�osy i tak�� bursztynow� sk�r�. I czasem, kiedy koronczarka przychodzi�a do zamku ze swymi wyrobami, Katarzyna zastanawia�a si�, czy przypadkiem dziewczyna ta nie jest trzeci� postaci� damskiego demona, kt�ry chce jej zabra� jej mi�o��.

Tamte dwie, Maria i Zobeida, zgin�y jednakowo, i to z r�ki samego Arnolda od ciosu wymierzonego sztyletem ze srebrnym krogulcem, kt�ry zawsze by� dla Katarzyny talizmanem i ostatni� obron�, lecz czy mo�na by�o przewidzie� reakcje m�czyzny?

Gdyby Katarzyna urodzi�a si� w zamku szlacheckim, z pewno�ci� nie zwr�ci�aby uwagi na tak prost� rywalk�, lecz b�d�c c�rk� zwyk�ego z�otnika, nigdy nie lekcewa�y�a przeciwnika, jakikolwiek by on by�, i nigdy si� nie myli�a.

Od czasu wyjazdu Arnolda Katarzyna zapomnia�a o swych niejasnych obawach, jakie wzbudza�y w niej p�on�ce �renice i wilgotne usta Azalii, a obl�enie odsun�o t� spraw� na boczny tor.

Przy studni zebra�y si� kobiety i rozprawia�y o tym, jak wykurzy� wroga, lecz Azalia jak zwykle trzyma�a si� na uboczu, przys�uchuj�c si� im z drwi�cym u�miechem.

� Straszny koniec brata Amabla nie za�atwia niczego � powiedzia�a Gauberta. � Trzeba pomy�le� o nowym pos�a�cu.

� A jak chcesz wys�a� swego pos�a�ca? � spyta�a inna. � Przerzuci� go przez mury, prosz�c Pana Boga, by polecia� jak najdalej?

Gauberta wzruszy�a pogardliwie ramionami i krzykn�a:

� W zamku s� podziemia, mo�na je wykorzysta�.

Istotnie, kiedy Katarzyna i przeor Bernard odbudowywali niedaleko bram Montsalvy stary zamek Puy de l�Arbre, kazali zrobi� w jego podziemiach przej�cie, kt�rym w razie obl�enia mo�na by by�o wyj��. I jak to by�o w zwyczaju od wielu wiek�w, tajemne przej�cie zaczyna�o si� w wie�y, a ko�czy�o daleko w polu, ukryte w�r�d ska� i krzak�w. Nie nale�a�o o tym tr�bi� g�o�no i Katarzyna, kt�ra zbli�y�a si� do kobiet kaza�a handlarce p��tnami m�wi� ciszej.

� Nie m�w tak g�o�no, Gauberto, bo jeszcze kto� ci� us�yszy.

� A kto, pani? Nie my�lisz chyba, �e w�r�d nas chowa si� zdrajca!

� Nie � u�miechn�a si� Katarzyna � lecz masz dono�ny g�os droga przyjaci�ko. Mog�aby�, tak jak Dziewica Orlea�ska, dowodzi� armi�...

Okropny ha�as i odg�osy walenia m�otka przerwa�y jej w p� s�owa. Pochodzi�y z jednego z dom�w stoj�cych w pobli�u studni, zajmowanego przez Augustyna, ojczyma Azalii. Przez otwarte na o�cie�, mimo panuj�cego przenikliwego ch�odu, drzwi jego warsztatu wylatywa�y wi�ry.

Katarzyna zwr�ci�a si� do koronczarki:

� Tw�j ojciec ostro pracuje, jak si� zdaje. Co takiego robi?

� Trumn�. Pierwsz�... dla brata Amabla.

� Pierwsz�, powiadasz? Czy�by liczy� na to, �e potrzeba b�dzie ich wi�cej?

Azalia u�miechn�a si� dziwnie, a jej przenikliwe spojrzenie owion�o bezczelnie kasztelank�.

� Potrzeba b�dzie wi�cej i pani dobrze o tym wie! Czy obl�enie potrwa, czy miasto zostanie zdobyte, mojemu ojcu nie zabraknie roboty. Dobrze wiesz, pani, �e przez ciebie wiele ludzi straci �ycie!

W�r�d kobiet zaleg�a nieprzyjemna cisza. Katarzyna zastanawia�a si�, czy si� nie przes�ysza�a. Gauberta i jej przyjaci�ki spogl�da�y po sobie, nie wierz�c w�asnym uszom. Kasztelanka pierwsza si� otrz�sn�a i zmarszczywszy brwi, spyta�a:

� Co masz na my�li, Azalio?

� Tylko to, co rzek� pan B�rault d�Apchier... chyba �e �le us�ysza�am. On chce z�ota i... ciebie, pani! Z�oto mo�esz mu da�, ale siebie? Tak wi�c ludzie b�d� umiera� za ciebie! Tylko za ciebie... poniewa� pan Arnold ju� nigdy nie wr�ci!

Cedz�c s�owa, zdj�a z cembrowiny dzban wype�niony wod� i mi�kkim ruchem bioder zarzuci�a go sobie na rami�. U�miecha�a si� perfidnie, zadowolona z wra�enia wywo�anego przez s�owa, kt�re dotkn�y Katarzyn� w najczulsze miejsce. Nie zd��y�a jednak odej�� od studni, kiedy pot�na para policzk�w wymierzonych przez Gaubert�, wspomaganych jej stu osiemdziesi�cioma funtami �ywej wagi, obali�a j� na ziemi� w�r�d okruch�w st�uczonego dzbana. Moc� rozp�du sama Gauberta upad�a obok swej ofiary, usiad�a na niej okrakiem i dalej�e j� ok�ada� i szarpa� za w�osy.

� Gauberto! ���� � �������� krzykn�a �������� Katarzyna ������� przera�ona ������ w�ciek�o�ci� wykrzywiaj�c� twarz zwalistej kobiety. � Zostaw j�!

Gauberta jednak nie s�ysza�a. Przypar�szy Azali� kolanem do ziemi, ci�gn�a j� za warkocze, wreszcie naplu�a jej w twarz i zagrzmia�a:

� Gdybym nie zna�a twojej bogobojnej matki, Panie �wie� nad jej dusz�, rzek�abym, �e powi�a ci� maciora! Nagle martwisz si� losem naszych m�czyzn, a gdy kt�ry m�wi ci o mi�o�ci, to zadzierasz dumnie nosa! Marzy ci si� wielki pan, a jako �e nie mo�esz mie� pana Arnolda, pomy�la�a�, �e kt�ry� z bandy Apchiera te� za�atwi spraw�, czy� nie? Kt�rego sobie upatrzy�a�? Kt�rego, �piewaj mi tu zaraz!

Rozw�cieczona, policzkowa�a dziewczyn� z tak� zaci�to�ci�, �e Katarzyna wystraszy�a si�, i� wyko�czy j� na dobre.

� Rozdzielmy je, Babeto! � krzykn�a do swojej s�siadki. � Gauberta gotowa j� zabi�!

� Phi! Wielka mi rzecz! � �achn�a si� �ona wytw�rcy �wiec � to by j� nauczy�o rozumu. M�j najstarszy syn dosy� wyla� przez ni� �ez. Ale, do us�ug, pani Katarzyno.

Z pomoc� innych kobiet, kt�re zreszt� nie przyk�ada�y si� zbytnio do swego zadania, poniewa� te poczciwe matki rodzin nie widzia�y niczego z�ego w tym, co przytrafi�o si� fertycznej koronczarce, uda�o im si� odci�gn�� spienion� Gaubert� od swej ofiary.

Czerwona od otrzymanych raz�w i od krwi sp�ywaj�cej ze zranionego okruchami rozbitego dzbana ramienia, koronczarka wsta�a zalewaj�c si� �zami. Jej przemoczona sp�dnica by�a uwalana b�otem, a bluzka rozdarta na plecach. Jednak nieszcz�sny widok Azalii nie ostudzi� zapa�u Gauberty, kt�r� z trudem udawa�o si� utrzyma� z dala od dziewczyny. Po czym, poniewa� kobiety nie chcia�y jej wypu�ci�, rykn�a pod adresem dziewczyny, kt�r� Maria odprowadza�a do domu:

� Powinna� tarza� si� w b�ocie przed nasz� pani� i b�aga� j� o przebaczenie!

Augustyn, zaniepokojony wrzaw�, wyszed� na pr�g warsztatu, trzymaj�c w jednej d�oni m�otek, a w drugiej drewniane ko�ki. Prawie wpad� na przybran� c�rk� � brudn�, przemoczon� i pobit�.

� To nic � pr�bowa�a wyja�nia� Maria, czuj�c wisz�c� w powietrzu kolejn� burz�. � Mia�a ma�� sprzeczk� z Gaubert�...

Lecz Augustyn, nie s�uchaj�c, odsun�� j� r�k� z drogi i ruszy� w stron� grupki kobiet. Wytrzeszczy� oczy, a jego twarz sta�a si� tak samo czerwona jak jego we�niana czapka. Wymachuj�c m�otkiem wygl�da� bardzo gro�nie, lecz to nie wystarczy�o, by przerazi� wojownicz� handlark� p��cien.

� Ja nie chc� nic m�wi�! � wrzasn�a na widok cie�li. � Lecz z tej twojej c�runi to niez�e zi�ko! Gdyby� cz�ciej pie�ci� jej boki, mo�e nie by�aby taka z�o�liwa.

� A co takiego o�mieli�a si� powiedzie�? Mo�e mi to powt�rzysz?

� A my�lisz, �e b�d� si� kr�powa�?

Augustyn nadci�ga� jak burza wymachuj�c m�otkiem, tak �e kobiety trzymaj�ce Gaubert� skuli�y si�, jakby chc�c unikn�� cios�w. Katarzyna pu�ci�a Gaubert� i stan�a mi�dzy ni� a cie�l�.

� Dosy� tego! � rzuci�a ostro. � Teraz ja m�wi� i macie mnie s�ucha�! Augustynie, zatknij sw�j m�otek za pasek! A ty, Gauberto, masz natychmiast si� uspokoi�!

Cie�la zatrzyma� si� przed kasztelank� i niech�tnie zdj�� czapk� z g�owy.

� Mam chyba prawo wiedzie�, co uczyniono mojej c�rce! � mrukn��.

� Zgoda! � rzuci�a Gauberta, kt�rej wraca� dobry humor. � Lecz najpierw dowiedz si�, co ona powiedzia�a. A co do tego, co jej zrobi�y�my, to b�dziesz zadowolony: wymierzy�am jej policzek, czego ty nigdy nie o�mieli�e� si� zrobi�. I w ka�dej chwili mog� zacz�� od nowa, chyba �e sam si� tym zajmiesz: powiedzia�a, �e zgarniesz niez�y grosz za trumny dla tych, kt�rzy zgin� przez pani� Katarzyn�!

� Ona nie mog�a tego powiedzie�!

� Ale powiedzia�a! � wtr�ci�a Katarzyna. � Utrzymuje, �e wszystkie te nieszcz�cia spad�y na miasto i jego mieszka�c�w z mojego powodu, tylko z mojego... Czy i ty jeste� tego zdania?

� Nnnnie... Oczywi�cie, �e nie... Nikt z nas nie chcia�by �y� pod panowaniem Apchier�w. S� twardzi i okrutni. Lecz gdyby pan Arnold nie wr�ci�...

� Nie widzisz powodu, by broni� swoich � doko�czy�a twardo Katarzyna czuj�c, �e blednie.

Spojrza�a uwa�nie na upart� twarz cie�li. Najwyra�niej mia� jej za z�e to, co w�a�nie si� wydarzy�o, lecz nie �mia� tego powiedzie� wprost. Lecz Gauberta, kt�ra wsz�dzie musia�a wtr�ci� swoje trzy grosze, rzuci�a:

� Pan Arnold wr�ci! A nawet gdyby nie wr�ci�, ma syna, a my mamy przeora za drugiego pana! I wara Apchierom od nas! A teraz mo�esz powiedzie� swojej c�rce, �e zanim wyda Katarzyn�, bo najwyra�niej o tym si� my�li w waszej rodzinie, wy�lemy Azali� nag� za mury, �eby przekona� si�, co z ni� zrobi� �panowie� Apchierowie, na kt�rych ma tak� wielk� ochot�!

� Nie zaczynaj od nowa! � przerwa�a Katarzyna. � Nie mam tego za z�e twej c�rce, Augustynie! Musi si� ba�, i to wszystko ze strachu. A ty ze swej strony nie gniewaj si� na Gaubert�. Zrobi�a to z przyja�ni do mnie. A teraz, pog�d�cie si�!

Augustyn niech�tnie wymamrota� co� pod nosem, a Gauberta powiedzia�a, �e Azalia mo�e si� jej nie obawia�, pod warunkiem �e nie b�dzie opowiada� bredni. Nast�pnie wszyscy zacz�li si� rozchodzi�. Mieszczki unios�y swoje dzbany i k�aniaj�c si� kasztelance pod��a�y do swoich dom�w, �ywo rozprawiaj�c o wydarzeniu.

Katarzyna ruszy�a na spotkanie z przeorem. Za ni� podrepta�a Gauberta. Pomimo wszelkich oznak przywi�zania okazywanego przez jej ludek, hrabinie by�o ci�ko na sercu, gdy� w�r�d tego og�lnego po�wi�cenia i wierno�ci odkry�a ma�� zadr�. Niewielk� wprawdzie i z pewno�ci� niegro�n�, lecz i tak za du�� w chwili, kiedy miasto powinno stanowi� jedno��.

Katarzyna co prawda nigdy nie mia�a z�udze� co do uczu�, jakie Azalia mog�a do niej �ywi� od tamtego zimowego poranka, kiedy to na dziedzi�cu zamkowym spostrzeg�a spojrzenia posy�ane przez koronczark� Arnoldowi. Wtedy to poj�a, �e Maria mia�a racj� i �e Azalia mog�a jej tylko nienawidzi�. Lecz to, �e r�wnie� ojczym my�la� tak jak ona, by�o dla niej przykrym odkryciem, gdy� kaza�o jej s�dzi�, �e by� mo�e wi�cej os�b w mie�cie my�la�o podobnie.

Gauberta drepcz�ca obok kasztelanki i obserwuj�ca j� k�tem oka przerwa�a jej ponure my�li z w�a�ciw� sobie gwa�towno�ci�.

� Nie nale�y si� nimi przejmowa�, pani Katarzyno! Augustyn jest tak zapatrzony w swoj� c�runi�, �e nie zdaje sobie sprawy z tego, �e to z�a bestia, a na dodatek nie jest st�d!

� Ja te� nie jestem st�d � odpar�a cicho Katarzyna.

Gauberta stan�a jak s�up soli, postawi�a dzban na ziemi i pokr�ci�a g�ow� z politowaniem. Katarzyna pomy�la�a, �e mieszczka jest przekonana, i� jest s�aba na umy�le.

� Pani? O Przenaj�wi�tsza Panienko! Ale� pani jeste� bardziej st�d ni� kto inny. Mo�e urodzi�a� si� w Pary�u, lecz co ci z tego pozosta�o? Pan Arnold i pani stanowicie jedno, a je�li on nie jest st�d, to kto? Chcesz czy nie, jeste� kamieniem w�gielnym zamku Montsalvy i nikt ani nic nie mo�e ci� st�d wyrwa�... lub m�wi� co innego!

� Dzi�kuj� ci, Gauberto! Lecz s�dz�, �e lepiej b�dzie dla nas wszystkich, by Azalia trzyma�a j�zyk za z�bami i �e trzeba jej pilnowa�.

� B�d� spokojna, pani Katarzyno, ju� my b�dziemy j� mie� na oku! Poniewa� kobiety dosz�y do bramy klasztornej, Gauberta sk�oni�a si� g��boko i ruszy�a w swoj� stron�.

Katarzyna walcz�c ze �zami, wesz�a do �rodka wpuszczona przez brata furtiana, kt�ry poinformowa� j�, �e przeor czeka na ni� w sali kapitulnej.

� Daje lekcj� ma�emu panu! � doda� z poczciwym u�miechem.

� Lekcj�? Dzisiaj?

� Oczywi�cie! Jego wielebno�� nie lubi traci� czasu, nawet podczas obl�enia.

W rzeczy samej, wkr�tce do jej uszu doszed� g�os ma�ego Micha�a recytuj�cego wiersz. Skrzypienie drzwi pchni�tych d�oni� Katarzyny przerwa�o recytacj� w p� s�owa. Micha� siedzia� na taborecie, z kt�rego zwisa�y jego za kr�tkie n�ki, a naprzeciwko niego sta� przeor ze skrzy�owanymi ramionami, trzymaj�c si� za podbr�dek. Na widok matki malec zrobi� zawiedzion� min�.

� Och! Pani matko! Dlaczego przysz�a� tu o tej porze?

� A nie powinnam?

� Tak, nie powinna�! Mam nadziej�, �e nic nie s�ysza�a�?

Po tym niespokojnym pytaniu Katarzyna domy�li�a si�, �e Micha� uczy� si� wiersza, kt�ry mia� jej ofiarowa� z pewno�ci� na Wielkanoc wraz z �yczeniami �wi�tecznymi. U�miechn�a si� wi�c, przybieraj�c niewinn� min�.

� Nic nie s�ysza�am. Drzwi by�y przecie� zamkni�te, lecz je�li ci przeszkodzi�am, to bardzo ci� przepraszam.

� Nic to � odpar� Micha� wspania�omy�lnie � je�li nic nie s�ysza�a�.

� Na dzisiaj lekcja sko�czona � rzek� przeor g�adz�c ucznia po z�ocistej g�owie. � Dosy� si� napracowa�e�, a teraz mo�esz i�� do Sary.

Malec zeskoczy� z taboretu, podbieg� do matki i obj�� jej nogi swymi ma�ymi ramionami.

� Prosz� mamy... czy m�g�bym nie wraca� od razu do domu?

� A gdzie chcesz p�j��?

� Do Augusta! On dzisiaj zaczyna robi� wielk� gromnic� wielkanocn� i powiedzia� mi, �e mog� przyj��.

Katarzyna podnios�a go z ziemi, przycisn�a do piersi i uca�owa�a w okr�g�e, pokryte mi�kkim puszkiem policzki.

� Mo�esz i��, synu! Ale nie zanudzaj Augusta i nie sied� u niego za d�ugo. Sara by si� niepokoi�a.

Micha� obieca� wszystko, czego chcia�a, cmokn�� j� w nos i poniewa� pilno mu by�o podziwia� sztuczki mistrza Augusta, ze�lizgn�� si� na ziemi� i ruszy� biegiem, odprowadzany czu�ym spojrzeniem matki i przeora.

� Ma ca�y zapa� i ciekawo�� ojca! � powiedzia� brat Bernard.

� To prawdziwy Montsalvy � odpar�a dumnie Katarzyna � lecz zastanawiam si�, czy nie jest bardziej podobny do swego wuja Micha�a ni� do ojca. Jest delikatniejszy ni� m�j m��, mniej gwa�towny. To prawda... jest jeszcze taki ma�y... Ale musz� przyzna�, �e niekt�rzy z was zadziwiaj� mnie, a przede wszystkim ty, ojcze. Podczas gdy grozi nam �miertelne niebezpiecze�stwo, dajesz lekcj� Micha�owi, a mistrz August przygotowuje gromnice na Wielkanoc. A kto wie, czy b�dziemy jeszcze �ywi podczas �wi�t?

� Czy�by� w to w�tpi�a, pani? Zbyt s�abo ufasz Bogu, moja c�rko! Wielkanoc ju� za dwa tygodnie. Mo�e nie b�dzie tak weso�o jak zwykle, lecz wierz�, �e wszyscy si� zbierzemy, by chwali� naszego Pana.

� Och, �eby� ci� wys�ucha�! Przysz�am tu, by ci� zapyta�, ojcze, co zrobimy teraz, kiedy biedny brat Amabl... Pomy�la�am, �e mo�e przez podziemne przej�cie zamku...

� Oczywi�cie! Wykorzystamy je, by wys�a� nast�pnego pos�a�ca.

� Kto jednak podejmie tak wielkie ryzyko? Potworna �mier� brata Amabla na pewno os�abi�a odwag� niejednego osi�ka.

� Nic si� nie b�j, mam ju� cz�owieka, kt�rego nam potrzeba. Przyszed� do mnie jeden z ch�opc�w z Krzy�a Koguta. Chce ruszy� jeszcze tej nocy.

� Tak szybko? Dlaczego?

� Z powodu zaj�� rolniczych. Ot� pada�o przez ca�y dzie� i tej nocy mo�e wszystko zmrozi�, lecz jak tylko ziemia wyschnie, trzeba b�dzie przej�� przez krat� i oczy�ci� zbo�a z ost�w. Trzeba te� posadzi� kapust� i jarzyny. Gdyby obl�enie si� przed�u�a�o, to roboty kwietniowe nie zostan� wykonane i nie b�dzie zbior�w. Nie ma tu takiego, kto by nie zaryzykowa� �ycia dla ocalenia swych plon�w.

� Kto� powiedzia�, �e jest inny spos�b, by ocali� Montsalvy... �atwiejszy... � Jaki?

� Odda� B�raultowi Apchierowi to, czego tak po��da: bogactwa zamku i...

� I ciebie, pani? Ale� to istne szale�stwo! Kto ci wbi� taki pomys� do g�owy?

Katarzyna opowiedzia�a mu pokr�tce scen� przy studni, a przeor przys�uchiwa� si� jej z nie ukrywanym zniecierpliwieniem.

� To Gauberta ma racj�! � krzykn��, kiedy Katarzyna sko�czy�a. � A Augustyn jest winien, �e wbija dziewczynie do g�owy pomys�y, kt�re ani nie przystoj� jej stanowi, ani nie s� zbyt m�dre. Ju� od jakiego� czasu my�l� o tym, �eby �ledzi� j� potajemnie: spotyka si� z lud�mi, kt�rzy mi si� nie podobaj�.

� Z kim? Z ch�opakiem?

� Nie, nie z ch�opakiem. Ju� bym to wola�. Z Ratapennad�. Ot� ostatnimi czasy r�ni ludzie spotykali j� cz�sto w okolicy chaty czarownicy. Je�li temu nie przeszkodzimy, nieszcz�sna gotowa zaprzeda� dusz� dla ziszczenia swych nierozumnych marze�.

W �rodku nocy jaki� cie� spu�ci� si� po drabinie do tajemnego przej�cia pod zamkiem. Ni�s� �uczywo, sztylet i list. Zanim znikn�� w czelu�ciach, do Jossego, kt�ry go odprowadzi�, pos�a� u�miech, mrugn�� okiem i pomacha� r�k�.

Od tego czasu s�uch po nim zagin��...

Atak nast�pi� o �wicie. Korzystaj�c z ostatnich zimnych chwil nocy, kiedy to ludzie s� zesztywniali od d�ugiego czuwania i niezbyt zdatni do obrony, B�rault d�Apchier skierowa� swych zbir�w do ataku na dwa punkty mur�w, kt�re wydawa�y mu si� najs�absze.

W nocy rozb�jnicy zdo�ali bezszelestnie wype�ni� cz�� fosy faszynami i kiedy tylko niebo poja�nia�o, ustawili drabiny w tych dw�ch miejscach.

Przygotowania te, cho� wykonywane z du�� ostro�no�ci�, nie usz�y uwagi stra�nik�w i kiedy pod wodz� b�karta Gonneta �o�dacy rzucili si� do drabin, powita� ich taki grad kamieni i strumienie wrz�cego oleju, �e zmuszeni zostali do szybkiego odwrotu. Gonnet oparzony w rami� ucieka�, wyj�c jak ranny wilk i wygra�aj�c obro�com miasta pi�ci�. Ze z�o�ci podpali� najbli�sz� ferm�, kt�ra wkr�tce strzeli�a w niebo wysokimi p�omieniami.

Mieszka�cy zgromadzeni wok� Katarzyny na murach patrzyli, jak poch�ania j� g�sty, czarny dym, kt�ry wiatr rozci�ga po szarym niebie d�ugimi, brudnymi pasmami. Maria Bru, opieraj�c si� na ramieniu m�a, p�aka�a rzewnymi �zami widz�c sw�j dobytek trawiony przez p�omienie.

� Oddamy wam wszystko � rzek�a z przej�ciem Katarzyna. � Jak tylko przegnamy tych bandyt�w, odbudujemy wasz dom.

� Z pewno�ci� odbudujemy! � potwierdzi� Saturnin. � Wszyscy si� do tego przy�o�ymy. Niebawem za� nadejdzie pomoc, gdy� nie mamy wiadomo�ci o naszym pos�a�cu, a to oznacza, �e uda�o mu si� przej��.

Katarzyna spojrza�a na niego z wdzi�czno�ci� i �eby pocieszy� nieco Mari�, wr�czy�a jej trzy z�ote monety.

Nast�pnego dnia zosta� odparty kolejny atak i ponownie sp�on�a ferma, tym razem Krzy� Koguta.

Podczas wieczornej narady w zamku zio�owe wino mia�o gorzki smak.

� Jak tak dalej p�jdzie, to codziennie sp�onie jedna ferma lub folwark, a do Wielkanocy nie pozostanie wok� nic, tylko spalona ziemia!

� powiedzia� Felicjan Peuch, m�ynarz, wyra�aj�c g�o�no my�li og�u.

� Posi�ki nadejd� o wiele wcze�niej � odpali� Miko�aj Barral.

� W tej chwili Jeannet ju� na pewno jest w Carlat. Stawiam sw�j he�m przeciwko kaczanowi kapusty, �e wkr�tce ujrzymy lance Kadeta Bernarda, kt�re przy�le nam Eleonora, jego �ona!

Jednak ani nast�pnego, ani kolejnego dnia wspomniane lance nie pojawi�y si� i w zamku zakie�kowa� niepok�j. Nawet kiedy Felicjan przyszed� do sier�anta z wielkim kaczanem kapusty, �eby zrobi� wymian� na he�m, powita�y go nieco wymuszone u�miechy. W Montsalvy coraz mniej chcia�o si� �mia�.

W Niedziel� Palmow� zacz�� pada� deszcz i wydawa�o si�, �e nigdy nie przestanie. Nie by� to jednak wiosenny deszcz, lecz okropne nawa�nice niesione w�ciek�ymi podmuchami wiatru, rozmywaj�ce zbocza i porywaj�ce strumienie czarnej ziemi na dno dolin, i wyp�ukuj�ce korzenie drzew. Jak by tego nie by�o dosy�, spad� grad. Kule wielko�ci orzecha podziurawi�y bezlito�nie rozmyt� ziemi� i siek�c pierwsze wra�liwe kie�ki ro�lin, zniweczy�y nadziej� na zbiory.

Naje�d�ca jednak nie ust�powa�. Tkwi� uparcie w�r�d morza b�ota, ukryty w podziurawionych przez grad namiotach, tych, kt�rych nie porwa� szalej�cy wiatr zawieszaj�c je na szczytach drzew. Zmuszony przez pogod� do zaprzestania atak�w, sta� si� jeszcze bardziej zaci�ty i bardziej w�ciek�y. Dow�dcy pozajmowali opuszczone domy, lecz wi�kszo�� cierpia�a niewygody, zgrzytaj�c z�bami na my�l o ciep�ych ��kach i szczelnych dachach ukrytych za pobliskimi, dobrze strze�onymi, grubymi murami.

Katarzyna i przeor dwoili si� i troili, by podtrzyma� na duchu swoje owieczki.

� Odbudujemy wszystkie zniszczone domy! � zapewnia�a Katarzyna, maj�c na my�li Jakuba Serce i jego obficie zaopatrzone kantory.

� B�g jest z nami � podejmowa� przeor Bernard. � Dlatego trzyma wroga w bezpiecznej odleg�o�ci, oddalaj�c od nas �miertelne �niwo, mniejsza wi�c o kilka zagon�w pszenicy czy �yta. Nie ma dymu bez ognia...

Jednak mimo wszystko zarz�dzi� wielkie mod�y zbiorowe. Nawet najstarsi nie pami�tali, �eby Wielki Tydzie� by� kiedykolwiek taki �arliwy... i taki mokry.

Wi�kszo�� mieszka�c�w, kiedy nie modli�a si� lub nie podsyca�a ognisk, sp�dza�a czas na wypatrywaniu proporc�w hrabiego Armaniaka. Lecz horyzont niezmiennie pozostawa� pusty.

Kiedy min�� tydzie� od wyruszenia Jeanneta z pos�aniem, mieszka�cy Montsalvy zacz�li podejrzewa�, �e pos�a�cowi sta�o si� co� z�ego. Ich z�e przeczucia potwierdzi�y si� w nieoczekiwany spos�b.

Wielkanoc 8 kwietnia wsta�a z trudem, zalana deszczem, jak wiele poprzednich dni. Niebo wisia�o nisko i zdawa�o si�, �e s�o�ce opu�ci�o ziemi� na zawsze.

Katarzyna, podobnie jak inni, wsta�a z �o�a wraz ze �witem, by odda� cze�� Zmartwychwstaniu Pana. O �wi�towaniu oczywi�cie nie mog�o by� mowy. Przeor mia� jednak odprawi� uroczyst� sum�, po kt�rej mieszczanie i uciekinierzy mieli zosta� przyj�ci w zamku na uroczystym posi�ku.

Przygotowaniami zaj�y si� Sara, Donatka i Maria, kt�re od �witu krz�ta�y si� w olbrzymiej zamkowej kuchni, jak za dawnych, dobrych czas�w.

Katarzyna mia�a w�a�nie do nich do��czy�, kiedy zauwa�y�a biegn�cego w jej stron� co tchu Saturnina. On, zawsze taki powa�ny, w tej chwili zdawa� si� nieomal�e weso�y. Wed�ug niego wiadomo��, kt�r� przynosi�, by�a najlepszym prezentem wielkanocnym.

� Czy�by wreszcie nadci�ga�a pomoc?

� Tak! Lecz nie ta, na kt�r� czekali�my, pani Katarzyno. W ka�dym razie pomoc!

Istotnie, przed jedn� z bram ma�y oddzia� stara� si� przedrze� przez lini� wroga, chc�c dotrze� do zamku.

� Ilu ich jest?

� Wydaje si�, �e oko�o dwudziestu. Nie maj� �adnego znaku szczeg�lnego, ale bij� si� dzielnie. Miko�aj czeka na tw�j rozkaz, pani, by podnie�� krat�.

� Id� z tob�! Nie ma czasu do stracenia. Chyba �e... Kasztelanka zachowa�a dla siebie dalszy ci�g swej my�li, kt�ra mog�aby zgasi� rado�� starca. B�rault d�Apchier by� szczwanym lisem. Kto m�g� wiedzie�, czy ta ma�a grupa, bez znaku szczeg�lnego, lecz �bij�ca si� dobrze�, nie by�a pu�apk� i sposobem na otwarcie bram miasta? Pobieg�a jednak do bramy, pod kt�r� istotnie wrza�a walka. Dwudziestka je�d�c�w, uzbrojonych jak popad�o, przedar�a si� przez ludzi Apchiera, zaskoczonych niespodziewanym atakiem, i skierowa�a w stron� miasta. � Kim jeste�cie? � krzykn�a z mur�w Katarzyna.

� Otw�rzcie, na Boga! � odpar� ledwo dysz�c czyj� znajomy g�os. � To ja, B�renger!

G�os ten dobywa� si� z wn�trza zadziwiaj�cej kompozycji r�nych cz�ci zbroi, miotaj�cej po�rodku zawieruchy ogromnym toporem i kr�c�cej nim diabelskie m�ynki, niebezpieczne zar�wno dla nieprzyjaciela, jak i dla swoich towarzyszy. Wojak ten rozdziela� na o�lep ciosy, czyni�ce zdecydowanie wi�kszy honor jego dobrej woli ni�li do�wiadczeniu. Na d�wi�k znajomego g�osu serce Katarzyny zadr�a�o rado�nie.

Zanim jednak zd��y�a wyda� rozkazy, Miko�aj Barral i dwaj jego ludzie chwycili za ko�owroty, podnie�li bram� i spu�cili zwodzony most, a tymczasem �ucznicy zasypali zb�jnik�w deszczem strza�.

Wej�cie B�rengera i jego kompan�w odby�o si� tak szybko, �e ledwo most zadr�a� pod ko�skimi kopytami, a natychmiast zosta� podniesiony, za� na olbrzymie, d�bowe deski posypa�y si� strza�y i pociski z kuszy. Po chwili pa�, zdejmuj�c z g�owy o wiele za du�y jak dla niego he�m, z okropnym �oskotem swej fantazyjnej zbroi zeskoczy� z konia prosto w obj�cia sier�anta.

� Na rany Chrystusa, m�j ch�opcze! � rykn�� Miko�aj. � Ale� z ciebie gro�ny wojak! Jaki� ty blady po tej zaci�tej potyczce!

� Jeszcze nigdy w �yciu nie mia�em takiego pietra! � wyzna� pa�, szcz�kaj�c z�bami. � Pani! Co za rado�� ujrze� ci� znowu! � doda�, staraj�c si� na pr�no zgi�� pokrywaj�ce go �elastwo, by sk�oni� si� przed Katarzyn�, � Przyby�em tak szybko, jak si� da�o, ale ci�gle napotyka�em przeszkody. Mam nadziej�, �e nie ucierpieli�cie dot�d zbytnio?

� Nie, B�renger, wszystko w porz�dku... lub raczej prawie w porz�dku. Lecz ty, m�j ch�opcze, sk�d przybywasz?

� Od matki, kt�ra serdecznie ci� pozdrawia i modli si� za ciebie... a tak�e z Carlat...

� Z Carlat? A ci ludzie? � spyta�a wskazuj�c na jego towarzyszy zsiadaj�cych z koni.

� Oni s� z Carlat. To wszystko, co gubernator m�g� ci przys�a�. A to dlatego, �e hrabina Eleonora wyjecha�a do Tours, gdzie trwaj� ju� przygotowania do �lubu delfina z Ma�gorzat� Szkock�. Wola� te�, by nie nosili znak�w herbowych, po kt�rych w�ciek�e psy domy�li�yby si�, �e twierdza Carlat jest gorzej strze�ona.

Spo�r�d nowo przyby�ych wysun�� si� cz�owiek wygl�daj�cy na dow�dc� i stan�wszy przed Katarzyn� ukl�k� na jedno kolano, by w ten spos�b okaza�, �e on i jego ludzie s� gotowi umrze� dla niej. Katarzyna zamiast podzi�kowa� u�miechn�a si� blado.

Zaw�d by� zbyt mocny: dwudziestu ludzi, kiedy ona liczy�a na co najmniej dwie setki. Przy pomocy tak szczup�ych si� nie uda si� jej odeprze� wroga.

Niepok�j i zmieszanie na jej twarzy by�y tak widoczne, �e Barral, obawiaj�c si�, jaki wp�yw wywrze to na ludzi, kt�rzy zbiegli si� zaciekawieni zamieszaniem, po�piesznie wkroczy� do akcji.

� Trzeba przybyszy zaprowadzi� do zamku, pani Katarzyno, pozwoli� im odpocz�� i posili� si�. Anim si� spodziewa�, �e z ciebie taki chojrak! � krzykn�� rubasznie, wal�c B�rengera po plecach z tak� si��, �e ten a� si� zakrztusi�. Po czym doda� ciszej: � Lepiej, �eby nowina nie rozesz�a si� zbyt szybko. Na razie nale�y powiadomi� tylko rad�... i przeora.

Ten zreszt� w�a�nie nadchodzi�, rado�nie rozchlapuj�c ka�u�e i nie troszcz�c si� o sw�j od�wi�tny habit.

Wtajemniczony w sytuacj�, wszed� bez wahania do gry i g�o�no wyrazi� rado�� z powrotu pazia. Nast�pnie skierowa� wszystkich w stron� zamku, oznajmiaj�c, �e po mszy rada zbierze si� wyj�tkowo w sali kapitulnej klasztoru.

Miko�aj Barral zaj�� si� zakwaterowaniem nowych ludzi, a Katarzyna zabra�a B�rengera do zamku i odda�a go w r�ce Sary.

Bohater dnia zosta� zaprowadzony do �a�ni, rozebrany, wyk�pany, oczyszczony zgrzeb�em, wysuszony i rozci�gni�ty na szerokiej p�ycie kamiennej serdecznie wymasowany przez Sar� we w�asnej osobie, kt�ra nie �a�owa�a m�odzie�cowi aromatycznych olejk�w. Wszystko odby�o si� zgodnie ze �redniowiecznym zwyczajem, wed�ug kt�rego kobiety dokonywa�y ablucji pana domu, jego syna i najwa�niejszych oficer�w. A�eby uhonorowa� go�cia, tak�e powierzano go zabiegom kosmetycznym dam.

Katarzyna za� siedzia�a obok na taborecie, obejmuj�c r�kami kolana, i s�ucha�a opowie�ci pazia, przerywanej cz�sto j�kami b�lu ofiary dr�czonej silnymi d�o�mi Sary.

Ot� B�renger wraca� powoli z �w�dkowania� przez las, kiedy us�ysza� dzwony i domy�li� si�, �e w zamku sta�o si� co� dziwnego. Zbli�aj�c si� do miasta, zauwa�y� postacie przemykaj�ce si� do zamkni�tej bramy. Wtedy postanowi� obej�� miasto dooko�a, zobaczy� ob�z rozb�jnik�w i s�ysza� gro�by rzucane przez ich herszta.

� Schowa�em si� w ruinach Puy de l�Arbre, sk�d mog�em obserwowa�, co si� dzieje w obozie wroga... i na swoje nieszcz�cie widzia�em, jak dr�czyli mnicha. Tak mnie to przerazi�o, �e uciek�em z tego miejsca jak najdalej. Moi bracia spaliliby si� ze wstydu, gdyby mnie widzieli.

� Przeciwnie, gdyby przed chwil� widzieli, jak dzielnie sobie poczynasz, byliby z ciebie dumni. Walczy�e� jak lew!

� Przesta� no j�cze�, bohaterze! Czy to kto kiedy widzia� rycerza o tak delikatnej sk�rze?

� Ty mnie nie masujesz, Saro, ty mnie urabiasz jak zapraw� murarsk�! Ale, o czym to ja m�wi�em? W�a�nie! Uciek�em. Przez ca�y dzie� chowa�em si� po lasach, czekaj�c, a� zapadnie noc. Przysz�a mi do g�owy my�l, by odszuka� podziemne przej�cie i w ten spos�b wr�ci� do zamku.

� Podziemia? � spyta�a ze zdziwieniem Katarzyna. � A wi�c wiedzia�e� o ich istnieniu?

B�renger pos�a� jej u�miech na wp� nie�mia�y, na wp� skruszony, gdy tymczasem Sara zawin�a go w wielki kawa�ek cienkiego p��tna, by usun�� z jego sk�ry nadmiar olejku.

� W naszym zamku jest podobne przej�cie. Nietrudno by�o je znale�� schodz�c do piwnic w wie�y. Czasem te� stra�nicy pozwalali mi wyj�� tamt�dy z zamku...

� �eby p�j�� w nocy na ryby! � uzupe�ni�a bezlito�nie Sara. � Pan, panie B�renger, bra�e� nas za g�upk�w, wyobra�aj�c sobie, �e twoje nocne wypady pozostaj� nie zauwa�one!

� Przesta�, Saro! � przerwa�a Katarzyna. � Nie pora, by mu to wypomina�. Kontynuuj, B�renger. Dlaczego wi�c nie wr�ci�e� do zamku?

� Kiedy si� zbli�y�em, by�a ciemna noc. Miejsce wydawa�o si� bezludne, lecz przez ostro�no�� posuwa�em si� krok po kroku, staraj�c si� nie opuszcza� krzak�w. Wtedy us�ysza�em nie opodal jakie� m�skie g�osy. Jeden z nich niecierpliwy: si� tak d�ugim oczekiwaniem. Wtedy drugi mu odpowiedzia�: �Cierpliwo�ci! Jeszcze troch�! Doniesiono mi, �e na pewno tej nocy wy�l� nowego pos�a�ca przej�ciem podziemnym�.

Obydwie kobiety, kt�re go s�ucha�y, krzykn�y jednocze�nie:

� Doniesiono? Kto m�g� donie��?

� Nie dowiedzia�em si� nic wi�cej. Trzeci g�os kaza� im milcze�. Nasta�a cisza, wi�c i ja si� skuli�em i czeka�em. Mimo �e wstrzymywa�em oddech, moje serce wali�o tak mocno, �e zdawa�o mi si�, i� w ca�ym lesie je s�ycha�. Jednocze�nie gor�czkowo szuka�em sposobu, by ostrzec cz�owieka maj�cego wyj�� z podziemia. Wszystko jednak rozwi�za�o si� zbyt szybko, szybciej, ni� si� spodziewa�em. Jaka� posta� ukaza�a si� w�r�d ska� maskuj�cych wyj�cie z podziemia. Zobaczy�em tylko, jak poruszy�y si� krzaki i jaki� cie� zrobi� ostro�nie dwa lub trzy kroki. Nieszcz�nik nie zd��y� jednak zrobi� nast�pnego:

ukryci m�czy�ni z okrzykiem zwyci�stwa rzucili si� na niego i pojmali...

� Zabili go?

� Nie. Zwi�zali i zakneblowali. Kilka chwil p�niej zobaczy�em, jak �miej�c si� i �artuj�c, odeszli z d�ug�, mocno zwi�zan� paczk� na plecach. Kiedy przechodzili nie opodal ska�y, za kt�r� by�em ukryty, uda�o mi si� rozpozna� ich przewodnika. To by�...

� Gerwazy, oczywi�cie! � krzykn�a Sara. � Przekl�te plemi�! Tylko on m�g� wiedzie� o istnieniu podziemnego przej�cia!

� Tylko on? � przerwa�a Katarzyna sceptycznie. � Okazuje si�, �e coraz wi�cej ludzi wie o naszym tajemnym przej�ciu: pocz�wszy od Gauberty, kt�ra m�wi�a o nim g�o�no przy studni, a� do tego pod�ego Gerwazego, kt�remu, bij� si� w piersi, sama nieopatrznie darowa�am �ycie... Niekiedy pob�a�liwo�� bywa zbrodni�... Lecz powiedz, co sta�o si� potem, B�renger?

� Pobieg�em do matki po pomoc i rad�. To m�dra i do�wiadczona kobieta i... kocha ci�, pani. Kiedy dowiedzia�a si� o twoim po�o�eniu, ogarn�a j� w�ciek�o�� i rozpacz zarazem, gdy� moi bracia pozostawili w Roquemaurel tylko pi�ciu niezdatnych do niczego ludzi i pokoj�wki. Wszyscy pozostali ruszyli na Pary�, by szuka� s�awy. S�awa!... Przepraszam za wyra�enie. Wielu z nich nie powr�ci, a w�r�d tych, kt�rzy powr�c�, b�d� kaleki bez r�k, bez n�g, bez oczu, inni strac�...

� B�renger! � przerwa�a kasztelanka. � Wiem od dawna, co my�lisz o wojnach, lecz to, co mnie obchodzi w tej chwili, to zako�czenie twojej przygody. Potem b�dziemy mie� dosy� czasu na dywagacje.

Pa�, kt�remu Sara w�a�nie w�o�y�a na d�ugie, chude nogi o wielkich stopach obcis�e, zielonoczarne getry, poczerwienia� jak piwonia i pos�a� kasztelance zawstydzone spojrzenie.

� Przebacz, pani, zapominam, jak pilno ci dowiedzie� si� reszty. Ot� moja matka rzek�a: �Pani Katarzyna i przeor Bernard zapewne wys�ali pos�a�ca do Carlat. Poniewa� nigdy biedak tam nie dotrze, ty m�j B�rengerze musisz go zast�pi�! I postaraj si�, do diab�a, cho� raz nie splami� honoru rodziny!� Po czym wr�czy�a mi zawini�tko, do kt�rego w�o�y�a bochenek chleba, po�e� s�oniny i manierk� wina. Dosta�em te� jednego z dw�ch koni poci�gowych, jakie jeszcze jej zosta�y, i b�ogos�awie�stwo na drog�. Ko� dosta� podw�jn� racj� owsa, kla�ni�cie w zad i ruszyli�my... Okr�n� drog� dotar�em do Carlat, gdzie zasta�em tak� sytuacj�, jak ju� m�wi�em...

Zapad�a cisza, kt�rej ani Katarzyna, ani pa� nie starali si� przerwa�. Umys�y obu kobiet za� prze�ladowa�o jedno pytanie: kto w Montsalvy by� zdrajc� i donosi� Gerwazemu Malfratowi?

� To mo�e by� tylko dziewczyna! � stwierdzi�a wreszcie Sara i nie ukrywaj�c pogardy doda�a: � One wszystkie szalej� za nim!

�Dziewczyna? Mo�e kobieta...� � Katarzyna stara�a si� odszuka� w pami�ci jak�� twarz czy cho�by imi�, kt�re kojarzy�oby si� z Gerwazym, w chwili kiedy go wygna�a. Nie znalaz�a jednak nic opr�cz wspomnienia biednej Bertylki. A nale�a�o za wszelk� cen� znale�� t� parszyw� owc�. Kto to m�g� by�? Przecie� zna�a osobi�cie tych wszystkich ludzi.

Ma�e miasto jest jak du�a rodzina, kiedy pan kocha na tyle swoich poddanych, by nie przywi�zywa� wagi do zachowania dystansu. A w�r�d tych wszystkich poczciwych ludzi byli i raptownicy, i uparciuchy, i m�ciwi, i t�paki, lecz �aden nie by�by zdolny do takiej pod�o�ci. Wszyscy byli prawi, uczciwi, a ich serca by�y czyste tak jak ich od�wi�tne stroje, kt�re pomimo obl�enia dzisiaj przywdziali.

A jednak by� w�r�d nich kto�...

Na naradzie, kt�ra odby�a si� w wielkiej sali kapitulnej, opowie�� pazia zosta�a powitana �mierteln� cisz�. We wszystkich oczach mo�na by�o wyczyta� jedn� my�l: zdrajca by� w�r�d nich!

� Jest pewien spos�b... � przerwa�a pe�n� napi�cia i niepokoju cisz� Katarzyna. Wszystkie oczy skierowa�y si� w jej stron�, czekaj�c w napi�ciu na dalszy ci�g. � Trzeba rozpu�ci� wie��, �e naszym zamiarem jest wys�a� kolejnego pos�a�ca podziemnym przej�ciem. Zataimy, �e wiadomo nam, co sta�o si� z biednym Jeannetem. Powiemy wi�c, �e nie mog�c si� doczeka� pomocy, wysy�amy pos�a�ca do Carlat, by prosi� o ni� hrabin� Eleonor�. I kt�rej� nocy wy�lemy pos�a�ca �ladem Jeanneta, ale nie samego... Damy mu siln� eskort�.

� Nie wiem, do czego zmierzasz, pani? � wtr�ci� przeor.

� Ot� B�rault, tak jak tamtej nocy, wy�le ludzi, by schwytali naszego nowego pos�a�ca � ci�gn�a Katarzyna. � Wed�ug opowie�ci B�rengera, do pojmania Jeanneta Apchier wys�a� czterech ludzi, w tym Gerwazego. Nasz pos�aniec pos�u�y jako przyn�ta. Kiedy ludzie B�raulta pojm� go, nasi wpadn� im na kark, uwa�aj�c, by nie zabi� �adnego. Musz� ich dosta� �ywcem, a zw�aszcza Gerwazego Malfrata!

� A co uczynisz z jego lud�mi?

� Ka�e powiesi� Gerwazego! � krzykn�� Marcin. � A katem mog� by� ja!

� By� mo�e! Lecz najpierw zmusz� ich do m�wienia! Wszelkimi �rodkami!

S�owa Katarzyny ci�y powietrze z precyzj� strza�y, odbijaj�c si� takim gro�nym echem pod sklepieniami, �e poddani spojrzeli na sw� kasztelank� z oniemieniem. Sta�a przed nimi prosta i cienka jak ostrze szpady, i tako� sztywna.

Nagle odnie�li wra�enie, �e jeszcze nigdy nie widzieli jej takiej, by� mo�e dlatego, �e w jej zazwyczaj �agodnym spojrzeniu nigdy nie by�o ani takiej dziko�ci, ani takiej nieugi�to�ci.

Oznajmia�a bowiem decyzj�, kt�rej nic ani nikt nie zdo�a zmieni�.

� Wszelkimi �rodkami � powt�rzy� przeor z lekkim niedowierzaniem. Katarzyna gwa�townie odwr�ci�a si� w jego stron�. Jej policzki p�on�y. Usta by�y twardo zaci�ni�te.

� Tak, ojcze! Wszelkimi! ��cznie z tortur�! I b�agam ci�, nie patrz tak na mnie! Wiem, co my�lisz. Jestem niewiast� i okrucie�stwo nie przystoi mojemu stanowi. Nienawidz� go. Lecz pomy�l, �e za wszelk� cen� musz� dowiedzie� si� dw�ch rzeczy, poniewa� �ycie nas wszystkich od nich w�a�nie zale�y: imienia �mii kryj�cej si� w�r�d nas... i co w�a�ciwie zagra�a memu m�owi.

� Czy s�dzisz, �e uda ci si� dowiedzie� tego wszystkiego od schwytanych ludzi?

� Tak! Zw�aszcza od Gerwazego! Wkrad� si� w �aski B�raulta i zna wszystkie jego sekrety. Je�li wi�c kierowa� akcj� pojmania pierwszego pos�a�ca, z pewno�ci� b�dzie kierowa� akcj� pojmania drugiego. Musz� dosta� tego �otra, gdy� on jest przyczyn� wszystkich naszych nieszcz��. Lecz tym razem, wasza wielebno��, wiedz, �e nie b�dzie m�g� liczy� ani na moj� �ask�, ani na lito�� czy wsp�czucie!

Ostatnie s�owa Katarzyny przywita�a burza oklask�w. W twardej mowie kasztelanki notable z Montsalvy odnajdywali echo w�adczego tonu pana Arnolda. Spodziewali si� zwyk�ej kobiecej nie�mia�o�ci, uczuciowo�ci i niezdecydowania, tymczasem ona przemawia�a jak dow�dca, byli wi�c gotowi p�j�� za ni� a� na koniec �wiata.

W porywie wdzi�czno�ci Marcin Cairou rzuci� si� do jej st�p ze �zami w oczach, ciskaj�c jednocze�nie b�yskawice; chwyci� gronostajowy r�bek jej sukni i przywar� do niego ustami.

� Pani! � krzykn�� � kiedy schwytamy tego przekl�tego syna, nie b�dziesz musia�a daleko szuka� kata. Ja si� tym zajm� i przysi�gam na pami�� o moim dziecku, �e przem�wi!

� Nie, Marcinie, nie ciebie poprosz� o t� przys�ug�. Prze�ladowca nie jest dobrym m�cicielem. M�ciciel musi by� zimny, oboj�tny. W tobie jest zbyt wiele nienawi�ci. M�g�by� go zabi�.

� Nie... Przysi�gam, nie!

� A zreszt�... Je�li jest takim niegodziwcem, jak s�dz�, to my�l�, �e nie b�dziemy musieli ucieka� si� do tej ostateczno�ci. Tym razem dopilnuj�, by sprawiedliwo�ci sta�o si� zado��. Zostanie powieszony... A ty, ojcze, b�dziesz m�g� by� obecny przy egzekucji. A teraz, drodzy przyjaciele, musimy ustali� szczeg�y naszego planu.

Narada trwa�a d�ugo i kiedy p�no w nocy notable opu�cili wielk� komnat�, Katarzyna zosta�a sama z przeorem w opustosza�ej sali. �wi�ty m�� westchn�� g��boko, wsta� z krzes�a i wsun�wszy r�ce w szerokie r�kawy podszed� wolnym krokiem do kasztelanki. Katarzyna domy�la�a si�, co ma jej do powiedzenia, lecz oczekiwa�a ataku z mocnym postanowieniem, �e nie da zwie�� si� z obranej drogi.

� Wypowiedzia�a�, pani, niebezpieczne s�owa. Czy s�dzisz, �e dobrze czynisz podburzaj�c ludzi do gwa�tu?

� To nie ja, ojcze, wybra�am drog� gwa�tu: to nasi agresorzy. Jak� tedy bro� zgodn� z prawem Chrystusa mo�esz nam zaproponowa�, skoro zdrajca jest w�r�d nas, skoro nieprzyjaciel zna nasze tajemnice i nasze posuni�cia, kiedy tylko je podejmiemy? Gdyby przej�cie podziemne nie by�o tak trudno dost�pne, B�rault, dzi�ki temu n�dznikowi, kt�ry go informuje, ju� dawno by�by tutaj, w sercu naszego miasta! Czy wm�wisz mi, �e nie u�y�by przemocy i �e powita�by nas liliami i ga��zkami oliwnymi?

� Wiem, pani, �e masz racj�... lecz ta bro�, to straszna bro�... Szubienica... Tortury... Czy godzi si�, by bia�og�owa ich u�ywa�a?

Katarzyna wyprostowa�a si� dumnie. W swoim d�ugim fioletowym stroiku zdobi�cym z�ote sploty wydawa�a si� jeszcze wy�sza.

� W tej chwili, przeorze, nie jestem kobiet�! Jestem pani� na Montsalvy, jego obro�c� i gwarantem. Atakuj� mnie, to si� broni�! Co zrobi�by pan Arnold, wed�ug ojca, gdyby znalaz� si� w naszym po�o�eniu?

Zaleg�a chwila ciszy, po czym przeor za�mia� si� gorzko, wzruszy� ramionami i odwr�ci� g�ow�.

� Wiem... Post�pi�by o wiele gorzej! Lecz on to on... a ty, pani, to ty!

� Nie! � krzykn�a mocnym g�osem, w kt�rym zabrzmia�a ca�a jej pasja. � Stanowimy jedno! I ty o tym wiesz lepiej ni� ktokolwiek. Tak wi�c, przeorze, zapomnij o pani Katarzynie i pozw�l dzia�a� Arnoldowi de Montsalvy!

Jej dumne wyznanie wiary, jej krzyk mi�o�ci oznajmiaj�cy z moc� blisk� rozpaczy jedno�� z kochanym m�czyzn�, dla kt�rej, pocz�wszy od dnia, w kt�rym spotka�a go po raz pierwszy, walczy�a do granic mo�liwo�ci, brzmia�y w g��bi jej jestestwa jeszcze p�no w noc, kiedy udawa�a si� na zas�u�ony spoczynek.

By�a zm�czona i zmartwiona zarazem, gdy� podejmuj�c tak powa�n� decyzj� prawie wbrew woli przeora, bra�a na swoje barki przyt�aczaj�cy ci�ar odpowiedzialno�ci. Lecz Arnold nie uznawa� ust�pstw i nawet podczas jego nieobecno�ci nale�a�o respektowa� t� zasad�.

Wraz z nadej�ciem nocy usta� deszcz, lecz jego miejsce zaj�� lodowaty wiatr wdzieraj�cy si� w rz�dy hurdycji i przeganiaj�cy chmury jak przera�one stado smagane biczem oszala�ego pastuszka. Tej nocy z pewno�ci� mr�z doko�czy dzie�a zniszczenia po deszczach. Po odparciu wroga trzeba b�dzie napisa� szybko do Bourges i powiadomi� Jakuba Serce o ci�kiej sytuacji, by zamieni� na zbo�e, pasze, wino, s�l i na wszystko, czego mo�e zabrakn�� przysz�ej zimy, danin�, jak� p�aci� ci�gle pani de Montsalvy za to, �e wyci�gn�a go z biedy po zatopieniu jego statku.

Jakub z �atwo�ci� zrozumie, �e rezygnuje ze z�ota, z cennych przypraw i jedwabi, kiedy nie ma co je��. Najtrudniej b�dzie znale�� zbo�e, kt�rego w ca�ej Francji by�o jak na lekarstwo...

Zaj�ta swymi my�lami wesz�a na ciemne schody prowadz�ce do wie�y. Nagle poczu�a obok siebie czyj�� obecno��. My�l�c, �e to jeden z �o�nierzy schowa� si� przed wiatrem, odwr�ci�a g�ow�, by rzuci� mu �dobranoc�. W tym momencie kto� chwyci� j� za ramiona i zacz�� popycha� do przodu. Z przera�eniem dostrzeg�a, �e w jednym machikule zosta�a zdj�ta pod�oga. Pod jej stopami widnia� wielki otw�r ziej�cy wilgoci� fosy, otw�r, do kt�rego niewidzialny cz�owiek popycha� j� bezlito�nie. Zacz�a krzycze�:

� Na pomoc!... Na pooooo...

D�onie zacisn�y si� kurczowo. Katarzyna pr�bowa�a w panice uczepi� si� czego�, lecz r�ce ze�lizgn�y si� po kamieniu, a brutalny cios napastnika powali� j� na ziemi�.

Na szcz�cie upad�a w poprzek machiku�u i jej uda, brzuch i piersi zawis�y w pr�ni, lecz r�kom uda�o si� uczepi� desek. Znowu zawy�a, podczas gdy napastnik kopa� j� po plecach i nerkach, by wepchn�� j� do dziury. Na szcz�cie us�yszano jej krzyki i ju� da�o si� s�ysze�, �e kto� nadbiega�. Napastnik przesta� atakowa�, a w ciemno�ci zamajaczy� blask �uczywa.

� Pani Katarzyno! � krzycza� stary Donat de Galauba, kt�ry nadci�ga� w towarzystwie dw�ch innych ludzi. � Co si� sta�o?

Pochyli� si�, by podnie�� Katarzyn�, kt�ra traci�a si�� w r�kach.

� Uwaga! � ostrzeg� jeden z ludzi � machiku� jest pod ni� otwarty!

Mo�e wpa�� do fosy!

� Szybciej! � j�kn�a. � Spadam!...

Donat szybko chwyci� Katarzyn� w pasie, a drugi uczepi� si� jego paska, by oboje nie wpadli do dziury, po czym wsp�lnymi si�ami wyci�gn�li kasztelank� i u�o�yli ostro�nie na posadzce.

By�a blada jak kreda, a w jej spojrzeniu widoczne by�o bezgraniczne przera�enie.

__By� tam... schowany we wn�ce przy schodach. Rzuci� si� na mnie od ty�u...

� Kto to by�? Widzia�a� go, pani?

� Nie, nie rozpozna�am go. Chcia� zepchn�� mnie do fosy, lecz pan B�g pozwoli�, bym mog�a uczepi� si� desek... Wtedy zacz�� mnie ok�ada�...

Donat uj�� jej mokr� i czerwon� od krwi r�k�.

__ jeste� pani ranna! Musz� natychmiast zanie�� ci� do zamku. Sara si� tob� zaopiekuje.

Katarzyna pokr�ci�a g�ow� z o�ywieniem.

� Ranna... Nie zauwa�y�am. To nic powa�nego. A ty biegnij szybko za tym cz�owiekiem! Zostaw mnie tutaj, Donacie!

� Ludzie, kt�rzy przybyli tu ze mn�, ju� ruszyli jego �ladem! Le� spokojnie pani!

Jednak strach z�ama� jej nerwy. J�cz�c chwyci�a kurczowo starego za ramiona.

__Musz� wiedzie�... Musz� si� dowiedzie�, kto chcia�... Kto� mnie nienawidzi, Donacie... Kto� mnie nienawidzi i musz� si� dowiedzie�...

�agodnie, jak dobry ojciec, pog�adzi� j� po mokrym od potu czole.

� Nikt ci� tutaj nie nienawidzi, pani. Wiemy, �e jest w�r�d nas zdrajca. Ze zdrajcy zamieni� si� w morderc� droga niedaleka. Ale nie martw si�, znajdziemy go...

�atwiej by�o powiedzie�, ni� zrobi�, gdy� �o�nierze wr�cili z niet�gimi minami. Okaza�o si�, �e schody prowadz� do w�skiej i ciemnej uliczki otaczaj�cej opactwo. Ca�y teren o tej porze by� bezludny i nietrudno by�o si� ukry� w ciemno�ciach. �o�nierze roznie�li wie�� o napadzie na kasztelank�, tak �e t�umek ludzi zani�s� j� do zamku, odda� pod opiek� Donatki i Sary, kt�re po�piesznie u�o�y�y j� w ��ku.

W r�kach Sary szybko przysz�a do siebie. Ochmistrzyni po oczyszczeniu rany na ramieniu przy�o�y�a jej kataplazm z li�ci babki lancetowatej. Na szcz�cie rana nie by�a g��boka. Fa�dy wielkiej, czarnej peleryny okrywaj�cej kasztelank� nie pozwoli�y napastnikowi zada� zbyt mocnego ciosu. Najwidoczniej chcia�, by �mier� kasztelanki wygl�da�a na wypadek.

Otworzywszy oczy ujrza�a wok� siebie trzy twarze: Donatki, Sary i Marii, kt�re sta�y u wezg�owia, wygl�daj�c jak trzy alegorie trzech wiek�w �ycia. Aby je uspokoi�, Katarzyna pr�bowa�a si� u�miechn��. Unios�a si� na poduszkach i spojrza�a kolejno na trzy pary wpatrzonych w ni� oczu:

� Musicie mi obieca�, �e gdyby przytrafi�o mi si� co� z�ego... Nie, nie! Nie zaprzeczajcie: wszystko mo�e si� zdarzy�. Mo�liwe, �e m�j napastnik powt�rzy swoj� pr�b�, je�li b�dzie mia� czas...

� Nie zd��y! � zaprotestowa�a �ywo Maria. � Josse przeczesuje miasto, wypytuje ludzi. Kiedy przed chwil� zobaczy�, jak ci� nios�, ma�o nie oszala�. �Przysi�g�em panu Arnoldowi na w�asne �ycie, �e nic z�ego nie przytrafi si� pani Katarzynie ani dzieciom w czasie jego nieobecno�ci � powtarza� chwytaj�c si� za g�ow�. � Gdyby mordercy si� uda�o, chyba sko�czy�bym ze sob�!...�

� To by�aby ostatnia rzecz do zrobienia po mojej �mierci � odpar�a surowo Katarzyna. � Wtedy Micha� i Izabelka potrzebowaliby obro�cy! W�a�nie o tym chcia�am m�wi�. Obiecajcie mi, �e je�li umr�, uratujecie moje dzieci wszelkimi sposobami. Ukryjcie je w�r�d innych dzieci, �eby nie wpad�y w szpony B�raulta. Ukryjcie je u Gauberty! Jest mi oddana, a sama ma dziesi�cioro: dwojga wi�cej nie b�dzie wida�. Kiedy powr�ci spok�j, zaprowad�cie je do Angers, do kr�lowej Yolandy, kt�ra wychowa je zgodnie z tradycj�, zapewni im ich prawa... pom�ci rodzic�w... Przysi�gnijcie!

Stara Donatka i Maria podnios�y d�onie, lecz Sara zrobi�a kilka nerwowych krok�w po pokoju. Ca�a poczerwienia�a na twarzy, a jej oczy ciska�y b�yskawice zmieszane ze �zami.

� Jeszcze nie umar�a�, je�li si� nie myl�! � krzykn�a gniewnie. � A przy tym dyktujesz nam tu twoj� ostatni� wol�, jakby�my by�y t�pe na umy�le. My�lisz, �e potrzebne nam przysi�gi, �eby spe�ni� sw�j obowi�zek, na wypadek gdyby�...

Nagle zamilk�a w p� s�owa, spojrza�a na Katarzyn� oczami pe�nymi �ez i jak wielki, czarny ptak upad�a przy ��ku ukrywszy twarz w pos�aniu.

� Zabraniam ci m�wi� o �mierci! � szlocha�a. � Zabraniam! Gdyby� umar�a... czy s�dzisz, �e twoja stara Sara mog�aby cieszy� si� s�o�cem, podczas gdy ty odesz�aby� w wieczny mrok? Wiesz, �e nie mog�abym... Nie pro� wi�c, bym przysi�ga�a... bo nie mog�abym dochowa� przysi�gi.

Szloch wstrz�sa� jej piersi� i Katarzyna, wzruszona ogromem rozpaczy starej przyjaci�ki, przytuli�a jej g�ow� do piersi i pog�aska�a jak dziecko. Nie mog�a m�wi�, gdy� wzruszenie �ciska�o j� za gard�o.

Od wielu lat Sara by�a dla niej jak druga matka. Dzieli�a z ni� z�e i dobre chwile i wiele razy nara�a�a �ycie dla tej, kt�r� nazywa�a w�asnym dzieckiem. Czasem nawet Katarzyna my�la�a, �e ta c�ra bohemy spotkana na Dziedzi�cu Cud�w zajmowa�a w jej sercu wi�cej miejsca ni� w�asna matka, �yj�ca z dala od niej na burgundzkiej ziemi. Troch� si� tego wstydzi�a, lecz wiedzia�a od dawna, �e serce nie s�uga i nie zawsze bije tam, gdzie powinno...

Kiedy w jaki� czas p�niej do komnaty wszed� Josse, zasta� ca�e damskie towarzystwo szlochaj�ce jak bobry. Spojrza� na cztery zasmarkane kobiety, po czym po�o�y� d�o� na ramieniu Marii, pok�oni� si� swej pani, kt�ra �agodnie odsun�a Sar�, czekaj�c na wiadomo�ci.

� Zdaje si�, pani, �e mia�a� do czynienia z duchem, kt�ry potrafi rozp�yn�� si� w powietrzu. Nikt nic nie widzia�, nikt nic nie s�ysza�. Ten kto� musi by� diabelsko zr�czny. Albo... ma wsp�lnik�w!

Wsp�lnik�w? Ca�kiem mo�liwe... Kto m�g�by zapewni�, �e napastnik i zdrajca to ta sama osoba? Wszyscy przypuszczali, �e zdrajc� jest kobieta. Razem stanowiliby dw�ch wrog�w, tym bardziej niebezpiecznych, gdy� ciesz�cych si� zaufaniem...

Josse zbli�y� si� do ��ka i by przywr�ci� sw� pani� do rzeczywisto�ci, po�o�y� delikatnie palce na zaci�ni�tej na po�cieli pi�ci. Otworzy�a oczy.

� S�ucham, Josse?

� Pani jest zm�czona, przepraszam, ale Miko�aj chcia�by wiedzie�, czy podj�ta decyzja obowi�zuje i czy nadal jeste� zdecydowana...

� Bardziej ni� kiedykolwiek! Zrobimy to jutro o zmierzchu. Znajd� mi cz�owieka, kt�ry potrafi... zmusi� do m�wienia tego, kt�rego chcemy schwyta�. Tylko nie Marcina Cairou. On go zbyt nienawidzi. Ja b�d� czeka�a na wynik ekspedycji w komnacie na dole wie�y: chc�, by informowano mnie natychmiast.

� W wie�y? A czy b�dziesz mog�a ju� jutro wsta� z ��ka? Gniewne b�yski w oczach kasztelanki zaj�y miejsce �ez. Gor�czka zabarwi�a jej blade policzki na czerwono, lecz w spojrzeniu rzuconym intendentowi by�a nieugi�ta wola, kt�ra czyni�a wszelk� dyskusj� niepotrzebn�.

Josse Rallard, widz�c, co si� �wi�ci, zamilk� i zginaj�c si� w uk�onie wyszed� z pokoju.

� S�odka pani... � o�mieli� si� B�renger � nie powinna� tu przebywa�. Tu jest zbyt zimno i wilgotno, a ty jeste� cierpi�ca. Popatrz: twoje r�ce dr��...

Ubrana w grub�, welurow� sukni� i pelis� z popielic Katarzyna szcz�ka�a z�bami. Jej czerwone policzki i zbyt b�yszcz�ce oczy zdradza�y gor�czk�, lecz ona upar�a si�, by siedzie� w tej sali o niskich, ci�kich sklepieniach, w kt�rej panowa� przenikliwy zi�b pomimo rozpalonego do bia�o�ci kosza �arowego stoj�cego przy taborecie, na kt�rym siedzia�a.

Pomieszczenie sprawia�o ponure wra�enie. Znajdowa�o si� w podziemiu wie�y i prowadzi�o dwoma korytarzami do zamkowego wi�zienia. Do tej pory s�u�y�o ono do przechowywania kadzi z solonym mi�sem i rybami oraz beczek z winem, gdy� b�d�c wydr��one w skale stanowi�o doskona�e piwnice.

Katarzyna kaza�a je wybudowa� wbrew sobie, lecz w ka�dym szanuj�cym si� zamku musia�y si� znajdowa� pomieszczenia sprawiedliwo�ci.

Po�rodku sali, pod sklepieniem ozdobionym kwiatonami, z kt�rego zwisa� �elazny pier�cie�, otwarto szeroki w�az, ukazuj�cy pierwsze szczeble gin�cej w mroku drabiny. Drabina ta powinna prowadzi� do loch�w, w rzeczywisto�ci jednak stanowi�a pocz�tek tajemnego przej�cia podziemnego, kt�re zosta�o wybudowane w miejscu dawnego podziemnego strumienia. Broni�y go pot�ne, �elazne kraty i �o�nierze trzymaj�cy przy nim stra� w dzie� i w noc, na wypadek gdyby nieprzyjaciel odkry� ukryte wej�cie.

Tej nocy kasztelanka i jej pa� byli sami po�rodku g��bokiej ciszy Przerywanej jedynie trzaskaniem ognia i zduszonym oddechem pazia.

Min�o ju� oko�o godziny od chwili, kiedy Josse, kt�ry wzi�� na siebie niebezpieczne zadanie pos�a�ca, powi�d� grup� ludzi podziemnym przej�ciem. Zaprowadzi� ich do� Miko�aj Barral, uzbroiwszy jak najlepiej, lecz tak, by nie czynili najmniejszego ha�asu. Opr�cz Miko�aja i jego dw�ch ludzi wyprawa sk�ada�a si� z dw�ch braci Malvezin�w, Jakuba i Martiala, Wilhelma Bastida, kt�ry by� silny jak tur, i olbrzymiego Antoniego Couderca, kowala. Wszyscy mieli topory i sztylety. Jedynie Antoni uzbrojony by� w ci�ki m�ot kowalski.

� Nie umiem w�ada� broni�, lecz mo�ecie mi wierzy�, �e tym potrafi� wywija�! � wyja�ni�. � Mam zamiar rozbi� par� tych zakutych �b�w! To b�dzie ju� przynajmniej jakie� pocieszenie za nasze ofiary!

Tego bowiem dnia o �wicie B�rault przypu�ci� morderczy atak na miasto. Rozb�jnicy, rozjuszeni d�ugim oczekiwaniem w deszczu i s�ocie, rzucili si� z tak� w�ciek�o�ci� do drabin, �e z wielkim trudem przysz�o odpiera� ich natarcie.

Prawie zdobyli barbakan bramy Aurillac, lecz Donat de Galauba widz�c niebezpiecze�stwo rzuci� si� w wir walki wraz z chmar� ch�opc�w stajennych, z kt�rych od pocz�tku obl�enia stara� si� zrobi� �o�nierzy. Id�c za przyk�adem starego wiarusa, ch�opcy dokonywali cud�w, lecz trzech z nich pad�o w boju, a sam Donat, z gard�em przeszytym strza�� z kuszy, w ogniu walki zako�czy� pe�ne honoru �ycie po�wi�cone rodowi de Montsalvy. Le�a� teraz sztywny w swojej starej zbroi po�rodku honorowej sali zamku, z�o�ony na chor�gwi Montsalvych, kt�rej zawsze dzielnie broni�.

Katarzyna osobi�cie w�o�y�a w splecione d�onie zmar�ego jego wielk� szpad�, a u st�p Donata na aksamitnej poduszce z�o�y�a jego rycerskie r�kawice i z�ote ostrogi.

Zap�aka�a nad starym s�ug�, kt�ry umar� dla niej. �zy i �al wzmog�y jej gniew i nienawi��. Ze zniecierpliwieniem da�a rozkaz do wymarszu.

� Potrzebuj� je�c�w! � rzuci�a do Miko�aja. � A przynajmniej tego jednego!

Teraz czeka�a walcz�c z gor�czk� i s�abo�ci�.

� O Bo�e, jak to d�ugo trwa... � wyszepta�a. � Oby tylko nic z�ego im si� nie sta�o!

Pa�, kt�ry wstrzymywa� oddech, by nie przerwa� my�li swej pani, wreszcie zdoby� si� na odwag�.

� Czy chcesz pani, bym poszed� zobaczy�? M�g�bym dotrze� do wej�cia i pos�ucha�, czy nie wracaj�.

U�miechn�a si� do m�odziana, wiedz�c, ile kosztuje jego wrodzon� ostro�no�� ten akt odwagi.

� Nie, nie trzeba B�renger. Tam jest tak ciemno, �e m�g�by� skr�ci� kark.

� Wzi��bym jedno z naszych �uczyw...

� Nie, sied� spokojnie! Twoje miejsce jest przy mnie. Zreszt�... chyba s�ysz� kroki...

� W rzeczy samej... lecz odg�osy dochodz� z g�ry, nie z podziemia. Po chwili na schodach pojawi� si� przeor Bernard z dwoma bra�mi Cairou. Na widok Katarzyny zamotanej w futro pokr�ci� g�ow� z lito�ci�, ale i z dezaprobat�.

� Podejrzewa�em, pani, �e ci� tutaj zastan�! Doprawdy, to nierozumne! Czemu nie pozwolisz poprowadzi� ca�ego przedsi�wzi�cia Jossemu i Miko�ajowi? Poradz� sobie sami. Czy�by� nie mia�a do nich zaufania?

� Wiesz dobrze, �e mam, lecz to jest sprawa wymierzenia sprawiedliwo�ci, a sprawiedliwo�� w tym zamku nale�y do mnie. Jest moim obowi�zkiem... i moim prawem!

� Lecz jest tak�e i moim! Pozw�l wi�c, �e ci� zast�pi�, Katarzyno. Gor�czka ci� m�czy i ledwo trzymasz si� na nogach. Wr�� do siebie i pozw�l mi dzia�a�: obiecuj�, �e b�dziesz zadowolona. Lecz przez lito�� dla siebie samej pos�uchaj mnie: wygl�dasz okropnie.

Kasztelanka w istocie by�a tak zm�czona, �e gotowa by�a ulec, kiedy u jej st�p rozleg� si� potworny zgie�k, a z podziemia wy�oni� si� he�m Miko�aja.

� Uda�o si�, pani Katarzyno! Uda�o si�! � oznajmia� ci�ko dysz�c po sko�czonej niedawno batalii. � Mamy go!

Katarzyna na te s�owa zerwa�a si� z miejsca. Poblad�a jak chusta, lecz jej oczy zab�ys�y nowym blaskiem.

� Pojmali�cie Gerwazego?

� Tak, pani! Prowadzimy go do ciebie!

W istocie. Z centralnego otworu jak z wulkanu trysn�a wrz�ca lawa zbroi i ludzi, kt�rzy chcieli wydosta� si� na powierzchni� wszyscy naraz, gadaj�c jednocze�nie. Niska sala, jeszcze przed chwil� tak pusta i cicha, wype�ni�a si� ha�asem i szcz�kiem zbroi.

Pchni�ty brutalnie przez kowala cz�owiek ze zwi�zanymi na plecach r�kami upad� przed Katarzyn�. Po jego twarzy w kolorze popio�u sp�ywa�a krew z rany na g�owie. Nic nie pozosta�o z pysza�kowato�ci Gerwazego Malfrata teraz, kiedy sam i bezbronny stan�� w�r�d kr�gu nienawidz�cych go ludzi.

By� to postawny, dobrze zbudowany m�odzieniec o jasnej cerze, rudych w�osach i jasnobr�zowych oczach. Zwyk� chwali� si� swymi muskularni przed dziewcz�tami, lecz w tej chwili skurczy� si�, przera�ony, o po�ow� i, tkwi�c z nosem w posadzce, nie �mia� podnie�� oczu na otaczaj�cych go ludzi ze strachu przed tym, co m�g�by wyczyta� w ich spojrzeniach.

Kiedy ci�ni�to go na pod�og�, twarz Marcina Cairou pokra�nia�a z dzikiej rado�ci. Ruszy� przed siebie, by rzuci� si� na je�ca, lecz przeor Bernard chwyci� go za rami� i osadzi� w miejscu.

� Nie, Marcinie! Uspok�j si�! Nie do ciebie ten cz�owiek nale�y, lecz do nas wszystkich!

� Do Bertylki on nale�y, ojcze przeorze! �ycie za �ycie!

� By� mo�e nie jest to taki z�y pomys�... � powiedzia�a Katarzyna w zamy�leniu. Przez chwil� przygl�da�a si� uwa�nie cz�owiekowi dysz�cemu u jej st�p, nast�pnie zwr�ci�a si� do Miko�aja, kt�ry purpurowy z dumy czeka� na pochwa�y: � Wzi�li�cie tylko jednego je�ca, sier�ancie? Czy ten cz�owiek by� sam?

� Pani chcesz �artowa�, Katarzyno! By�o ich o�miu!

� A gdzie s� pozostali?

� Ubici! Nie posiadamy w zamku wystarczaj�cych zapas�w, by �ywi� na dodatek schwytane s�py!

� Nie s�dz�, by ten tutaj mia� nas drogo kosztowa�... � odpar�a kasztelanka.

Jej s�owa, a zw�aszcza to, co si� za nimi kry�o, zdwoi�y przera�enie Gerwazego. Odwa�y� si� podnie�� na kasztelank� b��dne oczy.

� �aski, pani! � wybe�kota�. � Nie ka� mnie zabija�!

Po jego zaro�ni�tej twarzy sp�ywa�y krople potu, a na usta wyst�pi�a piana.

Katarzyna wzdrygn�a si� z obrzydzenia.

� Dla jakiej przyczyny mia�abym ci� oszcz�dzi�? Ju� raz ci� u�askawi�am i pope�ni�am b��d! Pi�knie nam si� odp�aci�e�, sprowadzaj�c na nas t� band� zg�odnia�ych wilk�w!

� To nie ja!

� Nie ty? � krzykn�� ojciec Bertylki. � Oddaj mi go, pani, a przysi�gam, �e za chwil� b�dzie inaczej �piewa�!

� Chc� rzec � po�piesznie poprawi� si� Gerwazy � �e to nie ja podsun��em B�raultowi i jego bandzie my�l, by na was napa��. Oni sami przemy�liwali o tym od chwili wielkiego jesiennego �wi�ta, ja za� nic o ich zamiarze nie wiedzia�em, kiedym zmarzni�ty i umieraj�cy z g�odu wpad� w ich r�ce w Aubrac.

� Alec to ty powiedzia�e� im, �e pan Arnold opu�ci� swe w�o�ci wraz z lud�mi � odpali� przeor. � Na jedno wi�c wychodzi! A nawet gorzej, gdy� przez ciebie kobiety, starcy i dzieci w naszym mie�cie nara�eni s� na �miertelne niebezpiecze�stwo!

Gerwazy podczo�ga� si� na brzuchu i na kolanach w jego stron�.

� Wasza �wi�tobliwo��!... Ty jeste� s�ug� bo�ym... Cz�owiekiem mi�osierdzia! Ulituj si� nade mn�! Jestem m�ody! Nie chc� umiera�! Powiedz im, �eby darowali mi �ycie!

� A biedny brat Amabl? � hukn�� na niego kowal � on te� by� m�ody! Czy te� prosi�e� swoich kompan�w, by darowali mu �ycie?

� Nic nie mog�em zrobi�! Kim�e ja jestem, by dawa� rady panom? Dla nich jestem tylko prostym chamem.

� Dla nas tak�e! � wrzasn�� kowal. � Lecz musia�e� im by� bardzo przydatny, skoro� tak dumnie paradowa� w dzie� ich przybycia!

� A drugi pos�aniec, Jeannet... ten, na kt�rego� czeka� tak jak dzisiaj u wyj�cia z podziemi � dogadywa� Bastide � pewnie te� jeszcze �yje, nieprawda�?

Na g�ow� nieszcz�nika spada� grad oskar�e�. Pod ich ci�arem Gerwazy skurczy� si� jeszcze bardziej, zgi�� kark i schowa� g�ow� w ramiona, jakby chcia� si� ukry� przed rojem os, nie staraj�c si� ju� nawet broni�.

Katarzyna nie mog�a patrze� na ten strz�p ludzkiej godno�ci czo�gaj�cy si� u jej st�p. Jednak z tego tch�rza nale�a�o jeszcze wyci�gn�� ca�� prawd�. Unios�a d�o�, nakazuj�c swym towarzyszom cisz�, po czym czubkiem buta dotkn�a ramienia cz�owieka powalonego na posadzce.

� A teraz pos�uchaj mnie, Gerwazy Malfracie! S�ysza�e� tych ludzi? Wszyscy ci� nienawidz� i nie ma w�r�d nich ani jednego, kt�ry nie �yczy�by ci najsro�szych tortur, zanim twa n�dzna dusza opu�ci cia�o. A jednak mo�esz oszcz�dzi� sobie cierpie�...

Gerwazy uni�s� g�ow�. W jego b��dnym spojrzeniu zab�ys�a iskra nadziei.

� U�askawisz mnie, prawda, dobra pani? Powiedz, powiedz szybko, co mam zrobi�?

Katarzyna pomy�la�a, �e wy�piewa wszystko, �e powie, cokolwiek si� od niego za��da, �eby tylko ocali� g�ow�. Nic �atwiejszego jak skusi� go obietnic�, lecz nawet w wypadku takiej kanalii nie chcia�a u�ywa� k�amstwa ani pod�ego podst�pu. Nie troszcz�c si� o to, ile j� to b�dzie kosztowa�o, natychmiast postanowi�a wyprowadzi� go z b��du.

� Nie, Gerwazuniu! Nie u�askawi� ci�, gdy� nie mam ju� takiej mo�liwo�ci. Nie jeste� bowiem moim wi�niem: jeste� wi�niem mieszka�c�w tego miasta, z kt�rych �aden nie poj��by, dlaczego takiemu szkodnikowi daruje si� �ycie. Lecz obiecuj�, �e b�dziesz mia� szybk� �mier�, je�li odpowiesz na dwa pytania... tylko dwa.

� Darujesz mi �ycie albo nie odpowiem na �adne! Co mnie obchodzi, czego chcesz si� dowiedzie�, je�li i tak mam umrze�!

� �mier� �mierci nier�wna, Gerwazku! Szubieniczka, toporek, sztylecik zabijaj� w mgnieniu oka... lecz pomy�l tak�e o rozpalonym �elazie, pomy�l o stopionym o�owiu, o roz�arzonych szczypcach, �amaniu ko�em, o �o�u madejowym, o butach hiszpa�skich i innych torturach mog�cych ci�gn�� si� ca�ymi godzinami, ba... ca�ymi dniami, a wtedy pragnie si� �mierci jak dobra najwy�szego!

Ka�demu ze strasznych s��w Katarzyny odpowiada� j�k Gerwazego.

Wreszcie, nie mog�c tego znie��, zawy�:

� Nie! Nie... Tylko nie to!

� Wi�c m�w! W przeciwnym razie, na honor nazwiska, kt�re nosz�, oddam ci� w r�ce kata, Gerwazy Malfracie!

Strach nie za�mi� jednak ca�kiem umys�u nicponia. W jego g�owie za�wita�a nagle pewna my�l.

� Udajesz bardziej gro�n�, ni� jeste�, pani! Wiem tak samo jak i ty, �e w Montsalvy nie ma kata!

� Ale jestem ja! � hukn�� Marcin Cairou, nie mog�c d�u�ej si� powstrzyma�. � Oddaj mi go, pani! Obiecuj�, �e zmusz� go do m�wienia i �e �aden jego krzyk, �adne pro�by nie z�agodz� mu cierpie�! Poczekajcie! Poka�� wam, jak to si� robi!

Wyj�wszy �elazny pr�t, zanurzy� go w p�omieniach kosza �arowego w�r�d �miertelnej ciszy. S�ycha� by�o tylko �wiszcz�cy oddech Gerwazego.

� Przypatrz si� temu cz�owiekowi, Gerwazku! � rzek�a Katarzyna. � Nienawidzi ci�! Przez ciebie jego c�rka wybra�a �mier�. A on ca�ymi dniami nie my�li o niczym innym jak o tym, by� skazany na jego �ask� cierpia� m�ki, kt�re by cho� troch� os�abi�y jego w�asne. Masz racj� twierdz�c, �e w Montsalvy nie ma kata, a to dlatego, �e nigdy nie by� nam potrzebny. Jednak dla ciebie znajdzie si� kat, i to za twoj� spraw�... B�dziesz wi�c m�wi�?

�elazny pr�t rozgrza� si� do bia�o�ci. Marcin chwyci� go pewn� r�k�, podczas gdy Antoni Couderc i Wilhelm Bastide r�wnocze�nie chwycili Gerwazego, kt�ry wy� jak zarzynana �winia, a wszystkie jego mi�nie zesztywnia�y ze strachu przed bliskim cierpieniem.

� Nieeeeeee!...

Marcin zbli�a� si� nieub�aganie. Katarzyna chwyci�a go za rami� i skierowa�a si� do je�ca, kt�ry z ca�ych si� stara� si� wyrwa� z �elaznego u�cisku.

� M�w! W przeciwnym razie zedrzemy z ciebie ubranie, przywi��emy do tego pier�cienia zwisaj�cego ze sklepienia i oddamy w r�ce Marcina!

� Co chcesz wiedzie�?...

� Dwie rzeczy: po pierwsze, imi� twego wsp�lnika! Jest w�r�d nas nieszcz�nik, kt�ry ci donosi i jest zdrajc�. Chc� wiedzie�, kto to jest!

� A drugie pytanie?

� B�rault d�Apchier rozpowiada� po ca�ej okolicy, �e pan de Montsalvy ju� nigdy tu nie wr�ci. Chc� wiedzie�, co knuje, �e ma tak� pewno��. Chc� wiedzie�, co grozi mojemu m�owi!

� Ju� m�wi�em, pani... jestem zbyt skromn� osob�, by B�rault dopuszcza� mnie do swoich tajemnic...

Katarzyna nie da�a mu doko�czy�, lecz rozkaza�a:

� Rozebra� go i powiesi� za nadgarstki na pier�cieniu!

� Nie! Lito�ci! Nie!... Nie r�bcie mi krzywdy! B�d� m�wi�... Powiem, powiem wszystko, co wiem!

� Chwileczk�! � przerwa� przeor. � Spisz� twoje zeznania. Znajdujesz si� przed obliczem s�du. Ja b�d� sekretarzem.

Spokojnie wyj�� ze swego szkaplerza kartk� zwini�tego papieru, g�sie pi�ro, a zza paska ma�y ka�amarz. Nast�pnie skin�� na �o�nierza, by udzieli� mu swych opancerzonych plec�w jako pulpitu.

� Gotowe! � powiedzia� z zadowoleniem. � A teraz s�uchamy ci�! Gerwazy spojrzawszy kolejno na przeora z uniesionym do g�ry pi�rem, na kasztelank�, kt�ra utkwi�a w nim nieprzejednane spojrzenie, i na ojca Bertylki, kt�ry trzyma� w ogniu roz�arzony pr�t, wybe�kota�:

� Gonnet... b�kart B�raulta opu�ci� ob�z... W Wielki Pi�tek ruszy� do Pary�a...

� K�amiesz! � krzykn�� Miko�aj. � B�kart zosta� poparzony w rami� podczas pierwszego szturmu, nie m�g� wi�c ruszy� w drog�!

� Przysi�gam, �e wyjecha�! � zaklina� si� Gerwazy. � W tej rodzinie nikt si� z sob� nie cacka. A zreszt�, boli go tylko rami�, a nie po�ladki. Mo�e jecha� konno...

� Wierz� ci! � przerwa�a Katarzyna ze zniecierpliwieniem. � M�w dalej! Po co pojecha� do Pary�a?

� Pojecha� do pana Arnolda. Oczywi�cie nie powiedziano mi po co, lecz ja pods�uchiwa�em w nocy pod namiotem... Ot� Gonnet uda� si� do Pary�a... by walczy� z kapitanami, wkra�� si� w �aski pana Arnolda i zyska� jego zaufanie.

Gonnet ma za zadanie zjawi� si� w obozie konetabla i rozpowiedzie�, jak to jego ojciec i bracia napadli na Montsalvy, na ten smaczny k�sek, i jak nie chcieli podzieli� si� z nim �upem. �e zosta� pobity, zraniony w rami� i wygnany, a teraz p�onie z ��dzy zemsty. Dlatego uciek� od B�raulta, by powiadomi� prawowitego w�a�ciciela Montsalvy o wyrz�dzonej mu krzywdzie, chc�c tym samym zyska� sprzymierze�ca, najlepiej wdzi�cznego...

Nie trzeba by�o namawia� Gerwazego do m�wienia. Ogarni�ty nadziej�, �e kasztelanka daruje mu �ycie, nie szcz�dzi� wyja�nie� ani szczeg��w.

� A na co b�kart liczy powiadamiaj�c pana Arnolda o tym, co si� tutaj dzieje?

� �e opu�ci armi�, by tu wr�ci�. Gonnet oczywi�cie pojedzie z nim, by �zbiera� owoce zemsty�. Przyjaciele pana Arnolda zostan� w Pary�u, tak wi�c na drogach i bezdro�ach b�d� tylko we dw�ch, i wtedy...

� Je�li wr�ci, to nie sam � krzykn�� Couderc. � Z pewno�ci� zabierze swych dzielnych ludzi, a oni nie pozwol� Gonnetowi zabi� ich pana!

� Gonnet ma przy sobie trucizn�... Trucizna ta dzia�a powoli, nie zmieniaj�c smaku wina. Wieczorami, po trudach dnia, rycerze opr�niaj� kilka dzban�w, Gonnet wi�c bez trudu dosypie jej panu Arnoldowi, po czym b�dzie mia� wystarczaj�co du�o czasu, by da� nog�!

Po sali przeszed� pomruk gniewu. Sier�ant, kowal i p�atnerz rzucili si� na Gerwazego, chc�c go udusi�. Przeor z ledwo�ci� zd��y� zas�oni� je�ca, bo zat�ukliby go niechybnie.

� Uspok�jcie si�! � rozkaza�. � Ten cz�owiek nie powiedzia� jeszcze wszystkiego. Odsu�cie si�! Na razie nie on nam zagra�a! Powiedz mi, Gerwazy � doda� zwracaj�c si� do ch�opaka, kt�ry schowa� si� za jego czarn� sutann� � je�li Gonnet ma trucizn�, dlaczego nie u�yje jej zaraz po przyje�dzie do Pary�a? Stamt�d te� zd��y�by uciec.

� Oczywi�cie, wasza �wi�tobliwo��! Lecz to, na czym zale�y B�raultowi, to nie tyle zabi� pana de Montsalvy, ile cieszy� si� jego upadkiem!

� W jaki spos�b? Je�li pan de Montsalvy opu�ci kwater� w Pary�u, je�li porzuci armi�, by wr�ci� do domu, jak�e zostanie os�dzony?

� Nie wiem, jak Gonnet ma to za�atwi�, lecz ma doprowadzi� do tego, by ten wyjazd wygl�da� na ucieczk�... lub zdrad�. �Ju� ja si� o to postaram � powiedzia� � by ten Montsalvy zostawi� jaki� kompromituj�cy dow�d!� A poniewa� pan Arnold wkr�tce umrze, B�rault b�dzie m�g� w �wietle prawa stara� si� o przyznanie d�br zdrajcy! A Karol VII nie pierwszy to raz do�wiadczy r�d de Montsalvych!

Tym razem nie wybuch�a gniewna wrzawa. Oburzenie i niesmak spowodowa�y, �e wszyscy milczeli w oniemieniu. Katarzyna wsta�a z miejsca i dumnym spojrzeniem ogarn�a zgromadzonych.

� W takim razie nie mamy si� czego obawia�! Dla pana obowi�zek jest rzecz� naj�wi�tsz�, przy tym darzy was, swoich wasali, i mnie, swoj� �on�, najg��bszym zaufaniem, wi�c nie zdezerteruje w obliczu nieprzyjaciela po to, by ruszy� nam z pomoc�. Nawet gdyby si� dowiedzia�, �e Montsalvy p�onie, nie porzuci�by armii wcze�niej, jak dopiero po wyp�dzeniu Anglik�w ze stolicy i oddaniu jej kr�lowi. Tw�j Gonnet traci tylko czas!

S�owa kasztelanki podzia�a�y jak oliwa wrzucona na gotuj�c� si� wod�, ludzie odetchn�li, uspokoili si�, a nawet wymieniali triumfalne u�miechy.

� Oczywi�cie! � rzek� Wilhelm Bastide. � Pan Arnold sam ju� b�dzie wiedzia�, jak nam pom�c bez nara�ania rycerskiego honoru i nie da si� nabra� na sztuczki tego w�ciek�ego psa!

W tej chwili nag�y gniew opanowa� Gerwazego, kt�ry nie m�g� znie��, �e nic tu sobie nie robi� z jego s��w, i nie my�l�c nawet o podbijaniu ceny swoich informacji, krzykn��:

� Bando t�pak�w! Co si� tak puszycie jak indory i cieszycie z g�ry? Ja wam powiadam, �e pojedzie z Gonnetem... gdy� nie b�dzie mia� innego wyj�cia! Jak waszym zdaniem zareaguje ten wasz pan, kiedy Gonnet powie mu, �e jego �ona jest kochank� B�raulta, �e to ona go sprowadzi�a, by mu odda� miasto... i kiedy przedstawi mu dow�d, �e �pi� razem?

Nast�pi�a �miertelna cisza. Nie mog�c uwierzy� w�asnym uszom, patrzyli po sobie jak oniemiali. Katarzyna zesztywnia�a, a jej oczy zogromnia�y ze zgrozy. Po czym zmienionym g�osem, wpatruj�c si� uporczywie w jeden punkt na murze, powt�rzy�a jakby we �nie:

� Dow�d?... Jaki dow�d?

Gerwazy przestraszony skutkiem, jaki wywo�a�y jego s�owa, nie �mia� si� ruszy� i sta� jak zamurowany. Wtedy nagle Katarzyna rzuci�a si� na niego, chwyci�a go za ko�nierz brudnej opo�czy i zacz�a potrz�sa� jak snopkiem siana.

� Jaki dow�d? � krzycza�a. � Gadaj, psie! Jaki dow�d? Gadaj zaraz, bo ka�� obedrze� ci� ze sk�ry!

Gerwazy j�kn�� wij�c si� u jej st�p, po czym z trudem wybe�kota�:

� Twoja, pani, koszula... a tak�e list... mi�osny list... a raczej kawa�ek listu...

Ale kasztelanka przeceni�a swe si�y. Da�o zna� o sobie wyczerpanie i potworny b�l w ramieniu. Otworzy�a usta, by co� powiedzie�, lecz nie wyda�a �adnego d�wi�ku, jej oczy zasz�y mg�� i trzepoc�c w powietrzu r�kami upad�a bez czucia na posadzk� tu� obok je�ca.

Natychmiast wszyscy rzucili si� na pomoc. Nawet B�renger, kt�ry do tej pory sta� nieruchomo i milcz�co jak pos�g, rzuci� si� na kolana i chcia� podnie�� g�ow� kasztelanki, lecz Miko�aj Barral by� szybszy. Pod�o�ywszy r�k� pod ramiona swej pani, a drug� pod jej kolana podni�s� j� z posadzki lekko jak pi�rko.

� Jeszcze tylko tego nam brakowa�o! � mrukn�� ze z�o�ci�. � Ona nie powinna by� przy badaniu je�ca. To dla niej �miertelny cios � doda� patrz�c na twarz spoczywaj�c� na jego ramieniu, szar� i z czarnymi podkowami pod oczami.

� I tak trzeba by jej by�o o wszystkim powiedzie� � rzuci� przeor. � Zanie�cie j�, Miko�aju, do zamku i powierzcie Sarze. Powiedzcie jej, co si� sta�o, a potem szybko wracajcie. Jeszcze b�d� was potrzebowa�.

� A co robimy z tym? � spyta� Couderc wskazuj�c g�ow� na Gerwazego. � Czy zaraz go powiesimy?

Przeor spojrza� na wi�nia, a w jego spojrzeniu, zazwyczaj dobrotliwym i �agodnym, nie by�o najmniejszego �ladu mi�osierdzia.

� Nie! � odpar� zimno. � Gerwazy ma nam jeszcze wiele do wyjawienia. Na przyk�ad imi� zdrajcy.

Przeor zaj�� miejsce Katarzyny na taborecie, wyg�adzi� r�k� papier, na kt�rym spisywa� zeznania Gerwazego, i powiedzia�:

� Teraz b�dziesz mi odpowiada�, lecz nie �yw z�udze�: moje warunki b�d� takie same jak pani de Montsalvy. Z t� tylko r�nic�, �e dam ci rozgrzeszenie, je�li twoja skrucha b�dzie szczera... zanim zostaniesz powieszony!

Godzin� p�niej, podczas gdy Katarzyna spa�a g��boko po za�yciu �rodka przyrz�dzonego przez Sar�, Gerwazego zaprowadzono do lochu, a przeor z zatroskan� min� uda� si� do klasztoru, by tam czeka� na dalszy ci�g wydarze�, Miko�aj Barral w towarzystwie czterech �o�nierzy wali� do drzwi Augustyna Fabre, stolarza. Nie s�ysz�c odpowiedzi, wywa�y� je z ha�asem, kt�ry przyci�gn�� do pobliskich okien przera�one g�owy w nocnych czepkach; ludzie chwycili za siekiery i co kto mia� pod r�k�, my�l�c, �e to nocna napa��.

Od kiedy rozpocz�o si� obl�enie, mieszka�cy Montsalvy trzymali bro� przy ��kach. U Gauberty ose�ka do ostrzenia nie przestawa�a si� kr�ci�, a nawet jej wrzeciono by�o naostrzone jak ostrze szpady.

Po chwili z domu Augustyna wypadli �o�nierze z niet�gimi minami. Nie zastali nikogo: Augustyn i Azalia znikn�li.

Wkr�tce sier�ant i jego kompania zostali otoczeni ciekawskimi, kt�rzy nadci�gn�li ze wszystkich stron, wymachuj�c czym popad�o i nie wiedz�c dobrze dlaczego.

Miko�aj zrozumia�, �e chc�c unikn�� zamieszek musi tym ludziom wyja�ni�, co si� sta�o.

Wskoczywszy na studni� i wyci�gn�wszy przed siebie r�ce, jak dyrygent pr�bowa� uciszy� rozgardiasz. Cho� nie by� wielkim m�wc�, opowiedzia� o wydarzeniach poprzedniej nocy, nie omijaj�c niczego. Opowiedzia�, jak przyparty do muru Gerwazy zacz�� m�wi� o pu�apce zastawionej na pana de Montsalvy i �e wyjawi� imiona swoich wsp�lnik�w, wskazuj�c na stolarza, jego c�rk� i star� czarownic�, Ratapennad�, kt�ra sporz�dzi�a trucizn� Gonnetowi. Wreszcie opowiedzia�, jak Augustyn pad�szy ofiar� niezbyt ojcowskiego uczucia, kt�re wzbudzi�a w nim c�rka jego zmar�ej �ony, sta� si� igraszk� w r�kach Azalii. Wed�ug Gerwazego prowokuj�ca uroda Azalii uczyni�a z tego niegdy� tak spokojnego cz�owieka niewolnika pot�nego po��dania, kt�rym pi�kna koronczarka manipulowa�a jak kukie�k�, na�miewaj�c si� z niego, kiedy to jeszcze przed wygnaniem Gerwazego z zamku spotyka�a si� z nim wedle m�yna. Podsycaj�c chciwo�� dziewczyny, roztaczaj�c przed ni� �wietlan� przysz�o��, mile �echc�c jej pr�no��, Gerwazy Malfrat z �atwo�ci� dosta� od niej to, czego z tak� pogard� odmawia�a innym ch�opcom.

Augustyn oczywi�cie nie wiedzia�, �e Azalia zosta�a kochank� Gerwazego, i to w�a�nie on z rozkazu swojej dziwnej c�rki pr�bowa� str�ci� kasztelank� do fosy; w zamian za t� przys�ug� Azalia obieca�a ojczymowi, �e mu si� odda! My�l ta doprowadzi�a nieszcz�snego Augustyna do szale�stwa i by posi��� cia�o, kt�rego pi�kno prze�ladowa�o go w dzie� i w nocy, by�by gotowy zasztyletowa� samego przeora po�rodku sumy!

Sama Azalia za� nie tylko da�a Gerwazemu jedn� z koszul Katarzyny, w kt�rej mia�a naprawi� koronk�, lecz na dodatek sama napisa�a �w s�ynny �list mi�osny� podrabiaj�c pismo swej pani. Wszystko to Augustyn spu�ci� za pomoc� sznura w noc ciemn� w um�wionym miejscu przy murze...

W miar� jak Miko�aj m�wi�, narasta�o szemranie, kt�re wkr�tce przerodzi�o si� w krzyki, a� stra�nicy z mur�w wychylili g�owy, by sprawdzi�, co si� dzieje w mie�cie. Ma�y placyk wygl�da� jak sabat czarownic, na kt�rym kot�owa�y si� g�owy, wymachiwa�y ramiona r�nego rodzaju or�em. Lecz og�lne uczucie najlepiej wyrazi�a Gauberta:

� Chcemy dosta� Augustyna i Azali�! � wrzeszcza�a g�o�niej ni� inni. I wywijaj�c swoim naostrzonym wrzecionem niczym Joanna d�Arc sztandarem, ruszy�a na dom stolarza, poci�gaj�c za sob� w�ciek�y t�um, kt�ry z trudem wcisn�� si� do warsztatu, pomimo protest�w sier�anta, przysi�gaj�cego na wszystkie �wi�to�ci, �e ca�e obej�cie zdrajc�w dok�adnie przeczesa�.

Trzeba by�o jednak spojrze� prawdzie w oczy. Augustyn i Azalia, dowiedziawszy si� o schwytaniu Gerwazego, uciekli nie zostawiaj�c najmniejszego �ladu ani �adnych oznak pop�ochu. W domu stolarza panowa� idealny porz�dek. ��ka by�y zas�ane, naczynia pomyte. Znikn�y tylko ubrania i drobne przedmioty osobiste...

Wkr�tce wi�c Gauberta wraz z innymi wyszli z domu zdrajc�w jak niepyszni, zastanawiaj�c si�, w jaki spos�b Augustyn i Azalia mogli znikn�� jak kamfora. A tak�e kto uprzedzi� ich o decyzji rady, skoro stolarz nie bra� w niej udzia�u...

� Trzeba si� dowiedzie�, kto im doni�s�! � powiedzia� Miko�aj.

� Kto� z nas mia� zbyt d�ugi j�zyk.

Odwr�ci� sw� ukryt� w he�mie g�ow� i spojrza� badawczo na wszystkich, kt�rzy brali udzia� w nocnych zaj�ciach. Nikt jednak ani nie mrugn��.

� Dobra! � rzek� tedy. � No to b�dziemy szuka�. Hej, wy tam!

� krzykn�� do swoich �o�nierzy. � Przeszukajcie pi�d� po pi�dzi, nie omijaj�c niczego, ani piwnicy, ani strychu, ani nawet kurnik�w! Musimy ich znale��!

� Pomo�emy ci, panie! � oznajmi�a Gauberta. � Ta sprawa dotyczy nas wszystkich. Dalej�e, ch�opcy! Pom�cie �o�nierzom!

Jednak zanim chmara ch�tnych do��czy�a do �o�nierzy, z mur�w dobieg�o wo�anie stra�nika:

� Chod�cie, chod�cie zobaczy�!

T�um jak jeden m�� rzuci� si� na mury. Stra�nik przez otw�r strzelniczy spogl�da� w d�, wskazuj�c r�k� jaki� kszta�t. W okamgnieniu mury si� wype�ni�y. Wszystkie g�owy wychyli�y si� na zewn�trz i z wszystkich piersi doby� si� okrzyk zdumienia: na brzegu fosy le�a�o rozci�gni�te cia�o Augustyna, a jego pier� przebita by�a strza�� z kuszy. Z ostatniego otworu strzelniczego zwisa� sznur.

Zgromadzeni zdj�li okrycia g�owy bardziej z przyzwyczajenia ni� z prawdziwego szacunku.

� Spad�! � krzykn�� jaki� g�os. � Spuszcza� si� po sznurze z takiego muru to nie zaj�cie dla cz�owieka w jego wieku...

� A strza�a? � spyta� kto�. � Sk�d wzi�a si� w jego piersi strza�a?

� Musiano do niego strzela� � my�la�a g�o�no Gauberta. � W obozie przeciwnika nie wszyscy pewnie wiedzieli, �e pracowa� dla nich! Tylko, do diaska, dlaczego jest sam? Powinno by� ich tam dwoje w dole! Gdzie si� podzia�a pi�knisia Azalia, do stu tysi�cy fur zgni�ych �ledzi? Chyba �e nie spuszcza�a si� z tatu�kiem po sznurze?

� A dlaczego nie? Ta dziewczyna to prawdziwa kotka. To wcielony diabe�, kt�ry potrafi prze�lizgn�� si� przez ucho igielne. Zawsze powiada�em, �e jest czarownic�... � rzek� sier�ant odsuwaj�c he�m i drapi�c si� po g�owie. � I co� mi m�wi, �e nigdy jej nie odnajdziemy...

� Miejmy nadziej�, �e te przekl�te psy pochowaj� przynajmniej nieszcz�snego Augustyna � rzuci�a Gauberta. � Tak jak nas zdradzi�, sam zosta� zdradzony i drogo za to zap�aci�. Trzeba b�dzie poprosi� przeora o kr�tk� modlitw� za jego biedn� dusz�, gdy� nie on tu najbardziej zawini�.

Po czym zawin�wszy si� szczelniej baranim ko�uchem, jakby czuj�c powiew �mierci, gruba tkaczka wsadzi�a wrzeciono pod pach� i opuszczaj�c zgromadzenie uda�a si� do domu, by nakarmi� swoje rozliczne dzieci�tka.

Mury powoli opustosza�y, wkr�tce zostali na� tylko stra�nicy, kt�rzy wr�cili do swej monotonnej s�u�by.

W tym czasie w zamku Katarzyna wraca�a do ponurej rzeczywisto�ci, kt�rej nie potrafi�y rozchmurzy� promienie s�o�ca przedzieraj�ce si� przez r�nokolorowe witra�e w oknach. Do pokoju kasztelanki wesz�a Sara zawiadamiaj�c, �e przeor chce z ni� m�wi�.

� Zaprowad� go do mej kaplicy � odpar�a. � Chc�, by Pan B�g uczestniczy� w naszej rozmowie, gdy� dawno tak bardzo nie potrzebowa�am jego pomocy. Przynie� mi te� czego� na rozgrzewk�.

Sara wola�aby, by jej pani pozosta�a w ��ku, lecz nie nalega�a, gdy� by� to pr�ny trud. Kiedy w k�cikach jej ust pojawia�a si� szczeg�lna zmarszczka, Cyganka wiedzia�a, �e Katarzyna za wszelk� cen� postawi na swoim.

Wysz�a wi�c z pokoju, zaprowadzi�a przeora Bernarda do kaplicy, po czym wr�ci�a z kubkiem gor�cego mleka z miodem, kt�ry poda�a swej pani bez s�owa.

W czasie kr�tkiej nieobecno�ci Sary Katarzyna opu�ci�a z trudem ��ko. Pierwsze kroki po posadzce z czerwono-czarnych kafli okaza�y si� wi�cej ni� niepewne. Kr�ci�o si� jej w g�owie, a na dodatek znowu mia�a pot�n� migren�. By�a jednak zdecydowana pokona� w�asn� s�abo��, swoje cia�o, kt�re nie chcia�o jej s�ucha�, w chwili kiedy najbardziej go potrzebowa�a. Opar�a si� o kolumn� ��ka, czekaj�c, a� min� zawroty g�owy, od kt�rych zawirowa�y wok� �ciany. Kiedy wreszcie karuzela zatrzyma�a sw�j szalony bieg, powoli ubra�a si� w br�zow� sukni� obszywan� popielicami.

Z s�siedniego pokoju dobiega� g�os ma�ego Micha�a, kt�ry przekomarza� si� z Izabelk�. Ch�opiec zdecydowa�, �e nauczy siostr� m�wi�, i zabra� si� do przedsi�wzi�cia ze zwyk�� sobie powag�. Katarzyna mia�a ochot� i�� ich uca�owa�, lecz przelotne spojrzenie w lustro odwiod�o j� od zamiaru. Tragiczna maska bowiem, jak� ujrza�a, mog�a jedynie dzieci wystraszy�. Cicho domkn�a drzwi prowadz�ce do ich pokoju, wypi�a mleko, kt�re poda�a jej Sara patrz�c na ni� uparcie, po czym z nadludzkim wysi�kiem uda�a si� do kaplicy.

Kaplica znajdowa�a si� w wie�yczce. Wchodz�c do �rodka, zasta�a przeora kl�cz�cego przed ma�ym, granitowym o�tarzem, gdzie pod niebiesko-z�otym witra�em b�yszcza� z�oty krucyfiks. W kapliczce znajdowa� si� jeszcze tylko osobisty skarb Katarzyny: �Zwiastowanie� p�dzla Jana Van Eycka, przyjaciela z dawnych lat. Matka Boska na obrazie mia�a fio�kowe oczy Katarzyny i z�ociste w�osy. Katarzyna ka�dego ranka i wieczoru przychodzi�a poduma� przed obrazem i wtedy powraca�y do niej chwile m�odo�ci. Ma�y Micha� uwielbia� to p��tno, na kt�rym znajdowa� zarazem odbicie Kr�lowej Niebios i w�asnej matki.

Bezszelestnie ukl�k�a obok przeora, sk�adaj�c zimne d�onie na aksamitnej podp�rce kl�cznika.

Przeor odwr�ci� g�ow� i zmarszczy� brwi.

� Jeste� pani bardzo blada. Lepiej by� zrobi�a zostaj�c w ��ku.

� I tak za du�o czasu ju� zmarnowa�am przez moj� s�abo��. Wiedz�c to, o czym wiem, nie mog�abym wytrzyma� w ��ku. Nie b�d� mog�a zmru�y� oka, dop�ki nie opu�ci mnie obawa. Widzisz, ojcze, kiedy dowiedzia�am si�, �e... ci ludzie knowali przeciwko nam, wyda�o mi si�, �e �ycie ze mnie ucieka...

� Ja tak�e straci�em rezon w obliczu tak wielkiej niegodziwo�ci, lecz oburzenie pozwoli�o mi zast�pi� ci� � bez s�abo�ci... i bez lito�ci. Gerwazy wyzna� wszystko jak na �wi�tej spowiedzi. I uratowa� sk�r�.

W kilku zdaniach przeor powiadomi� kasztelank� o dalszym przebiegu s�du i o nieszcz�snym ko�cu Augustyna Fabre.

� Pozostaje nam � powiedzia� na zako�czenie � pr�bowa� odnale�� Azali�... i zdecydowa� o losie Gerwazka. Czy podtrzymujesz wyrok �mierci?

� Wiesz dobrze, ojcze, �e nie mam wyboru. Nikt z ludzi nie zrozumia�by, dlaczego u�askawiam z�oczy�c�, i nikt by mi tego nie wybaczy�. My�l� nawet, �e nasi poddani poczuliby si� zdradzeni. To za� mog�oby doprowadzi� do wymierzenia sprawiedliwo�ci przez Marcina Cairou i nikt nie by�by w stanie mu w tym przeszkodzi�. Gerwazy zostanie powieszony jeszcze dzi� wieczorem.

� Wiem, ile kosztuje ci� ta decyzja, pani, lecz nie mog� odm�wi� ci racji. Za chwil� po�l� jednego z braci do lochu z pociech� religijn�. Lecz domy�lam si�, �e nie to le�y ci najbardziej na sercu?...

� Rzeczywi�cie � odpar�a g�ucho. � Niebezpiecze�stwo gro��ce memu m�owi jest zbyt wielkie. W tej chwili b�kart Gonnet gna w stron� Pary�a z trucizn� w sakwie. Nale�y go dogoni�!

� Ale� on ma nad nami cztery dni przewagi! Tak� przewag� mo�na by nadrobi�, gdyby Gonnet natrafi� po drodze na przeszkody. B�g jeden wie, �e nie brakuje ich na naszych niebezpiecznych drogach. Nie ukrywam, �e ca�y czas my�l� o jakim� rozwi�zaniu. Niestety, jeste�my okr��eni i nie mo�emy wychodzi� z miasta, jak nam si� podoba.

� Wszystko pozwala s�dzi�, �e obl�enie nie przeszkodzi�o Azalii w ucieczce. Je�li kobiecie si� to uda�o, dlaczego mia�oby si� nie uda� m�czy�nie?

� To w�a�nie powiedzieli mi nasi wasale, kt�rzy przyszli do mnie na czele z... paziem B�rengerem. Ten ch�opiec, kt�ry blednie na my�l o bitwie, got�w jest sam �ciga� wroga tak gro�nego jak Gonnet, �eby tylko uratowa� pana Arnolda. Utrzymuje, �e nie ma dla niego nic �atwiejszego, ni� spu�ci� si� po sznurze, a teraz czeka na twoj� odpowied�.

� Na moj� odpowied�? � odpar�a Katarzyna z gorycz�. � Zapytaj o to trupa Augustyna, kt�rego pow�oka cielesna scze�nie na naszych oczach wydana na pastw� niepogody i dzikich zwierz�t! B�renger to jeszcze dziecko; nie chc�, by si� po�wi�ca�.

� Ktokolwiek spr�buje spu�ci� si� z muru, nie b�dzie mia� wielkiej szansy wyj�� z tego ca�o. Nieprzyjaciel czuwa, ale... pos�uchaj, pani!

Na zewn�trz s�ycha� by�o odg�osy walki, krzyki, szcz�k broni. To nieprzyjaciel zaatakowa� korzystaj�c z chwili rozlu�nienia spowodowanej wschodem s�o�ca. Przeor i Katarzyna uczynili znak krzy�a.

� Znowu poleje si� krew, b�d� trupy i ranni � westchn�a kasztelanka. � Jak d�ugo uda si� nam odpiera� wroga?

� Obawiam si�, �e nied�ugo. Przed chwil�, kiedym wyszed� na dzwonnic� ko�cieln�, by przyjrze� si� obozowisku naje�d�cy, zauwa�y�em, �e �cinaj� drzewa i �e stolarze wzi�li si� do roboty � buduj� wie�e obl�nicze. Inni zabijali i patroszyli byd�o, kt�rego nie zd��yli�my wp�dzi� za bramy, by ich sk�rami powlec wie�e i w ten spos�b zabezpieczy� drewno przed ogniem. Potrzebujemy natychmiastowej pomocy. W przeciwnym razie b�dziemy musieli si� uk�ada� z wrogiem... i bez w�tpienia podda� si�.

Blada twarz kasztelanki zrobi�a si� jeszcze bledsza. Podda� si�? Zna�a przecie� warunki B�raulta i je�li odda�aby bez zmru�enia oka ca�� zawarto�� swego domostwa, to nie odda�aby siebie. Kapitulacja oznacza�aby dla niej wyrok �mierci, gdy� nigdy nie zgodzi�aby si� wej�� do ��ka Wilka z G�vaudan.

� W tej sytuacji � westchn�a � pozostaje tylko jedno rozwi�zanie: ja sama opuszcz� miasto �ladem koronczarki. Czy zgin� w drodze, czy te� z w�asnej r�ki, by nie odda� si� B�raultowi, nie ma dla mnie znaczenia. A moja obecno�� przy m�u zniweczy oskar�enia Gonneta.

Przeor pokr�ci� g�ow� z wielkim zatroskaniem.

� Obawia�em si�, �e takie rozwi�zanie zaproponujesz, pani, lecz wierzaj mi, �e nie tylko nikt z nas nie przyj��by takiego po�wi�cenia, na dodatek by�oby to istne szale�stwo, bior�c pod uwag� twoj� s�abo��.

� Czuj� si� ju� lepiej, ojcze! A zreszt�... nikt nie musi o tym wiedzie�... Skoro jednak nie mam jeszcze dosy� si�y, mo�e by u�y� sposobu, kt�ry z takim powodzeniem zastosowa� �wi�ty Pawe�, by uciec z Damaszku?

Nieoczekiwanie, w chwili tak powa�nej, przeor wybuchn�� �miechem.

� Spu�ci� ci� w koszyku? Przyznaj�, �e nie pomy�la�em o tym! Nie! Pani Katarzyno, to niemo�liwe! Lecz mam lepszy pomys�...

Zaskoczona spojrza�a na niego uwa�nie. W szarych oczach przeora b�yszcza�a wola walki, a w wyrazie jego twarzy przebija�a jaka� nieznana dot�d determinacja.

� Tak wi�c uznajesz, ojcze, �e mam racj�, chc�c osobi�cie odszuka� Arnolda?

Przeor w okamgnieniu spowa�nia� i k�ad�c d�o� na ramieniu kasztelanki, oznajmi� dobitnie:

� Nie tylko uznaj�, drogie dziecko... lecz sam bym ci� o to prosi�, gdyby� pierwsza tego nie zaproponowa�a. Nie mo�emy dalej zwleka�: je�li nawet nadejdzie jaka� pomoc, stanie si� to za p�no. Nie mo�emy dopu�ci�, by B�rault zasta� ci� tutaj w dniu, kiedy b�d� zmuszony go wpu�ci�. Musisz odjecha�, lecz nie wyjedziesz sama: twoje dzieci te� nie mog� tu zosta�. To by�oby zbyt wielkie ryzyko.

� My�la�am, �eby je ukry� w�r�d innych dzieci, pod opiek� Sary...

� Nie. Kiedy B�rault dowie si�, �e ci� tu nie ma, wpadnie we w�ciek�o�� i one pierwsze pos�u�� mu za narz�dzie szanta�u, czym zmusi ci� do powrotu. Tak wi�c, droga przyjaci�ko, musisz mnie pos�ucha�. Wyjedziesz st�d z dzie�mi, Sar� i paziem. Dojedziesz do Carlat, gdzie zostawisz dzieci i Sar�. Tam b�d� bezpieczne. Nast�pnie pod��ysz do Pary�a, sk�d przywieziesz nam ratunek: nikt opr�cz ciebie nie potrafi tego uzyska� od kr�la czy konetabla: otrzyma� zast�p rycerzy, o kt�ry tw�j ma��onek nie poprosi�by z wrodzonej dumy. Wr�cisz do nas z ca�� armi�...

W miar� jak przeor m�wi�, Katarzyna kre�li�a w wyobra�ni rozw�j wydarze�. Ju� dosiada�a r�czego konia i jak dawniej gna�a smagana wiatrem, ju� by�a w Pary�u, ju� odnajdywa�a Tristana Eremit�, kt�ry cieszy� si� wielkim zaufaniem konetabla de Richemonta. Ju� kl�cza�a przed kr�lem Karolem, domagaj�c si� sprawiedliwo�ci, kt�rej w�adca jej nie odm�wi, potem powr�t do Montsalvy, przep�dzenie rozb�jnik�w na cztery wiatry, wraca spok�j i szcz�cie...

Te my�li sprawi�y, �e dostrzeg�a promienie s�oneczne zalewaj�ce ma�� kapliczk�. Ich ciep�o i rado�� ogarn�y m�od� kobiet�... by po chwili gwa�townie j� opu�ci�.

Dobiegaj�cy z zewn�trz zgie�k walki przywr�ci� j� okrutnej rzeczywisto�ci. Czy mog�a opu�ci� miasto i zostawi� tych oddanych jej ludzi na pastw� losu? Jak post�pi B�rault, gdy si� oka�e, �e kasztelanka znikn�a razem z dzie�mi? Ilu nieszcz�nik�w postrada przez ni� �ycie? Jak potem spojrzy w oczy ich rodzicom?

Przeor po�o�y� chud� d�o� na jej ramieniu, zmuszaj�c j�, by przerwa�a tok swych my�li.

� Tamtego dnia powiedzia�a�, �eby nie traktowa� ci� jak niewiast�, lecz jak pana de Montsalvy. Dzisiaj powiadam ci, �e jestem wsp�panem Montsalvy i opr�cz odpowiedzialno�ci za cia�a odpowiadam za dusze. Z ca�� odpowiedzialno�ci� powtarzam wi�c, �e musisz opu�ci� miasto. Mo�esz mi zaufa�. B�dziemy si� trzyma� tak d�ugo, jak tylko to b�dzie mo�liwe, mo�esz by� pewna! Lecz je�li przyjdzie nam otworzy� bramy, B�rault b�dzie mia� do czynienia ze mn�... � z Bogiem, kt�rego jestem pe�nomocnikiem, i cofnie si� przed kl�tw�, tak jak cofn�� si� przed monstrancj� w dniu �mierci naszego brata Amabla! Kiedy� potrafi�em si� bi�. Co prawda odrzuci�em zbroj�, jednak potrafi� przemawia� do ludzi. Uwierz, pani, �e �atwiej pokonam B�raulta, gdy ty b�dziesz daleko. Nie o�mieli si� podnie�� na mnie r�ki. Oddam mu ca�e z�oto klasztorne, zamkowe, lecz us�yszy tak�e g�os rozumu.

� Co takiego mu powiesz?

� Nastrasz� go kr�lewskim gniewem, by zrozumia�, �e im wi�cej zbrodni pope�ni, tym czekaj�ca go kara b�dzie straszniejsza. Albo jestem w potwornym b��dzie, albo zadowoli si� drobnym �upem. Ruszaj bez obaw. Zreszt� s�ysz�, �e miasto nie jest na straconych pozycjach.

W istocie, z mur�w dobiega�y teraz okrzyki zwyci�stwa i grubia�skie docinki pod adresem nieprzyjaciela. Widocznie jeszcze raz atak zosta� odparty.

Ludzie z Montsalvy potrafili si� bi�!

Po raz pierwszy na napi�tej twarzy kasztelanki pojawi� si� u�miech.

� Trudno ci� zbi� z tropu, ojcze, kiedy jeste� o czym� przekonany. Istotnie, potrafisz przemawia� do m�czyzn... i do kobiet. Jednak w twoich s�owach znajduj� pewn� sprzeczno��: nie podoba ci si� m�j pomys� na�ladowania �wi�tego Paw�a... a ka�esz mi opu�ci� miasto wraz z dzie�mi, Sar� i B�rengerem. W jaki spos�b? Kt�r�dy? Czy po�yczysz mi skrzyde�, by�my sfrun�li z najwy�szej wie�y?

Szczup�a twarz przeora poja�nia�a nagle w szerokim u�miechu.

� Inaczej m�wi�c, uwa�asz mnie za niespe�na rozumu, pani? Przyznaj�, �e pozory przemawiaj� przeciwko mnie. P�jd� wi�c ze mn�: chcia�bym ci co� pokaza�...

� Co�? A co takiego?

� P�jd� ze mn�, a sama zobaczysz.

Katarzyna zdj�ta ciekawo�ci� uj�a r�bek sukni, by przej�� przez niskie drzwi, lecz nagle si� zatrzyma�a. Odwr�ci�a si�, obrzucaj�c p�on�cym spojrzeniem swoj� Matk� Bosk�.

� Je�li B�rault rozgrabi m�j dom, prosz� ci�, ojcze, zabierz st�d ten obraz i ukryj go! Na ca�ej reszcie mi tak nie zale�y jak na nim! Wystarczy go zapakowa� i zamurowa� w kt�rej� z piwnic...

� B�d� spokojna, dopilnuj� tego... S� rzeczy, kt�rych mog� dotyka� tylko czyste r�ce.

Katarzyna id�c za przeorem przemierza�a dziedziniec opactwa, na kt�rym k��bi� si� t�um. W�a�nie przyniesiono dziesi�tk� rannych ofiar ostatniego natarcia do domu go�cinnego i mnisi zaj�li si� nimi. Przysz�a tu r�wnie� Sara z g�r� banda�y, dzbanami wina i oliwy oraz ze swymi najlepszymi balsamami.

Kasztelanka i przeor pospiesznie zapytali o stan poszkodowanych, tego czy owego obdarowali dobrym s�owem, i nie zwlekaj�c ruszyli dalej. Przeszli przez bram� i zag��bili si� w klasztorze, pustym i cichym. Przeor poprowadzi� Katarzyn� d�ugim korytarzem, na kt�rego ko�cu w mroku niskiego sklepienia widnia�a wielka, odsuni�ta p�yta odkrywaj�ca prostok�tny otw�r. W �rodku znajdowa�y si� schody prowadz�ce do podziemi klasztoru.

Poniewa� spojrza�a zdziwiona na przeora, ten po�o�y� palec na usta, po czym znikn�� w zakrystii, z kt�rej po chwili wr�ci� z zapalon� lamp�.

� Chod�, c�rko, nie musz� nic wyja�nia� � zrozumiesz sama.

I ruszy� na schody unosz�c wy�ej lamp�, by lepiej je o�wietli�, i podaj�c d�o� Katarzynie.

Prowadzona przez przeora, kt�ry nie wypuszcza� jej r�ki, sz�a prawie po omacku. Powietrze by�o tu wilgotne i st�ch�e. Trudno nim by�o oddycha�. Po chwili sko�czy�y si� schody i zaczyna�y drugie, z pewno�ci� d�u�sze, gdy� nie mog�a dojrze� ich ko�ca.

Przeor zatrzyma� si�, uni�s� lamp� i przyjrza� si� uwa�nie swojej towarzyszce.

� Jak si� czujesz, pani? � spyta� z niepokojem. � Zastanawiam si�, czy nie przeceni�em twych si�. Czy mo�esz i�� dalej?

Katarzyna u�miechn�a si�.

� Jak najbardziej. P�on� z ciekawo�ci, co chcesz mi pokaza�. Ciekawo��!

�adna kobieta si� jej nie oprze.

Przeor odwzajemni� u�miech i opu�ci� lamp�.

� Ruszajmy wi�c!

�ciskaj�c mocniej d�o� kobiety ruszy� przed siebie. W miar� schodzenia da�y si� s�ysze� t�pe uderzenia i szmer sp�ywaj�cej wody. Tymczasem schody zacz�y biec wzd�u� muru pokrytego freskami, w�r�d kt�rych, w migocz�cym �wietle lampy, wida� by�o ryby.

Kiedy wreszcie dotarli do ko�ca schod�w, przeor powi�d� wok� lamp� i rzek�:

� Popatrz!

�ledz�c wzrokiem kr�g �wiat�a zataczany przez lamp�, Katarzyna wyda�a okrzyk zdziwienia.

Znajdowa�a si� wewn�trz krypty wykutej w skale o surowych w przewa�aj�cej cz�ci �cianach. �ciany te jednak mia�y odcie� r�owawy i czerwonawy, wskazuj�cy na �y�y ametyst�w, i tworzy�y dekoracj� barbarzy�sk�, a zarazem pyszn� dla niewielkiej kapliczki zwie�czonej �ukiem i dwiema kolumnami. Tutaj freski ukazywa�y si� na powr�t, lecz mniej zniszczone ni� przy schodach, a przedstawia�y naiwne anio�y ze spiczastymi skrzyd�ami, symbole czterech Ewangelist�w. Najwi�ksze jednak wra�enie robi�o wn�trze kapliczki: anio�y i symbole zd��a�y w stron� zadziwiaj�cego z�otego s�o�ca, kt�rego promienie wysadzane by�y drogimi kamieniami, wyst�puj�cymi obficie w starej wulkanicznej ziemi Owernii � akwamarynami i oliwinami, r�owymi kwarcami, ametystami i topazami. Wszystkie b�yszcza�y spokojnie w blasku lampy. Katarzyn� uderzy�o jednak, �e w �rodku s�o�ca by�a wydr��ona pusta nisza, nie licz�c warstwy kurzu. Przed nisz� t� sta� st� z zielonego bazaltu, wysadzany oliwinami, niby barbarzy�ski o�tarz, na kt�rym wida� by�o jeszcze �lady wosku �wiec, kt�re musia�y na nim p�on��.

� Co za dziwne miejsce � zadr�a�a Katarzyna. � Dlaczego nie wiedzia�am nic o istnieniu tej kaplicy?

� Poniewa� nikt opr�cz mnie, nawet pani ma��onek, o niej nie wie. To tajemnica Montsalvy, jego racja bytu, lecz tak�e tajemnica jego... utraconej duszy... Widzisz, jest pusta. W sercu tego s�o�ca, kt�re wyobra�a �wiat, nie ma nic... od prawie dwustu lat. Pozosta�a jednak legenda, a ta �yje w sercach ludzi. Wszyscy my�l�, �e to tylko legenda, u�miechaj� si� pob�a�liwie, lecz po cichu wierz�, �e musi by� w niej troch� prawdy, nawet je�li nie chc� si� do tego przyzna�. Wierz� w pradawn� tajemnic�, maj�c niejasn� nadziej�, �e kryje si� w jakiej� tajemnej grocie lub na dnie przepa�ci. Gdyby wiedzieli, �e dawno nam j� wydarto i �e zosta�a ju� tylko opuszczona �wi�tynia, byliby szczerze zawiedzeni. Dlatego w�a�nie przeorowie przekazuj� sobie sekret na �o�u �mierci, nie dziel�c si� nim z nikim.

� Dlaczego wi�c ja dost�pi�am...

W u�miechu, jakim przeor Bernard obdarowa� kasztelank�, po raz pierwszy zauwa�y�a ogrom czu�o�ci i szacunku, jakie dla niej �ywi�.

� Mo�e dlatego, �e nie jeste� st�d, ale te� dlatego, �e potrafisz zrozumie� i masz dostatecznie wielk� i zahartowan� dusz�, by przyj�� spokojnie wiadomo�� o utraconym, bezcennym skarbie. To nie przeszkodzi ci i�� dalej swoj� drog� z podniesion� g�ow�... Chcia�em, by ta droga przesz�a t�dy...

Katarzyna nie mog�a oderwa� oczu od cudownego s�o�ca, kt�re fascynowa�o j�. Arnold musia� o nim wiedzie�, pomy�la�a. Dlaczego nic jej o tym nie powiedzia�?

� Ojcze, czy powiesz mi, kim �on� jest?

� Tak, powiem, ale za chwil�. Nie powinni�my przebywa� tu zbyt d�ugo. Zacz�to by nas szuka�. Chod�my dalej, poka�� ci teraz co�, co jest dla ciebie najwa�niejsze.

Po tych s�owach ruszy� w stron� szeroko otwartych drzwi z kamienia, sk�d nadal dobiega�y t�pe uderzenia. Katarzyna jednak zatrzyma�a go.

� A studnia? � spyta�a. � Nie widz� studni!

� Jest tu � odpar� wskazuj�c na w�ski, zakratowany otw�r pod schodami i nie m�wi�c nic wi�cej znikn�� w nim. By�o to przej�cie podziemne wznosz�ce si� nieznacznie do g�ry. Szmer wody by� tu g�o�niejszy, jakby po drugiej stronie muru z lewej strony p�yn�� strumie�. W dali migota�o �wiat�o dw�ch pochodni. W tym sk�pym �wietle Katarzyna spostrzeg�a dw�ch mnich�w uzbrojonych w �opaty i kilofy, kt�rzy zakasawszy r�kawy walili w wyst�p skalny zagradzaj�cy przej�cie. Obok sta�y taczki, na kt�re sk�adali gruz. Przeor wskazuj�c na robotnik�w powiedzia�: � Dawno temu to podziemie ��czy�o klasztor ze starym zamkiem Montsalvych w Puy de l�Arbre. Przej�cie wychodzi�o pod kaplic�, lecz gdy przed czterema laty armia kr�lewska spali�a zamek, gruz zasypa� cz�� podziemia. Jak widzisz, moi bracia przebijaj� je na nowo.

T�dy w�a�nie opu�cisz wkr�tce miasto, gdy� jeste�my prawie u celu: sko�czymy tej lub najdalej nast�pnej nocy!

Katarzyna przygl�da�a si� mnichom w milczeniu. Zna�a dobrze ich obu:

brat Antym by� klasztornym skarbnikiem, g�uchoniemy brat J�zef za� najdzielniejszym, a przy tym naj�agodniejszym z braci.

� Brat J�zef � wyszepta�a. � Czy wybra�e� go w�a�nie ze wzgl�du na kalectwo... Chodzi o dochowanie tajemnicy?

� W�a�nie. Co si� za� tyczy brata Antyma, to jest on moim zast�pc�, i nale�y do tych ludzi, kt�rzy nawet na m�kach nie pisn� ani s�owa.

� Rozumiem � odpar�a. � Jednak jest rzecz, kt�ra mnie niepokoi. Przecie� ob�z naje�d�cy le�y mi�dzy murami miasta a ruinami Puy de l�Arbre. Sk�d masz pewno��, ojcze, �e dochodz�c do powierzchni nie zostaniecie zauwa�eni? Przecie� oni us�ysz� walenie kilof�w!

� Nie ma obawy. Jeste�my zbyt nisko, by nas us�yszeli. A do powierzchni nie b�dziemy dochodzi�: to by za d�ugo trwa�o i by�oby zbyt niebezpieczne. Na poziomie sz�stego stopnia ci�gnie si� skalisty korytarz. Ongi� wydr��y� go strumie� zasilaj�cy studni�. Strumie� p�ynie nadal, lecz wzd�u� niego mo�na doj�� do ukrytej groty, w kt�rej z g��bi ziemi tryska �r�d�o. Przez t� w�a�nie grot� wyjdziecie nie widziani przez wroga. Brat Antym was poprowadzi. Droga b�dzie ci�ka: osiem mil kr�tymi �cie�kami, lecz s�dz�, �e si� nie boisz. Teraz ju� znasz m�j plan!

� Tak, teraz wszystko rozumiem � odpar�a przez �zy. � Moja wdzi�czno�� nie zna granic. A ja ze swej strony postaram si� nie zawie�� was: sprowadz� pomoc!

� Tak, wiem o tym. A teraz, wracajmy! Powinna� odpocz�� i nabra� si� przed wypraw�.

Bez s�owa wr�cili t� sam� drog�, a Katarzyna my�la�a o podziemnym �wiecie, kt�ry przed chwil� zobaczy�a i gdzie znajdowa�a si� droga do wolno�ci... � Kiedy b�d� mog�a wyruszy�, ojcze? Czy tej nocy?

� Lepiej poczeka� do nast�pnej. Brat Antym musi przebi� przej�cie do ko�ca i rozezna� drog�. Po tobie, je�li niebezpiecze�stwo b�dzie zbyt blisko, wy�l� nim kobiety i dzieci. Oczywi�cie, po zamaskowaniu kaplicy.

� Mam, ojcze, czeka� jeszcze ca�� noc i ca�y dzie�, podczas gdy Gonnet jest coraz bli�ej Pary�a?

� Rozumiem, lecz nie mo�emy pozwoli� sobie na ryzyko. Gdyby wr�g ci� odkry�, byliby�my wszyscy na zawsze straceni. Jeszcze troch� cierpliwo�ci, moja c�rko! �eby pom�c ci przeczeka�, przyjd� dzisiaj wieczorem, kiedy ju� z�o�ymy naszych zmar�ych do ziemi, i opowiem ci t� nieznan� histori� naszego miasta. Ty przynajmniej musisz j� pozna�, aby nie zgin�a na zawsze, gdy�... mo�liwe jest, �e po powrocie nie ujrzysz wi�cej ani mnie, ani brata Antyma...

� Ojcze! � krzykn�a kasztelanka z trwog�. Lecz przeor uspokoi� j� u�miechem.

� No, dobrze ju�, dobrze. Przecie� nie powiedzia�em, �e tak musi by�, lecz tylko, �e to mo�liwe. Wszystko w r�kach Boga! A moja historia doda ci odwagi, gdy� pozwoli zrozumie�, �e pan B�g nie mo�e si� odwr�ci� od w ten spos�b pob�ogos�awionej ziemi! Do zobaczenia, c�rko... Tymczasem przygotuj si� do drogi, lecz nie m�w o niczym nikomu, z wyj�tkiem tych, kt�rzy b�d� ci towarzyszy�. Dopiero kiedy ju� b�dziecie w drodze, powiadomi� miasto o naszym kroku.

� Ale� to b�dzie wygl�da�o jak ucieczka! � zaprotestowa�a. � Czy� nie powinnam zebra� rady i powiadomi� jej o naszej decyzji?

� To z pewno�ci� ostatnia rzecz, jak� mog�aby� zrobi�! B�d� pewna, ja ju� tak im to wyja�ni�, �e nikomu nie przyjdzie do g�owy, �e, ty by�aby� zdolna do ucieczki. Czy wi�c obiecujesz milczenie?

� Oczywi�cie... Chocia� nie b�dzie to �atwe. Wiesz, ojcze, jak bardzo kocham ich wszystkich...

� Kochaj ich, bo zas�u�yli na to, ale nie zapominaj, �e niekt�rzy z nich s� jak dzieci.

�Jak dzieci�... � brzmia�o jej w uszach, lecz nie mia�a czasu zastanowi� si� nad znaczeniem tych s��w ani po�egna� z ich autorem, kiedy jak kula armatnia wpad� na ni� Josse Rallard z w�osami zje�onymi i ubraniem w nie�adzie, jakby w�a�nie stoczy� ostr� b�jk�.

� Gdzie si� podziewa�a�, pani? � krzycza�. � Szukam ci� i szukam! Dziej� si� straszne rzeczy!

� Nieprzyjaciel znowu ruszy� do ataku?

� �eby tylko to! Tak... B�rault znowu przyst�pi� do ataku i odpieramy go, lecz ci, kt�rzy nie broni� mur�w, rzucili si� do zdobywania wie�y w zamku!

� Wie�a! Chc� g�owy Gerwazego! � domy�li� si� przeor.

� Krzycz�, �e to niegodziwe, by ten z�oczy�ca ci�gle pozostawa� przy �yciu. Prowadzi ich Marcin... Chc� wywa�y� bram� palem...

Katarzyna i przeor nie czekaj�c na dalszy ci�g opowie�ci Jossego, ruszyli biegiem w stron� zamku, sk�d dobiega�o rytmiczne: �I raz... I dwa! I raz.... I dwa....!� oraz pot�ne walenie o grub�, wzmocnion� �elaznymi okuciami bram�.

Przeor gna� tak szybko, jakby wszyscy diabli deptali mu po pi�tach, tote� Katarzyna wkr�tce zosta�a w tyle, przyjmuj�c pomocne rami� Jossego.

To, co si� dzia�o pod wie��, przypomina�o piek�o. Rozw�cieczony, rycz�cy t�um atakowa� nowe mury wie�y jak nawa�nica, lecz zanim Katarzyna z Jossem tam dotarli, przeor ju� zdo�a� przedrze� si� w sam �rodek zawieruchy i zas�oniwszy bram� czarn� sutann�, stan�� jak tarcza pomi�dzy bram� a palem, wprawianym w ruch o�mioma parami muskularnych ramion.

� Zejd� nam z drogi, ojcze! � krzykn�� wielkim g�osem Marcin Cairou. � To nie twoja sprawa!

� A w�a�nie �e moja, synu! Bowiem w tej chwili wystawiasz sw� dusz� na potworne niebezpiecze�stwo! Czego chcesz?

� Sprawiedliwo�ci! Chcemy g�owy Gerwazego! Zejd� nam z drogi! Przy wydatnej pomocy Jossego, kt�ry torowa� sobie i swej pani drog� w�r�d t�umu bez najmniejszej delikatno�ci, Katarzynie uda�o si� dotrze� do bramy i stan�� obok przeora. Jedno spojrzenie wystarczy�o, by stwierdzi�, �e niebezpiecze�stwo jest prawdziwe: Marcina otaczali bowiem najbrutalniejsi z ch�opc�w stajennych, pasterze byd�a, rze�nicy, a z drugiej strony wszelkiego rodzaju nieroby i hultaje, kt�rych nigdy nie brak w �adnym mie�cie. Katarzyna mog�aby przysi�c, �e oczy ich b�yszcza�y nie tylko ��dz� sprawiedliwo�ci, lecz g��wnie ��dz� �upienia!

� Ja tutaj wydaj� wyroki, Marcinie Cairou! � krzykn�a. � Ka� twoim ludziom odej��, inaczej moja sprawiedliwo�� mo�e dotkn�� i ciebie... gdy� o�mielasz si� podnie�� r�k� na dom twego pana, i to w czasie jego nieobecno�ci oraz zagro�enia miasta! To zbrodnia i najgorsza zdrada, za kt�r� zas�u�y�e� na stryczek! Zrozumia�e�?

P��ciennik wypu�ci� pal, stan�� przed kasztelank� w rozkroku i zatkn�wszy dumnie r�ce za sk�rzany pas �ciskaj�cy jego czarn� koszul� spojrza� na ni� hardo.

� Powie� mnie, pani! � zagrzmia� � lecz oddaj mi to, czego ��dam! Umr� z rado�ci�, je�li przedtem moje oczy b�d� mog�y si� napawa� trupem tego, kt�ry zabi� moj� c�rk� i sprzeda� nasze miasto!

W g�osie Marcina brzmia�a nienawi��, ale i b�l, a tak�e prawdziwa rozpacz. Pani de Montsalvy podesz�a do tego cz�owieka, kt�rego zna�a z jak najlepszej strony jako sprawiedliwego, lojalnego i oddanego jej poddanego. �agodnie po�o�y�a d�o� na wypi�tej piersi, do kt�rej przyczepi�y si� �d�b�a konopi.

� Przecie� obieca�am ci, Marcinie, �e sprawiedliwo�ci stanie si� zado��! Po co wi�c to wszystko?

� Wyjd�, pani, na mury i popatrz, co si� �wi�ci! Nieprzyjacielowi r�wnie� znudzi�o si� czekanie! W�a�nie �cina nasze drzewa i buduje machiny obl�nicze! Niebezpiecze�stwo ro�nie z godziny na godzin� i mo�e ju� jutro zostaniemy zmieceni z powierzchni ziemi! Nasi ludzie gin�, trzech tego ranka, nie licz�c pana Donata, kt�rego wieczorem z�o�ymy do ziemi, ani tych, kt�rzy w tej chwili padaj� na murach! W tym czasie Gerwazy Malfrat �yje nadal, os�oni�ty od cios�w, prosz�c diab�a, z kt�rym jest za pan brat, by jego kompani nadci�gn�li w por� go uwolni�! Czeka! I ty pani te� czekasz! Na co, pytam si�?

Zapad�a cisza pe�na wyczekiwania i wstrzymywanych oddech�w.

Katarzynie trudno by�o si� przyzna�, �e ust�puje przed silniejszymi. Odwr�ci�a twarz w stron� przeora, lecz ten spu�ci� g�ow� i z�o�ywszy r�ce porusza� wargami w modlitwie. Zrozumia�a, �e nie chcia� niczego jej narzuca�, pozwalaj�c samej podj�� decyzj�, kt�rej jako s�uga bo�y nie m�g�by wzi�� na swe barki.

Spojrza�a na udr�czon� twarz Marcina i pomy�lawszy, �e musi opu�ci� tych ludzi, zostawi� ich samych z niebezpiecze�stwem, co prawda �eby ich uratowa�, lecz zostawi� ich samych jak sieroty, poczu�a, �e �ycie niegodziwca by�o niczym w por�wnaniu z ich rozpacz� i rozczarowaniem. Zdobyli niepisane prawo do tej surowej sprawiedliwo�ci, kt�rej tak si� domagali.

Uni�s�szy g�ow�, utkwi�a wzrok w spojrzeniu Marcina, kt�ry ani drgn��.

� Gerwazy Malfrat � powiedzia�a dobitnie � zostanie powieszony dzisiaj o zachodzie s�o�ca!

S�owa kasztelanki przywita�a burza entuzjazmu, lecz ona uj�wszy r�bek sukni ruszy�a w �rodek t�umu, kt�ry rozst�pi� si� przed ni�, i pomkn�a do swoich apartament�w. Rzuciwszy si� na �o�e, wybuchn�a gorzkim szlochem spowodowanym w�asn� s�abo�ci� i nieudolno�ci�. Nie, nie by�a stworzona do tej strasznej roli szefa wojny, pani olbrzymiego lenna z ogromem bezlitosnej odpowiedzialno�ci za wszystko i za wszystkich! I je�li potrafi�a w razie potrzeby zabi�, to jednak wydanie wyroku �mierci by�o okropnym prze�yciem.

D�ugo p�aka�a, znajduj�c ulg� dla sko�atanych nerw�w w wylanych �zach. Kiedy wreszcie podnios�a spuchni�te oczy, ujrza�a przy sobie Sar� i Jossego, patrz�cych na ni� bez s�owa. Wstydz�c si�, �e kto� by� �wiadkiem jej s�abo�ci, wyprostowa�a si� i odrzucaj�c w�osy w ty� g�owy rzuci�a:

� No i co si� tak patrzycie?

Sara, nie zra�ona, usiad�a obok swej pani i przeciera�a jej oczy p��cienkiem z zimn� wod�.

� Musia�a� si� wyp�aka�, potrzebowa�a� tego. Inaczej m�wi�c, przeor Bernard chce, by ruszy� tej nocy. S�dzi, �e o p�nocy b�dzie to mo�liwe, i kaza� ci powiedzie�, aby� by�a gotowa. Zreszt� przyjdzie tu, tak jak ci obieca�, po pogrzebie. O �wicie musimy by� ju� daleko, gdy� mo�liwe, �e b�dzie musia� rozpocz�� negocjacje wcze�niej, ni� przewidywa�.

� To on o wszystkim wam powiedzia�?...

� Tak, i przyznali�my mu ca�kowit� racj� � odpar� Josse.

� Przyznali�cie mu racj�, poniewa� jeste�cie mymi przyjaci�mi � powiedzia�a Katarzyna z gorycz�. � Lecz co powiedz� inni? �e uciek�am... �em ich zostawi�a...

� O uparta g�owo! Nie tylko zrozumiej�, ale b�d� si� za ciebie modli� i czeka� na pomoc! � protestowa�a Sara.

� Niech si� pani nie martwi, wszystko dobrze p�jdzie! � zapewnia� Josse. � Chocia�...

� Chocia�?

Wida� by�o, �e intendentowi trudno si� zdecydowa�, wreszcie wzi�� si� na odwag� i rzek�:

� Chcia�bym prosi� � rzek� wreszcie, mi�tosz�c nerwowo z�ocony sznur podtrzymuj�cy zas�ony �o�a � chcia�bym, �eby� zabra�a ze sob� Mari�! Mam oczywi�cie zaufanie do przeora, lecz... nigdy nic nie wiadomo... A ona jest taka �adna. Dosy� ju� w swoim �yciu wycierpia�a...

� Zabior� Mari� ze sob� � odpar�a Katarzyna i podchodz�c do Jossego u�cisn�a go jak brata. � Chocia�... wiedz�c, jak ci� kocha, nie jestem pewna, czy si� zgodzi.

� Tym razem � powiedzia� zmieszany � u�yj� m�owskiej w�adzy... Mam nadziej�, �e b�dzie mi pos�uszna... zw�aszcza gdy ty pani jej rozka�esz...

Ta sugestia w formie pro�by rozbawi�a Katarzyn�.

� Uczyni� to, o co mnie prosisz, Josse. Maria pojedzie ze mn�, mo�esz by� spokojny!

Kiedy zapad�a noc, rozdzwoni� si� dzwon klasztorny za dusz� pana Donata de Galauba i trzech innych, kt�rzy zgin�li w obronie Montsalvy.

Nast�pnie, kiedy krypta zamkowa zamkn�a si� nad starym mistrzem fechtunku, kt�ry ongi� w�o�y� ma��, drewnian� szpadk� w r�ce Arnoldka, Katarzyna wraz ze swoimi zacz�a przygotowania do wyprawy.

Zgodnie z obietnic� przeor odwiedzi� kasztelank� po pogrzebie. Zasiedli przy kominku w sali honorowej, jak to zwykle bywa�o, kiedy pan de Montsalvy przebywa� w swoich w�o�ciach. Odg�osy miasta i echa walki dawno umilk�y. S�ycha� by�o tylko krzyki stra�nik�w odpowiadaj�cych sobie na murach, a z daleka dobiega�y odg�osy uczty u nieprzyjaciela po widocznie udanej napa�ci na pobliskie Junhac. Dla Katarzyny by�a to narada wojenna...

� Obieca�e� mi pewn� histori�, ojcze. A wi�c s�ucham... S�dz�, �e nadesz�a pora...

� Przed nami jeszcze dwie godziny, ale masz, pani, racj�: nadesz�a odpowiednia pora... Jeste�my, jak wiesz, pani, ziemi� azylu, Montsalvat, i zawsze przeciwstawiali�my dzikiej, brutalnej sile zapor� dobrotliwo�ci i mi�osierdzia. U nas znajdowa�y zawsze schronienie ofiary wojen, biedni, wagabundy, z�odzieje i wszyscy do�wiadczeni przez los. Niestety, od dawna ju� nie jeste�my ostoj� uciekinier�w ani miejscem schronienia, dok�d uciekali ludzie �cigani przez innowierc�, Normandczyka czy Saracena. Dawniej by�o w Owernii wiele klasztor�w, lecz ze wszystkich nasz by� najbardziej �wi�ty... i najlepiej ukryty, gdy� strzegli�my pilnie �wi�tych relikwii.

Wszystko zacz�o si� dawno temu, jeszcze zanim szacowny Gausbert za�o�y� klasztor...

Pewnego wieczoru, pod koniec 999 roku, podczas gdy ca�y kraj i ca�a Europa czeka�a w strachu, a� wybije wr�ebna godzina roku tysi�cznego, w kt�rym to roku mia� nast�pi� koniec �wiata, przyby� na te prawie pustynne ziemie pewien podr�ny. Zwa� si� Mandulf i przybywa� z Rzymu...

Przeor zamilk� na widok Sary, kt�ra wnios�a na tacy wino zio�owe i dymi�ce placki miodowe.

� Czy wszystko przygotowane do drogi? � spyta�a Katarzyna.

� Tak. Maria i B�renger prawie sko�czyli, a i ja te� ju� jestem gotowa. Dzieci �pi� i nie obudz� si�, gdy je zabierzemy. Wr�c� tu p�niej...

Po czym znikn�a, niezadowolona, �e ani Katarzyna, ani przeor nie starali si� jej zatrzyma�. Kasztelanka jednak zbyt by�a ciekawa dalszego ci�gu opowie�ci przeora.

� No i co by�o dalej?

� Ot� w Rzymie jeden z naszych syn�w wst�pi� na tron Piotrowy. Przyj�� on imi� Sylwester II, a by� to s�ynny mnich Gerbert, o kt�rego barwnym �yciu nas�ucha�a� si� wielu opowie�ci. Z pewno�ci� nie by� on prostym pastuszkiem, kiedy wst�pi� do klasztoru w Aurillac. Ten dziwny ch�opiec zna� niejedn� tajemnic� przyrody, kt�re odkry� w bardzo m�odym wieku dzi�ki wrodzonej ciekawo�ci i samotniczemu �yciu.

W klasztorze rzuci� si� do zdobywania wiedzy z niebywa�� zach�anno�ci�. Wkr�tce przewy�sza� ju� umiej�tno�ciami swoich preceptor�w i zacz�� tak brylowa�, �e mnisi spogl�dali na niego z ukosa, a nawet podejrzewali go o uk�ady z kusym.

Wtedy Gerbert opu�ci� klasztor, by uda� si� w daleki �wiat, kt�ry jawi� mu si� jako jedyna szko�a na miar� jego uniwersalnego umys�u. Dotar� do Katalonii, i to nie przez przypadek. Ot� chcia� tam zg��bi� tajemnice starych wizygockich, aryjskich i heretyckich kr�l�w, kt�rzy � w okre�lonym celu � przechowywali staro�ytne sekrety. W jego rodzinnej Owernii starzy opowiadali o wielkim strachu, jaki ogarn�� kraj na wie�� o tym, �e nadci�ga Euryk, wizygocki Klodwig, cz�owiek, kt�ry podbi� Portugali�, G�rn� Hiszpani�, Nawarr�, Gali� po�udniow� i pobi� Breto�czyk�w pod Bourges.

Zagorza�y Aryjczyk, lecz bez wrogo�ci wobec chrze�cija�stwa, skoro uczyni� �wi�tego Leona najbardziej zaufanym doradc�, Euryk nigdy nie rozstawa� si� ze swoim skarbem, kt�rego strzeg� jak oka w g�owie. Jego obecno�� zdawa�a si� jedyn� r�kojmi� jego w�asnego �ycia. Legenda g�osi, �e potworny wrz�d, kt�ry wyr�s� mu na boku, powi�ksza� si�, gdy tylko Euryk zmuszony by� oddali� si� od swego skarbu.

Kiedy umar� w 484 roku, na tron wst�pi� jego syn Alaryk. By� to zwyk�y heretyk i skarbem zaj�� si� jego te��, Teodoryk, kr�l Italii, kt�ry porwa� go i zawi�z� do stolicy, Rawenny. Skarb znikn�� wraz ze �mierci� Teodoryka, kt�ry kaza� go zamurowa� w swoim grobowcu wybudowanym w Rawennie... � gdzie nasz Gerbert, kiedy zosta� arcybiskupem w tym mie�cie, mia� go odnale��. Nied�ugo potem zosta� obrany na tron papieski, a przed �mierci� postanowi� darowa� go swojej ukochanej Owernii. Wtedy powierzy� skarb owemu zrodzonemu na ziemi wulkan�w Mandulfowi, kt�ry od dawna by� jego przyjacielem. Mandulf postanowi� wybudowa� dla skarbu pewne schronienie i wyku� podziemn� kaplic�, kt�r� ci pokaza�em, a Gausbert, kontynuuj�c jego dzie�o, wzni�s� nad podziemn� kaplic� klasztor...

Przeor zamilk� na chwil�, by zaczerpn�� powietrza i uspokoi� emocje, kt�re poczu� opowiadaj�c o pocz�tkach klasztoru.

Katarzyna, kt�ra s�ucha�a nie przerywaj�c, skorzysta�a z okazji, by zada� gn�bi�ce j� pytanie.

� Ojcze Bernardzie, powiedz, co to za skarb, co to za relikwia? Musi by� niezwykle cenna!

� Bardziej ni� my�lisz, moja c�rko! Chocia� by� to zwyk�y, prosty srebrny kielich, pokryty patyn� czasu... lecz wiedz, c�rko, �e z tego kielicha w czasie Ostatniej Wieczerzy Jezus Chrystus...

Katarzyna drgn�a.

� Chcesz powiedzie�, �e to, co znikn�o z kaplicy... to by� Graal? Przeor u�miechn�� si� ze smutkiem wzruszaj�c ramionami.

� Tak jest nazywany. Tak, to by� prawdziwy Graal. Zanim Chrystus przyszed� na �wiat, kielich ten s�u�y� w zwyk�ym domu w Jerozolimie Dopiero boski kontakt, misterium pierwszej mszy uczyni�y z niego wyj�tkowy skarb, jedyny na �wiecie. Po Drodze Krzy�owej J�zef z Arymatei powierzy� go Piotrowi, kt�ry uda� si�, by nawraca� niewiernych, i w skromnej szacie Wielkiego Grzesznika przeby� przez morza i zacz�� swoj� misj� w naszym kraju. S� tacy, kt�rzy utrzymuj� �e J�zef pos�u�y� si� nim, �eby zebra� do� krew Ukrzy�owanego. To k�amstwo. Kielich zawiera� bosk� krew wcze�niej, kiedy Jezus poda� kielich swoim uczniom. Tak, pani Katarzyno, byli�my stra�nikami Graala! A nasze Montsalvy nie jest niczym innym jak tamtym Montsalvat z legendy. Niestety, stracili�my go.

� Co si� z nim sta�o? By� tak dobrze schowany...

� Zosta� wykradziony. Lecz nie by� to z�odziej... lub dok�adniej m�wi�c � zwyk�y z�odziej. Ot� potem zainstalowali si� w ca�ej Francji ludzie zajmuj�cy si� rozwi�zywaniem najlepiej strze�onych sekret�w: byli to templariusze. W Carlat za�o�ono pot�n� komandori�, kt�ra szybko rozszyfrowa�a wszystkie miejscowe legendy. W jaki spos�b dowiedzieli si� o tajemnicy Montsalvy? Nie wiem... lecz pewnego dnia 1274 roku przyby� do klasztoru sam wielki mistrz zakonu na czele licznego oddzia�u Zamkn�� si� w klasztorze z �wczesnym przeorem, cz�owiekiem onie�mielonym wizyt� tak wielkiej osobisto�ci. Rozmowa trwa�a bardzo d�ugo i mo�na przypuszcza�, �e przeor broni� dzielnie tajemnicy. Niestety prawd� jest, �e kiedy wielki mistrz odjecha�, podziemna kaplica by�a pusta.

Katarzyna s�ucha�a w zamy�leniu, a s�owa przeora odbi�y si� w jej pami�ci g��bokim echem. Bowiem po raz drugi w �yciu napotyka�a na swej drodze templariuszy.

Przecie� to nimi i ich bajecznym skarbem pos�u�y�a si�, aby wci�gn�� do pu�apki w Chinon swego najgorszego wroga, Jerzego de la Tremoille�a, kiedy w przebraniu Cyganki zwabi�a go z�ot� u�ud�, kt�ra przypiecz�towa�a jego zgub�.

� Dziwne � wyszepta�a. � Co za zbieg okoliczno�ci. Dawno temu m�j m�� opowiedzia� mi, �e w czasach kiedy kr�l Filip zgni�t� templariuszy, jeden z jego przodk�w dosta� za zadanie umie�ci� w bezpiecznym miejscu skarb zakonu. Wed�ug mnie jest pewne, �e Graal musia� stanowi� jego cz��.

� Masz, pani, ca�kowit� racj�. To Hugon de Montsalvy wraz z kuzynem wielkiego mistrza zostali obarczeni t� niebezpieczn� misj�, lecz wkr�tce potem Hugon umar� w nie wyja�nionych okoliczno�ciach. Tajemnica skarbu zosta�a pochowana do grobu wraz z nim i nigdy nie dowiedzieli�my si�, czy w�r�d ukrytych bogactw znajdowa� si� nasz utracony skarb. Czy templariusze posiadali jeszcze �wi�ty kielich? Czy te� czyn wielkiego mistrza, kt�ry wyrwa� go z jego tajemnego schowka, �ci�gn�� na zakon gniew bo�y, nie wiem...

� Gdyby mo�na by�o go odnale��... sprowadzi� tutaj z powrotem � szepn�a kasztelanka.

� By�bym najszcz�liwszym z ludzi � podj�� przeor � lecz dawno ju� straci�em nadziej�, �e kiedy� go zobacz�. S�dz�, �e znajduje si� w skrytce zbyt g��bokiej, zbyt czystej, by r�ka cz�owieka mog�a go dosi�gn��... chyba �eby liczy� na cud. A mo�e tak w�a�nie jest lepiej, gdy� ludzie zawsze go szukali i b�d� szuka�, zw�aszcza ci, kt�rzy przedk�adaj�� marzenia nad szar� rzeczywisto��. Jest to co� na kszta�t poszukiwania samego Boga...

W tej chwili wr�ci�a Sara, lecz nie wesz�a do �rodka i tylko stoj�c w progu rzuci�a:

� Ju� czas. Wydzwoni�a p�noc. Nie s�yszeli�cie?

� Nie � u�miechn�a si� Katarzyna. � Odp�yn�li�my daleko st�d...

� Mo�liwe, lecz pora rusza� w drog�! Twoje ubrania s� przygotowane.

Przeor wsta� z krzes�a.

� Zostawiam was. Spotkamy si� za chwil� przy bramie klasztornej, kt�ra b�dzie nie domkni�ta. Tymczasem p�jd� sprawdzi�, czy wszystko sko�czone.

P� godziny p�niej kilka cieni opu�ci�o zamek. Katarzyna i Maria ubrane by�y w m�skie, czarne stroje, z tym �e Katarzyna mia�a w sakiewce zatkni�tej u pasa sporo kosztowno�ci i sztylet � sztylet, kt�ry by� jej zupe�nie oboj�tny. Tamten z krogulcem, wierny jej towarzysz w ci�kich chwilach, zgin�� w Grenadzie, kiedy wleczono Arnolda do wi�zienia za to, �e zabi� siostr� kalifa, Zobeid�, kt�ra chcia�a u�mierci� Katarzyn� pos�uguj�c si� w�em.

Za nimi sz�a Sara z ma�� Izabel� w koszyku. Nast�pnie pod��a� B�renger z Micha�em na plecach, siedz�cym w wielkim worku wymoszczonym poduszk�. Katarzyna i Maria nios�y worki z rzeczami pierwszej potrzeby dla wszystkich.

Poch�d zamyka� Josse. Mia� towarzyszy� ekspedycji do klasztoru, aby upewni� si�, �e nikt ich nie zauwa�y�.

Czarne cienie przesuwa�y si� pod murami. Na szcz�cie noc by�a bezgwiezdna i ciep�a. Znad p�askowzg�rza wia� lekki wiatr nios�c pierwsze zapachy wiosny, lecz Katarzyna nie czu�a nic opr�cz poczucia winy, �e opuszcza miasto ukradkiem, prawie jak z�oczy�ca. Pomimo wszystkich przekonywa� nie mog�a przep�dzi� my�li, �e to dezercja...

Kiedy dotarli do klasztoru, Josse bez s�owa wzi�� �on� w ramiona, u�cisn�� wszystkim d�onie, odwr�ci� si� i ruszy� z powrotem do zamku nie patrz�c za siebie.

Katarzyna otoczywszy ramieniem pochlipuj�c� Mari� pchn�a bram�, za kt�r� ukaza�y si� czarne habity przeora i brata Antyma. W klasztorze panowa�y egipskie ciemno�ci, nie licz�c chybotliwego ognika lampy, kt�r� przeor postawi� przy stopniach w�azu. Klapa by�a odsuni�ta i czeka�a.

� Mo�ecie schodzi� � szepn��. � Brat Antym p�jdzie na czele. Niech B�g ma was w swej opiece! Do Carlat macie jakie� osiem mil drogi, lecz przed tob�, Katarzyno, droga o wiele d�u�sza. Nie przeci�gajmy po�egna�, gdy� one tylko os�abiaj� odwag�. B�d� prosi� Boga, by�my si� wkr�tce znowu zobaczyli...

Uni�s� dwa palce w ge�cie b�ogos�awie�stwa i zastyg� w nim, dop�ki ostatni z uciekinier�w nie znikn�� w podziemiu. Nast�pnie zasun�� w�az i udawszy si� do prywatnej kaplicy, sp�dzi� na mod�ach ca�� noc. Modli� si� za uciekinier�w, za tych kt�rych pogrzebano wieczorem... a tak�e za Gerwazego Malfrata, kt�rego powieszono o zmierzchu i kt�rego cia�o dynda�o �agodnie na szubienicy wzniesionej na najwy�szej wie�y ku przestrodze nieprzyjaciela.

Zw�aszcza dusza pod�ego Gerwazka potrzebowa�a modlitwy. Umar� tak, jak �y�, jak tch�rz, p�acz�c, skoml�c o �ask� i skr�caj�c si� jak w��, tak �e Miko�aj Barral musia� paln�� go w �eb, by wreszcie m�c na�o�y� mu na szyj� sznur konopny.

Na koniec przeor zm�wi� modlitw� za Ratapennad�, star�, niegodziw� czarownic�, zaszyt� w swej chacie w le�nych ost�pach, z kt�rej nadal rzuca�a uroki na mieszka�c�w miasta. Przewielebny �wi�cie wierzy�, �e jej los jest przes�dzony i �e ju� nic nie uchroni wied�my przed stosem...

W tym czasie uciekinierzy przebyli podziemie i po p�godzinie bez przeszk�d je opu�cili. Kiedy doszli do groty, gdzie wychodzi� tunel, Katarzyna nabra�a powietrza w p�uca, ws�uchuj�c si� w radosny szmer strumienia, kt�ry w dolinie zamienia� si� w rw�cy potok.

Brat Antym pochyli� si� w jej stron�:

� Czy dobrze si� czujesz, pani? Ojciec przeor mia� obawy z powodu twojej rany.

� Nigdy nie czu�am si� lepiej, bracie! Ruszam do boju, a to jest dla mnie najwa�niejsze! Nawet je�li nie uda mi si� dotrze� do Arnolda, dopadn� tego Gonneta, mo�esz by� pewien!

I chwyciwszy z pasj� jeden z kostur�w przygotowanych przez przeora, ruszy�a w d� �cie�k� prowadz�c� do strumienia. Za ska�ami otaczaj�cymi dolin� schowa�o si� u�pione miasto i obozowisko wroga.

Doje�d�aj�c w pobli�e wysokich mur�w klasztoru jakobin�w, w s�siedztwie bramy �wi�tego Jakuba, Katarzyna skierowa�a konia w stron� ma�ego wzg�rza zwie�czonego krzy�em ukrytym w�r�d winoro�li. Po czym, odrzuciwszy kaptur na ramiona, spojrza�a na zalany deszczem Pary�...

Min�y ju� dwadzie�cia trzy lata, od kiedy opu�ci�a rodzinne miasto po rzezi urz�dzonej przez Caboche�a, w kt�rej zgin�� jej ojciec i m�ody Micha� de Montsalvy, starszy brat Arnolda i tylu innych, kiedy to jej spokojny �wiat dzieci�stwa zawali� si� w�r�d �ez, krwi i cierpienia, i rozpocz�y si� jej nieprawdopodobne przygody.

� A oto stolica kr�lestwa! � rzuci�a do swego towarzysza. � Oto Pary�, kt�ry przez d�ugie lata by� w r�kach Anglik�w i kt�ry konetabl w�a�nie oswobodzi�.

W istocie, wiadomo�� o wyzwoleniu Pary�a dopad�a ich pod Orleanem oznajmiona wielkim g�osem przez je�d�ca ze stajni kr�lewskich, wys�anego do Issoudun, gdzie w�wczas przebywa� kr�l Karol VII.

�Zwyci�stwo! Zwyci�stwo! Konetabl de Richemont wszed� do Pary�a!

Miasto jest nasze!...�

Pogoda by�a pod zdech�ym psem, pada� drobny, uparty deszcz wciskaj�cy si� w ka�dy zakamarek cia�a, lecz krzyk pos�a�ca owion�� strudzonych je�d�c�w jak tchnienie wiosny, jak kielich rosy wylany na zwi�d�� ro�lin�.

Istotnie, droga by�a d�uga i ci�ka. Min�y dwa tygodnie, od kiedy Katarzyna i jej pa� opu�cili Carlat. Nietrudno by�o pod��a� �ladem b�karta Gonneta, gdy� drog� jego przejazdu znaczy�y spalone sio�a, pozarzynane byd�o gnij�ce przy zagrodach, zw�glone szcz�tki pozbawione g��w.

Dobrzy ludzie zapytani przez Katarzyn� potwierdzali, �e mieli do czynienia z tym zaledwie dwudziestoletnim m�czyzn�, kt�ry tylko z pozoru by� cz�owiekiem. Bez obawy zbli�ali si� do tego pi�knego, ca�ego w czerni kawalera o p�owych w�osach, za kt�rym jecha� dorastaj�cy m�odzieniec. Przemawia� on tak �agodnie, a jego d�o� odziana w r�kawiczk� wk�ada�a w ich chropowate d�onie kilka srebrnych monet. Pasterze z g�r jak i wie�niacy z dolin zachowali w swych wystraszonych oczach przera�aj�cy obraz tamtego jasnow�osego m�czyzny, jego topora oraz zatkni�tej u siod�a obci�tej g�owy, kt�r� raz po raz wymienia� na �wie��...

Twierdzili, �e towarzyszy�o mu sze�ciu ludzi, pod��aj�cych za nim jak stado wilk�w za swym przodownikiem, i biada oddalonemu domostwu, biada wie�niakowi samotnie pas�cemu stado, biada dziewczynie powracaj�cej z s�siedniej osady czy ze �r�d�a: Gonnet i jego banda nie przepu�cili nikomu, nie znaj�c innego sposobu na zdobycie po�ywienia i na umilenie sobie w�dr�wki ni� przemoc i tortury.

Wkr�tce pod Clermont okaza�o si�, �e Gonnetowi nie �pieszy�o si� do Pary�a, gdy� pono� napotka� po drodze Rodryga Villa-Andrando, przyw�dc� Rze�nik�w, �upi�cego z wielkim powodzeniem okolic�, z kt�rym Gonnet zwi�za� si� ongi� przysi�g�.

� Nawet gdyby�my mieli nad�o�y� drogi przez tego Rodryga, jego obecno�� nie jest taka z�a � powiedzia� B�renger. � Je�eli dwaj piraci spotkali si�, z pewno�ci� zaczn� �wi�towa�, mo�e zafunduj� sobie jedn� z ich ulubionych rozrywek, ma�y wsp�lny wypad w okolic�. To zabierze im troch� czasu, a poniewa� Gonnet nie wie, �e jeste�my na jego tropie, nie �pieszy si�. Mo�liwe wi�c, �e dzi�ki pojawieniu si� Rodryga Villa-Andrando nadrobimy nasze op�nienie, a nawet mo�e przyjedziemy do Pary�a razem z Gonnetem...

Ma�o brakowa�o, a Katarzyna by�aby u�ciska�a pazia z rado�ci. Ze zdwojonym zapa�em ruszy�a w dalsz� drog�, kt�ra przez Bourges i Orlean prowadzi�a do celu.

Spotkanie kr�lewskiego pos�a�ca doda�o jej skrzyde�: wiadomo�� o wyzwoleniu Pary�a wype�ni�a jej serce rado�ci� i �wie�� nadziej�: skoro stolica wr�ci�a do prawowitego w�a�ciciela, pan de Montsalvy b�dzie m�g� szybko wr�ci� do domu i przep�dzi� naje�d�c�.

Oczywi�cie, wok� stolicy by�y jeszcze miejsca pozostaj�ce w r�kach Anglik�w, lecz do ca�kowitego oczyszczenia terenu konetabl m�g� obej�� si� bez Arnolda.

W Corbeil napotkali przedni� stra� armii kr�lewskiej. Oddzia�y Richemonta zdoby�y miasto niedawno otoczywszy je. A teraz Pary� roztacza� przed Katarzyn� i jej towarzyszem las dach�w opadaj�cych z przedmie�cia �wi�tego Jakuba w wilgotnej mgle, w kt�rej majaczy�y wie�e ko�cio��w, Sekwana i jej wyspy.

Nagle Katarzyna us�ysza�a g�os Barnaby, starego �ebraka z Dziedzi�ca Cud�w, kt�ry ongi� kocha� j� jak ojciec i kt�ry umar� dla niej... Przypomnia�a sobie tamten lipcowy dzie�, kiedy to w barce wype�nionej wyrobami garncarskimi p�yn�li razem w g�r� Sekwany, by dosta� si� do Dijon, do domu wuja Mateusza, w kt�rym znalaz�a schronienie wraz z matk� i siostr�.

R�wnocze�nie us�ysza�a pie��, kt�r� tamtego dnia �piewa� w barce Barnaba:

To miast wszystkich jest kr�lowa,

Studnia, �r�d�o nauk wszelkich,

Nad Sekwan� po�o�ona,

Las�w, ��k i winnic,

D�br �ywota doczesnego Wi�cej ma ni� inne miasta.

Tak�e obcy j� kochaj�

I kocha� b�d�,

Bo pi�kna jest tak,

�e innego takiego miasta nigdzie nie znajd�, Gdy� nic nie r�wna si� Pary�owi...

Westchnienie pazia przywo�a�o j� do rzeczywisto�ci i spostrzeg�a, �e musia�a my�le� g�o�no, gdy� B�renger powiedzia�:

� Nie mo�na zaufa� poetom, oni zawsze widz� samo pi�kno... Popatrz, pani, jakie smutne jest to miasto.

Istotnie tak by�o i Katarzyna nie mog�a pozna� miasta swego dzieci�stwa. Kiedy je opuszcza�a, ulicami la�a si� krew, a mimo to zachowa�a zachwycone wspomnienia, gdy� oczy dziecka s� jeszcze ja�niejsze ni� oczy poet�w.

Niestety, miasto, kt�re mia�a przed oczami, nie mia�o nic wsp�lnego z jej wspomnieniami ani z wierszem poety. Oczywi�cie, jak dawniej by�o rozlegle i imponuj�ce, lecz przygl�daj�c si� uwa�niej, odnosi�o si� szczeg�lne wra�enie, �e to fatamorgana, u�uda, miasto-duch, pozbawione swej substancji, pomimo pasemek dymu wydobywaj�cych si� z komin�w.

Katarzyna z westchnieniem opu�ci�a stanowisko obserwacyjne i skierowa�a si� do bramy �wi�tego Jakuba, szeroko otwartej o tej porannej porze i strze�onej przez �ucznik�w. Przekracza� j� istny t�um �ebrak�w w plugawych sukniach, kieruj�cych si� do klasztoru jakobin�w, gdzie na progu sta� mnich z koszem pe�nym bochenk�w chleba. Zbli�ywszy si� Katarzyna stwierdzi�a, �e ca�y ten n�dzny ludek nie przypomina� tamtych �ebrak�w z kr�lestwa kr�la Thune, z kt�rych prawie ka�dy by� zawodowcem: tutaj w wi�kszo�ci t�oczy�y si� kobiety, dzieci, podtrzymuj�cy si� staruszkowie z n�dz� wyryt� na twarzach.

Odezwa�y si� dzwony klasztorne, co by�o znakiem dla innych dzwon�w w mie�cie, kt�re rozbrzmia�y zgodnym ch�rem. Katarzyna uzmys�owi�a sobie, �e jest I maja i �e to pora sumy. Przez chwil� zawaha�a si�, czy wchodzi� do klasztoru jakobin�w, lecz jej niecierpliwo�� i pragnienie odnalezienia m�a oraz usuni�cia wisz�cego nad ich g�owami niebezpiecze�stwa okaza�y si� silniejsze.

Pchn�a konia pod czarne sklepienie bramy, gdzie roznosi� si� nieprzyjemny od�r uryny i zje�cza�ego oleju. Na stra�y sta�o tu dw�ch �o�nierzy, jeden z nich d�uba� w z�bach, drugi za� spluwa� pod nogi, opar�szy si� niedbale o bram�. Katarzyna do niego skierowa�a pytanie:

� Chc� widzie� si� z konetablem! Gdzie mog� go znale��? Stra�nik zaprzesta� swego zaj�cia, odsun�� he�m na ty� g�owy i przyjrza� si� dw�m kawalerom z nie udawanym zaciekawieniem. Wynik tego badania nie by� chyba zbyt korzystny, gdy� zarechota�, ukazuj�c z�by nie zas�uguj�ce zupe�nie na taki przywilej.

� Hola, mospanie! Widzie� si� z konetablem, powiadasz? Tylko tyle? He, he, he! My�lisz, �e my go tak sobie pokazujemy pierwszemu lepszemu?... Ciekawe jak?...

� Nie pytam jak! Pytam gdzie! � przerwa�a ze zniecierpliwieniem Katarzyna.

Zdecydowany ton nieznajomego zmusi� �ucznika do baczniejszego przyjrzenia si� przyby�ym, na kt�rych przed chwil� zauwa�y� jedynie grub� warstw� kurzu. To pozwoli�o mu odkry�, �e byli zm�czeni, �e mieli kosztowne, cho� zakurzone stroje i �e ton tego m�odzie�ca o tak �agodnym g�osie zdradza� kogo�, kto zwyk� wydawa� rozkazy.

Szybko na�o�y� he�m, poprawi� postaw� i mrukn��:

� Jego wysoko�� zajmuje apartamenty w hotelu Pod Je�ozwierzem przy ulicy Przebitej, niedaleko ko�cio�a �wi�tego Paw�a...

� Wiem, gdzie to jest � przerwa�a chwytaj�c konia za uzd�. � Dzi�kuj�, przyjacielu...

� Hej! Poczekaj�e! Do diab�a, ale� ci si� spieszy, panie! W tej chwili nie zastaniesz go w hotelu...

� Z powodu?...

� Bo go tam nie ma!

� A gdzie jest z przeproszeniem wa�ci?

� W klasztorze �wi�tego Marcina z P�l wraz ze wszystkimi swoimi kapitanami, cz�ci� armii i t�umem ludzi st�d. Odbywa si� tam ceremonia...

Katarzyna nie czeka�a jednak, by si� dowiedzie�, o jak� ceremoni� chodzi. Stra�nik bowiem wym�wi� magiczne s�owo �kapitanowie�, co oznacza�o, �e i Arnold musia� tam by�!

Z rado�ci� rzuciwszy �o�nierzowi monet�, kt�r� chwyci� w locie, opu�ci�a bram� i ruszy�a w d� ulicy �wi�tego Jakuba w strugach g�stniej�cego deszczu.

� Daleko do tego klasztoru? � spyta� B�renger marz�cy o ciep�ym i suchym schronieniu.

� Z drugiej strony miasta, ale droga jest prosta. Wystarczy przejecha� t� ulic�, przeby� Sekwan� i dojecha� do mur�w obronnych.

� Rozumiem � odpar� pa� z rezygnacj� � jeszcze tylko drobna mila... Lecz po chwili przesta� ci�ko wzdycha�, podziwiaj�c nowe miejsca, kt�re Katarzyna potrafi�a zachwali�.

� Ta ulica na pewno ci si� spodoba, B�renger. Jeste�my na s�ynnej g�rze �wi�tej Genowefy, w dzielnicy student�w, a oto szko�y po obu stronach ulicy, ta to Cholets, tamta po mojej prawej to Mans, a prosto przed nami s�ynne gimnazjum de Plessis, o kt�rym opowiadaj� istne cuda.

B�renger po�era� wzrokiem chropowate i odrapane budynki, przypominaj�ce w najlepszym wypadku wi�zienie czy klasztor, nie widz�c ich pozielenia�ych �cian, wybitych okien ani �mieci pod murami.

Dla niego to miejsce tchn�o duchem wiedzy i m�ody Owerniak poczu� si�, jakby otwar�y si� przed nim bramy raju.

Co prawda raju bardzo niespokojnego, jako �e kilka krok�w od gimnazjum de Plessis jaki� student w kr�tkiej, czarnej pelerynie, o wyg�odnia�ym wygl�dzie, z tabliczk� do pisania zawieszon� u paska i niezwykle p�ask� sakiewk�, wskoczywszy na studni� przed gospod� Pod Bary�k�, przemawia� do swoich wsp�braci i kilku przypadkowych mieszczan. By� to oko�o dwudziestoletni ch�opiec o w�osach rudych jak marchewka i chudy jak deska. Widocznie codziennie nie dojada�, gdy� jego cia�o to by�a istna sk�ra i ko�ci.

Lecz fakt, �e student mia� pusty �o��dek, nie ujmowa� nic jego pot�nemu g�osowi, kt�rego to organu nie powstydzi�by si� sam herold kr�lewski. G�os ten, jak dzwon katedry, roznosi� si� po ca�ej ulicy. Jako szanuj�cy si� student wyra�a� swoje niezadowolenie i �atwo by�o zrozumie�, �e namawia s�uchaczy do rebelii.

� A jak my�licie, dobrzy ludzie, co b�d� dzisiaj rano robi� konetabl de Richemont i jego �o�nierze? Zbo�ne dzie�o? Nic z tych rzeczy! Oddadz� ho�d jednemu z naszych najgorszych wrog�w! Zgni�ym ko�ciom dzikiej bestii, kt�ra ongi� przegna�a naszych burgundzkich przyjaci� i sprowadzi�a na nas, mieszka�c�w Pary�a, niezno�ny terror! Kto z was zniesie, by dzisiaj okadza� tego wys�a�ca szatana, przekl�tego konetabla d�Armagnac, kt�ry wszystkim da� si� we znaki?...

Jeden z przys�uchuj�cych si� mieszczan roze�mia� si� przerywaj�c mu.

� Przesadzasz, przyjacielu! M�wisz o sprawach sprzed co najmniej dwudziestu lat! Tobie samemu nie m�g� si� on da� wiele we znaki!

� Ju� w �onie matki wiedzia�em, co to niesprawiedliwo��! � hukn�� pot�nie m�odzieniec. � W ka�dym razie my, studenci, pozostaniemy wierni naszemu przyjacielowi, naszemu ojcu, Jego Wysoko�ci Filipowi, ksi�ciu

Burgundii i...

Lecz mieszczanin mia� jeszcze co� do dodania:

� A kto m�wi, �eby nie by� mu wiernym? Czy nie widzia�e�, Walterze de Chazay, przez te wszystkie dni, �e panu de Richemontowi towarzyszy chor�giew i osoba pana Jana de Villiersa z l�Isle Adam, kt�ry dowodzi tutaj zast�pami burgundzkimi, przyby�ymi do pomocy w przep�dzeniu Anglik�w. Je�li konetabl oddaje dzisiaj honory jednemu ze swoich poprzednik�w, czyni to za ca�kowit� zgod� i poparciem Burgundii.

� To tylko zwyk�a i niech�tna ugoda. Pan z l�Isle Adam nie chce pierwszy podwa�y� �wie�ej umowy, na kt�rej nie zasech� jeszcze atrament zdrajcy z Arras! Ludzie, chod�cie ze mn� do �wi�tego Marcina z P�l, �eby powiedzie�, co o tym my�limy!

Kiedy mieszczanin wymieni� imi� studenta, Katarzynie przyszed� na my�l przyjaciel drogi jej sercu; mia� nawet takie same rude w�osy jak Walter Normandczyk i takie same szare oczy. Wreszcie, to nazwisko Chazay co� jej m�wi�o, co�, co jej pami�� natychmiast przywo�a�a. Po spaleniu Joanny d�Arc, pi�� lat temu, ch�opak, kt�ry wyprowadzi� j�, Sar� i Waltera z obl�onego Chartres, powiedzia�, �e pochodzi z Chazay...

Czy by�o to to samo Chazay, b�d�ce nazwiskiem niespokojnego studenta? Katarzyna postanowi�a i�� za nim, tym bardziej �e zmierzali w tym samym kierunku.

Studenci wzi�li si� za ramiona i id�c ca�� szeroko�ci� ulicy dodawali sobie animuszu wykrzykuj�c nieco przestarza�e has�a:

� Niech �yje Burgundia! �mier� Armaniakom!

Na Cite wichrzyciele stan�li nagle nos w nos z zast�pem �ucznik�w prowadz�cych pi�kn� dziewczyn� o czarnych w�osach ze zwi�zanymi na plecach r�kami, kt�ra sz�a z dumnie wyprostowan� g�ow� i ani w g�owie jej by�o zas�ania� nagich piersi wy�aniaj�cych si� spod rozdartej sukienki. Przeciwnie, u�miecha�a si� zalotnie do wszystkich mijanych m�czyzn, rzucaj�c w ich stron� �arty, od kt�rych nawet zakuty zb�j sp�oni�by si� jak dziewica.

Jej widok doprowadzi� gniew student�w do bia�ej gor�czki.

� Marion! � krzykn�� Walter de Chazay. � Marion l�Ydole! Co takiego zrobi�a�, Marion?

� Nic, m�j milusi! Tylko pociesza�am cierpi�c� ludzko��! Ale t�usta im� z kramu z pasmanteri� nakry�a mnie w sk�adziku ze swoim nieopierzonym pi�tnastoletnim synalkiem, kt�rego uwiera�a cnota i kt�ry grzecznie mnie poprosi�, bym go od niej wybawi�a. Tego si� nie odmawia, zw�aszcza w takich ci�kich czasach, ale stara wezwa�a stra�e...

Jeden z �ucznik�w wymierzy� jej cios pi�ci� mi�dzy �opatki, od kt�rego a� straci�a dech i zgi�a si� wp�.

� Ruszaj, wyw�oko! Bo ci tak...

Nie doko�czy� jednak, gdy� w tej chwili student Chazay rzuci� si� na �o�nierzy, wymachuj�c ramionami i krzycz�c:

� Dalej ch�opcy! Poka�my tym prymitywom, �e studenci z gimnazjum Navarre nie pozwol� molestowa� bezkarnie swoich przyjaci�!

Walka by�a nier�wna i wkr�tce ziemia usiana by�a �akami z krwawi�cymi nosami i rozci�tymi �ukami brwiowymi, cz�� �ak�w w czasie b�jki uciek�a, a wraz z nimi Marion, kt�rej miejsce zaj�� Walter. Solidnie przytrzymywany przez dw�ch �o�nierzy, ciska� przekle�stwami na lewo i prawo, powo�uj�c si� na przywileje uniwersyteckie, podczas gdy trzeci zwi�zywa� go jak najdok�adniej.

� Z�o�� skarg� na was! � wykrzykiwa�. � Nasz rektor b�dzie interweniowa�, a przewielebny biskup zajmie si� moj� obron�. Nie macie prawa!...

� Wiadomo, �e �akom wszystko wolno � odpali� sier�ant dowodz�cy oddzia�em � lecz nie atakowa� �o�nierzy prowadz�cych wi�nia. I radz� twemu rektorowi, �eby siedzia� cicho, je�li nie chce nabawi� si� k�opot�w. Pan Filip de Ternant, nasz nowy namiestnik, ma ci�k� r�k�.

Nazwisko to uderzy�o Katarzyn�, gdy� pami�ta�a je z Burgundii. Ongi�, w Dijon czy Brugii, cz�sto spotyka�a pana de Ternanta, kt�ry by� jednym z przyjaci� ksi�cia Filipa. Istotnie, by� to cz�owiek niewzruszony, lecz dzielny i uczciwy ponad przeci�tno��. A wi�c to on by� teraz namiestnikiem Pary�a? Tego Pary�a wyzwolonego przez ludzi kr�la Karola! Rzeczywi�cie wszystko musia�o si� zmieni� i okrutna wojna trwaj�ca od lat mi�dzy Armaniakami i Burgundczykami wreszcie mia�a si� ku ko�cowi.

My�l�c, �e mo�e b�dzie mog�a pom�c krn�brnemu �akowi, Katarzyna zbli�y�a si� do sier�anta, kt�ry formowa� sw�j zast�p.

� Co zrobicie z wi�niem, sier�ancie? � spyta�a.

Sier�ant przyjrza� si� jej, po czym, niew�tpliwie zadowolony z ogl�dzin, roze�mia� si� i wzruszy� ramionami.

� To, co si� zawsze robi, gdy ci m�odzi ludzie za bardzo rozrabiaj�. Nie ma nic lepszego na ostudzenie gor�cej g�owy jak loch, woda i czarny chleb; czyni� cuda w takich przypadkach.

� Chleb i woda? Ale� on jest taki chudy...

� Wszyscy jeste�my chudzi. Od wielu tygodni przymierali�my g�odem, kiedy pan konetabl wkroczy� do Pary�a. Ruszaj! Czarny chleb lepszy ni� �aden! Naprz�d!

Katarzyna nie nalega�a. Popatrzy�a, jak chuda posta� znikn�a w bramie Petit Ch�telet, przyrzekaj�c sobie, �e wstawi si� za �akiem przy pierwszej nadarzaj�cej si� okazji. Lecz odwr�ciwszy si� stwierdzi�a, �e B�renger tkwi w miejscu ze wzrokiem utkwionym w wej�cie do wi�zienia. Jego oczy b�yszcza�y jak �wiece.

� Czy nie mo�emy nic dla niego zrobi�? � westchn��. � Student w wi�zieniu! Umys�, wiedza, �wiat�o �wiata zamkni�te w niegodnych murach! Ta my�l jest nie do zniesienia!

Katarzyna powstrzyma�a u�miech. S�owa pazia po��czone ze �piewnym, po�udniowym akcentem zabrzmia�y jak poemat.

� Nie wiedzia�am, �e takim podziwem darzysz pan�w student�w. Lecz prawda, sam jeste� poet�.

� Tak, lecz jestem prawie nieukiem. Tak bardzo chcia�bym studiowa�. Niestety, moi bliscy uwa�aj� ksi�gi za narz�dzie zag�ady i upadku.

� Dziwna rzecz! Przecie� sama s�ysza�am, �e kanonicy z Saint-Projet s� lud�mi wielce uczonymi. Dlaczego wi�c uciek�e� od nich... na dodatek podk�adaj�c ogie�?

� Chcia�em zosta� �akiem, a nie mnichem, a w Saint-Projet jedno nie obywa si� bez drugiego.

� Rozumiem... A wi�c, przyjacielu, pomy�limy o twoim wykszta�ceniu po powrocie do domu. Wydaje mi si�, �e przeor Bernard mo�e wiele ci pom�c.

Tymczasem mamy co innego do roboty, tak wi�c, B�renger, pozw�l, �e opu�cimy to miejsce, a po powrocie spowoduj�, by� i ty m�g� czerpa� ��wiat�o �wiata�. Teraz za� ruszajmy.

Zach�cony tak pon�tn� perspektyw�, B�renger spi�� konia i ruszy� z kopyta. Po przebyciu Sekwany wybrali najkr�tsz� drog�, by dotrze� do konetabla. Katarzynie spieszno by�o do Arnolda.

Im bli�ej klasztoru, tym t�um by� g�ciejszy, istne morze ludzkich g��w, kt�re rozst�powa�o si� przed ko�skimi kopytami.

Je�d�cy skierowali si� prosto w stron� kordonu �o�nierzy broni�cych dost�pu do szpaleru rycerzy w zbrojach z kolorowymi sztandarami oraz ludzi ko�cio�a w od�wi�tnych szatach.

Katarzyna zbli�y�a si� odwa�nie do oficera nadzoruj�cego kordon.

� Chc� widzie� si� z panem konetablem! � powiedzia�a wynio�le. � Jestem hrabina de Montsalvy i chcia�abym, by mnie przepuszczono, albowiem przybywam z daleka!

Oficer zbli�y� si� i niezbyt przekonany zmarszczy� brwi.

� Utrzymujesz, �e jeste� kobiet�? � rzek� z pogard� spogl�daj�c na szczup�ego kawalera pokrytego grub� warstw� kurzu i w udrapowanym p�aszczu, kt�ry nader ucierpia� od niepogody.

� Jest tak, jak m�wi�: jestem hrabina Katarzyna de Montsalvy, dama dworu kr�lowej Sycylii! Je�li mi nie wierzycie...

�ywo zrzuci�a jedwabn� siatk� zas�aniaj�c� jej g�ow� i ramiona, uwalniaj�c mas� l�ni�cych w�os�w, po czym zdj�wszy r�kawiczk� z prawej r�ki podstawi�a j� pod nos oficera. W zag��bieniu jej d�oni zal�ni� szmaragd kr�lowej Yolandy z wygrawerowanym herbem kr�lewskim.

Skutek by� natychmiastowy. Oficer zdj�� he�m i sk�oni� si� na tyle g��boko, na ile pozwala�a mu jego �elazna zbroja.

� Zechciej wybaczy�, pani, lecz rozkazy naszego pana s� �cis�e, a ja musz� zachowa� czujno��. Jestem do twoich us�ug. Nazywam si� Gilles de Saint-Simon i jestem porucznikiem konetabla, czekam na twoje rozkazy...

� Nie mam rozkaz�w, a jedynie pro�b� � odpar�a z u�miechem, kt�ry z miejsca podbi� serce �o�nierza. � Pozw�l mi przejecha�!

� Oczywi�cie. Lecz musisz, pani, zej�� z konia i powierzy�, go jednemu z moich ludzi. Hej, wy tam, zrobi� miejsce!

Skrzy�owane halabardy podnios�y si� przed nieznajom�, a oficer z niezwyk�� galanteri� poda� jej r�k�, by pom�c zej�� na ziemi�.

� B�dziesz musia�a, pani, uzbroi� si� w cierpliwo��, gdy� w tej chwili nie mo�na zbli�y� si� do konetabla. W ko�ciele formuje si� procesja i wkr�tce si� poka�e.

� Poczekam � odpar�a Katarzyna. � Powiedziano mi, �e wszyscy kapitanowie uczestnicz� w tej ceremonii. Czy m�g�by� mi powiedzie�, gdzie znajduje si� m�j ma��onek?

� Kapitan de Montsalvy? � spyta� zmarszczywszy brew. � Czy�by�, pani, o niczym nie wiedzia�a?

� O czym, panie? � spyta�a z niepokojem, czuj�c, �e zasycha jej w gardle. � Czy co� si� sta�o? Chyba nie...

� Nie, nie umar�, pani... nie jest nawet ranny, lecz... jest w Bastylii! Od dw�ch tygodni. Ale nie pytaj mnie dlaczego. Tylko konetabl odpowie ci na to pytanie. A teraz, na lito�� bosk�, zamilczmy. Zaczyna si� procesja i mnisi b�d� na nas krzywo patrze�.

Nie musia� jej tego powtarza� dwa razy. To, czego si� dowiedzia�a, odebra�o jej g�os. Arnold w Bastylii? I to pewnie z rozkazu konetabla! To niemo�liwe, to szalone! Jak� zbrodni� pope�ni�, by znale�� si� w lochach Bastylii?

Odwr�ciwszy si� napotka�a spojrzenie B�rengera, kt�ry, ku jej zdziwieniu, rado�nie si� do niej u�miecha�.

� Co weso�ego znajdujesz w tym wszystkim � mrukn�a ze z�o�ci�. � Czy wiesz, co to Bastylia?

� Jak s�dz�, solidne wi�zienie � odpar� pa�. � To wielce nieprzyjemne, �e pan Arnold w nim si� znalaz�... lecz mniej, ni� s�dzisz, pani!

� A to dlaczego, z przeproszeniem?

� A to dlatego, �e teraz mo�e si� nie obawia� tego psa, Gonneta! Gdy� je�li nawet b�kart przyby� przed nami, nie m�g� dosi�gn�� naszego pana, kt�ry od dw�ch tygodni siedzi w Bastylii... To zawsze co�!

Rozumowanie pazia rozchmurzy�o nieco czo�o Katarzyny. W jego s�owach by�o wiele s�uszno�ci i w ko�cu je�li wybuchowy charakter Arnolda sprowadzi� na niego gniew konetabla, to z pewno�ci� jednak nie zagra�a� jego �yciu.

� My�l� � rzek� pa� � �e bez trudu dowiesz si� wszystkiego, kiedy ceremonia dobiegnie ko�ca.

Katarzynie nie pozosta�o nic innego, jak przygl�da� si� procesji, kt�ra wysz�a z ko�cio�a. Oficer, zauwa�ywszy w�r�d dostojnik�w konetabla, szepn��:

� Oto on, pani!

� Znam go od dawna! � odpali�a oschle. � Jest chrzestnym mojej c�rki. Na jego widok poczu�a prawdziw� ulg�. Z rado�ci� patrzy�a na znajom� twarz pooran� strasznymi bliznami, kt�re jednak nie ujmowa�y niczego czaruj�cemu, niewinnemu jak u dziecka spojrzeniu b��kitnych oczu. Kwadratowy, prawie tak szeroki jak wysoki, lecz o atletycznej budowie, bez grama t�uszczu, ksi��� breto�ski nosi� swoj� zbroj� tak lekko jak paziowie jedwabne �upany, a jego ogorza�a twarz ja�nia�a rado�ci� zwyci�stwa.

Otaczali go kapitanowie, lecz poza bastardem orlea�skim Katarzyna nie rozpozna�a �adnego. Byli w�r�d nich Burgundczycy i Breto�czycy, lecz brakowa�o dobrych, starych przyjaci� La Hire�a i Xaintrailles�a oraz innych ze starej paczki... Co to wszystko mia�o znaczy�? Arnold w Bastylii, La Hire i Xaintrailles nieobecni...

Nie mia�a jednak czasu na dalsze domys�y, gdy� w tej chwili oficer chwyci� j� za r�k� i rzek�:

� Chod�my! Teraz mo�emy i�� za procesj�.

Rzucili si� w �lad za ostatnimi z oficer�w i wraz z procesj� dotarli na dziedziniec klasztoru �wi�tego Marcina.

By� to obszerny czworobok, po�rodku kt�rego r�s� wielki wi�z b�yszcz�cy m�odymi listkami, lecz drzewo to by�o jedynym weso�ym akcentem w tym ponurym miejscu. Z jednej strony wznosi�o si� wi�zienie, przed kt�rym sta� pr�gierz, pozosta�e za� jego boki zajmowa�y chlewnie i wielki stos gnoju wydzielaj�cy trudny do zniesienia od�r.

Katarzyna ku swemu zdziwieniu stwierdzi�a, �e ten w�a�nie stos gnoju stanowi� obiekt zainteresowania ca�ego tego �wietnego zgromadzenia. Kilku �o�nierzy sta�o w pobli�u dzier��c, zamiast lancy i pik, wid�y i d�ugie haki. Wygl�dali tak, jakby na co� czekali. W rogu sta�a grupa �a�obnik�w, kt�rych Richemont pozdrowi� z szacunkiem. Obok nich wida� by�o kilka otwartych trumien, wy�cielonych haftowanymi ca�unami.

Biskup wraz z przeorem zbli�yli si� do stosu gnoju, nad kt�rym, ku os�upieniu Katarzyny, dr��cymi d�o�mi wykonali znak krzy�a i rozpocz�li modlitw� za zmar�ych.

� Co to wszystko ma znaczy�? � sykn�a. � My�la�am, �e ceremonia by�a odprawiana na cze�� konetabla d�Armagnaca!

� No w�a�nie! � odpar� Saint-Simon. � W�a�nie on jest tam w �rodku!

� Gdzie?

� W stercie gnoju, do diaska! Dobrzy Pary�anie po zamordowaniu go w 1418 roku wrzucili cia�o do gnoj�wki i oddali si� ksi�ciu Burgundii. Z plec�w zdarto mu sk�r�, zmasakrowano, po czym wrzucono do gnojowiska. Zreszt� nie samego: wraz z nim musi tam le�e� �wczesny kanclerz Francji, pan Henri de Marle, jego syn, biskup z Coutances, i dw�ch dostojnik�w: pan Jean Paris i pan Raymond de la Guerre! Pan de Richemont wyda� rozkaz, by ich wyci�gn�� z tego niegodnego miejsca i urz�dzi� im przyzwoity poch�wek. Oczywi�cie, Burgundczycy zgodzili si�: widzisz obok konetabla pana Jeana Villiersa de l�Isle Adama, kt�ry pierwszy zatkn�� francuski sztandar na bramie �wi�tego Jakuba. Tutaj niejako odbywa pokut�, gdy� to on sam po zdobyciu Pary�a doprowadzi� pana d�Armagnaca do tego n�dznego stanu, w jakim wkr�tce go ujrzymy. Ale � doda� spogl�daj�c na Katarzyn� z nag�ym zaniepokojeniem � to nie b�dzie widok odpowiedni dla damy!

� Nie jestem przewra�liwiona � odpar�a � i nie odejd� st�d, dop�ki nie rozm�wi� si� z konetablem. Nie takie rzeczy ogl�da�am...

Tymczasem �o�nierze zacz�li przeszukiwa� gn�j wid�ami. Pomimo wiatru,

od�r sta� si� nie do zniesienia, a trzeba by�o szuka� g��boko, gdy� po osiemnastu latach od tamtych wydarze� gnojownik wype�ni� si� po brzegi. Kiedy wydobyto pierwszy szkielet, zgromadzeni unie�li chustki do nos�w, niekt�rzy kule zapachowe. Katarzyna r�wnie� przytkn�a batystow� chustk� do nosa, lecz delikatny �lad zapachu werbeny wkr�tce okaza� si� za s�aby i kobieta poczu�a, �e s�abnie.

Przymkn�a powieki, by nie ogl�da� potwornych resztek pow�oki cz�owieczej, kt�r� dw�ch mnich�w zawin�o w bia�y ca�un i z�o�y�o do jednej z trumien.

Kiedy otworzy�a oczy, poczu�a na sobie jakie� natarczywe spojrzenie. Odwr�ciwszy g�ow� napotka�a pe�ne rado�ci i jednocze�nie zaskoczenia spojrzenie cz�owieka w zbroi, trzymaj�cego he�m pod pach� i stoj�cego w pobli�u konetabla. Omal nie krzykn�a z rado�ci. Tym kim� by� bowiem Tristan Eremita.

Nie pozna�a go od razu, nigdy bowiem nie widzia�a przyjaciela w zbroi i z kr�tko obci�tymi w�osami, czego wymaga�o noszenie he�mu. Tak�e i on, gdy tylko si� domy�li�, kim w rzeczywisto�ci by� m�ody kawaler w czerni, natychmiast zacz�� przepycha� si� przez t�um w stron� wyj�cia z dziedzi�ca, daj�c Katarzynie znaki, by i ona tam si� skierowa�a.

Dzi�ki pomocy porucznika uda�o si� jej dotrze� do wskazanego miejsca, po czym bez �enady rzuci�a si�, by wy�ciska� przyjaciela.

� Tristanie! Drogi Tristanie! Co za szcz�cie, �e ci� spotykam!

� To ja powinienem to rzec! Ale, co ci� sprowadza do stolicy?

� Przybywam prosi� o pomoc. Moje miasto jest otoczone przez B�raulta d�Apchiera i jego syn�w. A nawet wys�ali tutaj jednego ze swych ludzi, by zdobywszy zaufanie Arnolda m�g� podst�pnie go zg�adzi�.

Z twarzy Tristana znikn�� u�miech, a w oczach pojawi� si� gniew.

� Apchierowie! Jeszcze jeden klan dobrze urodzonych bandyt�w! S�ysza�em o nich! Jak odepchniemy Anglik�w za morze, zajm� si� nimi! Lecz tymczasem...

� Tymczasem � przerwa�a mu Katarzyna � chcia�abym si� dowiedzie�, co takiego zrobi� Arnold i dlaczego zamkni�to go w Bastylii?

� Zabi� cz�owieka...

� Zabi�... i co dalej? A co czyni armia atakuj�ca miasto, co czyni� �o�nierze i kapitanowie, co czyni� ksi���ta w tych bezlitosnych czasach, jak nie zabijaj�, zabijaj� bez opami�tania?

� Wiem to wszystko... ale zabijanie zabijaniu nier�wne... Ale odejd�my st�d � doda� widz�c, �e par� os�b przys�uchuje si� uwa�nie ich rozmowie. � A kim jest ch�opiec, kt�ry ci towarzyszy?

� To m�j pa�, B�renger de Roquemaurel. Ma dusz� poety, ale bi� te� si� potrafi, jak trzeba...

� Na razie nie b�dziemy nikogo bi�, odejd�my tylko w ustronniejsze miejsce, by m�c spokojnie porozmawia�. A ty, panie Saint-Simon, zast�p mnie u boku konetabla, lecz, na Boga, nie m�w mu nic o obecnej tu damie. Ja sam poinformuj� go w odpowiednim czasie. �ucznicy! Zrobi� nam przej�cie!

Katarzyna ze �ci�ni�tym sercem ruszy�a za Flamandczykiem, a za ni� milcz�c pod��a� B�renger. Wra�enie, �e Tristan sta� si� kim� wa�nym, utwierdzi�o si� w niej na widok ust�puj�cych przed nim rycerzy oraz us�u�no�ci, z jak� przyprowadzili mu konia. Tristan wskoczy� na rumaka i ma�a grupa ruszy�a ulic� Saint-Martin w stron� ko�cio�a �wi�tego Jakuba. Niepok�j Katarzyny wzrasta� z sekundy na sekund�.

Tristan nie odzywa� si� przez ca�� drog� i zatrzyma� si� dopiero przed ober�� Pod Or�em, kt�ra, jako jedna z nielicznych, zachowa�a oznaki dawnej �wietno�ci.

� Zatrzymacie si� tutaj � oznajmi� pomagaj�c Katarzynie zsi��� z konia. � Zamieszkiwali w niej angielscy kapitanowie, dlatego te� nie ucierpia�a w czasach n�dzy. A oto im� Renaudot...

Istotnie, nadbiega� ober�ysta, wycieraj�c r�ce w bia�y fartuch, z plecami zgarbionymi, gotowymi do uk�onu.

� Pan namiestnik! � wykrzykiwa�. � Co za zaszczyt widzie� ci� u nas! Czym mo�e s�u�y� moja skromna ober�a?

� Namiestnik? � zdziwi�a si� Katarzyna. � Pan r�wnie�? Czyj namiestnik?

� Pewnie chcesz powiedzie�, pani, �e to tytu� nieco zdegradowany, czy� nie? Mo�esz by� spokojna, jest nas tutaj tylko trzech: pan Filip de Ternant, pan Micha� de Lallier, i ja: namiestnik oficer�w. To znaczy, �e odpowiadam za ca�� policj� wojskow� armii kr�lewskiej. Musz� doda�, �e pan de Richemont nada� mi tak�e tytu� wielkiego mistrza artylerii i kapitana Conflans-Sainte-Honorine, lecz t� funkcj� pragn��bym porzuci� i zosta� przy �o�nierzach...

� To dlatego rycerze oddaj� ci honory z takim szacunkiem... i z boja�ni�...

� W rzeczy samej! Boj� si� mnie, gdy� stosuj� bez pardonu przepisy i dyscyplin�, bez kt�rych nie ma porz�dnej armii... a konetablowi zale�y, a�eby jego armia by�a najlepsza.

� Bez pardonu?... Zawsze?

� Tak, zawsze! Dlatego musisz zaraz si� dowiedzie�, by sytuacja by�a jasna, �e to ja zatrzyma�em kapitana de Montsalvy.

� Ty?... Jego przyjaciel?...

� Przyja�� nie ma tu nic do rzeczy, pani Katarzyno. Spe�ni�em tylko sw�j obowi�zek. Ale si�d�my do sto�u. Podczas gdy pokoj�wki b�d� przygotowywa� tw�j pok�j, Renaudot poda nam co� do zjedzenia. Na szcz�cie zosta�o mu jeszcze kilka smakowitych w�dzonek i kilka beczek wybornego wina, kt�re uratowa� zamurowuj�c cz�� piwnicy. Dzi�ki naszemu zwyci�stwu padnie wi�c jeszcze jeden mur w Pary�u! Przynie�cie no, przyjacielu, pe�en dzban tego specja�u! Ci podr�nicy przybywaj� z daleka i musz� si� wzmocni�!

Po chwili Katarzyna, Tristan i B�renger zasiedli przy stole naprzeciw wielkiego kominka pod girlandami m�odej cebuli i w�dzonymi szynkami wisz�cymi z belek stropowych. Przed nimi cynowe kubki i miski s�siadowa�y z bochnem chleba, solonymi �ledziami, pieczon� g�si� i talerzem pe�nym andrut�w, a wszystko to w doborowym towarzystwie dw�ch dzban�w wina z Romanee i Aunis.

Podczas gdy B�renger rzuci� si� na posi�ek jak wilk, Katarzyna, cho� r�wnie g�odna jak on, nie tkn�a jedzenia, przyj�a tylko kubek wina czekaj�c z niecierpliwo�ci� na wyja�nienia Tristana.

Ten zdziwi� si� niepomiernie, �e Katarzyna nic nie je, gdy� zawsze uwa�a� jej apetyt za godny podziwu.

� Czy�by� nie by�a g�odna? Jedz, moja droga, porozmawiamy p�niej.

� M�j �o��dek mo�e poczeka�, m�j niepok�j nie! Wiesz o tym dobrze. Dr�czysz mnie, pozwalaj�c snu� domys�y... najgorsze oczywi�cie... To nie jest godne przyjaciela...

W jej g�osie zabrzmia�a zapowied� gniewu. Tristan wyczu� to i na jego twarzy pojawi�o si� dawne ciep�o. Wyci�gn�� r�ce i chwyci� d�onie Katarzyny le��ce na stole, zdaj�c si� nie zauwa�y�, �e by�y zaci�ni�te w pi�ci.

� Jestem nadal twoim przyjacielem � o�wiadczy� gor�co.

� Czy aby na pewno?

� Nie masz prawa w to w�tpi�! Zabraniam ci! Wzruszy�a ramionami z przygn�bieniem.

� A czy� mo�liwa jest przyja�� pomi�dzy dow�dc� oficer�w... a �on� zab�jcy? Gdy�, je�li si� nie myl�, to w�a�nie da�e� mi do zrozumienia?

Tristan, kt�ry by� mo�e dla dodania sobie pewno�ci zabra� si� do krojenia pieczonej g�si, kt�rej Beranger od d�u�szej ju� chwili s�a� po��dliwe spojrzenia, podni�s� nagle g�ow� oraz n� i spojrzawszy na Katarzyn� wybuchn�� �miechem. � Na �wi�tego Quintina, �wi�tego Omera i wszystkich �wi�tych Flandrii! Ty nigdy si� nie zmienisz, Katarzyno! Twoja wyobra�nia nadal ci� nie opuszcza, jak wtedy gdy w przebraniu Cyganki rzuci�a� si� na podb�j tego grubasa La Tremoille�a i doprowadzi�a� go do zguby. Czy kiedykolwiek jednak da�em ci powody, by� mog�a zw�tpi� w m� przyja��?

� Powody nie... ale pr�by tak! Znasz mnie przecie, a wygl�da mi na to, �e chcesz zyska� na czasie, bym nie dowiedzia�a si�, co takiego zrobi� m�j m��.

� M�wi�em ju�! Zabi� cz�owieka! Lecz ja wcale nie uwa�am go za zab�jc�, gdy� dzia�a� raczej jako r�ka sprawiedliwo�ci.

� To dlaczego wsadzi�e� go do Bastylii?

� Dlatego, �e to zab�jstwo by�o przede wszystkim powa�nym aktem niepos�usze�stwa, jawnym pogwa�ceniem dyscypliny i otrzymanych rozkaz�w. Je�li zwleka�em z wyja�nieniem, to dlatego, by� dobrze mnie zrozumia�a... a tak�e by� zrozumia�a konetabla, gdy� dzia�a�em z jego rozkazu.

� Konetabl � szepn�a Katarzyna. � On tak�e mieni� si� naszym przyjacielem. Jest chrzestnym naszej c�rki... Jak on m�g�...

� Na Boga, zrozum, �e przede wszystkim jest najwy�sz� w�adz� w armii kr�lewskiej. Jest dow�dc� i nawet ksi���ta krwi winni mu s� ca�kowite pos�usze�stwo! Po czym, widz�c, �e oczy Katarzyny wype�ni�y si� �zami, jej palce za� zaciska�y kurczowo kulk� z chleba, doda�:

� A teraz przesta� si� boczy� na jedzenie! Pozw�l, bym ci na�o�y� kawa�ek tej soczystej g�ski! A potem wys�uchasz mej opowie�ci.

Katarzyna poczu�a si� zwyci�ona i pozwoli�a nape�ni� sobie misk�. Tristan rozpocz�� swoj� opowie�� o tym, co zdarzy�o si� rankiem 17 kwietnia, nie opodal Bastylii.

� Kiedy�my zdobyli miasto, a jego poprzedni w�a�ciciele stracili wszelk� nadziej�, postanowili drogo sprzeda� sw� sk�r� i zamkn�li si� w Bastylii, kt�ra wydawa�a im si� najsolidniejszym budynkiem w ca�ym Pary�u. By�o ich oko�o pi�ciuset, Anglik�w jak i zwolennik�w poprzednich rz�d�w. By� w�r�d nich Pierre Cauchon, a tak�e Wilhelm Legoix, przyw�dca Wielkiej Rze�ni...

Katarzyna a� podskoczy�a i krzykn�a z niedowierzaniem:

� Cauchon i Wilhelm Legoix? Jeste� pewien?

� Jak najbardziej! A co, czy�by� ich zna�a?

� Czy ich znam? O tak! Jak z�y szel�g!

� Jak to mo�liwe? Nie dziwi� si� co do Cauchona, kt�rego zbrodniczy udzia� w straceniu Dziewicy Orlea�skiej zna ca�a Francja, ale ten Legoix...

� Ot� w noc po spaleniu Joanny d�Arc, kt�r� na pr�no starali�my si� uratowa�, ja i Arnold z garstk� dzielnych ludzi, Cauchon kaza� nas oboje zaszy� w sk�rzanym worku i wrzuci� do Sekwany! Wyszli�my z tego dzi�ki opatrzno�ci boskiej i pomocy jednego z towarzyszy. Co za� si� tyczy tego Legoix... jest moim kuzynem!

Twarz Tristana zastyg�a ze zdziwienia.

� Twoim kuzynem? Jak to?

� A tak, �e zanim przyj�am nazwisko de Brazey, a potem de Montsalvy, nazywa�am si� po prostu Katarzyna Legoix. M�j ojciec i Wilhelm Legoix byli kuzynami. Kuzyn ten w kwietniu 1413 roku, w czasie wielkich zamieszek wznieconych przez Caboche�a, zmasakrowa� starszego brata mojego m�a:

Micha�a de Montsalvy, koniuszego ksi�niczki Gujenny...

� Kt�ra jest teraz ma��onk� konetabla...

� W�a�nie! Micha� umar� na progu naszego domu, t�um rozerwa� go na strz�py, a Legoix... doko�czy� go toporem... Powiedz mi, przyjacielu, to jego... Wilhelma Legoix zabi� m�j m��?...

� W istocie! I ledwo zd��yli�my na czas, by przeszkodzi� mu w zabiciu r�wnie� Cauchona. Najpierw zasztyletowa� Wilhelma, po czym powaliwszy biskupa na ziemi� przygwo�dzi� go nog� i chwyci� za gard�o.

Katarzyna s�uchaj�c tych s��w, nagle wybuch�a:

� Wi�c to tak! Przybyli�cie w por�! I jeste� z tego dumny! Dumny, �e ocali�e� �ycie tej �wini, tego potwora, kt�ry spali� Joann� d�Arc! Zamiast mu przeszkadza�, sami powinni�cie powiesi� potwora na pierwszej lepszej szubienicy! Co do mego m�a, to wiedz, �e nie tylko nie mam mu za z�e tego, co zrobi�, lecz sama post�pi�abym podobnie... a nawet gorzej, gdy� ten z�oczy�ca w pe�ni na to zas�u�y�. Kt�ry m�czyzna przygl�da�by si� bezczynnie zab�jcy w�asnego brata?

� W takim razie dlaczego tw�j m�� nie powiedzia�, co ��czy�o was z tym Legoix i o krzywdzie, jak� wam wyrz�dzi�, kiedy�my go zatrzymali? Wykrzykiwa� tylko, �e Legoix to �cierwo i �e dokona� aktu sprawiedliwo�ci.

� A gdyby powiedzia�, czy to by co� zmieni�o? Czy s�dzisz, �e w tym kuzynostwie jest pow�d do dumy? Musisz wiedzie�, Tristanie, �e m�j m�� nie lubi przypomina�, �e jego �ona pochodzi z rodziny zwyk�ego z�otnika, kt�ry co prawda mia� wielk� dusz�... lecz nie by� szlacheckiego pochodzenia.

� To b��d � burkn�� Tristan � chocia� teraz rozumiem jego post�pek i kocham was jeszcze bardziej. Jednak musz� przyzna�, �e wielcy panowie feudalni s� niesamowicie zarozumiali. Zapominaj� bowiem, �e ich przodkowie w czasach Merowing�w byli cz�sto na wp� dzikimi, zwyk�ymi prostakami. Lecz ja�niepa�stwo by�o zara�liwe jak ospa! I nie tylko nie wyleczyli si� z niego, lecz na dodatek przekazali je w spadku swoim potomnym, i to w jeszcze powa�niejszej postaci. Prawo wymierzania samemu sprawiedliwo�ci! Oto przywilej, na kt�rym najbardziej im zale�y... i kt�ry pchn�� pana Arnolda do zbrodni, pomimo rozkaz�w konetabla. Po aresztowaniu go jego rycerze wycofali si� na swoje kwatery, odmawiaj� wszelkich us�ug i pokazuj� k�y gotowi do ataku. A zw�aszcza dw�ch jasnow�osych olbrzym�w, kt�rzy gro��, �e rozwal� Bastyli� kamie� po kamieniu. Nazywaj� si� Renaud i Amaury de...

� ...de Roquemaurel! � doko�czy� B�renger z dum�. � To moi bracia, panie namiestniku, i je�li gro�� zburzeniem Bastylii, musicie mie� na nich baczenie, gdy� s� zdolni to zrobi�!

Katarzyna opr�ni�a kubek i skrzywi�a si�, jakby wino by�o zbyt kwa�ne.

� Dziwi mnie, �e nie odes�ano ich do domu. To niebezpieczne poniewiera� ich kapitana na ich oczach!

� Mieli�my taki zamiar � odpar� Tristan � ale oni nie chc� si� st�d ruszy� ani na krok. A poza tym musz� doda�, �e armia nie ma pieni�dzy i �o�nierze od d�u�szego czasu nie dostali �o�du. To stanowi dla nich pretekst...

� Kiedy si� potrzebuje ludzi, kt�rym nie ma czym zap�aci�, trzeba ich bardziej szanowa�. W celu unikni�cia k�opot�w lepiej by�oby zapomnie� o czynie mego m�a i odda� naszym przyjacio�om ich kapitana. Czy� przyczyna, kt�ra pchn�a go do niepos�usze�stwa, nie wydaje ci si� dosy� szlachetna? Czego wi�cej ci potrzeba? On pom�ci� tylko swego brata... i mego ojca!

� My�lisz, pani, �e konetabl nie zdaje sobie z tego sprawy? Lecz jest armia trudna do utrzymania w ryzach i Pary�, na kt�rym trzeba wywrze� wra�enie... Wreszcie, jest i wdowa po Wilhelmie Legoix, kt�ra � opieraj�c si� na s�owie konetabla � domaga si� g�owy zab�jcy m�a!

� Co takiego?

Katarzyna tak poblad�a, �e w swoim czarnym stroju sta�a si� podobna do zjawy. By�a tak straszna z zaci�ni�tymi z�bami, �ci�gni�tymi rysami twarzy i szeroko otwartymi oczami, �e Tristan podbieg� do niej boj�c si�, i� upadnie na kamienn� posadzk�. Chwyci� j� ca��, zbyt zesztywnia��, by mu w tym przeszkodzi�, tylko jej oczy ciska�y b�yskawice.

� G�owa Arnolda! � krzykn�a. � G�owa kapitana kr�lewskiego za g�ow� rze�nika mordercy! Czy wszyscy poszaleli? A mo�e to ja postrada�am zmys�y?... Bo�e, pozw�l, bym obudzi�a si� z tego koszmarnego snu. Wszyscy poszaleli... To was trzeba sku� �a�cuchami!

Chwyci�a g�ow� r�kami i potrz�sa�a ni�, jakby chcia�a wyrzuci� z niej przyczyn� cierpienia. Z jej oczu trysn�y �zy, sp�ywaj�c strugami w�r�d kurzu pokrywaj�cego twarz. Krzycz�c i p�acz�c wyrywa�a si� przytrzymuj�cemu j� Tristanowi.

Przera�ony B�renger rzuci� si� na pomoc Tristanowi, nie wiedz�c zbyt dobrze, co nale�y robi� w podobnym przypadku. Jego ruchy by�y niezgrabne i bardziej przeszkadza� namiestnikowi, ni� pomaga�.

Odg�osy szamotaniny sprowadzi�y im� Renaudota, kt�ry nadci�gn�� z �y�k� ociekaj�c� sosem. Wprawnym okiem oceniwszy sytuacj� rzuci�:

� Wod�, panie namiestniku! Trzeba jej chlusn�� wiadrem zimnej wody w twarz! To najlepszy spos�b!

B�renger chwyci� pusty dzbanek i nape�niwszy go u stoj�cej w k�cie beczki, z rozmachem wyla� jego zawarto�� na twarz swojej pani, jednocze�nie b�agaj�c w my�lach, by mu wybaczy�a taki brak szacunku.

Krzyki i szlochy usta�y jak r�k� odj��. Katarzyna spojrza�a na trzech pochylonych nad ni� m�czyzn, otworzy�a usta, by co� powiedzie�, lecz nie mog�c wydoby� ani s�owa, bezsilnie opad�a na rami� Tristana.

Rycerz podni�s� j� w ramionach.

� Czy jej pok�j jest gotowy? � spyta�.

� Oczywi�cie! T�dy, panie � nadskakiwa� ober�ysta. � Ja wska�� drog�!

Po chwili Katarzyna le�a�a ju� na mi�kkim pos�aniu. Mia�a zamkni�te oczy, lecz nie by�a zemdlona. S�ysza�a wszystko, co si� wok� dzia�o, lecz nie mia�a si�y, by da� cho�by najmniejszy znak �ycia. Nawet jej my�li rozp�yn�y si� i mia�a wra�enie, �e unosi si� w mi�osiernej mgle.

Tristan i B�renger przygl�dali si� jej zmieszani, nie wiedz�c, co czyni�. Wreszcie po d�ugiej ciszy Tristan powiedzia�:

� Musi si� wyspa�, wypocz��... Zaraz wezw� tu ma��onk� ober�ysty, �eby j� rozebra�a, umy�a, po�o�y�a do ��ka i czuwa�a nad ni�. A ty, m�j ch�opcze, dobrze by� zrobi� czyni�c to samo: oczy same ci si� zamykaj�. Ja za� udam si� do konetabla i opowiem mu o wszystkim. �ywi on przyja�� dla pani Katarzyny i z pewno�ci� zechce si� z ni� widzie� i wys�ucha�. Tylko ona mo�e co� uczyni� dla swego m�a.

� Czy konetabl... bardzo jest rozgniewany na pana Arnolda? � spyta� pa� nie�mia�o.

Twarz Tristana spowa�nia�a, a mi�dzy jego jasnymi brwiami pojawi�a si� g��boka zmarszczka.

� Bardzo... Nikt bowiem nie by�by w stanie tolerowa� takiej niesubordynacji, a pan konetabl nie na pr�no jest Breto�czykiem. Pani de Montsalvy b�dzie trudno uzyska� przebaczenie dla nieostro�nego m�a...

� Do licha! � krzykn�� pa�, chocia� zbiera�o mu si� na p�acz � chyba nie ka�e straci� swego kapitana za tak� b�ahostk�?

Tristan ogarn�� pazia spojrzeniem, staraj�c si� wysondowa� si�� jego charakteru i odporno��, wreszcie oznajmi�:

� B�ahostka, powiadasz? S�owo ksi�cia to dla ciebie b�ahostka? Nie zdziwi�bym si�, gdyby pan de Montsalvy pomimo swoich zas�ug straci� �ycie!

� W takim razie � krzykn�� z ogniem pa� � miejcie si� na baczno�ci! W ca�ej Owernii nie znajdziesz takiego, kt�ry nie chwyci za bro� i nie stanie przeciwko konetablowi, je�li ten o�mieli si� str�ci� g�ow� cz�owiekowi, kt�rego oni wszyscy kochaj� i powa�aj�!

� A wi�c bunt?

� Bunt, a nawet rewolucja, dlatego �e nawet maluczcy si� do� do��cz�! Powiedz konetablowi, �eby si� zastanowi�, zanim ska�e hrabiego! Dlatego �e tym samym ska�e ca�� Owerni�! S�dz�, �e nie powinien pozwoli� jazgota� wdowie po mordercy, upasionej na z�ocie zdrady.

Zapa� pazia wywo�a� u�miech na twarzy namiestnika. Uni�s�szy ku�ak waln�� go przyjacielsko w plecy, a� pa� zachwia� si� na nogach.

� Do diaska, wyborny z ciebie adwokat, panie de Roquemaurel! Niepodobny� co prawda do braci, lecz za to� r�wnie co oni skuteczny! Wszystko to przeka�� wiernie konetablowi... tym bardziej �e sam kocham te szalone g�owy, tak Katarzyn� jak i pana Arnolda. Ty pozosta� tutaj, m�j ch�opcze, wy�pij si�, nabierz si� i pilnuj swojej pani. Wr�c� wieczorem, by zda� spraw� z tego, jak si� rzeczy maj�!

Ruszy� do drzwi, zza kt�rych dochodzi�o skrzypienie schod�w pod szacownym ci�arem dwustu z g�r� funt�w im� Renaudotowej, kt�ra pokonywa�a je z lekka dysz�c. Przed otwarciem drzwi odwr�ci� si� jeszcze i rzek�:

� Lepiej b�dzie nie wyjawia� przed konetablem i jego parami wi�z�w rodzinnych wi���cych pani� Katarzyn� z tym przekl�tym Legoix! Nikt na dworze nie wie, �e jest ona pospolitego pochodzenia. Dla honoru i powa�ania de Montsalvych lepiej, �eby to pozosta�o tajemnic�.

B�renger wzruszy� ramionami.

� My�la�em, �e ja�niepa�stwo jest jak ospa! � zakpi�.

� Bez w�tpienia! Jedyna to zreszt� choroba, z kt�rej nikt nie chce si� wyleczy�. I nawet nie masz zielonego poj�cia, do jakiego stopnia najbardziej ni� dotkni�ci pogardzaj� lud�mi zdrowymi!

Podejrzewaj�c, �e wiadomo�� o przyje�dzie do Pary�a pani de Montsalvy wyrwie rycerzy Owernii z ich kryj�wki, Tristan Eremita postanowi� uda� si� do nich z nowin�.

Opu�ciwszy gospod� Pod Or�em uda� si� prosto do ober�y Pod Wielkim Kielichem, w kt�rej zainstalowali si� ich dow�dcy. Jad�o by�o tam pod�e, co najwy�ej mo�na by�o po�echta� podniebienia pieczystym z je�a, krowim wymieniem czy �le�nym w�gorzem w galarecie�, kt�rego na t� okoliczno�� odgrywa�, chc�c nie chc�c, zaskroniec, jak za czas�w wielkiego g�odu. Za to la�o si� tam bia�e wytrawne wino i bracia Roquemaurel wraz ze swymi nierozdzielnymi kompanami, Gontranem i Fabrefortem, takimi jak oni chwackimi ch�opcami z jednego lasu, szybko odkryli jego niepowtarzalne zalety.

Tristan wierzy�, �e s�u��c interesom zwierzchnika przez zmuszenie zbuntowanych, by wyszli ze swej nory, przys�u�y si� jednocze�nie swoim przyjacio�om Montsalvym, zapewniaj�c Katarzynie dzieln� eskort�, na wypadek gdyby musia�a zmierzy� si� z Richemontem.

Rozmowa by�a kr�tka. Rady Tristana zosta�y obficie oblane, jak przystoi w�r�d rycerzy, i kiedy namiestnik wsta� z zamiarem opuszczenia kompanii, po�egnaniom nie by�o ko�ca: Renaud de Roquemaurel poklepywa� go pot�nie po plecach, podczas gdy Fabrefort wyciska� na jego policzku wylewne, zalatuj�ce winem poca�unki, �ciskaj�c go przy tym w ramionach i nazywaj�c �dobrym bratem�. Um�wiono si� na poranek nast�pnego dnia.

Po przekazaniu swojej nieoficjalnej wiadomo�ci Tristan skierowa� kroki do pa�acu des Tournelles, eleganckiej rezydencji ksi���t orlea�skich, znajduj�cej si� w pobli�u Bastylii, gdzie uda� si� z wizyt� do pewnej bardzo wp�ywowej osobisto�ci, na kt�rej pomoc m�g� liczy� w obecnych okoliczno�ciach. Wyszed� stamt�d po niespe�na p�godzinie bardziej odpr�ony, ni� tam wchodzi� i pod�piewuj�c dosy� fa�szywie, lecz z wielkim samozaparciem rondo biesiadne, skierowa� wreszcie swego konia do pa�acu Pod Je�ozwierzem, dawniej nale��cego do ksi�cia Burgundii. Filip Dobry kaza� jednak podarowa� go konetablowi w zamian za pa�ac Richemont�w, kt�ry skonfiskowali mu Anglicy w 1425 roku i z kt�rego nic praktycznie nie pozosta�o.

Wynik jego zabieg�w by� taki, �e kiedy nast�pnego dnia rankiem dzwony u �wi�tej Katarzyny wydzwoni�y dziewi�t� rano, im� Renaudot ujrza� przed swoj� gospod� eskadr� rycerzy o dumnych minach, wystrojonych i ha�a�liwych.

M�wili wszyscy naraz, g�o�no jak to ludzie przywykli do przekrzykiwania grzmot�w i b�yskawic w g�rach, a g�osy te dobywa�y si� z piersi, z kt�rych niejedna star�a si� z nied�wiedziem. Ober�ysta domy�li� si� po akcencie, �e wszyscy s� Owerniakami. Niekt�rzy z nich po raz pierwszy zreszt� opu�cili rodzinne strony i m�wili tylko dialektem, starym j�zykiem arwerne�skim, w kt�rym z r�wnym powodzeniem odbija�y si� i ska�y granitowe, i s�o�ce.

Tylko dw�ch jasnow�osych olbrzym�w podobnych do siebie jak dwie krople wody m�wi�o bezb��dnie po francusku. Jeden z nich, Amaury de Roquemaurel, chwyciwszy ober�yst� za uszy zani�s� go delikatnie do �rodka, nakazuj�c mu uda� si� czym pr�dzej do pani de Montsalvy z wiadomo�ci�, �e obstawa jest gotowa towarzyszy� jej w wizycie u konetabla.

Ober�ysta zeskoczy� ze sto�u, na kt�rym postawi� go olbrzym, i z twarz� mokr� od potu rzuci� si� na schody, lecz potkn�wszy si� run�� jak d�ugi ze szkod� dla nosa, wreszcie znikn�� na pi�terku. Zanim jednak zdyszany m�g� spe�ni� swoje pos�anie, natkn�� si� na stoj�c� w progu swego pokoju dam�. Katarzyna u�miecha�a si� do nieboraka.

� Mo�esz im powiedzie�, �e schodz� do nich! Niepotrzebnie ci� posy�ali, uczynili bowiem tak� wrzaw�, �e podnie�liby umar�ego z grobu. Wybacz, im� Renaudot, ich troch�... zbyt zapalczywy entuzjazm!

Ober�ysta, wycieraj�c spocone czo�o, odwzajemni� jej u�miech, w kt�rym przebija�o prawdziwe uwielbienie, gdy� kobieta stoj�ca przed nim niczym nie przypomina�a zakurzonego m�odzie�ca, kt�ry wraz z paziem i panem Tristanem stan�� wczoraj wieczorem w jego ober�y. Renaudot oniemia�y wycofywa� si� w stron� schod�w, jak przed jakim� nadziemskim zjawiskiem. Dopiero pytanie Katarzyny wyrwa�o go z ot�pienia:

� Czy widzia�e� mojego pazia?

� M�odego pana B�rengera? Nie, szlachetna pani! Po prawdzie...

widzia�em, jak wychodzi� bladym �witem, ale nie zauwa�y�em, �eby wr�ci�...

� Gdzie m�g� si� podzia�, Renaudot?

� Dobry Bo�e... nie wiem... Wygl�da�o na to, �e mu si� bardzo �pieszy... Katarzyna westchn�a ze zniecierpliwieniem. Noszenie trenu damy udaj�cej si� na ceremoni� stanowi�o cz�� obowi�zk�w pazia. By� to jednak rodzaj us�ug, kt�rych do tej pory Katarzyna nigdy nie ��da�a od B�rengera, gdy� w dobrach Montsalvy co prawda prowadzono �ycie eleganckie, jednak pozbawione wszelkiego napuszenia. W�a�nie w chwili, kiedy bardzo go potrzebowa�a, ten da� drapaka bez uprzedzenia. I sam B�g tylko wiedzia�, kiedy wr�ci, je�li w og�le nie zgubi si� w tym zupe�nie mu nie znanym Pary�u!

Niezadowolona, �e b�dzie musia�a oby� si� bez pazia, kt�rego obecno�� zacz�a sobie wielce ceni�, postanowi�a uda� si� do oczekuj�cej na ni� ha�astry Owerniak�w. Richemontowi mo�e si� nie spodoba� taka procesja, jednak eskorta z�o�ona z r�wnie t�gich chwat�w jak bracia Roquemaurel, Fabrefort, Ladinhac czy Sermur mog�a przyda� debacie niezaprzeczalnej wagi. Richemont z pewno�ci� g��boko si� zastanowi, zanim zaryzykuje wznieci� rebeli�, kt�ra nikomu nie wysz�aby na dobre.

Zgromadzeni na dole przywitali j� g��bok� cisz�. Jak za dotkni�ciem czarodziejskiej r�d�ki kawalerowie zastygli w bezruchu, jedni z otwartymi ustami, drudzy z uniesionymi kielichami, wszyscy jakby skamienieli na widok tak pi�knej kobiety, nie pasuj�cej do skromnej gospody.

Pomimo wzruszenia na widok rycerzy, kt�rzy ruszyli z Montsalvy wraz z Arnoldem, u�miechn�a si� mi�o do ka�dego.

� Witam was, mo�cipanowie, i pragn� wyrazi� rado�� i pociech�, �e widz� was tu wszystkich gotowych broni� mojej sprawy...

� Wasza sprawa jest tak�e nasz�! � hukn�� Renaud de Roquemaurel. � A nawet rzek�bym, �e g��wnie nasz�, skoro nieszcz�cie spad�o na g�owy Montsalvy; kto z nas chcia�by nadal s�u�y� ksi�ciu, kt�ry odmawia nam prawa do sprawiedliwo�ci... a na dodatek marnie p�aci!

� Dzi�kuj� ci, Renaud! Powiedz no, kto powiadomi� was o moim przyje�dzie?

� Ten dr�gal flamandzki wys�uguj�cy si� konetablowi! � rzuci� pan de Ladinhac z pogard�, kt�ra nie spodoba�a si� Katarzynie.

� Pan Tristan Eremita jest naszym starym przyjacielem � odpar�a oschle. � Wasza obecno�� tutaj tego dowodzi! Ale zbli�a si� pora audiencji, mo�cipanowie! Kt�ry z was poda mi d�o�?

Wszyscy rzucili si� do Katarzyny. Wybuch�o og�lne zamieszanie, kt�re z pewno�ci� sko�czy�oby si� b�jk�, gdyby nie rozleg� si� nad wrzaw� zimny, zdecydowany g�os:

� Za waszym pozwoleniem, panowie, ja podam d�o� pani de Montsalvy!

Zapad�a cisza i niczym Morze Czerwone przed Moj�eszem nieokie�znana grupa rozst�pi�a si� przed nieznajomym, kt�ry zbli�a� si� bez broni.

Ubrany w pyszny �upan z zielonego aksamitu i czarne, obcis�e getry oraz wysokie do po�owy ud zamszowe buty z wywini�tym brzegiem, nowo przyby�y nosi� dostojnie czarny p�aszcz haftowany z�otem, kt�rego rozci�te r�kawy pozwala�y dojrze� podszewk� z zielonej tafty. Na szyi mia� z�oty �a�cuch z krzy�em, a na g�owie beret z zielonego aksamitu, upi�ty z�ot� spink�.

By� to bastard, ksi��� Orleanu powszechnie powa�any i lubiany. G��wnie kobiety, kt�rych by� wielkim mi�o�nikiem, uwa�a�y, �e jest bardziej poci�gaj�cy ni� inni, pe�ni czaru, waleczno�ci i uprzejmo�ci. Pod nieobecno�� swego przyrodniego brata, Karola, przebywaj�cego ci�gle w angielskim wi�zieniu, to on zarz�dza� Orleanem i ziemiami do niego nale��cymi, ku zadowoleniu og�u.

Katarzyna znaj�ca od dawna s�ynnego towarzysza broni swego m�a, zawsze mia�a o nim wysokie mniemanie, tote� uk�on, jaki przed nim wykona�a, zadowoli�by samego kr�la.

Ksi��� podszed� bli�ej i wyci�gaj�c r�ce pom�g� jej wsta�, po czym z�o�y� na jej d�oni pe�en kurtuazji poca�unek.

� Pora ju�, Katarzyno! � rzek� bez wst�p�w, jakby przed chwil� si� rozstali. � Musimy rusza�, �eby si� nie sp�ni�.

A wi�c to on mia� j� zaprowadzi� przed gro�ne oblicze surowego ksi�cia breto�skiego. Raduj�c si� z ofiarowanego jej w ten spos�b poparcia, o kt�re nie �mia�aby prosi�, rzuci�a mu spojrzenie wyra�aj�ce g��bok� wdzi�czno��.

� Czynisz mi wielki zaszczyt, panie. Powiedz, sk�d dowiedzia�e� si� o moim przybyciu?

� W taki sam spos�b, jak ci panowie: od pana Tristana Eremity. To pewny przyjaciel! A co do Arnolda, to wiesz, �e od dawna kocham go jak w�asnego brata.

� Twoja pomoc, panie, dodaje mi odwagi. Teraz jestem pewna...

� Nie �ud� si� zbytnio, moja droga. Od czasu zamkni�cia twego m�a w Bastylii bezustannie prosz� o jego u�askawienie. Niestety, bez skutku! Dlatego uwa�am twoje przybycie za dar niebios, gdy� swoj� urod� i czarem mo�esz zmi�kczy� uparte serce naszego dow�dcy. A teraz chod�my, �eby nie kaza� mu czeka�.

Uni�s�szy wysoko d�o� Katarzyny i podpar�szy si� drug� pod boki, jakby prowadzi� j� do ta�ca, bastard wyprowadzi� j� na ulic�.

� Za mn�, mo�cipanowie! � rzuci� w przelocie do rycerzy.

Za nimi ruszyli rycerze, zwarci jak kamienie, z kt�rych wznosi si� mur.

Z ober�y Pod Or�em do pa�acu Pod Je�ozwierzem by�y dwa kroki. Wystarczy�o przej�� przez ulic� �wi�tego Antoniego. Tymczasem pogoda zdecydowa�a si� poprawi�. Wysoko na jasnym niebie �wieci�o s�o�ce. W jego blasku nawet ka�u�e zalegaj�ce tu i �wdzie na kapety�skim bruku skrzy�y si� jak z�ote cekiny. Na ulicy wrza�o codzienne �ycie, s�ycha� by�o nawo�ywania sklepikarzy zach�caj�ce gospodynie do kupowania wody, drewna na opa� czy musztardy. Co prawda, nie by� to jeszcze taki radosny zgie�k jak dawniej: nie wida� by�o �piesz�cych si� kupc�w w bogatych, podbitych futrem sukniach ani pracowitych mnich�w, natarczywych �ebrak�w czy pi�knych dam poruszaj�cych si� niepewnie na drewnianych �y�wach, kt�re chroni�y ich suknie przed kurzem, ani dziewek sprzedajnych w przyzwalaj�cych pozach. W tamtych czasach zbytek i bogactwo s�siadowa�y z n�dz�, lecz �adne z nich nie wstydzi�o si� swego s�siedztwa. Dzisiejsza ulica z powrotem budzi�a si� do �ycia, ostro�nie badaj�c swe si�y.

Wszyscy przygl�dali si� dziwnemu pochodowi, prowadzonemu przez par� pi�kn� jak z obrazka. Przypomina� orszak �lubny, lecz ludzie rozpoznawali bastarda i pozdrawiali go przyja�nie, a jego urodziw� towarzyszk� oklaskiwali i wiwatowali na cze�� jej wielkiej urody. Katarzyna jednak ani nie widzia�a, ani nie s�ysza�a niczego...

Przekraczaj�c bram� pa�acu, na kt�rej widnia� wykuty w kamieniu herb przedstawiaj�cy je�ozwierza, Katarzyna nie mog�a opanowa� dr�enia, kt�re nie usz�o uwagi jej towarzysza.

� Zimno ci, pani? � spyta� zaniepokojony.

� Nie, panie, nie jest mi zimno... Boj� si�...

� Pani? Wszak nie ba�a� si� tortur ani stosu... Sz�a� na ka�� z podniesion� g�ow�, zanim uratowa�a ci� Joanna...

� Poniewa� gro�ba wisia�a tylko nade mn�. Lecz odwaga mnie opuszcza, gdy chodzi o bezpiecze�stwo tych, kt�rych kocham... A wiesz dobrze, panie, �e Arnolda kocham bardziej ni� siebie.

� Wiem � przyzna� z powag�. � Lecz wiem tak�e, i� twa mi�o�� do niego gotowa jest do najtrudniejszych wyczyn�w. Uspok�j si� jednak: idziesz na spotkanie z cz�owiekiem, kt�ry pragnie twego dobra.

� W�a�nie tego si� obawiam. Mniej ba�abym si� najgorszego wroga ni� ura�onego przyjaciela. Na dodatek, nie lubi� tego pa�acu, gdy� przynosi nieszcz�cie.

Bastard zbity z tropu tym nieoczekiwanym stwierdzeniem otworzy� szeroko oczy.

� Nieszcz�cie? Co to za historia? Co przez to rozumiesz?

� Tylko to, co powiedzia�am. Urodzi�am si� nie opodal i wiem, �e wszyscy w�a�ciciele tego pa�acu zgin�li �mierci� tragiczn�!

� Co� takiego!

� To nic nie wiesz o tym, panie? Poczynaj�c od Hugona Aubriota, kt�ry go wybudowa� i kt�ry umar� w wi�zieniu w Montfaucon, poprzez Jana de Montaigu, kt�ry zosta� powieszony, Pierre�a de Giaca, kt�ry zaprzeda� dusz� diab�u i kt�rego konetabl kaza� zaszy� w worku i wrzuci� do Auron; r�wnie� tw�j w�asny ojciec, ksi��� Ludwik Orlea�ski, kt�ry da� mu sw�j herb z je�ozwierzem, zosta� zamordowany, ksi��� Bawarski zgina� w podejrzanych okoliczno�ciach, ksi��� Jan Burgundzki tak�e zamordowany...

� O nieba! Nie m�w takich rzeczy! Pami�taj, �e Richemont jest Breto�czykiem, a wi�c osob� ostro�n�. Poza tym przekle�stwo wisi nad nim, a nie nad tob�, gdy� nie ty, pani, jeste� w�a�cicielk� tego pa�acu.

� Nie, ale tyle dramat�w zostawia �lady... atmosfer�. Nie jest to spokojny dom.

Bastard wyci�gn�� chusteczk� i wytar�szy spocone czo�o westchn��:

� A wi�c, moja droga, zamiast doda� ci odwagi, sam zosta�em pora�ony historiami o duchach... O! Pan du Pan!

W istocie, kiedy Katarzyna i jej towarzysz skierowali si� ku schodom prowadz�cym do sali honorowej, pojawi� si� pierwszy oficer konetabla. Na jego widok ksi��� westchn�� z prawdziw� ulg�.

� Zechciej, panie, powiadomi� o naszym przybyciu. Zdaje si�, �e na g�rze odbywa si� jakie� wielkie zgromadzenie?

Rzeczywi�cie, na pi�trze wrza�o jak w ulu. Oficer sk�oni� si� i wyja�ni�:

� W istocie. M�j pan prosi�, bym zaprowadzi� pani� do ogrodu, dok�d schroni� si� wraz z cz�onkami Rady.

Katarzyna powstrzyma�a westchnienie ulgi. Obawia�a si� bowiem, �e Richemont zmusi j� do publicznych wyzna� w sali honorowej, gdzie z powodu wielkiego t�umu us�ysza�aby wyrok, nie zd��ywszy z�o�y� wystarczaj�cych wyja�nie�.

Odg�osy wype�niaj�ce pa�ac przestraszy�y j� ju� przy wej�ciu, tote� u�miechn�a si� uprzejmie do pana du Pan, kiedy ten zamierza� wskaza� jej drog� do ogrodu. Rzeczy jednak przybra�y gro�ny obr�t, gdy chcia� oddzieli� Katarzyn� od eskorty i zagrodzi� przej�cie panom z Owernii.

� Pan konetabl �yczy sobie rozmawia� z pani� de Montsalvy w �cis�ym gronie, mo�cipanowie! Pragnie, aby ta nieszcz�liwa sprawa zachowa�a w miar� mo�liwo�ci charakter rodzinny z powodu �cis�ych wi�z�w ��cz�cych go z rodem Montsalvych.

Amaury de Roquemaurel wyst�pi� z szeregu i stan�� obok pana du Pan, g�ruj�c nad nim o g�ow�.

� Jeste�my towarzyszami broni Arnolda de Montsalvy, jeste�my wi�c jego rodzin�, panie oficerze! Tak wi�c wejdziemy wszyscy razem, czy ci si� to podoba czy nie!

� Pozw�l im wej��, panie! � podj�� ksi���. � Stan� z boku i nie zbli�� si�, dop�ki nie zostan� wezwani. Bior� to na siebie!

� W takim razie ust�puj�. Chod�cie za mn�!

S�o�ce zalewa�o ogr�d, opadaj�cy �agodnym zboczem ku Sekwanie. Pod starymi czere�niami obsypanymi bia�ym kwieciem l�ni� zielony trawnik usiany fio�kami, pierwiosnkami i anemonami. Spomi�dzy g�szczu niebieskiego bzu prze�witywa�a rzeka.

Richemont oczekiwa� na Katarzyn�, siedz�c na kamiennej �awie i rozmawiaj�c z kilkoma panami.

Opr�cz Tristana Eremity trzymaj�cego si� nieco na uboczu, zaj�tego obserwacj� szpaka, by� w�r�d nich dow�dca burgundzki, Jean de Villiers de l�Isle Adam, i nowy namiestnik Pary�a, pan Filip de Ternant, pan Micha� de Lallier i jeden z najs�ynniejszych kapitan�w breto�skich, Jean de Rostrenen.

Podczas gdy Owerniacy stan�li nieruchomo u wej�cia, Katarzyna prowadzona przez Jana Orlea�skiego zbli�y�a si� do konetabla i ukl�k�a przed nim na kolano, jakby by� samym kr�lem.

Na jej widok rozmowa usta�a i wszystkie spojrzenia skierowa�y si� w jej stron�. Nast�pi�a chwila ciszy, kt�r� nieoczekiwanie zak��ci�y trele ptaka siedz�cego na ga��zi. Wreszcie przerwa� j� gard�owy, ponury g�os konetabla.

� A oto i jeste�, pani de Montsalvy! Nie spodziewa�em si� ciebie i z r�k� na sercu musz� przyzna�, �e twoje przybycie wcale mnie nie cieszy. Dodam zreszt�, �e po raz pierwszy.

Wst�p nie by� zach�caj�cy. Tymczasem konetabl wsta� i z kurtuazj� wskaza� jej miejsce na �awie obok siebie.

Katarzyna zlekcewa�ywszy zaproszenie stara�a si� doda� sobie animuszu. Ton konetabla zapowiada� ostr� walk�. Nie b�dzie to salonowa konwersacja. Tote� i ona odpar�a oschle:

� I ja tak�e nie ciesz� si� z tej wizyty, panie! Nie spodziewa�am si�, �e ledwo stan� w Pary�u, b�d� zmuszona b�aga� ci� o �ask�, a przyby�am poskar�y� si� na krzywd�, jak� mi wyrz�dzono. Zd��a�am wi�c do stolicy jako oskar�yciel, �eby jak przez z�e czary stan�� przed tob� jako oskar�ona!

� Nie jeste� o nic oskar�ona, pani!

� Kto oskar�a Arnolda de Monstalvy, oskar�a mnie sam�!

� Zgoda, za��my wi�c, �e jeste� oskar�ona o to, �e chcesz zmusi� mnie do czego�, na co wcale nie mam ochoty si� zgodzi�. Co za� do twej skargi... czy mo�esz powiedzie�, o co chodzi?

� Nie udawaj, panie, �e nie wiesz! Widz� tu pana Eremit�, kt�ry zapewne wspomnia� ci o przyczynie mego przybycia. Lecz je�li zale�y ci, bym sama o tym m�wi�a, to pragn� si� poskar�y� na krzywd�, jaka spotka�a mnie i moich poddanych. Poskar�y� si� na to, �e korzystaj�c z nieobecno�ci mego m�a i jego najlepszych rycerzy, B�rault d�Apchier wraz synami, �ami�c wszelkie prawa, napad� na Montsalvy, kt�re mo�e ju� w tej chwili zosta�o zdobyte. Skar�� si�, �e nie uda�o mi si� uzyska� pomocy ani od konsul�w Aurillac, ani od biskupa, gdy� ci obawiaj� si� napa�ci psa Kastylii, Villa-Andrando! Skar�� si� wreszcie, �e kaza�e� wtr�ci� do wi�zienia pana tej nieszcz�snej ziemi, jej najlepszego obro�c�, bez kt�rego ja i moi bliscy jeste�my bezpowrotnie skazani na zatrat�!

Gniewny g�os Katarzyny ni�s� si� po ogrodzie i kiedy wiadomo�� o napa�ci na Montsalvy dotar�a do uszu Owerniak�w, ci natychmiast porzucili swoje pow�ci�gliwe postawy, do kt�rych nie byli nawykli. W jednej chwili w ogrodzie zawrza�o, a dzielne chwaty chwyci�y za r�koje�ci szpad.

� Wiedzia�e�, panie, od wczoraj, �e w Montsalvy obl�enie, a my, synowie tej ziemi, nic o tym nie wiemy do tej pory! � atakowa� Renaud de Roquemaurel. � Tymczasem spieramy si� co do zas�u�onej �mierci jakiego� �otra, kiedy setki m�czyzn, kobiet i dzieci s� w zagro�eniu! To po to by�o wyrywa� Pary� z angielskich szpon�w, by pozwoli� rozb�jnikom dziesi�tkowa� reszt� ojczyzny? Zwr�� nam pana de Montsalvy, konetablu, i pozw�l odjecha�! Stracili�my ju� dosy� czasu!

Pan de Richemont uni�s� d�o�, by uciszy� wzburzenie.

� Spok�j, mo�cipanowie! Sprawa nie jest tak prosta, jak sobie wyobra�acie! Wierzcie mi, �e prawdziwym gniewem i b�lem przeszy�y mnie wie�ci z G�rnej Owernii i jak tylko to b�dzie mo�liwe, wy�l� tam pomoc...

� Jak tylko b�dzie mo�liwe? � zaprotestowa� Fabrefort. � To znaczy, kiedy wszyscy dobrzy mieszka�cy znajd� �mier� w murach Montsalvy, a B�rault d�Apchier zd��y umocni� swoje pozycje? W�ciek�y pies Kastylii Villa-Andrando jest w Saint-Pourqain i mieszka�cy Aurillac boj� si� jego przybycia. Co nam Pary�, je�li po powrocie do domu zastaniemy nasze zamki zaj�te, miasteczka puszczone z dymem, a �ony zgwa�cone? Nie pozostaniemy tu ani chwili d�u�ej!

� Ruszajcie tedy! Przecie si�� was przy sobie nie zatrzymam!

� Tak te� uczynimy � odpali� Roquemaurel � lecz nie sami! Chcemy Arnolda de Montsalvy, a je�li przyjdzie nam si�� wyrwa� go z waszej Bastylii, nie zawahamy si�! B�dziesz musia� walczy� ze swoimi wojskami, panie konetablu!

� Widzicie tylko w�asny interes! � rykn�� Richemont � Zapominacie, �e w zaledwie co zdobytym mie�cie sprawiedliwo�� musi by� bardziej surowa ni� gdzie indziej. Moje rozkazy by�y �cis�e, powiadomi�em te�, co grozi temu, kt�ry je z�amie! Pan de Montsalvy dobrze o tym wiedzia�, a jednak zrobi� swoje.

� Wszyscy post�piliby�my tak jak on, maj�c przed sob� morderc� w�asnego brata � wtr�ci� bastard.

� Nie m�w tak, panie bastardzie! � odpar� konetabl. � Nikt lepiej ni� ty sam nie potrafi stosowa� si� do rozkaz�w. Czy� ludno�� Pary�a b�dzie mia�a do mnie zaufanie, je�li nie udowodni�, �e jestem jedyn� w�adz� i przedstawicielem kr�la i nie przymykam oczu na tak jawne niepos�usze�stwo? Czy zapomnia�e�, �e da�em s�owo?

� Twoje s�owo nie jest warte g�owy Arnolda de Montsalvy � obruszy�a si� Katarzyna.

Richemont poblad� i zacz�� si� wycofywa�, jakby dosta� policzek, Katarzyna za� rzuci�a si� na kolana.

� Przebacz mi, panie! � krzykn�a b�agalnie � nie miej mi za z�e, �em wyrzek�a te s�owa! M�j j�zyk by� szybszy ni� moje my�li. Wierz mi jednak, �e od kiedy wiem, �e Arnoldowi grozi �miertelne niebezpiecze�stwo, i to z takiego b�ahego powodu, nie panuj� nad sob�!

� Zabi� wi�nia � odpar� uparcie Breto�czyk � kt�remu ja darowa�em �ycie. Czy s�dzicie, �e sam nie mia�em ochoty powiesi� �otra na pierwszej lepszej ga��zi, tego t�ustego wieprza, kt�rego t�pe zacietrzewienie przyczyni�o si� do �mierci Joanny? A jednak powstrzyma�em si�! A teraz wsta�, Katarzyno, nie podoba mi si�, �e kl�czysz u mych st�p!

� Nie wstan�, dop�ki nie uzyskam tego, o co ci� prosz�! Wiem wszak�e, jak wielkie jest przewinienie mego ma��onka, poniewa� podwa�y� s�owo dane przez ksi�cia, i to ksi�cia najbardziej prawego, jakiego nasza ziemia nosi�a!

W tej chwili wsta� z miejsca cz�owiek, kt�ry do tej pory milcza�. By� to namiestnik kupc�w, Micha� de Lallier, kt�ry sk�oniwszy si� przed Katarzyn� rzek�:

� Zechciej zrozumie�, pani, �e lud Pary�a, kt�ry tak spontanicznie odda� si� swemu prawowitemu w�adcy, kr�lowi Francji, Karolowi, niech B�g zachowa go w zdrowiu, ten lud w�a�nie jak zareaguje, je�li jego przedstawiciel zacznie sprawowanie w�adzy od omijania prawa? To mnie i moim �awnikom ksi��� da� s�owo. Nie mam prawa mu go zwr�ci�.

� Dlaczego, panie? Dlaczego? � j�kn�a Katarzyna.

� Poniewa� musz� uwzgl�dni� skarg� wdowy Legoix. Jej dom zosta� z�upiony, a i ona solidnie poturbowana; liczy�a tylko na to, �e ujdzie st�d wraz z m�em. Teraz, kiedy Arnold go zabi�, nie pozosta�o jej ju� nic.

� Czy b�dzie bogatsza i szcz�liwsza, je�li i m�j zostanie zabity?

� Szlachetna pani � odpar� stary cz�owiek � ty jeste� ja�nie pani� i tacy zwykli ludzie nic dla ciebie nie znacz�...

� Wilhelm Legoix nie by� prostym cz�owiekiem. By� wielkim mieszczaninem, cz�owiekiem bogatym!

� By� mo�e, lecz dla ciebie to tylko zwyk�y mieszczanin, podobnie jak ja i wi�kszo�� mieszka�c�w tego miasta. Pary�, szlachetna pani, to g��wnie lud, mieszczanie, a szlachty tu niewiele. Wielcy panowie s� daleko, zaj�ci wojaczk� i turniejami. Przyznaj�, Wilhelm Legoix zabi� brata pana de Montsalvy, lecz dzia�o si� to w czasach wojennych, pani...

Nagle Katarzyna poderwa�a si� i stan�a twarz� w twarz z namiestnikiem.

� W czasach wojennych? Nie, panie, to nie by�y czasy wojenne, tylko zwyk�e zamieszki!

� Pani raczysz �onglowa� s�owami. Powinienem rzec: wojny domowej, lecz co ty pani mo�esz o tamtych czasach wiedzie�. Pewnie jako dziecko pilnowano ci� w ciep�ych pieleszach gdzie� daleko st�d w warownym zamku...

� Nie, panie � przerwa�a Katarzyna � nie by�am wtedy daleko st�d, poniewa� urodzi�am si� w Pary�u i w strasznych czasach Caboche�a by�am przy tym, kiedy Wilhelm Legoix zmasakrowa� Micha�a de Montsalvy, a jego krew spryska�a moj� dziewcz�c� sukienk�...

� Jak�e to? Niemo�liwe!

� Mo�liwe, przypominasz sobie mo�e, panie, z�otnika Gauchera Legoix, u kt�rego zamawia�e� takie pi�kne puchary?

Stary namiestnik i konetabl zadr�eli jednocze�nie.

� Legoix? Co to ma znaczy�?

� To, �e jestem c�rk� z�otnika Legoix, a tym samym kuzynk� nikczemnika, kt�rego chcecie pom�ci�. I cho� jestem kuzynk�, sama ��da�abym jego g�owy, gdyby Arnold go nie zabi�!

� Z jakiego powodu? S�dz�, �e Montsalvy w tamtych czasach nie byli nikim innym dla rodziny z�otnika, jak mo�e zwyk�ymi klientami?

Pogardliwy ton nie uszed� uwagi Katarzyny, kt�ra przypomnia�a sobie, jak Tristan przestrzega� j� przed wyjawianiem swego pochodzenia, lecz mo�e wyjawienie tej tajemnicy przyczyni�oby si� do uratowania Arnolda? W jej fio�kowych oczach nie by�o wi�c �ladu upokorzenia, kiedy spojrza�a na Richemonta, lecz wynios�a duma.

� Nie, nie byli klientami! Powiem wi�cej: byli nam zupe�nie nie znani! Tote� nie za zabicie Micha�a de Montsalvy ��da�abym teraz g�owy kuzyna Legoix, lecz za to, �e powiesi� mego ojca a swego kuzyna na szyldzie sklepowym, i za to, �e nast�pnie podpali� nasz dom. A Micha� wiedziony na rze� przez ��dny krwi t�um znalaz� schronienie w naszym domu. Zgubi�a go zdrada s�u��cej. Widzia�am na w�asne oczy, a mia�am wtedy 13 lat, jak Legoix podni�s� rze�nicki top�r i jak odr�ba� g�ow� siedemnastoletniemu ch�opcu, kt�ry nie mia� broni!

Zach�cona pomrukiem grozy, jaki wywo�a�y te s�owa, Katarzyna przesta�a m�wi� do Micha�a de Lallier i zwr�ci�a si� napastliwie w stron� konetabla:

� Tamtego dnia, panie, w pa�acu Saint-Pol, opanowanego przez gawied�, odwiedzi�am kobiet�, kt�ra jest teraz... twoj� �on�, a kt�ra wtedy by�a ksi�n� Gujenny. Widzia�am j� szlochaj�c�, b�agaj�c� swego ojca i okrutn� gawied�, �eby oszcz�dzili Micha�a, kt�ry by� jej paziem i kt�rego kocha�a nad �ycie! Gdyby pani de Richemont by�a tutaj, ona pierwsza prosi�aby o �ask� dla Arnolda, jego brata!

� Moja �ona � g�os Richemonta najwyra�niej zadr�a�.

� Ale� tak, twoja �ona, panie! Czy zapomnia�e� ju� o pojedynku w Arras, gdzie Arnold walczy� o honor swego ksi�cia? Czy zapomnia�e�, jak ksi�na Gujenny, z kt�r� by�e� �wie�o zar�czony, przywi�za�a swoje barwy do lancy mojego m�a? Przypomnij sobie, panie! Jej przyja�� dla nas jest starsza ni� twoja!

Richemont potrz�sn�� g�ow�, jakby chcia� przep�dzi� jak�� niezno�n� my�l.

� Starsza? Lecz niewiele, skoro po raz pierwszy spotka�em Arnolda de Montsalvy pod Azincourt i widzia�em, jak walczy.

Zdawa�o si�, �e w konetablu rozgorza�a jaka� wewn�trzna walka na wspomnienie tamtych lat i �e chcia�by przerwa� rozmow�, nie mog�c decydowa�, i �e decyzja nale�a�a do tego pi�knego starca w d�ugiej szacie z granatowego aksamitu, kt�ry spogl�da� na Katarzyn� w zamy�leniu. Dlatego do niego skierowa�a swoje s�owa i swoje b�aganie:

� Panie namiestniku, ja, Katarzyna Legoix, prosz� ci� o sprawiedliwy wyrok dla Wilhelma Legoix, zab�jcy mego ojca i Micha�a de Montsalvy, a poniewa� kara zosta�a mu ju� wymierzona, prosz� pokornie o �ask� dla tego, kt�ry by� jej narz�dziem...

Zaleg�a g��boka cisza. Wszyscy wstrzymali oddechy �wiadomi powagi sytuacji... a tak�e zaw�adni�ci wzruszaj�cym pi�knem stoj�cej w�r�d nich kobiety z oczami b�yszcz�cymi od �ez, kt�ra wyci�ga�a swe delikatne, bia�e d�onie w b�agalnym ge�cie w stron� starego namiestnika kupc�w.

On zreszt� tak�e spogl�da� na ni� swymi wyblak�ymi oczami starca, w kt�rych duma zabarwiona by�a czu�o�ci�.

� A wi�c to ty jeste� t� ma�� dziewczynk�, kt�r� ongi� widzia�em bawi�c� si� lalkami w domu mistrza Gauchera? Wybacz, ale nic nie wiedzia�em o jego strasznym ko�cu. Nie by�o mnie w Pary�u w tamte okrutne dni... Tylu ludzi zgin�o od tej pory...

� Wi�c, panie... przez lito��... nie skazuj jeszcze jednego! Panowie z Burgundii r�wnie� patrzyli na ni� jak zauroczeni, a pan Villiers de l�Isle Adam wyszepta� machinalnie:

� Trzeba mu darowa�, konetablu! Domagam si� tego g�o�no w imieniu mego pana, ksi�cia Filipa Burgundzkiego, kt�ry gdyby by� w�r�d nas, sam ��da�by tego w imi� sprawiedliwo�ci... i w imi� rycerstwa!

Kamienna twarz Richemonta o�ywi�a si� zaciekawiona, jakby konetabl nie wiedzia�, o co chodzi.

� Rycerstwa, powiadasz?

� Ale� oczywi�cie!

U�miechn�wszy si� nieznacznie i nie spuszczaj�c wzroku z Katarzyny, Villiers de l�Isle Adam poprawi� sw�j ci�ki naszyjnik Z�otego Runa zdobi�cy jego surowy, czarny �upan i rzek�:

� Wszyscy wiedz� na dworze Burgundii, jaki �al po stracie kobiety o z�ocistych splotach pchn�� ksi�cia Filipa do za�o�enia zakonu, kt�rego odznak� my, jego wierni poddani, dumnie nosimy, gdy� jest on najszlachetniejszy ze szlachetnych. Oto dlaczego prosz� o �ask� w imieniu rycerstwa... oraz dlatego, i� uwa�am, �e racja jest po stronie pani de Montsalvy.

Richemont zmarszczy� brwi i zdawa� si� zastanawia�. Katarzyna usi�owa�a �ciszy� oszala�e �omotanie serca i wstrzyma�a oddech. Jednocze�nie kurczowo zaciska�a d�o� bastarda. To do niego nieoczekiwanie skierowa� swe s�owa konetabl:

� Co radzisz, bastardzie?

� U�askawi� oczywi�cie! Tylko po to tu przyszed�em!

� A ty, panie de Ternant? Namiestnik Pary�a wzruszy� ramionami.

� U�askawi�, panie konetablu!

� A ty, Rostrenen?

� U�askawi�, panie! Tego domaga si� sprawiedliwo��! � oznajmi� breto�ski kapitan.

Richemont nawet nie pr�bowa� pyta� o zdanie rycerzy z Owernii, lecz oni nie pozwolili, by o nich zapomniano. Ich gromkie g�osy zabrzmia�y zgodnym ch�rem:

� U�askawi�! U�askawi�!

� Ruszajmy uwolni� Montsalvy�ego! � zagrzmia� Renaud de Roquemaurel. � W drog� do Owernii. Czekaj� tam na nas!

Wed�ug jasnow�osego olbrzyma sprawa by�a ostatecznie za�atwiona i nie pozosta�o nic innego do zrobienia jak pobiec do Bastylii i wydoby� ze� wi�nia.

Richemont jednak mia� inne zdanie w tej materii.

� Hola, hola, panie rycerzu! Nie wszystko zosta�o jeszcze powiedziane! Mistrz Micha� de Lallier nie wyda� wyroku, a wiecie przecie�, �e rozstrzygni�cie nale�y do niego i tylko do niego, niezale�nie od tego, jaka jest opinia og�u. Tak wi�c, panie namiestniku, doda� �ywo, widz�c gro�ne miny Owerniak�w, jaka jest twoja decyzja? Czy pan de Montsalvy powinien �y� czy umrze�, szlachetny starcze?

� �y�, panie, za twoim pozwoleniem. W �wietle poznanych okoliczno�ci nikt nie ma prawa go skaza�. Chcia�bym jednak, aby wiedzia�, �e nie zawdzi�cza u�askawienia temu, i� jest wielkim panem, ani s�uszno�ci zemsty... lecz wspomnieniu m�cze�stwa skromnego z�otnika, kt�rego, gdyby �y�, by� mo�e wstydzi�by si� nazwa� swoim te�ciem.

� Nie b�dzie si� wstydzi�! � obieca� Richemont.

� W takim razie pozwolisz, panie, �e si� oddal�, gdy� musz� teraz uda� si� do Domu Pod Kolumnami, aby zda� relacj� z mojej decyzji naszym �awnikom.

Jestem pewien, �e w zupe�no�ci zgodz� si� ze mn�.

� Czy s�dzisz, panie, �e lud tak�e? Staruszek u�miechn�� si� dobrotliwie.

� Jeszcze dzisiaj wieczorem przem�wi� do ludu, powiadamiaj�c, �e sam zaproponowa�em ci, panie, zwolnienie z danego s�owa i prosi�em o u�askawienie winnego.

� Czy wyjawisz pow�d u�askawienia? � spyta�a nie�mia�o Katarzyna.

� Oczywi�cie, pani! Lud, kt�ry ja reprezentuj�, musi zrozumie�. Zgodzi si�, �e �ycie jednego z nich kosztowa�o �ycie drugiego, natomiast w stanie podniecenia, w jakim si� znajduje, pewnie nie zgodzi�by si�, gdyby chodzi�o o ja�nie pana. Teraz, zanim was opuszcz�, pozw�l mi, pani, powiedzie�, �e jestem szcz�liwy z poznania ci�... i dumny, �e c�rka Pary�a zasz�a tak wysoko. Czy podasz mi sw� d�o�?

Katarzyna spontanicznie nadstawi�a policzek i sama uca�owa�a starca gor�co.

� Dzi�kuj�, panie namiestniku! Dzi�kuj� ci z ca�ego serca! Nigdy o tobie nie zapomn� i b�d� si� za ciebie modli�a!

Kiedy Micha� de Lallier oddala� si� wraz z Owerniakami, Janem de Rostrenenem i dwoma panami z Burgundii, kt�rzy nie omieszkali sk�oni� si� Katarzynie tak g��boko, jakby ci�gle by�a kr�low� serca ksi�cia Filipa, Richemont delikatnie wyj�� d�o� Katarzyny z d�oni bastarda i przyci�gn�� j� ku sobie na kamienn� �aw�.

� Spocznij teraz ko�o mnie, skoro� zwyci�y�a, pi�kna amazonko, i pozw�l mi si� na ciebie napatrze�! Na Boga! Jaka� ty pi�kna! Pi�kniejsza ni� �arnowce w mojej rodzinnej Bretanii, kiedy s�o�ce pie�ci je i kiedy ��ciej� w s�o�cu na landach! My�l�, �e gdybym tak nie kocha� swojej �ony, zakocha�bym si� w tobie! U�miecha� si� do niej promiennie, a ca�y jego gniew i ura�ona duma ulotni�y si�, szcz�liwy, �e uchroni� star� przyja��.

Poniewa� Katarzynie le�a�y na sercu s�owa �klienci Montsalvy�, postanowi�a troch� si� zem�ci�.

� Tak wi�c, panie, sadzasz obok siebie c�rk� prostego z�otnika... kt�rego cz�onkowie waszej rodziny r�wnie� mogli ongi� by� klientami.

Konetabl wybuchn�� �miechem.

� Trafi�a�! Zas�u�y�em na to! Przebacz mi, Katarzyno, ta sprawa dra�ni�a mnie jak uk�ucie komarzycy! Wiesz dobrze, �e nale�ysz do grona tych nielicznych, dla kt�rych urodzenie nie ma znaczenia. A teraz opowiedz mi o sobie, o mojej chrze�nicy Izabelce i o twoich pi�knych ziemiach. Po�l� ci pomoc, bo ta twoja dzika eskorta mo�e by� niewystarczaj�ca.

� I ja si� przy��cz�! � o�wiadczy� bastard. � Montsalvy i ja szybko nauczymy rozumu t� band� rozb�jnik�w!

� Nie ma mowy! Potrzebuj� ci� tutaj, w Pary�u. A poza tym krew orlea�ska do utarcia nosa n�dznym rozb�jnikom to by�aby lekka przesada. Zajm� si� tym p�niej, kiedy pan de Montsalvy do��czy do nas.

� Przyjdzie tu? � krzykn�a Katarzyna zarumieniona z rado�ci.

� Oczywi�cie, �e przyjdzie! Rostrenen poszed� po niego, a Bastylia nie jest daleko. Czy s�dzisz, �e m�g�bym swoj� osob� zaprz�ta� ci g�ow�, wiedz�c, �e palisz si�, by go ujrze�? Chcia�bym jednak mie� zaszczyt po��czenia was. Mam chyba prawo do ma�ej nagrody?

� Do nagrody i do naszej dozgonnej wdzi�czno�ci, panie! Dzi�ki tobie odnalaz�am wreszcie spok�j duszy i szcz�cie...

� Tak naprawd� odnajdziesz je wtedy dopiero, gdy tw�j ma��onek si� tutaj pojawi � stwierdzi� konetabl dostrzeg�szy, �e Katarzyna b��dzi nerwowo wzrokiem w czelu�ciach ogrodu, czekaj�c, a� uka�e si� znajoma, wysoka posta�.

U�miechn�a si� do niego zmieszana.

� Rzeczywi�cie, pilno mi go ujrze�.

� Cierpliwo�ci, zaraz tu b�dzie!

Po chwili rzeczywi�cie wr�ci� Rostrenen, lecz sam, i do tego zdradza� wielkie oznaki wzburzenia, tak �e Katarzyna ogarni�ta z�ymi przeczuciami poblad�a i poderwa�a si� z �awy. Richemont zrobi� to samo.

� A gdzie Montsalvy? � rzuci� nerwowo.

� Uciek�! � wydoby� z siebie Rostrenen trac�c dech, gdy� bieg� od samej Bastylii. � Pom�g� mu jaki� nieznany mnich... zabili pi�ciu ludzi!

Nagle ca�y ukwiecony ogr�d, wiosenne s�o�ce zapad�y si� dla Katarzyny w ogarniaj�cej j� fali rozpaczy. B�l by� prawie cielesny i odebra� jej dech. Zamkn�a oczy pragn�c �mierci, lecz niebiosa nie chcia�y okaza� mi�osierdzia.

Zamkn�wszy si� w swoim pokoju w ober�y, ukrywszy g�ow� w ramionach, Katarzyna p�aka�a ju� od godziny, zatraciwszy poczucie istnienia. Cios, jaki otrzyma�a w ogrodzie pa�acu Pod Je�ozwierzem, by� tak nieoczekiwany, �e po odniesionym dopiero co zwyci�stwie zbi� j� ca�kowicie z n�g. Tristan odprowadziwszy j� do ober�y kaza� jej nie wychodzi� i czeka� na wiadomo�ci, kt�re spodziewa� si� jak najrychlej uzyska�. Zupe�nie odr�twia�a, nie zwraca�a uwagi na otoczenie; �y�a w niej tylko jedna dojmuj�ca my�l, okrutna jak ig�a dra�ni�ca ran�: �Wszystko stracone... wszystko stracone!...�

My�l ta wirowa�a w jej g�owie, pl�cz�c i rozpl�tuj�c swoje spirale a� do zupe�nego zatracenia swojego sensu.

Jak ranne zwierz� szukaj�ce schronienia w norze, nie przyj�a zaproszenia bastarda, przej�tego szczerze jej rozpacz�, kt�ry proponowa� jej go�cin� w pa�acu des Tournelles, �eby nie czu�a si� taka osamotniona.

Czy� nie nale�a�o si� jednak przyzwyczai� do my�li, �e od tej pory b�dzie sama? Przecie� ucieczk� Arnolda pi�ciu ludzi przyp�aci�o �yciem, wi�c od tej chwili nie b�dzie nikim wi�cej jak wygna�cem, wykluczonym ze szlachty, �ciganym przez sprawiedliwo��.

Co si� wtedy stanie z ni� i dzie�mi, je�li dla ukarania winnego Richemont uzyska decyzj� kr�la, by odebra� im posiad�o�ci i odda� innemu, lub je�li po prostu zapomni je odebra� B�raultowi? Gdzie p�jd� szuka� schronienia, kiedy ludzie Wilka z G�vaudan zamkn� przed nimi bramy Montsalvy?

Zdawa�o si� jej, �e s�yszy jeszcze g�os konetabla, kt�ry dopiero co taki serdeczny, na powr�t sta� si� osch�y i gro�ny:

�G�upiec! Co za szale�stwo pchn�o go do podobnego czynu? Zgin�li ludzie, nasi ludzie. Teraz, nawet gdybym chcia�, nie mog� post�pi� inaczej, tylko kaza� �ciga� tego nieudacznika i sprowadzi� go tu �ywego czy martwego�.

Gdyby nie obecno�� Tristana i bastarda w ogrodzie, chyba by wyzion�a ducha s�ysz�c te s�owa. Lecz oni podtrzymali j�, przyprowadzili powoli do gospody i oddali w r�ce im� pani Renaudot, �eby zaprowadzi�a j� do pokoju, pomog�a jej rozebra� si� i po�o�y� do ��ka.

Ale Katarzyna nie chcia�a niczego i nikogo. Chcia�a zosta� sama, sama z tym przekle�stwem, kt�re ci��y�o nad jej �yciem i kt�re od wielu lat niezmiennie stawia�o na jej drodze wojn� i przemoc, gdy tylko zdawa�o si� jej, �e wreszcie osi�gn�a szcz�cie.

Czyja� r�ka delikatnie podnios�a jej g�ow�, a do nozdrzy dotar�a mi�a wo� ciep�ego napoju.

� Wypij to, biedna pani! � us�ysza�a przyjazny g�os ober�ystki. � To ci dobrze zrobi.

Katarzyna chcia�a odm�wi�, lecz nie mia�a si�y, a puchar ju� dotyka� jej ust, kt�re poczu�y smak grzanego wina, z cukrem i cynamonem. Nie opiera�a si� d�u�ej i nawet nie otwieraj�c oczu chwyci�a puchar obur�cz, pij�c ma�ymi, ostro�nymi �ykami, gdy� nap�j by� gor�cy.

� O s�odki Jezusie! � j�kn�a mo�ci pani Renaudot, widz�c pooran� od �ez twarz swego go�cia. Jak�e to mo�na doprowadzi� si� do takiego stanu?

Wrodzona dyskrecja i obycie z r�n� klientel� kaza�y jej nie stawia� �adnych pyta�, tylko zacz�a si� krz�ta� z niezwyk�� dla siebie delikatno�ci�, przynios�a zimnej wody i cienkie p��tno, kt�rym ostro�nie przetar�a spuchni�t� twarz m�odej kobiety.

Katarzyna, zamkn�wszy oczy, pozwala�a robi� ze sob� wszystko, wyobra�aj�c sobie, �e ma przy sobie Sar�. Ogarn�o j� uczucie ca�kowitego opuszczenia. Ca�y jej �wiat si� zawali�. By�a sama we wrogim �wiecie, w kt�rym nie mog�a si� skry�. Prawdziwe by�o tylko pachn�ce wino, ciep�e i przyjazne, rozgrzewaj�ce j� w �rodku.

Po wychyleniu pucharu otworzy�a oczy, spojrza�a na im� Renaudot ze zdziwieniem i za��da�a:

� Jeszcze!

� Jeszcze? � zdziwi�a si� dobra kobieta. � Po tym winie g�owa szybko si� kr�ci.

� To dobrze! Chc�, �eby mi si� zakr�ci�o, i to jak najszybciej... �ebym ca�kiem zapomnia�a, kim jestem!

� Chce pani zapomnie�, kim jest? Dlaczego?... Czy tak bardzo ci ci�ko?

� Oj, bardzo! � przyzna�a Katarzyna. � Mia�am trzy nazwiska! Kiedy si� nie ma �adnego, cz�owiek musi lepiej si� czu�... Przynie� no mi jeszcze tego wina! Smakuje mi!

Pe�ny puchar wina, przy pustym �o��dku, szybko poszed� jej do g�owy.

Kiedy ober�ystka znikn�a, aby spe�ni� jej pro�b�, Katarzyna rozejrza�a si� wok�. W pokoju zalega�a jakby mg�a, rozmywaj�ca zarysy bielonych �cian, strop�w z grubo ciosanych belek pokrytych s�kami, ma�ych, zielonkawych szybek w oknie i ��ka pokrytego kap� w ostrym, czerwonym kolorze, kt�re wygl�da�o jak olbrzymia, dojrza�a truskawka, mi�kka i ciep�a.

Zamarzy�a nagle, by si� zag��bi� w mi�kkim pos�aniu. ��ko jest najlepszym wynalazkiem na ziemi dla cierpi�cego na ciele czy duszy. Mo�na w nim do woli poci� si� w gor�czce, j�cze� z b�lu, umiera� z rozkoszy czy choroby, zapa�� si� w g��boki sen i zapomnie� o �wiecie, wojnach, o niesprawiedliwo�ci i szale�stwie ludzkim, rodzi� w nim dzieci sp�odzone w jego bezpiecznych ciemno�ciach, kocha� si�...

Poch�oni�ta mglistymi my�lami, wywo�anymi zm�czeniem i oparami wypitego wina, na nowo wybuchn�a szlochem i run�a do po�cieli, by wyp�aka� ca�� swoj� rozpacz.

Mi�o�� dla niej oznacza�a Arnolda! Dlaczego musia�a kocha� tego egoist�, raptownika i zazdro�nika? Ju� tyle przez niego wycierpia�a. Przez jego nienawi�� i pogard�, kiedy widzia� w niej tylko jedn� ze znienawidzonej rodziny Legoix; przez jego dum�, kt�ra pchn�a go do ca�kowitej abnegacji, kiedy b�d�c przekonany, �e zachorowa� na tr�d, odci�� si� od niej ca�kowicie, nie pozwalaj�c, by sz�a za nim do strasznego leprozorium; przez jego gwa�town� zmys�owo��, kiedy to odnalaz�a go w Grenadzie w ramionach niebezpiecznej ksi�niczki Zobeidy; przez jego zami�owanie do wojaczki i do przelewania krwi, kt�re, po tylu obietnicach �ju� nigdy wi�cej�, doprowadzi�o do tego, �e znowu j� opu�ci�, by oddawa� si� swoim m�skim przygodom, kt�re kocha� najbardziej na �wiecie. A czy wczoraj pomy�la� o niej, czy pomy�la�, �e wbrew rozkazom s�ucha� tylko swojej zemsty? Czy zamkni�ty w Bastylii nie pomy�la� o tym, �e jego towarzysze broni zrobi� wszystko, by wyrok by� jak naj�agodniejszy, lecz sam skaza� si� na najgorsze, uciekaj�c z wi�zienia i zostawiaj�c za sob� krwawy �lad.

Tristan po powrocie zasta� gospodyni� stoj�c� na �rodku pokoju z dymi�cym dzbanem, przypatruj�c� si� z zak�opotaniem ��ku z po�ciel� w nie�adzie i wystaj�cymi tu i �wdzie fa�dami czarnego aksamitu podbitego gronostajem, fragmentami bia�ej koronki i d�ugim, rozplecionym, jasnym warkoczem.

Tristan spojrza� na im� Renaudot pytaj�cym wzrokiem:

� Co tam przynie�li�cie?

� Grzanego wina z cynamonem... Przynios�am jej jeden puchar, �eby przysz�a do siebie, a ona wypi�a go duszkiem... Potem poprosi�a, �ebym przynios�a jeszcze... Zastanawiam si�, czy si� od tego nie rozchoruje.

� Oczywi�cie! Dajcie mi to i znikajcie!... By�bym zapomnia�: wkr�tce wr�c� tu rycerze z Owernii. Ka�cie im zaczeka� i przyjd�cie po mnie.

Kiedy za ober�ystk� zamkn�y si� drzwi, Tristan wychyli� po�ow� dzbana, przygl�daj�c si� z zak�opotaniem ��ku, z kt�rego dochodzi�a lekka czkawka. Doszed�szy do wniosku, �e z Katarzyn� nie nale�y si� cacka�, postawi� dzban na stole, podszed� do ��ka, wsun�� r�ce pod po�ciel i wyci�gn�� ze� Katarzyn� z rozpuszczonymi w�osami, twarz� czerwon� od �ez i zafarbowan� od kapy, kt�ra pu�ci�a kolor. Rozpi�ty dekolt ukazywa� chudy obojczyk, opalone rami� i impertyneck� pier�. Na ten widok Tristan zaczerwieni� si� jak burak i po�piesznie pier� nakry�.

Katarzyna spojrza�a na� nieszcz�liwie i wyci�gn�wszy w stron� pucharu szczup�e d�onie, wyszepta�a niepewnie:

� Daj mi si� napi�, przyjacielu...

� Dosy� ju� wypi�a�, pani! Sp�jrz na siebie: jeste� na wp� pijana!

� By� mo�e... I tym lepiej!... Nie jestem ju� taka nieszcz�liwa. Wino dobrze mi zrobi�o... Dzi�ki niemu mo�na zapomnie�. Daj mi wina, Tristanie!

� Co to to nie! Co tak bardzo chcesz wymaza� z pami�ci, Katarzyno, i dlaczego? Nie pora na to! Czy wiesz, �e tw�j m�� potrzebuje ci� bardziej ni� kiedykolwiek?

Katarzyna potrz�sn�a g�ow�, jakby walczy�a z burz�, a jej rozplecione w�osy ta�czy�y wok� jak z�ote liany.

� Arnold zawsze mnie potrzebuje! Zawsze! Lecz nigdy nikt mnie nie zapyta, czy ja nie potrzebuj� Arnolda! Jestem jego rzecz�, jego odpoczynkiem, jego rozrywk�, gospodyni� w jego domu i pierwsz� wasalk�, jego kochank� i jego s�u��c�... A mo�e ja chcia�abym przede wszystkim by� kobiet� kochan�? Dlaczego ja nigdy nie mog� bra�, zamiast ci�gle tylko dawa� i dawa�? Uczyni� ze mnie swoj� niewolnic�, przyku� mnie do siebie, do swego nazwiska, swojej ziemi, swoich dzieci... swoich pieszczot! Jestem �jego� �on�... do tego stopnia, �e w chwilach takich jak ta zapomina o mnie zupe�nie, s�uchaj�c tylko swego egoistycznego szale�stwa! Dlaczego wi�c przychodzisz, by mi powiedzie�, �e jest �moim� ma��onkiem? Nie moim, Tristanie, lecz wojny, ot co!

Nagle przylgn�a do piersi Tristana, otoczy�a jego szyj� ramionami i staj�c na czubkach palc�w, przytuli�a si� do niego.

� Taka mi�o��, przyjacielu, to prawdziwe niewolnictwo, i to najgorsze ze wszystkich! Przychodz� takie chwile, kiedy pragn�abym wyzwoli� si� z kr�puj�cych mnie p�t. Mo�e ty by� mi w tym pom�g�?...

Niewzruszony zazwyczaj Flamand poczu�, �e krew si� w nim burzy. Spodziewa� si�, �e zastanie Katarzyn� z�aman�, zamienion� przez b�l i rozpacz w strz�p istoty ludzkiej, a tymczasem zasta� kobiet� upojon� winem i gniewem, daj�c� upust swojej urazie, swojej z�o�ci, potrzebie mi�o�ci � wszystko to w niedba�ym stroju przyprawiaj�cym go o zawr�t g�owy.

Zmieszany ogarniaj�cym go zapachem kobieco�ci i w�ciek�y, �e nie panuje nad wzburzonymi zmys�ami, pr�bowa� odepchn�� j� od siebie, lecz ona jeszcze mocniej uczepi�a si� jego szyi.

M�cz�c si�, jakby przypalano go rozpalonym �elazem, wyszepta� ochryple: � Katarzyno, pani m�wi od rzeczy! Czas nagli!

� Nie szkodzi! Nie chc� wi�cej o niczym s�ysze�, nie chc� o nic wi�cej walczy�... nie chc� by� szefem wojny! Chc� by� kobiet�... niczym poza tym...

chc� by� kochana!

� Katarzyno, ocknij si�!... Pu�� mnie!...

� Nie, nie puszcz�! Wiem, �e od dawna kochasz si� we mnie, a ja dosy� mam samotno�ci! Potrzebuj�, by kto� opiekowa� si� mn�, �eby �y� dla mnie, ze mn�! Co mi po cz�owieku, kt�rego my�li zaprz�tni�te s� zabijaniem albo �eby samemu zgin�� w imi� s�awy?

� Na razie musisz go uchroni� przed najgorszym, musisz ochroni� ojca twoich dzieci, a sobie... jedynego pana i w�adc�, jakiego jeste� w stanie zaakceptowa�! Co do mnie... mylisz si� srodze, pr�buj�c wodzi� mnie na pokuszenie. Kocham ci�, to prawda, lecz jestem ulepiony z tej samej gliny co tw�j Arnold, jestem podobny do niego! Mo�e nawet i gorszy, gdy� ja... marz� o w�adzy! Otrz��nij si� i wr�� do niego! Jak s�dzisz, co by sobie pomy�la�, gdyby ci� ujrza� w tej chwili? �e zachowujesz si� jak wielka pani?

Odchyli�a g�ow� do ty�u, ukazuj�c widok swych zamglonych oczu, wilgotnych, p�otwartych ust z ma�ymi, b�yszcz�cymi z�bkami.

� Nie jestem wcale wielk� dam� � szepn�a przeci�gaj�c si� przymilnie jak kotka � lecz zwyk�� dziewczyn� z Pontau-Change. Prost� dziewczyn�, tak jak ty jeste� prostym ch�opakiem. Tristanie! My nie urodzili�my si� na �wieczniku! Dlaczego nie mieliby�my si� kocha�? Mo�e dzi�ki tobie zapomnia�abym o moim bezlitosnym panu.

Tristan trac�c dech czu�, �e serce wali mu jak m�ot, jeszcze chwila w tej niemo�liwej do wytrzymania sytuacji mo�e go zgubi�, je�li nie opanuje gwa�townego dzikiego po��dania. Jeszcze chwila, a zerwie z niej t� sukni� w nie�adzie, odkrywaj�c� jego oczom tyle fascynuj�cych rzeczy, i rzuci j� na ��ko, by odkry� sekrety jej kobieco�ci... Wytrzyma�o�� Tantala te� mia�a pewne granice i Tristan poczu�, �e... s�odko p�ynie...

Ciche skrobanie do drzwi nast�pi�o w sam� por�. Mia� zroszone potem czo�o, mokre w�osy i ca�y dr�a� jak w febrze.

Nadludzkim wysi�kiem zmusi� ramiona oplataj�ce jego szyj�, �eby go uwolni�y.

� Dosy� tego! � z�yma� si�. � Nie s�yszysz, pani, �e kto� puka? Pukanie nasili�o si�. W ko�cu, nie mog�c si� doczeka� zaproszenia, jejmo�� Renaudot poufa�ym szeptem informowa�a przez drzwi, �e rycerze z Owernii czekaj� na dole i �e bardzo im spieszno.

Tristan nie s�uchaj�c d�u�ej protest�w Katarzyny, podbieg� do dzbana z wod� i za pomoc� r�cznika spryska� twarz i szyj� Katarzyny, odpowiadaj�c jednocze�nie gospodyni:

� Daj im najlepszego wina i ka� chwilk� poczeka�! Pani zemdla�a. Cuc� j�!

� Nie potrzeba ci pomocy? � dobieg�o zza drzwi.

� Nie! Ju� jest dobrze!

Zacisn�wszy z�by Tristan zamieni� si� w garderobian�: ze zr�czno�ci�, o kt�r� nikt by go nie pos�dzi�, poprawi� sukienk�, wyprostowa� fa�dy i uczesa� z zapa�em, kt�ry wznieci� protesty ofiary. Szybko spl�t� warkocze, zwin�� je nad uszami i chwyciwszy urwany od spiczastego stroika woal, zakry� nim ramiona i szyj� kobiety.

Nast�pnie, oceniwszy wnikliwie rezultat swych zabieg�w, stwierdzi�:

� Ju� lepiej! Wygl�dasz ca�kiem nie�le!

Tymczasem zawr�t g�owy Katarzyny ust�pi� g��bokiemu za�enowaniu.

� Przyjacielu � zacz�a nie�mia�o � chcia�abym ci wyzna�, jak bardzo mi wstyd!... To wino... i moja z�o��... Chyba straci�am g�ow�... Nawet boj� si� pomy�le�, co teraz o mnie s�dzisz...

Tristan roze�mia� si�, chwyci� j� za ramiona i z�o�y� na czole braterski poca�unek.

� My�l�, �e nie ma �adnego powodu do wstydu... tak si� sta�o, �e niechc�cy powiedzia�a� wiele prawd. Gdy� prawd� jest, �e od dawna kocham si� w tobie... Zapomnijmy jednak o wszystkim i pozosta�my przyjaci�mi! A teraz zejd�my na d�, gdy� czas nagli, i musimy co� postanowi�.

Przed zgromadzonymi w izbie rycerzami Tristan zda� relacj� z tego, czego dowiedzia� si� na temat ucieczki Arnolda. Ot� mniej wi�cej wtedy, kiedy Katarzyna udawa�a si� wraz z bastardem do konetabla, w Bastylii zjawi� si� jaki� franciszkanin z rozkazem podpisanym i opatrzonym piecz�ci� pana Jakuba de Chastelliera, biskupa Pary�a, by uda� si� z pociech� religijn� do wi�nia o nazwisku Arnold de Montsalvy. Wprowadzono wi�c mnicha do wie�y Bertaudiere, w kt�rej wyczekiwa� na� Arnold, i drzwi zamkn�y si� za dwoma m�czyznami.

Po paru minutach krzyki mnicha sprowadzi�y stra�nika, kt�ry s�dz�c, �e wi�zie� zaatakowa� mnicha, rzuci� si� z pomoc�. Otworzy� drzwi i... pad� martwy, ugodzony sztyletem prosto w serce. Ha�asy sprowadzi�y kolejnych dw�ch stra�nik�w, a i ci zgin�li na miejscu od ci�cia szpady, gdy� najprawdopodobniej mnich przemyci� pod sutann� istny arsena� oraz drugi habit przeznaczony dla Arnolda.

W tym przebraniu zbiegowie wydostali si� na dziedziniec, gdzie przy bramie trzymali stra� �ucznicy bastarda, doskonale znaj�cy kapitana de Montsalvy. Jedno potkni�cie i Arnoldowi spad� kaptur z g�owy ods�aniaj�c twarz. Widz�c, �e jest rozpoznany, zaatakowa�. Krzyki �ucznik�w by�y ostatnimi, jakie s�yszano; zostali oni rozerwani na strz�py, po czym obaj m�czy�ni wskoczyli na konie pilnowane przez trzech czy czterech wsp�lnik�w i ca�a kawalkada znikn�a w chmurze dymu, kieruj�c si� na Charonne...

� Czy kto� widzia� tego mnicha? � krzykn�a Katarzyna. � Czy kto� go zna?

� Ci, co go widzieli � odpar� ponuro Tristan � ju� nigdy nie przem�wi�. Lecz �ucznicy stoj�cy na murach, kt�rzy byli �wiadkami ucieczki, utrzymuj�, �e mnich by� m�odym blondynem, a ludzie czekaj�cy na zbieg�w nie mieli �adnych znak�w rozpoznawczych.

� To niewiele wiemy � rozz�o�ci� si� Renaud de Roquemaurel.

� Czy nie wiadomo nic wi�cej?

Tristan spojrza� na Katarzyn� wzrokiem pe�nym lito�ci i �ciszaj�c g�os do granic s�yszalno�ci oznajmi�:

� Tak, wiadomo jeszcze co�. Ot� szynkarz, kt�ry akurat skuba� g�si na przyzbie, widzia� je�d�c�w, kt�rzy przemkn�li mu prawie przed nosem. S�ysza�, jak jeden z mnich�w krzykn�� do drugiego:

� T�dy, Gonnecie! Droga wolna...

Zapad�a grobowa cisza, kt�ra jednak nie trwa�a zbyt d�ugo.

� Na Boga! Gonnet tutaj! � wybe�kota�a Katarzyna. � Gonnet d�Apchier! A wi�c uda�o mu si�! Na Boga! Arnold jest zgubiony!...

Renaud waln�� swoj� pot�n� pi�ci� w st�, przewracaj�c wszystkie stoj�ce na� kubki.

� Dlaczego zgubiony? I co, do kro�set, uda�o si� temu przekl�temu b�kartowi?

� Zaraz wam powiem � odpar�a zm�czonym g�osem.

Przed tym p�on�cym z ciekawo�ci audytorium opowiedzia�a, co zdarzy�o si� w Montsalvy i o zadaniu, jakie otrzyma� Gonnet.

� Wierzy�am w to niezbicie, �e uda�o mi si� przyby� do Pary�a przed nim � westchn�a na koniec. � Mia�am nadziej�, �e zatrzyma si� w Saint-Pourain u Villa-Andrando, niestety, myli�am si�... By� tu przede mn�. Dowiedzia� si� wcze�niej ni� ja, co si� zdarzy�o, i u�y� zbyt �atwej sztuczki, kt�r� podsun�a mu znajomo�� gwa�townego charakteru mego ma��onka... i uda�o mu si�. Ciekawe, jak zdoby� rozkaz biskupa...

� To w tej chwili niewa�ne! � przerwa� Renaud, przekrzykuj�c rozognionych kompan�w. � Na razie musimy ruszy� w pogo�, z�apa� ich i wyrwa� pana de Montsalvy ze szpon�w tego fa�szywego dobroczy�cy, zanim ten w�ciek�y pies ukr�ci mu g�ow� przy pierwszej nadarzaj�cej si� okazji! Dalej�e, mo�cipanowie! Na ko�!

� Pan de Rostrenen ju� pod��a ich �ladem � wtr�ci� Tristan.

� Konetabl wyda� rozkaz, by doprowadzi� ich �ywych lub martwych! Olbrzymi Roquemaurel podszed� do namiestnika i pochyli� si�, by spojrze� mu prosto w oczy, gdy� wy�szy by� od niego o ca�� g�ow�.

� �ywych lub martwych, powiadasz panie? I my�lisz, �e nam to odpowiada? Inaczej m�wi�c, tak czy siak, je�li nie Gonnet, to Rostrenen, a nasz pan kapitan nie ma szans. Je�li Gonnet jeszcze nie zd��y� go zabi�, to zrobi to Rostrenen, gdy� nie s�dzisz chyba, przyjacielu, �e nasz kapitan sam odda si� w jego r�ce! Chyba nie znasz, panie, naszego kapitana!

� Ale� znam go, a poza tym...

� M�wi�em ju�, �e spieszno nam. Pozw�l wi�c, panie! I wbij to sobie do g�owy: my, kt�rzy chcemy odnale�� naszego kapitana w dobrym stanie, b�dziemy mieli zaszczyt �ciga� i waszych Breto�czyk�w, i zbieg�w. Mamy zamiar ich dogoni� i da� im nauczk�! Mo�esz to powiedzie� konetablowi!

� Z pewno�ci� tego nie zrobi�... Chyba �e dacie mi s�owo, �e przyprowadzicie tutaj obu zbieg�w...

� Pan raczysz z nas kpi�! Zapominasz, panie, �e mamy porachunki z band� B�raulta. Zatem, jak tylko powiesimy Gonneta na pierwszym napotkanym drzewie, ruszymy prosto do Montsalvy wykurzy� lisa z nory. W tym celu potrzebujemy prawowitego w�a�ciciela: inaczej m�wi�c Arnolda de Montsalvy. Kiedy wszystko si� uspokoi, wasi s�dziowie i wasi doradcy b�d� mogli do znudzenia rozprawia� nad jego przypadkiem, skaza� go, je�li �aska, i przyjecha� po niego w nasze g�ry, je�li zechc�! Musisz jednak ich uprzedzi�, �e b�dziemy na nich czeka�! Zrozumia�e�, panie, co mam na my�li?

� Jak najdok�adniej, mo�cipanie! To istna przyjemno�� s�ucha� twej potoczystej wymowy � odpar� kpi�co Tristan. � Nie rozumiem tylko jednego: dlaczego jeszcze tutaj sterczycie i... �rozprawiacie do znudzenia�?

Zbity z panta�yku Renaud zarechota� niepewnie, jednak po chwili waln�� namiestnika w plecy, tak �e ten ledwo nie zary� nosem o pod�og�, i odwr�ciwszy si� do Katarzyny rykn��:

� Gotuj si� do drogi, pani! Jedziesz z nami!

� Nie ma mowy! � oburzy� si� Tristan. � Pan jeste� niespe�na rozumu, panie Roquemaurel! Nie dla kobiety miejsce w�r�d walk, kt�re was czekaj�. Na dodatek jest wycie�czona i op�nia�aby po�cig. A poza tym... ma tu jeszcze co� do zrobienia dla swego m�a. Ruszajcie! Kiedy przyjdzie czas, damy jej nale�yt� eskort�, by bezpiecznie mog�a wr�ci� do swojej Owernii.

� B�agam ci� � krzykn�a Katarzyna � pozw�l mi pojecha� z nimi. Nie ma tu dla mnie �ycia!

� To tw�j m�� nie b�dzie mia� �ycia, je�li tutaj nie zostaniesz. Zreszt� zostawiam ci wyb�r: albo ci kawalerowie odjad� natychmiast bez ciebie, a ja przymkn� na to oczy, albo wezw� stra�nik�w i ka�� ich aresztowa�.

Pokonana opad�a ci�ko na �awk�.

� Ruszajcie, przyjaciele � westchn�a � lecz zaklinam ci�, Renaud, powiedz memu m�owi...

� �e go kochasz, pani? Sapristi, sama lepiej by� to zrobi�a ni� ja. Do zobaczenia! Uwa�aj na siebie i pozw�l nam dzia�a�.

W jednej chwili ober�a opr�ni�a si� jak wielka beczka, z kt�rej wyci�gni�to szpunt.

Rycerze z Owernii dosiedli swoich ci�kich koni i bez ostrzegawczego �Z drogi� pu�cili si� galopem ulic� �wi�tego Antoniego, roztr�caj�c przechodni�w, zwierz�ta i siej�c strach na swej drodze. Wkr�tce nie pozosta� po nich �lad, z wyj�tkiem tuman�w kurzu oraz z�orzecze� poszkodowanych.

Katarzyna i Tristan, kt�rzy wyszli na pr�g ober�y, by uczestniczy� w tym gwa�townym odje�dzie, wr�cili do �rodka. Ale pani de Montsalvy by�a niepocieszona.

� Dlaczego nie pozwoli�e� mi, panie, pojecha� z nimi? Wiesz, �e nie chc� tu zosta� ani chwili d�u�ej.

� A jednak zostaniesz... jeszcze t� noc, �eby nabra� cho� troch� si�. Jutro za�, obiecuj� ci, pojedziesz... lecz nie do Owernii...

� Gdzie tedy?

� Do Tours, dziecino! Do Tours, gdzie w ci�gu tygodnia udaje si� kr�l, gdzie za miesi�c odb�d� si� za�lubiny delfina Ludwika z Ma�gorzat� Szkock�. Tam tylko mo�esz si� przyda� panu Arnoldowi, gdy� tylko kr�l mo�e go u�askawi�, skoro jest skazany przez konetabla. Udaj si� do kr�la, Katarzyno! Za�lubiny ksi�cia s� najodpowiedniejsz� chwil� do uzyskania nieosi�galnej �aski. Twojemu m�owi potrzebne s� listy u�askawiaj�ce, je�li nie chcesz, by �y� jak wyj�ty spod prawa.

� Czy je dostan�? � szepn�a kobieta z pow�tpiewaniem. � Sam powiedzia�e�, �e konetabl skaza� Arnolda.

� Nie m�g� post�pi� inaczej, gdy� otacza si� tymi przewra�liwionymi pary�anami, kt�rzy zacz�liby rycze� jak zwierz�ta w rze�ni. Lecz kr�l lekcewa�y sobie reakcje pary�an. Nie wspomina ich dobrze. Dlatego je�li poprosisz go o �ask�, z pewno�ci� ci jej udzieli. Potem wszyscy zapomn� o kapitanie de Montsalvy zaszytym w swoich g�rach, gdzie dla zachowania pozor�w zostanie skazany na banicj� na jaki� rok, po czym wr�ci na dw�r, gdzie wszyscy go uca�uj� z konetablem na czele.

W miar� jak m�wi�, robi�o jej si� l�ej na duszy. W kilku optymistycznych zdaniach przep�dzi� czarne chmury zgromadzone nad jej udr�czon� g�ow�, rozja�ni� horyzont i wla� w jej serce nadziej�.

Miejsce niepokoju zaj�a teraz niesko�czona wdzi�czno��. Zrozumia�a, jak wielka by�a przyja�� Tristana, kt�ry z racji swojej funkcji powinien za wszelk� cen� nie dopu�ci�, by Owerniacy ruszyli w pogo� za Arnoldem i pomogli w uwie�czeniu jego ucieczki pe�nym sukcesem. Uj�wszy czule d�o� kawalera, przytkn�a j� do swego policzka.

� Ty zawsze wiesz lepiej ni� ja, co nale�y robi�, drogi przyjacielu. Powinnam o tym pami�ta� i zamiast ci�gle si� buntowa� przeciw twoim radom, powinnam ci� s�ucha�!

� Przeceniasz mnie, pani! Ale poniewa� widz� ci� w dobrej kondycji, ka� Renaudotowi nakrywa� do sto�u. Jestem taki g�odny, �e zjad�bym w�asnego konia!

� I ja r�wnie� � odpar�a Katarzyna ze �miechem. � Niepokoi mnie jednak m�j ma�y B�renger... Gdzie te� on si� podziewa tak d�ugo?...

� Tutaj jestem � odpar� zduszony g�os dobywaj�cy si� z wn�trza wielkiego kominka, na kt�rym bulgota�a kapusta z w�dzonk�. Co� zaszura�o w kominie i wraz z ob�okami sadzy z ciemnych czelu�ci wy�oni� si� pa� w br�zowej opo�czy i zbli�y� si� do sk�pego �wiat�a przedzieraj�cego si� przez ma�e szybki.

� Co to ma znaczy�, B�renger? Szukam ci� od samego rana, by�e� mi bardzo potrzebny...

Nagle przerwa�a zaskoczona smutn� min� m�odzie�ca. Zgarbiony, bliski p�aczu, B�renger wygl�da� jak p�tora nieszcz�cia.

� Na Boga! Co ci jest, B�renger? Wygl�dasz, jakby� straci� kogo� bliskiego.

� Pozw�l, moja droga! � przerwa� Tristan. � Chyba wiem, co si� sta�o! � Nast�pnie zwr�ci� si� do nieszcz�snego kawalera: � Czy przyby�e� za p�no? Czy co� mu si�... przytrafi�o?

B�renger pokr�ci� przecz�co g�ow�, po czym z wielkim �alem doda�:

� Nie, panie! Wszystko posz�o g�adko. Odda�em tw�j list i natychmiast go wypuszczono...

� No wi�c?... Powiniene� by� zadowolony?...

� Zadowolony... Oczywi�cie, panie, jestem zadowolony i bardzo ci wdzi�czny, lecz...

� Mo�e mi jednak powiecie, o co chodzi! � zaprotestowa�a Katarzyna przys�uchuj�ca si� ze zdziwieniem rozmowie, z kt�rej niczego nie rozumia�a.

� Chodzi o pewnego krn�brnego studenta, niejakiego Waltera de Chazaya, kt�rego wczoraj � jak sama widzia�a� � wsadzono do kozy, a kt�rym interesowa� si� B�renger. � Chc�c sprawi� wam obojgu przyjemno�� � ci�gn�� Tristan � dzi� rano da�em temu ch�opcu rozkaz uwolnienia studenta, kt�ry bez trudu uzyska�em od pana de Temanta. Dlatego jestem zdziwiony niet�g� min� pazia... Czy student nie by� zadowolony, �e przynios�e� zwolnienie?

� Ale� tak! Bardzo zadowolony! Spyta�, jak si� nazywam i jak uda�o mi si� uwolni� go z wi�zienia... u�ciska� mnie i... rzuci� si� biegiem przed siebie krzycz�c: �Wielkie dzi�ki, przyjacielu! Mo�e jeszcze kiedy� si� spotkamy! Tymczasem, wybacz mi, p�dz� do Marion l�Ydole! Winna mi jest co�, a u niej nie nale�y zwleka� z odbieraniem d�ug�w!�... Po czym znikn�� na ulicy �wi�tego Jakuba.

� To rzeczywi�cie niewiele, jak na podzi�kowanie � burkn�� Tristan. � I b�d� tu dobry dla ludzi, eh!... A dlaczego to, paziu, wracasz tak p�no?

� Przechadza�em si� po wybrze�u, patrz�c na przep�ywaj�ce barki i galary. Poczu�em si� taki sam... taki zagubiony. Potem uda�em si� do dzielnicy szk�.

� Nast�pnie za� � podj�a Katarzyna z u�miechem � nie spotkawszy swojego studenta, na kt�rym tak ci zale�y, postanowi�e� jednak wr�ci�. Nie smu� si�, B�renger; spe�ni�e� dobry uczynek, lecz, niestety, nie zyska�e� przyjaciela.

� O tak! Tak bardzo chcia�bym zosta� jego przyjacielem... cho� wiem, �e przy nim by�bym tylko nieukiem i wie�niakiem...

� Jeste� dzielnym ch�opcem, B�renger, kt�ry uczyni� zbyt wiele dla jakiego� niewdzi�cznego fanfarona. Zapomnij o nim tak jak ja. Zainteresowa� mnie tylko dlatego, �e przypomina� dawno utraconego przyjaciela. Nie my�l o nim! Jutro, z otwarciem bram, ruszamy do Tours!

� Do Tours?

� W�a�nie! Nie zdoby�e� przyja�ni zbuntowanego studenta, lecz by� mo�e ujrzysz kr�la � odpar�a Katarzyna z westchnieniem.

� Kr�la?... Tak... oczywi�cie � powiedzia� bez przekonania B�renger. Zmartwienie pazia nie by�o widocznie a� tak wielkie, by mog�o odebra� mu apetyt, gdy� zbiedzony kawaler po�ar� podan� mu straw� r�wnie �apczywie, jak poprzedniego dnia, nast�pnie znowu ruszy� na zwiedzanie Pary�a.

Z nadej�ciem wieczoru, gospoda Pod Or�em jak zwykle wype�ni�a si� ha�asem i wrzaw�. Przy sto�ach poplamionych winem i woskiem �wiec pozasiadali rycerze, by spo�y� wieczerz�, opr�ni� dzban�w bez liku i gra� w ko�ci.

Katarzyna spo�y�a wieczerz� wraz z paziem w swoim pokoju, po czym odes�a�a go do ��ka, by wypocz�� przed czekaj�c� ich nast�pnego dnia podr�.

Zm�czona wypadkami ca�ego dnia zasn�a ledwo z�o�ywszy g�ow� na poduszce; z pokoju obok dobiega�o chrapanie B�rengera godne starego wiarusa...

Dzwony pobliskiego klasztoru nie rozbrzmia�y jeszcze na Jutrzni�, kiedy uliczka zaroi�a si� od tajemniczych cieni, kt�re bezszelestnie zmierza�y w stron� gospody Pod Or�em.

W zamku zazgrzyta� wytrych, lecz zabarykadowane od wewn�trz drzwi nie chcia�y ust�pi�. Wtedy od jednego mocnego kopni�cia polecia�y szyby w oknie i jaki� cie� zwinnie w�lizgn�� si� do �rodka. Po chwili drzwi otworzy�y si� cicho, wpuszczaj�c do gospody czarne postacie.

Kiedy im� Renaudot, w bawe�nianej szlafmycy na g�owie, jedn� r�k� trzymaj�c �wiec�, drug� za� opadaj�ce spodnie, zszed� na d�, by sprawdzi�, sk�d dochodz� ha�asy, cofn�� si� z trwog� na widok nocnych go�ci o�wietlonych blaskiem �uczyw.

Obrzmia�e, czerwone twarze, na g�owach sk�rzane, obcis�e czepki, twarze dzikie, lodowate spojrzenia, okrutne zmarszczki wok� ust najcz�ciej pozbawionych z�b�w... Sk�rzane, powalane krwi� fartuchy, b�yszcz�ce no�e szewskie i szerokie no�e kuchenne, zatkni�te u pasa. Nieszcz�sny ober�ysta zorientowa� si� od razu, z kim ma do naczynia.

� Czego... chcecie? � wybe�kota�. � Czego chcecie?... Wyst�pi� jeden z ludzi. Jego pot�ne, �ylaste i nagie ramiona by�y spowite �elaznymi obr�czami jak beczki, a spocona twarz wydawa�a si� najbardziej odpychaj�ca ze wszystkich.

� Do ciebie nic nie mamy, ober�ysto! Wracaj do ��ka i nie ruszaj si�!

� Ale chyba mog� wiedzie�, czego chcecie!

� B�d� spokojny! Nie chcemy od ciebie niczego... tylko od pewnej damy! To, za przeproszeniem, �ja�niepani�. Masz takie cudo u siebie, karczmarzu?

� Tak... ale....

� �adnego ale! Do niej mamy spraw�! Ty za� p�jdziesz grzecznie do swej po�owicy, kt�ra pewnie spoci�a si� ze strachu w piernatach, a je�li chcesz, �eby�my nie nadwer�yli twojej gospody, zajmiesz si� star�, pojmujesz?

� Moj� star�?... W jej wieku?...

� No i co z tego? W naszych stronach bywaj� gorsze megiery! A zreszt�, nic nas to nie obchodzi! Zmawiaj zdrowa�ki albo przele� star�, tylko nie ruszaj si� ze swego pokoju. Inaczej spalimy tw�j dom i ciebie wraz z nim! Zrozumia�e�?

Nieszcz�sny ober�ysta szcz�ka� z�bami i ca�y dr�a� nieprzytomnie, lecz na my�l o klientce tak delikatnej i arystokratycznej zdoby� si� na odwag�. Na dodatek strach przed panem Eremit�, gdyby co� z�ego sta�o si� pani, kt�r� mu powierzy�, zmusi� go do dzia�ania.

� Pos�uchajcie � wym�wi� z trudem, pr�buj�c si� dogada�. � Nie wiem, co wam zrobi�a ta m�oda dama, ale ona jest taka dobra i mi�a...

� Nie gadaj, stary, tylko id� po ni�!

� A do tego � nie dawa� za wygran� im� Renaudot � sam pan namiestnik powierzy� j� mojej pieczy, a jest to cz�ek gwa�towny i bezlitosny! Wierzcie mi, nie powinni�cie z nim zadziera�...

� Do pana Tristana Eremity nie mamy nic. A zreszt�, nie boimy si� nikogo! I je�li nie chcesz, by�my zaraz z ciebie zrobili piecze�, le� po ni�, a chy�o! Popatrz no, jak si� pi�knie pali na kominku!

Rzeczywi�cie, jeden z napastnik�w podsyca� �ar tl�cy si� pod popio�em i po chwili buchn�y p�omienie, li��c rzucane na� szczapy i polana.

Przera�ony Renaudot ju� widzia� siebie zwi�zanego jak baran i nadzianego na w�asny ro�en, prze�egna� si� wi�c tylko ze trzy razy, po czym ruszy� biegiem po schodach, b�agaj�c �wi�tego Wawrzy�ca, patrona ober�yst�w, kt�rych specjalno�ci� jest pieczyste, �eby zlitowa� si� nad nim, jego gospod� oraz klientk�. Przez g�ow� przemkn�a mu my�l, �e m�g�by uciec przez okno, lecz wtedy us�ysza� znowu g�os swego prze�ladowcy:

� Id� no z nim, Marcinie, �eby mu nie wpad�o do g�owy ucieka� po pomoc do swego namiestnika. A wy tam, reszta, wszyscy p�jdziemy po paniusi�!

� Robimy za du�o ha�asu, Rudy Wilhelmie � zaprotestowa� jeden z bandzior�w. Obudzimy ca�� dzielnic�.

� I co z tego? Nawet je�li si� pobudz�, nie kiwn� palcem. To banda tch�rzy. Schowaj� nosy w pierzynach, �eby nic nie s�ysze�.

Chwil� potem Katarzyna zosta�a obudzona przez hord�, kt�ra jak lawa wulkanu wla�a si� do jej pokoju, wyrwana z ��ka i uniesiona dziesi�tkami stwardnia�ych r�k, kt�re chwyci�y j� brutalnie za ramiona, za uda i biodra, zniesiona na d� i postawiona jak przedmiot na stole stoj�cym najbli�ej kominka.

Ukazanie si� tej nagiej kobiety* [*U�ywanie koszuli nocnej nale�a�o w tych czasach do rzadko�ci. Przyp. autorki.], kt�rej d�ugie, jasne w�osy nie zdo�a�y jednak ukry� cia�a stworzonego do mi�o�ci, wyrwa�o z zatwardzia�ych piersi �otr�w dziki pomruk. P�omienie kominka ogarn�y j� ca�� swoim ciep�ym �wiat�em, sprawiaj�c wra�enie, �e jest ze szczerego z�ota.

Wyrwana ze snu spogl�da�a wok� z niemym przera�eniem. Otacza� j� kr�g oczu b�yszcz�cych jak rozpalone w�gle, oble�ne usta oblizuj�ce si� �apczywie, r�ce wyci�gaj�ce si� ju� w jej stron�.

� Patrzcie, co za pi�kna sztuka! � rzuci� kt�ry�. � Zanim si� z ni� sko�czy, mam ochot� skosztowa�, jak smakuje.

� Masz racj�, brachu! � podj�� �ywo inny. � Ja te� chc� spr�bowa�! Co za piersi! Jakie uda! Palce liza�!

� Zamknijcie wasze zaplute mordy! � zagrzmia� osobnik wygl�daj�cy na przyw�dc�. � Zajmiemy si� tym p�niej! Nie my�lcie sobie, zakute pa�y, �e ja nie mam na ni� ochoty! Ale najpierw musimy j� os�dzi�!

Katarzyna zrozumia�a wreszcie, �e nie jest to koszmarny sen i �e wszyscy ci ludzie byli prawdziwi, a� nadto prawdziwi. Czu�a jeszcze dotkliwy u�cisk ich r�k na nogach i ramionach.

Ogarn�� j� szale�czy strach, panika mro��ca krew w �y�ach i unicestwiaj�ca reakcje. A przy tym jeszcze ten niezno�ny �ar z kominka. Odsun�a si�, by by� dalej od ognia, lecz przyw�dca chwyci� j� i zatrzyma� w miejscu.

� Hola, pi�knisiu! Nie ruszaj si�! Pogadamy!

Katarzyna nagle odzyska�a g�os, kt�ry do tej pory odmawia� jej pos�usze�stwa ze strachu.

� Czego chcecie? Za co chcecie mnie s�dzi�? Dlaczego?

� Zaraz si� dowiesz! Hej tam, Berto! Wy�a� ze swego k�ta!

Spo�r�d strasznych typ�w wysz�a chuda kobieta o siwych, zmierzwionych w�osach, ��tej cerze, ca�a ubrana na czarno. W spojrzeniu jej zielonkawych oczu widnia�a bezgraniczna, nieugi�ta nienawi��. Nienawi�� istoty ograniczonej, o umy�le przetrawionym przez fa�szyw� pobo�no�� i chciwo��.

Pomimo up�ywu wielu lat, Katarzyna pozna�a j�: kobiet� t� by�a Berta Legoix, �ona Wilhelma, cz�owieka zabitego przez Arnolda... zrozumia�a wi�c, �e zbli�a si� �mier�.

Przybrawszy uroczyst� min�, kt�ra mog�aby roz�mieszy�, gdyby nie by�a w niej ukryta gro�ba, podesz�a do sto�u, pochyli�a si� i nagle, jak w�� wypuszczaj�cy sw�j jad, wyplu�a z siebie prosto w twarz Katarzyny:

� Ladacznico! Zap�acisz za wszystko!

� Co ja wam zrobi�am? � spyta�a Katarzyna gniewnie.

Zawsze nie znosi�a Berty, kt�ra nawet w m�odo�ci nie mia�a serca, a s�u��ce ba�y si� jej jak ognia, gdy� ta wied�ma pra�a je bez powodu i nie dawa�a je��.

� Jeszcze si� pytasz? Przywlek�a� si� tu, by przymila� si� do tego os�a, konetabla, pewnie� z nim spa�a, a ten czarci pomiot, tw�j m�� przypadkiem uciek� z Bastylii! No to zap�acisz za to! Poniewa� nie mog� dosta� zab�jcy, dostan� ciebie! Do kro�set! My�la�am, �e zdechn�, kiedym si� dowiedzia�a, �e stary Lallier zwr�ci� s�owo Richemontowi i potem, jakem si� dowiedzia�a o ucieczce.

Wtedy zwo�a�am tych ch�opc�w za drobn� op�at�... Na szcz�cie, mam jeszcze troch� pieni�dzy... a ty zobaczysz, co si� stanie!

� Nic si� nie stanie! � zawy�a Katarzyna. � Je�li mnie tkniecie, ca�e �ycie b�dziecie tego �a�owa�!

� Je�li zdechniesz wcze�niej, nie zale�y nam na cenie, jak� zap�acimy! � zaskrzecza�a wied�ma. � A zreszt� jak tylko wyr�wnamy porachunki, �lad po nas zaginie. Hej, wy tam, upu��cie krwi tej laluni i wrzu�cie j� do ognia!

� Spokojnie, tylko spokojnie! � wtr�ci� ten, kt�rego zwano Rudzielcem. � Nie ma po�piechu i chyba mo�emy troch� z ni� pofiglowa�! Nie powiedzia�a� nam, �e to taka sztuka!

� Jeste�cie band� �wi�! � rozz�o�ci�a si� stara. � Nie p�ac� wam za baraszkowanie z t� kobiet�, ale za zemst�. �adna czy szkaradna, wszystko jedno! Zabi� j�! Je�li zaraz mnie nie us�uchacie, to ja...

I wyrwawszy wielki kuchenny n� zatkni�ty u pasa Rudzielca, unios�a go do ataku i rzuci�a si� w stron� Katarzyny... W tym momencie rozwar�y si� z ha�asem drzwi, kt�rych napastnicy nie zabarykadowali, i do gospody wpad�a rozwrzeszczana zgraja, wymachuj�c kijami i siekierami. Zgrai przewodzi� wysoki ch�opiec z radymi jak marchewka w�osami. Rzuci� si� na przeciwnik�w, wykrzykuj�c na ca�e gard�o w najlepszym stylu wojskowym:

� Chazay z odsiecz�! Dalej�e! Naprz�d, ch�opcy! �mia�o! Przegnajmy st�d to wszetecze�stwo!

W jednej chwili w gospodzie si� zakot�owa�o. Berta oberwawszy solidnie wpad�a bez czucia do skrzyni na chleb. Renaudot, widz�c, co si� �wi�ci, rzuci� si� do okna i zacz�� wrzeszcze� jak op�tany:

� Na pomoc! Na pomoc! Dobrzy ludzie, zawiadomcie stra�e! Tym razem ha�as obudzi� ca�� ulic�. W oknach zab�ys�y �wiat�a i po chwili ze swych dom�w powybiegali na wp� odziani mieszczanie, zaciekawieni, co si� dzieje.

Roz�wietlona gospoda im� Renaudota rozbrzmiewa�a odg�osami t�pych uderze� i wyciem walcz�cych.

Katarzyna skorzysta�a z zamieszania, by szybko zeskoczy� ze sto�u i wbiec na schody, gdzie w po�owie drogi zetkn�a si� nos w nos z paziem B�rengerem, kt�ry dopiero co wyrwany z pierwszego snu schodzi� przeci�gaj�c si� i ziewaj�c tak szeroko, �e niechybnie grozi�o mu zwichni�cie szcz�ki.

Na widok swej pani, biegn�cej po schodach, tak jak j� pan B�g stworzy�, otworzy� szeroko oczy i dosta� czkawki. Lecz niesamowita zjawa potr�ciwszy go, bez s�owa wpad�a do swego pokoju, zostawiaj�c go przyklejonego do muru, z rozdziawion� g�b�, przekonanego, �e ta dziwna wizja by�a skutkiem gry wyobra�ni rozpalonej cienkim winem z Cahors, kt�rym obficie podlewano wieczerz�.

� Hej, przyjacielu! Co tam stoisz na schodach jak s�up soli? Masz min�, jakby� ujrza� diab�a! Mo�e przyszed�by� nam z pomoc�?

� Ju� id�, Walterze, ju� id�!

I pa� Katarzyny, nie wiedz�c w�a�ciwie, z kim si� bije i po co, lecz tylko �wiadom, �e sprawia przyjemno�� swemu przyjacielowi studentowi, z ufno�ci� da� nura w sk��bion� ci�b�, ok�adaj�c na o�lep ka�dego, kto mu si� nawin�� pod r�k�.

Walka by�a tak zajad�a, �e pewnie gospoda wielce by ucierpia�a, gdyby nie zjawi� si� wreszcie stra�nik ze swoim zast�pem. Skutek by� natychmiastowy. Rze�nicy jak i studenci czmychn�li w pop�ochu na lewo i prawo jak czereda wr�bli. Jedynie ci, kt�rzy zbyt mocno oberwali kijem czy no�em, le�eli pokotem u st�p przera�onego gospodarza. W�r�d poszkodowanych by� Rudzielec, kt�ry straci� �wiadomo�� zdzielony sto�kiem w �eb, a tak�e wied�ma Legoix, wyci�gni�ta bez ceregieli ze skrzyni chlebowej przez jednego z �ucznik�w. Obydwoje mieli by� bez zw�oki przekazani w r�ce pana Jana de la Porte, dow�dcy wi�zienia w Ch�telet.

Maj�c przed sob� dow�dc� stra�y, pana Jana de Harlaya, gospodarz odzyska� pewno�� siebie i niezwykle kwieci�cie opisa� ca�e zaj�cie, wzywaj�c cz�sto na poparcie swych s��w �wi�t� Dziewic� i wszystkich �wi�tych, gani�c pod�ych napastnik�w i wychwalaj�c pod niebiosa wybawicieli, kt�rzy musieli chyba by� zast�pem anio��w zes�anych specjalnie z raju przez �wi�tego Antoniego, patrona dzielnicy i jego samego, im� Renaudota.

Jan de Harlay, wys�uchawszy w skupieniu panegiryku ober�ysty, zauwa�y�, �e co do zast�pu anio��w to by�a nim grupa student�w z gimnazjum nawarskiego.

� Mo�e to i studenci � zgodzi� si� skwapliwie Renaudot � lecz przewodzi� nimi ch�opiec o p�omiennych w�osach, a s�dz�c po waleczno�ci, musia� to by� sam Archanio�! Zreszt� ca�kiem znikn��, jak sam pan widzi...

Istotnie, Walter de Chazay, nie przepadaj�cy wcale za panem de Harlayem, z kt�rym niedawno mia� scysj� w kabarecie Pod Mulic� przy ulicy �wi�tego Jakuba, gdzie urz�dowa� nader cz�sto, wola� zrezygnowa� z wie�ca laurowego i czmychn�� cichcem do pokoju B�rengera, kt�ry zaproponowa� mu go�cin�.

Pan de Harlay tymczasem z�o�y� Katarzynie przeprosiny w imieniu Grand Ch�telet i namiestnika Pary�a, po czym oddali� si�, zabieraj�c nieprzytomnych wi�ni�w. Im� za� Renaudot, lamentuj�c i z�orzecz�c, zabra� si� do naprawiania szk�d, kt�re, prawd� m�wi�c, nie by�y a� takie wielkie.

Gdy tylko umilk�y kroki �ucznik�w, jak za dotkni�ciem czarodziejskiej r�d�ki pojawili si� pa� B�renger i Walter.

Ober�ysta, stan�wszy twarz� w twarz z bohaterem o czerwonych w�osach, musia� si� zgodzi�, acz niech�tnie, �e nie by� specjalnym wys�annikiem niebios. Pomimo �e Walter de Chazay okaza� si� zwyk��, ziemsk� istot�, zas�u�y� ca�kowicie na wylewn� wdzi�czno�� im� Renaudota i na stole gospody pojawi�a si� wielka w�dzona szynka w towarzystwie bochenka chleba oraz poka�nego dzbana chambertin, do czego zaprosi� obu ch�opc�w.

Student by� tak wyg�odnia�y, �e w jedn� zdrowa�k� dotar� do ko�ci szynki. Przyjemnie by�o patrze�, jak poch�ania mi�siwo, a B�renger, cho� wyposa�ony przez matk� natur� w r�wnie nieposkromiony apetyt, nie m�g� jednak r�wna� si� z przyjacielem.

Zafascynowani tym niecodziennym widowiskiem, im� Renaudot, jego po�owica i dwie s�u��ce, stali z otwartymi ustami, przygl�daj�c si�, jak w przepastnych gard�ach biesiadnik�w znikaj� ich zapasy, dotkni�te �ar�oczno�ci� kompanii termit�w.

Katarzyna przypatrywa�a si� tak�e, czekaj�c, a� si� m�odziankowie posil�, a gdy nie zosta� ju� ani plasterek szynki, ani okruszyna chleba, ani kropla wina, podesz�a do sto�u, dzi�kuj�c m�odemu Chazayowi, �e uratowa� jej �ycie.

Widz�c nagle przed sob� kobiet�, kt�r� jeszcze przed chwil� ogl�da� w stroju Ewy, Walter de Chazay poczerwienia� i gwa�townie zerwa� si� z �awy.

� Nic nie jeste� mi winna, szlachetna pani... chcia�em rzec... �adnego podzi�kowania. Mia�em wobec ciebie d�ug wdzi�czno�ci! Wyci�gn�a� mnie z wi�zienia!

� Wi�zienie za zaczepianie �o�nierzy... to nie by�o gro�ne przewinienie, by�by� wyszed� i bez mojej pomocy! A zreszt�, to B�renger uzyska� twoje zwolnienie. Lecz ty uratowa�e� mnie od straszliwej �mierci. Powiedz, jak mog�abym ci si� odwdzi�czy�?

� Ale ja nie chc� podzi�kowania! � krzykn�� student prawie ze z�o�ci�. � Kiedym przypadkiem natkn�� si� na star� Legoix zbieraj�c� rze�nik�w, domy�li�em si�, �e chodzi o jak�� nieczyst� spraw�. Us�ysza�em te�, jak wymawiaj� twoje imi�, mojej wybawicielki. Wi�c i ja zebra�em kamrat�w... i B�g pozwoli�, �e przybyli�my w sam� por�.

� A ja my�la�em, �e nic ci� nie obchodzimy � westchn�� B�renger. � A ty tymczasem...

� A ja tymczasem � podj�� Walter z wielk� szczero�ci� � kocha�em si� z Marion l�Ydole. Kiedym od niej wyszed�, natkn��em si� na wdow� Legoix i pomy�la�em, �e czas sp�aci� d�ug wdzi�czno�ci.

� Zgoda, lecz ci�gle nie mog� si� dowiedzie�, co mog�abym dla ciebie zrobi�.

Student spojrza� Katarzynie prosto w oczy.

� Czy naprawd� chcesz dla mnie co� zrobi�, pani?

� Oczywi�cie, �e chc�!

� No to... zabierz mnie ze sob�! B�renger powiedzia� mi, �e jutro ruszacie w drog�...

� �ebym ci� zabra�a? � zdziwi�a si� Katarzyna. � Naprawd� chcesz opu�ci� Pary�? A gimnazjum nawarskie? A studia?

Student skrzywi� usian� piegami twarz.

� Jestem tym ju� znudzony, studiami i gimnazjum nawarskim. Nienawidz� greki, �aciny i ca�ej reszty. Ca�ymi dniami �l�cze� nad opas�ymi, zakurzonymi tomami, spa� na s�omie, pi� wod� i zdycha� z g�odu przez dziesi�� miesi�cy w roku, zbiera� razy, kiedy nauczyciel nie jest w humorze, czy s�dzisz, pani, �e to �ycie dla m�czyzny? Mam dziewi�tna�cie lat, pani... i umieram z nud�w. Z nud�w... i w�ciek�o�ci!

� Ale� to �ycie, o jakim marz�! � oburzy� si� pa�. � Studiowa�! Zdoby� wiedz�! Od lat tylko o tym my�l�!

� Biedny idioto! � odpar� Walter z pogard�. � Od razu wida�, �e nie wiesz, o czym m�wisz. Zaiste, pi�kny mi �ywot! Ty masz woln� przestrze�, niebo, g�ry i doliny, strumienie, ca�y �wiat. Jeste� paziem, zostaniesz giermkiem, b�dziesz mia� prawo nosi� zbroj�, zostaniesz rycerzem, by� mo�e nawet kapitanem � dumnym, niezwyci�onym, prawdziwym m�czyzn�! Podczas gdy ja i mnie podobni garbimy si� nad zakurzonymi pergaminami, coraz samotniejsi, coraz starsi... obrastaj�cy t�uszczem, zw�aszcza ci, kt�rzy ostatecznie wybrali Ko�ci�... � Ja nienawidz� wojny i or�a, i wszystkiego, co si� za tym kryje! Nienawidz� zarozumialstwa kapitan�w, ich okrucie�stwa i nieszcz�� biednego ludu! � krzykn�� pa�, kt�ry nagle poczerwienia�. � Jak mo�na marzy� o tym, �eby sp�dzi� �ycie na �ojeniu drugim sk�ry?

� Mo�na, je�li si� sp�dzi�o �ycie na mamrotaniu Sokratesa, Seneki czy Katona, nie zgadzaj�c si� z nimi! Ju� dosy� si� nauczy�em, a jako �e nie pragn� zosta� ksi�dzem ani urz�dnikiem, chc� odej��! Zabierz mnie z sob�, pani! � doda� b�agalnie. � Jestem dosy� odwa�ny, jak s�dz�, a by�oby wielk� nieostro�no�ci� ze strony szlachetnej pani uda� si� w dalek� drog� w kompanii jakiego� tylko ��todzioba!

� Nie jestem ��todzi�b! � zaprotestowa� B�renger. � Ju� raz si� bi�em, i to ze zbrojnymi lud�mi! Spytaj pani� Katarzyn�!

� To prawda � przyzna�a Katarzyna z u�miechem. � B�renger zachowa� si� bardzo dzielnie w trudnej sytuacji.

� No, to dobra wiadomo��! � krzykn�� student, wal�c pazia po plecach. � B�dziemy walczy� rami� w rami�, je�li twoja pani mnie przyjmie. Zreszt� � doda� ze smutkiem � je�li odm�wi, i tak b�d� musia� st�d odej��... albo zosta� rozb�jnikiem...

� Co to za pomys�y? � krzykn�a Katarzyna. � Dlaczego rozb�jnikiem?

� �eby je��... Prze�o�ony gimnazjum nawarskiego chce si� mnie pozby�. Utrzymuje bowiem, �e jestem ga�gan, parszywa owca, poniewa� latam za dziewczynami i lubi� wino. Tak jakbym tylko ja lata� za sp�dnicami. Po prostu nie podobam mu si� i z parszywej owcy zrobi koz�a ofiarnego!

� A co powiedz� na to twoi rodzice?

� Nie mam rodzic�w, pani. Mam tylko wuja, kt�ry zarz�dza resztk� moich d�br, gdy� prawie wszystko strawi�a wojna. Wuj Guy ma syna i poch�oni�ty jest gromadzeniem d�br dla niego. Dlatego mnie wys�a� na studia, by moja cz�� przypad�a synowi. To proste, nieprawda�?...

� Prawda� � przyzna�a Katarzyna. � Szczerze m�wi�c... mam ch�� zabra� pana ze sob�, lecz czy pomy�la�e�, �e wst�puj�c do mnie na s�u�b�, wst�pujesz na s�u�b� do mego m�a?... to znaczy zbieg�ego wi�nia, wykl�tego, �ciganego przez prawo?...

Walter de Chazay zacz�� si� �mia�.

� W naszych czasach dzi� si� jest �ciganym przez prawo, a jutro mo�na zosta� marsza�kiem. Wczorajszy nieprzyjaciel dzisiaj jest bratem, a z nadej�ciem nocy znowu� staje si� najpodlejszym wrogiem. �yjemy w szalonych czasach, lecz nadejdzie dzie�, gdy zapanuje porz�dek i kr�lestwo odrodzi si� w pe�nym blasku. Ale na razie walka nie jest sko�czona i ja chc� mie� w niej sw�j udzia�. A poza tym, nie gniewaj si�, pi�kna pani... �e pragn� tobie s�u�y�, ciebie broni�...

przede wszystkim ciebie!

Katarzyna nie odpowiada�a, czuj�c wzruszenie chwytaj�ce j� za gard�o. Ten ch�opiec przypomina� jej innego Waltera... olbrzymiego Normandczyka, z kt�rym spotkanie zawsze ko�czy�o si� fatalnie dla wroga. Nie�mia�y g�os w g��bi serca podpowiada� jej, �e ten m�ody cz�owiek nosz�cy jego imi� mia� co� z jej starego przyjaciela... Nikt nie mia� takiej woli walki i zapalczywo�ci w bronieniu s�usznej sprawy jak tamten Walter, potomek wiking�w. I Katarzyna pomy�la�a z b�ogo�ci�, �e od tej chwili b�dzie mia�a przy sobie tego ch�opca, kt�ry tak przypomina� jej tamtego, co odchodz�c zabra� cz�stk� jej serca...

� Postanowione! � krzykn�a wyci�gaj�c d�o� do swego nowego s�ugi. � Od dzisiaj jeste� giermkiem pani de Montsalvy. Im� Renaudot przygotuje ci k�t do spania, a jutro o �witaniu udasz si� z B�rengerem na targ ko�ski, by kupi� wierzchowce i ciep�e okrycia.

Istotnie, �achmany Waltera by�y usiane dziurami, lecz ten nie przejmowa� si� takimi b�ahostkami. Z oczami b�yszcz�cymi ze szcz�cia ukl�k� przed Katarzyn�, podobnie jak ongi� tamten Walter. I odda� swe �ycie nowej pani.

Nast�pnego dnia, nie opodal m�yn�w w Montrouge, obracaj�cych na wietrze swoje skrzyd�a, pojawi�a si� grupa rycerzy zmierzaj�cych na po�udnie.

Po dw�ch dniach sp�dzonych w Pary�u, kt�re wype�ni�y jej serce gorycz�, pani de Montsalvy w towarzystwie B�rengera de Roquemaurela, Waltera de Chazaya, Tristana Eremity i kilku rycerzy opu�ci�a stolic�.

Zmierza�a w stron� Loary szuka� ratunku dla Arnolda i prawa dla ludzi z Montsalvy oraz jej samej do �ycia w spokoju.

� Nie, nie, nie, pani... to niemo�liwe! Nie mog� da� ci tego � o co mnie prosisz! Najwy�szy ju� czas, by w kr�lestwie zapanowa� porz�dek i by szlachta znowu sta�a si� pos�uszna! Tote� z przykro�ci� musz� odm�wi�.

Kl�cz�c przed tronem w postawie, kt�ra przystoi osobie prosz�cej o �ask�, Katarzyna wznios�a do kr�la twarz zalan� �zami i z��czy�a d�onie.

� Sire, b�agam ci�, sire!... Kt� mo�e go u�askawi�, je�li ty odm�wisz?

� Konetabl, pani! To on da� s�owo, to jego rozkaz z�amano! Jest panem i w�adc� armii. Nawet ksi���ta krwi winni mu s� pos�usze�stwo! Czy zapomnia�a�, pani, jak� w�adz� daje szpada kwiatom lilii? Jest wi�c moim kr�lewskim obowi�zkiem utrzymywa� i popiera� wszelkie rozkazy mojego naczelnego wodza.

Obowi�zek! Utrzyma�! Co za s�owa w ustach Karola VII! Katarzyna patrzy�a na kr�la bardziej zdziwiona ni� zawiedziona, nie poznaj�c go. Co mu si� sta�o?

Po prawdzie zachowa� sw�j niewdzi�czny wygl�d, blad� twarz o poci�g�ych rysach, du�y, opadaj�cy nos i wypuk�e oczy. Lecz te oczy, ongi� bezbarwne i nie�mia�e, patrzy�y teraz pewnie i surowo. Linie twarzy by�y wyrazistsze pod wielkim czarnym, pil�niowym kapeluszem, otoczonym z�ot� koron�. Odnosi�o si� tak�e wra�enie, jakby kr�l ur�s�, mo�e dlatego, �e trzyma� si� prosto. Jego ramiona w pikowanym �upanie wydawa�y si� szerokie i mocne. Sta� przed tronem, nad kt�rym wisia� niebiesko-z�oty baldachim, z dumnie uniesion� g�ow�, pieszcz�c jedn� r�k� bia�ego jak �nieg charta z Karamanii.

Katarzyna zrozumia�a, �e ma przed sob� zupe�nie innego cz�owieka. Ale skoro przyby�a, by walczy�, postanowi�a nie poddawa� si� a� do ko�ca.

� Co wi�c mam robi�, sire? Widzisz moj� rozpacz... daj przynajmniej jak�� rad�...

Karol VII zawaha� si� tak jak ongi�. Pi�kna twarz kobiety zdawa�a si� wzrusza� w�adc�... Wreszcie powoli zszed� ze schod�w, na kt�rych sta� tron, by pom�c wsta� Katarzynie.

� Musisz wr�ci� do konetabla, moja droga, i prosi� go jak naj�agodniej. W chwili obecnej jego ludzie z pewno�ci� schwytali skaza�ca... i by� mo�e jest ju� za p�no...

� Nie, sire! To niemo�liwe! Konetabl nigdy nie str�ci�by g�owy Arnolda de Montsalvy bez zapytania ciebie o zdanie!

� Moja droga, pos�uchaj mej rady i wr�� do Pary�a, b�agaj Richemonta, a by� mo�e...

� Panie, pomy�l, �e jestem tylko kobiet� i od wielu dni miotam si� w zakl�tym kr�gu. Daj mi, panie, przynajmniej kilka s��w skre�lonych tw� r�k�, doradzaj�cych konetablowi... Jestem tutaj ca�kiem sama. Kr�lowa Yolanda, w kt�rej pok�ada�am wszystkie swoje nadzieje, nie wr�ci�a jeszcze z Prowansji i powiada si�, �e jest z�o�ona niemoc�. Moi najdro�si przyjaciele s� przy niej albo walcz� w Pikardii i Normandii. Nie mam tu nikogo... nikogo, pr�cz ciebie, sire!

� To prawda, �e moja matka by�a ostatnio cierpi�ca, lecz wczoraj dosta�em wiadomo��, �e przysz�a ju� do siebie i �e gotuje si� do drogi, by uczestniczy� w za�lubinach swego wnuka. Ujrzysz wi�c j� niebawem...

Potem nagle zaczaj krzycze� popadaj�c w swoj� dawn� nerwowo��.

� Nie! Prosz� ci�, pani, nie p�acz! Katujesz mnie, Katarzyno. Wiesz dobrze, �e zawsze pragn��em twego dobra. Znasz si�� swych �ez... i wykorzystujesz to, by zmusi� mnie...

Katarzyna czu�a, �e kr�l mi�knie, �e by� mo�e zwyci�stwo jest blisko, i chcia�a chwyci� r�k� kr�la, by z�o�y� na� swe usta... kiedy z g��bi sali dobieg� do niej �agodny, �wie�y g�os kobiecy, g�os, kt�ry jednak m�wi� straszne rzeczy.

� Nikt nie mo�e zmusi� kr�la... to zbrodnia obrazy majestatu! Czy zapomnia�e�, drogi przyjacielu, o zaleceniach twojej dobrej matki? Musisz by� twardy, sire! Musisz zachowa� autorytet... za wszelk� cen�! W przeciwnym wypadku nigdy nie b�dziesz pot�nym w�adc�!

Katarzyna odwr�ci�a si�, wypatruj�c nieznajomej. Po posadzce us�anej kobiercem �wie�o zerwanych kwiat�w zbli�a�o si� powoli wysmuk�e, niebia�skie stworzenie. Mog�o mie� najwy�ej siedemna�cie lat. D�ugie, kasztanowe, mieni�ce si� z�otym odcieniem w�osy spada�y spod wianka z blador�owych r� na mlecznobia�e ramiona i okr�g�e piersi, ledwie �e zas�oni�te przez sukienk� z niebieskiej tafty, �ci�ni�te tak mocno b�yszcz�cym materia�em, �e zdawa�o si�, i� za chwil� wyskocz� ze swego wi�zienia. Lekko wypuk�e czo�o, okr�g�e policzki i usta jak wisienki. �wiadomie czy nie, zjawisko to by�o uosobieniem mi�o�ci.

W jednej chwili kr�l zmieni� si� na twarzy. Jak zakochany pa� rzuci� si� na spotkanie pi�knego stworzenia, chwyci� je za d�onie i pokry� gor�czkowymi poca�unkami.

� Agnieszko! Serce moje! Jeste� wi�c... a ja my�la�em, �e� jeszcze w ogrodzie... �e odpoczywasz w s�o�cu...

Dziewczyna roze�mia�a si�, a jej �miech podobny by� do gruchania turkawka.

� Silne s�o�ce przyciemnia sk�r� i zaczerwienia oczy, sire... a poza tym... st�skni�am si� za tob�.

� Jak ona to pi�knie powiedzia�a! St�skni� si�, m�j s�odki anio�! A ja co, co ja tu robi�em w tym czasie? Usycha�em... c� m�wi�, umiera�em z t�sknoty, gdy� chwila bez ciebie d�u�y mi si� jak ca�y wiek w piekle! Minuta bez �ciskania tej ma�ej r�czki, bez ca�owania tych s�odkich usteczek...

Katarzyna w os�upieniu uczestniczy�a w tej mi�osnej scenie. Kim by�a dziewczyna, w kt�rej kr�l zdawa� si� �miertelnie zakochany? Przyzwoito�� nakazywa�a jej odej�� na czubkach palc�w, gdy� kr�l wzi�� Agnieszk� w ramiona i z��czy� si� z ni� w d�ugim poca�unku. Lecz z drugiej strony, je�li odjedzie, nie uzyska nowego widzenia. Tote� cierpliwie czeka�a, a� poca�unek si� sko�czy, wreszcie cicho, lecz zdecydowanie wyszepta�a:

� Sire! Czy dasz mi ten list, o kt�ry ci� prosz�?

Karol zadr�a�, jak kto� nagle wyrwany z pi�knego snu. Wypu�ci� sw� pi�kn� przyjaci�k� z obj�� i skierowa� w stron� Katarzyny niezadowolone spojrzenie.

� Pani jeszcze tu, pani de Montsalvy? S�dzi�em, �e wyrazi�em jasno swoj� wol�! Udaj si� do Richemonta! Ja nic nie mog� uczyni�!

� Sire! Lito�ci...

� Nie! Powiedzia�em nie! Zaczyna mnie m�czy� udzielanie �ask twemu m�owi, pani! Przypomnij sobie, �e w tej sali kaza�em spali� katowi edykt skazuj�cy go. Powinien o tym pami�ta�, zanim pope�ni� kolejne g�upstwo! Nale�y do tych, kt�rym si� wydaje, �e im wszystko wolno, lecz ja naucz� go by� pos�usznym! Rozumiesz, pani? Pos�usznym!... �egnam pani�!

I chwyciwszy sw� pi�kn� przyjaci�k� wp�, Karol VII skierowa� si� do drzwi prowadz�cych do ogrodu.

Kiedy drzwi si� za nimi zamkn�y, us�ysza�a ich �miech, tak jakby �miali si� z niej, i bardzo j� to zabola�o. Wyci�gn�wszy chusteczk� z r�kawa wytar�a oczy i nos i skierowa�a si� do wielkich drzwi prowadz�cych na dziedziniec. Ta olbrzymia sala z murami wysokimi na sze�� metr�w, pokrytymi wielkimi arrasami, ten monumentalny kominek, na kt�rym sta�y wazony wype�nione �arnowcem, sprawia�a wra�enie koszmaru. Przywodzi�a na my�l sen, w kt�rym �ni si� o nie maj�cej ko�ca drodze, wyd�u�aj�cej si� w miar� jak si� biegnie, nie prowadz�cej donik�d.

Ten sen wi�d� ku podw�jnym drzwiom d�bowym i br�zowym, strze�onym przez dwa stalowe pos�gi, kt�re machinalnie otworzy�y oba skrzyd�a, kiedy si� zbli�y�a.

Poni�ej szerokich schod�w rozci�ga� si� sk�pany w s�o�cu dziedziniec zamku Chinon. Jak dawniej, szkoccy �ucznicy strzegli tu bram i otwor�w strzelniczych. Pi�ra czapli zatkni�te u ich czapek ko�ysa�y si� �agodnie na wieczornym wietrze. Wszystko by�o tak jak tamtego dnia, kiedy Tristan Eremita prowadzi� j� schodami, a na g�rze czeka�a na ni� kr�lowa Yolanda, kt�ra osobi�cie mia�a powie�� j� ku tronowi kr�lewskiemu. Tamtego dnia triumfowa�a... a dzisiaj opu�ci zamek sama, bezbronna, nie wiedz�c, co robi� ani dok�d si� uda�...

Poni�ej schod�w czekali Walter i B�renger, trzymaj�c konie za uzdy i nie spuszczaj�c z niej pytaj�cych spojrze�. Wyraz twarzy Katarzyny nie pozostawia� jednak �adnych z�udze�.

� A wi�c? � spyta� gwa�townie Walter. � Odmawia?

� Tak, Walterze... odmawia. M�wi, �e nie ma prawa u�askawi�, kiedy skazuje konetabl. �e pan de Richemont jest jedynym panem swoich �o�nierzy i swoich kapitan�w. Musz� wr�ci� do Pary�a, prosi� konetabla... je�eli nie jest jeszcze za p�no...

� Do kro�set! � rozz�o�ci� si� Walter. � To rada szale�ca, a nie normalnego cz�owieka!

� Nie wracajmy do Pary�a, pani Katarzyno! � podchwyci� B�renger. � Moi bracia na pewno uwolnili pana Arnolda! Nie wracaj do Pary�a! Po co masz si� poni�a�, prosi� nadaremnie? Wracajmy do domu! Wracajmy do naszych g�r, z dala od dworu potrafimy stawi� czo�o.

Walter patrzy� na swego przyjaciela z podziwem.

� Tak jest, jed�my do was! Co prawda nie znam waszych rodzinnych stron, ale bardzo chcia�bym je pozna�. Co� mi m�wi, �e tam b�d� szcz�liwy. �le�my zrobili, przyje�d�aj�c do Chinon.

To by�a prawda i Katarzyna wyrzuca�a sobie, �e nie pos�ucha�a Tristana Eremity, kt�ry radzi� jej uda� si� do Tours i tam czeka� na uroczysto�� za�lubin oraz przybycie kr�la z Chinon. Ona jednak chcia�a go natychmiast zobaczy�. A teraz wszystko przepad�o...

� Wracamy, pani Katarzyno? � spyta� B�renger. � S�o�ce jest ju� nisko, a ty potrzebujesz odpoczynku.

� Jeszcze chwil�... Chcia�abym tam wej�� na minut�... Wskaza�a na ma��, przyci�ni�t� do pot�nej wie�y Coudray kapliczk� �wi�tego Marcina, gdzie cz�sto chodzi�a na msz� i modli�a si�, kiedy zamieszkiwa�a w zamku po pokonaniu szambelana La Tremoille. Lubi�a przychodzi� do tego zacisznego sanktuarium, w kt�rym r�wnie� modli�a si� Joanna d�Arc, jak to tylko ona potrafi�a; dla Joanny modlitwa by�a �r�d�em energii i wiary, najlepszym lekarstwem przeciwko zniech�ceniu i bole�ci. Pogr��ona w rozpaczy Katarzyna pomy�la�a, �e mo�e B�g zechce j� wys�ucha�, je�li zwr�ci si� do niego w miejscu, w kt�rym ta, kt�r� zes�a� na ziemi�, modli�a si� do niego.

Wewn�trz panowa� przyjemny p�mrok. Zachodz�ce s�o�ce przedziera�o si� przez r�� na portalu i k�ad�o si� na sklepieniu, na ma�ym, kamiennym o�tarzu i z�oconym tryptyku. Lecz dzisiaj pi�kno tego miejsca, dzia�aj�ce zazwyczaj jak balsam na Katarzyn�, by�o jakby bezsilne i nie mog�o uleczy� serca trawionego przez zgryzot�. Tyle nadziei pok�ada�a w kr�lu, kt�ry dot�d zawsze okazywa� jej zainteresowanie i dobro�. Kr�l jednak ci�gle by� obiektem igraszek swoich faworyt�w. Tym razem chodzi�o o faworyt�, kt�ra z pewno�ci� b�dzie r�wnie gro�na, jak jej poprzednicy, Giac i La Tremoille.

Przybywaj�c do zamku my�la�a, �e uda si� do kapliczki po audiencji u kr�la, by z�o�y� podzi�kowanie... tymczasem wchodzi�a do� zrozpaczona, nie wiedz�c, co czyni� � czy wraca� do Pary�a, czy do Owernii... Nie mia�a si�y na dalsze pro�by, dalsze upokorzenia... Kl�cz�c pod kolumn�, przytkn�wszy czo�o do sto�u komunijnego, p�aka�a w z��czone d�onie, �lepa i g�ucha na to, co si� wok� dzieje, kiedy jej ramienia dotkn�a czyja� d�o� i nieznajomy g�os powiedzia� wyra�nie:

� Dobrze jest si� modli�... ale po co tyle p�aka�?

Katarzyna podnios�a si� z gwa�townym biciem serca, jak kto� z�apany na gor�cym uczynku, i spojrza�a na m�odzie�ca stoj�cego nie opodal.

Zmieni� si� od ostatniego ich spotkania cztery lata temu, lecz nie a� tak, �eby nie pozna�a delfina Ludwika.

Ksi��� musia� mie� teraz czterna�cie lat. Ur�s�, lecz nadal by� chudy, przedwcze�nie zgarbiony, mia� silne, ko�ciste ramiona, tak� sam� jak przedtem ��taw� cer� i czarne, proste w�osy. Jedynie rysy jego twarzy wyostrzy�y si� wok� du�ego, agresywnego nosa i czarnych, g��boko osadzonych oczu tryskaj�cych inteligencj�. By� brzydki, lecz jego brzydota mia�a w sobie jak�� nieokre�lon� moc, a w sylwetce by�o co� z subtelnej majestatyczno�ci. Ksi��� roztacza� wok� siebie dziwny urok, kt�ry bra� si� by� mo�e z jego przenikliwego spojrzenia.

Pomimo mocno sfatygowanego stroju �owieckiego z grubego p��tna flandryjskiego po dumnym tonie i w�adczym wyrazie twarzy mo�na by�o odgadn�� p�yn�c� w jego �y�ach kr�lewsk� krew.

Katarzyna uczyni�a g��boki uk�on, zaskoczona i za�enowana niespodziewanym spotkaniem.

� Powiedz mi, pani, dlaczego p�aka�a� � nalega� delfin przygl�daj�c si� uwa�nie jej zrozpaczonej twarzy. � Jeste� pani de Montsalvy, czy tak? By�a� dam� dworu kr�lowej, mojej matki?

� Wasza Wysoko�� poznaje mnie?

� Twoj� twarz trudno zapomnie�, pani... Katarzyno, jak mi si� zdaje? A kobiety, kt�re mnie otaczaj�, s� w wi�kszo�ci g�upie lub bezwstydne... albo jedno i drugie. Pani by�a� inna... Nadal jeste� inna.

� Dzi�kuj� ci, panie.

� A teraz m�w! Chc� wiedzie�, dlaczego p�aka�a�?

Trudno by�o oprze� si� temu rozkazowi, gdy� bez w�tpienia by� to rozkaz. Katarzyna niech�tnie opowiedzia�a przebieg ostatnich wydarze�, dostrzegaj�c, jak delfin marszczy brew na wiadomo�� o zabiciu Legoix, a zw�aszcza o ucieczce Arnolda.

� Ci nasi panowie feudalni nigdy si� nie zmieni�! � mrukn��.

� Dop�ki nie zrozumiej�, kto jest panem w tym kraju, b�d� robi�, co im si� �ywnie podoba! Tote� niepos�uszni musz� zgin��!

� Ale� panem jest kr�l, nasz dobroczy�ca i nasz ojciec, panie, i nikt nie �mie tego podwa�a�! � zaprotestowa�a przera�ona Katarzyna. A poniewa� nie mia�a ju� nic wi�cej do stracenia, doda�a:

� Dlaczego tak si� dzieje, �e manipuluj� nim ludzie, nie maj�cy do tego prawa?...

� Co chcesz przez to powiedzie�, pani?

� Tylko to, co widzia�am na w�asne oczy i co sta�o si� ze szkod� dla mnie, panie...

I Katarzyna opowiedzia�a o swoim spotkaniu z Karolem VII i o przerwanej przez pi�kn� nieznajom� imieniem Agnieszka rozmowie. Zaledwie jednak wym�wi�a to imi�, na twarzy rozm�wcy pojawi� si� wyraz gniewu, a jego r�ce zacisn�y si� na r�kawicach do jazdy konnej.

� Ta ma�a ladacznica! � wrzasn�� nie dbaj�c o �wi�ty przybytek. Jego okrzyk sprowadzi� z zakamark�w kapliczki powa�nego cz�owieka z czarn� brod�, kt�ry bez s�owa wskaza� r�k� na o�tarz. Ludwik poczerwienia�, prze�egna� si� nabo�nie i kl�kn�� na kamiennej posadzce dla odm�wienia modlitwy. Po chwili jednak wsta� i podszed� do Katarzyny oczekuj�cej w niemym skupieniu.

� Nie powinienem wypowiada� takich s��w w ko�ciele... ale fakt pozostaje faktem! Nienawidz� tej osoby, w kt�rej zadurzy� si� ojciec.

� Kim ona jest?

� To c�rka niejakiego Jana Soreau, koniuszego, pana na Coudan i Saint-Gerant. Jej matka zwie si� Katarzyna de Maignelais. Pochodzi z dobrego domu, ale niezbyt �wietnego. Przed rokiem ciotka ma, Izabela de Lorraine, odwiedzi�a nas przed udaniem si� do Neapolu, gdzie wzywa�y j� interesy m�a, ksi�cia Rene, trzymanego w paskudnym wi�zieniu przez Filipa Burgundzkiego. Pannica ta by�a jedn� z jej dw�rek. Jak tylko kr�l j� zobaczy�, straci� dla niej g�ow�...

� Panie, nie zapominaj, �e m�wisz o kr�lu! � przerwa� brodacz, Jean Majoris, nauczyciel delfina.

� Sam wiem najlepiej, o kim m�wi�! � obruszy� si� delfin. � M�wi� tylko jak jest: kr�l szaleje za t� dziewczyn�, a na nieszcz�cie moja pani babka popiera j� i ochrania...

Katarzyna otworzy�a szeroko oczy ze zdumienia.

� Kto?... Kr�lowa Yolanda?...

� Nie kto inny w rzeczy samej! Kr�lowa Yolanda chyba tak�e zakocha�a si� w Agnieszce, bo jak mo�na wyt�umaczy� fakt, �e dziewczyna tak szybko zosta�a dw�rk� mojej matki?

� A wi�c wszystko sko�czone � westchn�a Katarzyna.

� Chwileczk�! Nie wszystko sko�czone! Jak zapewne ci wiadomo, za kilka dni kr�l, kr�lowa i ca�y dw�r udadz� si� do Tours, gdzie maj� si� odby� moje za�lubiny z ksi�niczk� szkock�. � Wypowiadaj�c te s�owa delfin skrzywi� si�, jakby zjad� cytryn�. Pomimo to ci�gn�� dalej: � Dat� �lubu ustalono na 2 czerwca.

Ma�gorzata jest ju� we Francji od kilku tygodni, gdy� przyby�a do La Rochelle pod koniec kwietnia, ale zgotowano jej tak huczne powitanie, �e nie mo�e posuwa� si� zbyt szybko. W tej chwili powinna by� w Poitiers... niedaleko st�d!

Tym razem westchn�� on. Katarzyna domy�laj�c si�, co to mog�o oznacza�, szepn�a:

� Wasza Wysoko��... zdaje si� niezbyt szcz�liwy z tego ma��e�stwa?

� To ma��e�stwo jest mi ca�kiem oboj�tne. Nigdy nie widzia�em Ma�gorzaty Szkockiej. Lecz z�o�ci mnie sama my�l o ma��e�stwie. Mam wiele lepszych rzeczy do roboty ni� zajmowanie si� �on�. Ale zostawmy to. Twoja nadzieja, pani, jest w�a�nie w tym ma��e�stwie: w dniu za�lubin b�d� w katedrze przy trasie orszaku �lubnego. To mnie poprosisz o �ask� dla hrabiego de Montsalvy! W takich okoliczno�ciach kr�l nie b�dzie m�g� mi odm�wi�! Nawet je�li Agnieszka b�dzie temu przeciwna!

Ogarni�ta wdzi�czno�ci�, Katarzyna zgi�a kolano, uj�a d�o� delfina, chc�c z�o�y� na� poca�unek, lecz on wyrwa� r�k�, jakby ba� si�, �e zostanie ugryziony.

� Nie dzi�kuj mi, pani! Nie robi� tego dla ciebie ani dla twego postrzelonego m�a, kt�ry w przysz�o�ci nie powinien opuszcza� p�l bitewnych... zw�aszcza kiedy ja zostan� kr�lem. Gdy�, daj� ci na to moje s�owo, potrafi� okie�zna� swoj� szlacht�!

� Dlaczego wi�c to czynisz, panie? �eby zrobi� na z�o�� tej Agnieszce? � spyta�a odwa�nie.

Delfin u�miechn�� si� filuternie jak ch�opiec, kt�ry zamierza sp�ata� figla doros�ej osobie.

� W rzeczy samej! � odpar� weso�o. � Cudownie b�dzie pokaza� publicznie tej aferzystce, �e nie ona rz�dzi kr�lestwem! Lecz to nie jest jedyny pow�d. Ot� rada, by prosi� kr�la o �ask�, zosta�a ci dana przez cz�owieka, kt�ry mi si� bardzo podoba. Pan Tristan Eremita to dobry s�uga. Jest surowy, twardy i prawy. Kiedy nadejdzie odpowiednia pora, b�dzie s�u�y� mnie... To jemu, twojemu przyjacielowi, pragn� odda� przys�ug�. Nie chc�, by bezskutecznie wysy�a� ci� tutaj. Chod�my, musz� wraca�, a ty, pani, musisz opu�ci� zamek przed podniesieniem mostu zwodzonego.

Rami� w rami�, pani de Montsalvy i delfin Ludwik, wyszli z kaplicy, po czym ksi��� po�egna� si� uprzejmie, a Katarzyna wr�ci�a do swego pazia i giermka.

� Kim jest ten podle odziany ch�opiec? � spyta� B�renger. � Wyda� mi si� taki brzydki.

� To tw�j przysz�y w�adca! Je�li B�g pozwoli, pewnego dnia zostanie kr�lem Ludwikiem XI.

� A wi�c � skomentowa� Walter � nie da si� powiedzie�, �e b�dziemy mie� pi�knego kr�la.

� Nie, lecz zapewne b�dzie wielkim kr�lem. W ka�dym razie otrzymam od niego �ask�, kt�rej odm�wi� mi Karol. Ruszajmy do gospody, m�odziankowie! Potem wam opowiem, co si� zdarzy�o.

� Czy wracamy do Montsalvy? � spyta� B�renger z b�yskiem nadziei w oku.

� Nie. Ani do Montsalvy, ani do Pary�a. Ruszamy do Tours, gdzie b�dziemy czeka� na dzie� za�lubin, jak trzeba by�o zrobi� od razu, gdyby mi si� tak nie �pieszy�o.

Ca�a tr�jka opu�ci�a fortec� zbudowan� ongi� przez Plantagenet�w i uda�a si� do centrum miasta, Grand-Carroi, gdzie gospoda Pod Krzy�em Wielkiego �wi�tego Mexme ci�gle przyjmowa�a podr�nych i gdzie kr�lowa� olbrzymi im� Baranek, a nad nim jego gadatliwa po�owica Pernelka, krz�taj�ca si� w�r�d ci�by kelnereczek, kadzi i b�yszcz�cych kocio�k�w.

Znad rzeki unosi�a si� mg�a. W blasku zachodz�cego s�o�ca lekko zmierzwiona powierzchnia wody przybra�a odcie� oliwkowy, lecz szczyty wierzb b�yszcza�y jeszcze w s�o�cu. Dach�wki i stare mury miasta rozci�gaj�cego si� nad rzek� Vienne wygl�da�y jak wyj�te �ywcem ze starego obrazu.

Nagle dwa wielkie �ab�dzie wyp�yn�y z gniazda ukrytego w�r�d szuwar�w, sun�c zgodnie w g�r� rzeki nad sam� powierzchni� wody i nie zwracaj�c uwagi na pr�d, kt�ry na �rodku rzeki by� bardzo silny.

Katarzyna nie mog�a oderwa� oczu od tego widoku, widz�c w nim szcz�liw� wr�b�. Ptaki by�y dwa, z pewno�ci� para, p�yn�y razem i dlatego czu�y si� silniejsze, pozbawione strachu.

Zrozumia�a, �e powinna wzi�� z nich przyk�ad, odnale�� Arnolda i nie opuszcza� go ju� nigdy, gdziekolwiek by si� uda�. Tylko pod tym warunkiem stan� si� niezwyci�eni. Samotno�� nie by�a dobra ani dla jednego, ani dla drugiego.

Do wody da� nurka zimorodek z krzykiem zwyci�stwa, lecz trzej je�d�cy byli ju� daleko, zag��biwszy si� w cieniu dom�w.

Dom Jakuba Serce w Tours i jego sk�ady towarowe ci�gn�y si� wzd�u� Loary, w pobli�u barbakanu Grand-Pont, za murami broni�cymi miasta przed napa�ci� oraz przed powodzi�. S�siadowa�y z klasztorem jakobin�w i pot�nymi wie�ami zamku kr�lewskiego.

Jakub, ku�nierz z Bourges, cz�owiek, kt�ry poprzysi�g� sobie, �e przywr�ci w kr�lestwie dostatek i bogactwo, p�ki co by� najpot�niejszym i najbardziej pomys�owym kupcem, posiada� tutaj, jak i w innych du�ych miastach, dom i sklepy, w kt�rych jak dzie� d�ugi uwijali si� subiekci i handlarze.

Sam Jakub prowadzi� �ycie w siodle, galopuj�c od jednej faktorii do drugiej, od Bourges po Montpellier, gdzie znajdowa�a si� g��wna cz�� jego handlowych interes�w, z Montpellier do Narbonne i Marsylii, do Lyonu, gdzie mia� stosunki, do Clermont, Tours i Angers.

Mia� ju� trzydzie�ci sze�� lat, by� szczup�ym, eleganckim m�czyzn�, niezwykle energicznym i wsz�dzie go by�o pe�no, jego wrogowie powiadali nawet, �e podpisa� pakt z diab�em.

W drodze powrotnej z Chinon, po bezowocnej rozmowie z kr�lem, Katarzyna z rado�ci� odwiedzi�a starego przyjaciela w jego faktorii w Tours, kt�ra w zwi�zku z obecno�ci� w�a�ciciela rozkwit�a niezwyk�� aktywno�ci�.

Jakub oczywi�cie nie pozwoli�, by przyjaci�ka zatrzyma�a si� w gospodzie. Zmusi� j�, by wraz z towarzyszami podr�y zajecha�a do jego domu i odda� j� w r�ce za�ywnej pani Rigoberty, zarz�dczyni jego siedziby w Tours, kt�ra dzi�ki jej staraniom stale by�a w pogotowiu, by nale�ycie przyj�� w�a�ciciela.

Para przyjaci� odnalaz�a si� po d�ugiej przerwie z wielk� rado�ci�. ��czy�o ich od lat obop�lne zrozumienie oparte na wzajemnym szacunku i pewnej dozie czu�o�ci. By�o to uczucie skomplikowane, co� wi�cej ni� przyja��; Katarzyna czu�a bowiem, �e Jakub zawsze jej po��da�, lecz to jej nie przeszkadza�o.

Jakub Serce udzieli� schronienia Katarzynie, Sarze i Arnoldowi, gdy uciekali przed nienawi�ci� La Tremoille�a; dzi�ki jego pomocy mogli uciec do swojej Owernii. Z drugiej za� strony, kiedy Jakub straci� ca�y maj�tek po zatopieniu galery z Narbonne w drodze powrotnej ze Wschodu, Katarzyna powierzaj�c mu najpi�kniejszy i najdro�szy ze swych klejnot�w, czarny diament, kt�ry dosta�a od pierwszego m�a, Garina de Brazeya, pozwoli�a mu odbi� si� od dna i odbudowa� zrujnowane imperium. Wreszcie, po ucieczce z Alhambry Katarzyna i Arnold mogli opu�ci� Grenad� na jednym z jego statk�w i wr�ci� do Francji.

Przez trzy pierwsze dni wsp�lnym wspomnieniom nie by�o wi�c ko�ca. Jakub zachwycony by�, �e Katarzyna wcale si� nie zmieni�a, �e nadal jest pi�kna, pe�na wewn�trznej si�y i odwagi w obliczu zdarze� mog�cych powali� niejednego m�czyzn�.

� Gdyby nie moja �ona, Macee i dzieci � powiedzia� jej pewnego wieczoru � i gdyby� ty nie by�a �on� i matk�, porwa�bym ci�, uwi�zi�, uczyni� moj� wszelkimi sposobami, mimo �e jeste� wielk� dam�, gdy� wy�yny, na kt�rych �yjesz, nie przera�aj� mnie i wiem, �e potrafi�bym ci� do�cign��...

� Prze�cigniesz nas wszystkich, Jakubie! B�dziesz najpot�niejszym cz�owiekiem we Francji, jednym z najbogatszych w Europie, je�li nie najbogatszym. Twoje pomys�y... te porty, te zak�adane przez ciebie kopalnie, ci emisariusze, kt�rych rozsy�asz po ca�ym �wiecie... wszystko to przyprawia o zawr�t g�owy.

� To jeszcze nic! Zobaczysz za kilka lat... Zbuduj� pa�ac... kt�rego, niestety, nie b�d� m�g� ci podarowa�... Ale � doda� weso�o � zawsze mog� ci ofiarowa� kilka work�w brz�cz�cych, z�otych monet... i jeszcze co�.

Wsta� od sto�u, przy kt�rym oboje ko�czyli wieczerz�. Okno pokoju wychodzi�o na ma�y ogr�d wewn�trzny. Ros�y w nim aromatyczne zio�a, a tak�e wiciokrzewy i ja�miny, kt�rych wo� pozwala�a zapomnie� o wyziewach dolatuj�cych z ulicy, po kt�rej sp�ywa�y �cieki pe�ne odpadk�w i nieczysto�ci. Katarzyna zosta�a sama. Pa� i giermek jak zwykle pobiegli k�pa� si� w Loarze lub zaopatrzeni w w�dki i siatki poszli �owi� ryby na jedn� z piaszczystych wysepek. Wiedzia�a, �e nie wr�c� wcze�niej ni� o zmierzchu, by rzuci� si� na jad�o przygotowane przez im� Rigobert�, po czym udadz� si� na poddasze i zasn� kamiennym snem. Wiedzia�a te�, �e te chwile spokoju i odpoczynku nie b�d� trwa� wiecznie.

Za kilka dni przyjdzie jej na nowo pochyli� czo�o przed m�od� par� kr�lewsk�, w obliczu prze�wietnych go�ci, w�r�d kt�rych dawniej by�o jej miejsce. Oznacza�o to kolejne upokorzenie, jednak od tego zale�a�o uratowanie Arnolda. Powinna dzi�kowa� Bogu, �e da� jej jeszcze jedn�, ostatni� szans�. Ale to b�dzie ostatni raz! � przyrzek�a sobie. Nigdy wi�cej nie ukl�kn� przed ludzk� istot�; jedynie przed Bogiem...

�eby zatrzyma� jak najd�u�ej �agodny majowy wiecz�r, z ca�ych si� stara�a si� odepchn�� od siebie obraz na czarno ubranej Katarzyny kl�cz�cej na placu przed katedr�. Tymczasem wr�ci� Jakub.

� Popatrz na to, moja droga! � rzuci� zbli�aj�c si� do sto�u. Katarzynie zdawa�o si�, �e to magiczne sztuczki. Handlarz przysun�� zaci�ni�te d�onie do p�omieni �wiec, po czym otwar� je powoli i oczom Katarzyny ukaza� si� rz�d pere� najwspanialszych, jakie kiedykolwiek w �yciu widzia�a. Wszystkie idealnie okr�g�e, z lekkim r�owawym odcieniem. �adna oprawa nie psu�a ich doskona�ej pi�kno�ci. ��czy�a je jedwabna ni� przechodz�ca przez ich �rodki. Wygl�da�y niczym fragment Drogi Mlecznej, jak promie� ksi�yca.

Katarzyna wstrzymuj�c oddech wpatrywa�a si� w palce przyjaciela. Bawi� si� klejnotami, obracaj�c je we wszystkie strony, dla uzyskania efekt�w �wietlnych.

� Jeszcze nigdy nie widzia�am takich pere�! � westchn�a z zachwytem.

� Oczywi�cie! Nikt do tej pory nie wpad� na pomys� z��czenia pere� o tym samym zabarwieniu. Do tego trzeba mieszka� nad ciep�ymi morzami, cieplejszymi ni� nasze. Te przys�a� mi niedawno su�tan Egiptu.

� Su�tan Egiptu? Utrzymujesz stosunki z innowierc�?

� Tak, i to owocne, jak widzisz. Nie powinna� si� dziwi�, �e handluj� z niewiernymi... Przypomnij sobie nasze spotkanie w Almerii. Co do su�tana, dostarczam mu minera�u, kt�rego bardzo mu brakuje: srebra.

� Czy dlatego wi�c otwierasz stare rzymskie kopalnie ko�o Lyonu?

� Saint-Pierrela-Pallu i Jossur-Tarare? W rzeczy samej. Mo�na tam znale�� �elazo, piryty i troch� srebra, g��wnie w tej pierwszej. Druga za� zawiera przede wszystkim srebro i... troch� z�ota, lecz tak ci�ko jest je wydoby�, �e wol� tego zaniecha�. Zreszt�, g��wnie srebro jest mi potrzebne na wymian�. Ale wr��my do naszyjnika. Podoba ci si�? Katarzyna wybuchn�a �miechem.

� Co za pytanie! Poka� mi tak� kobiet�, kt�ra powiedzia�aby, �e jej si� nie podoba!

� W takim razie jest tw�j!

I Zanim Katarzyna mog�a si� sprzeciwi�, Jakub wprawnym ruchem za�o�y� jej naszyjnik i zapia� prosty haczyk na karku.

� Su�tan przys�a� naszyjnik, lecz nie zaopatrzy� go w odpowiednie zapi�cie. Ka�� do niego dorobi� zapi�cie godne takiego okazu.

Katarzyna przez chwil� poczu�a ulotne zimno pere�, kt�re wkr�tce przybra�y temperatur� jej cia�a. By�o to nowe uczucie, jakby per�y sta�y si� cz�ci� jej samej.

Jakub, rozbawiony min� ma�ej, zachwyconej dziewczynki, poda� Katarzynie lusterko.

� S� stworzone dla ciebie � zauwa�y�. � Albo... ty jeste� stworzona dla nich.

Opuszkami palc�w, z pewn� doz� nie�mia�o�ci, dotkn�a kulek delikatnych jak sk�ra dzieci�cia. Wygl�da�o na to, �e chce si� upewni�, czy rzeczywi�cie istniej�. Jakub mia� racj�: jej wypocz�ta twarz nabiera�a w tym nowym towarzystwie nowego blasku, a w kontakcie z alabastrow� sk�r� per�y jakby o�y�y...

Nagle jednak Katarzyna od�o�y�a lusterko i odwr�ci�a si�.

� Dzi�kuj� ci, przyjacielu. Lecz... ja nie chc� tych pere�! � powiedzia�a zdecydowanie.

� A dlaczeg� to? � sprzeciwi� si� Jakub. � Ju� wspomnia�em: s� cz�ci� twoich dochod�w. To nie prezent!

� W�a�nie. Pani de Montsalvy nie mo�e sobie pozwoli� na nowe ozdoby, kiedy jej poddani s� w potrzebie. Na wiosn� plony zosta�y zniszczone do tego stopnia, �e mia�am zamiar prosi� ci�, by� w tym roku sp�aci� w naturze swoje zobowi�zanie: w ziarnie, paszach, p��tnie, we�nie, sk�rach, w tym wszystkim, czego mo�e nam zabrakn�� w czasie zimy.

Ponure i niezadowolone jeszcze przed chwil� spojrzenie kupca poja�nia�o, wype�niwszy si� czu�o�ci�.

� Wszystko to dostaniesz, Katarzyno! Czy uwa�asz mnie za g�upca, kt�ry pozwoli�by wam znosi� ch��d i g��d, daj�c jako jedyn� pomoc gar�� z�ota i sznur pere�? Wygl�da mi na to, �e nie zdajesz sobie sprawy z tego, i� tw�j maj�tek wzrasta wraz z moim. Jeste� moj� najwa�niejsz� akcjonariuszk�, a ja co roku u�ywam twojej cz�ci udzia��w. Nie wiesz jeszcze, �e masz procenty w kilku bankach: u Cosme de Medicis, we Florencji, w Augsburgu, u Jacob Fugger, a od dnia podpisania pokoju w Arras tak�e w Brugii u Hildebranda Veckinghusena z Lubeckiej Hansy, u kt�rego kupuj� pruskie zbo�e, futra, t�uszcze i mi�d z Rosji, smo�� i w�dzone ryby. Wkr�tce tak�e i w Tours b�dziesz je mia�a, gdy� zamierzam stworzy� tu sie� warsztat�w tkackich, kt�re, mam nadziej�, b�d� stanowi� konkurencj� dla p��cien flandryjskich, a zw�aszcza angielskich. Jakub rozgada� si� na dobre. Nic bowiem nie interesowa�o go bardziej ni� sprawy handlowe i nowe, zakrojone na wielk� skal�, projekty. Wreszcie, widz�c zniecierpliwienie Katarzyny, przerwa� i rzuciwszy okiem na per�y doda�:

� A teraz schowaj je do swej sakiewki i nie m�wmy o tym wi�cej! � Pr�bowa� si�� w�o�y� per�y do jej r�ki, lecz ona odepchn�a je. Skronie kupca nabrzmia�y z gniewu.

� Dlaczego? Obra�asz mnie, Katarzyno!

� Nie zrozum mnie �le, Jakubie. My�l� tylko, �e twoje per�y mog� przyda� si�... gdzie indziej... a nawet b�d� bardziej u�yteczne.

� Gdzie indziej? Gdzie?

� Na szyi tej �adnej istoty, w kt�rej zakocha� si� kr�l... tej Agnieszki Soreau, o kt�rej m�wi�e�, �e jeste�cie w przyja�ni.

Istotnie, kiedy Katarzyna opowiedzia�a Jakubowi o spotkaniu z kr�lem i o tym, jak si� ono sko�czy�o, handlarz tylko roze�mia� si� i rzek�: � Mylisz si� co do niej. To dobra dziewczyna. Tylko troch� za bardzo przej�a si� sw� rol�.

� Daj jej wi�c te per�y � ci�gn�a � i powiedz jej, jakie znaczenie do nich przywi�zuj�, a tak�e pro�, by wstawi�a si� u kr�la w sprawie Arnolda.

Jakub uj�� Katarzyn� za r�k� i poprowadzi� do �awy wy�cielonej czerwonymi poduszkami, stoj�cej przy otwartym oknie, wr�ci� do sto�u, nape�ni� kielichy winem z Malvoise, poda� jeden z nich Katarzynie, po czym, przysun�wszy taboret, usiad� naprzeciwko.

� Wyja�nijmy raz na zawsze spraw� Agnieszki! To kr�lowa Yolanda kaza�a j� sprowadzi� na dw�r, by wyrwa� kr�la ze smutku i apatii. Kr�l zakocha� si�, a ona w�r�d poca�unk�w podsuwa mu rady i pomys�y kr�lowej. Widzia�a�, jak kr�l si� zmieni�?

� Przyznaj�. Do tego stopnia, �e zacz�am si� zastanawia�, czy to ten sam cz�owiek...

� Tak. I to jest dzie�o Agnieszki i kr�lowej Yolandy.

� Ale to dziwne, �e Yolanda podstawia rywalk� w�asnej c�rce, kr�lowej Marii.

� Uspok�j si�. Wiesz dobrze, �e kr�lowa Maria nie mog�a dokona� cudownej przemiany. To prawda, kr�l kocha j�. Regularnie p�odzi z ni� dzieci, czy jednak pami�tasz, jak wygl�da jej twarz? Nie pami�tam ju� kt�ry z ambasador�w po ujrzeniu jej powiedzia�, �e kr�lowa Maria swoj� twarz� powinna straszy� Anglik�w. Mi�o�� matczyna Yolandy to jedno, a troska o wskrzeszenie kr�lestwa to drugie. Przesta� wi�c boczy� si� na biedn� Agnieszk�. Sam podejmuj� si� powiedzie� jej, �e pope�ni�a g�upstwo. Zreszt� kr�lowa Yolanda, kt�ra niebawem tu �ci�gnie, osobi�cie si� tym zajmie. A teraz, czy zechcesz wreszcie przyj�� te per�y?

Katarzyna wychyli�a kielich, odstawi�a go na st� i roze�mia�a si�.

� Jeste� bardziej uparty, Jakubie, ni� twoje mulice!

� Dzi�ki temu do czego� doszed�em! A wi�c chcesz je, czy... mam wrzuci� je do Loary? Gdy� przysi�gam, �e �adna inna nie b�dzie ich nosi�! Dodam tylko, �e sprowadz� drugie... dla twojej przyjaci�ki Agnieszki, poniewa� zdaje mi si�, �e bardzo ci na tym zale�y!

Katarzyna zamiast odpowiedzi wyci�gn�a d�o� i Jakub w�o�y� do� sk�rzany mieszek.

Zadowolony ze swego niewinnego zwyci�stwa, Jakub Serce poca�owa� przyjaci�k� w czo�o, �ycz�c jej dobrej nocy.

� Dzisiaj mamy 30 maja. Za trzy dni wesele: ju� nied�ugo przyjdzie ci znosi� moje kaprysy. Oka� wi�c jeszcze troch� cierpliwo�ci!

Jednak dwa dni p�niej, kiedy Katarzyna zasta�a Jakuba w jego kantorze na porz�dkowaniu grubych ksi�g, kupiec na jej widok oznajmi� z pochmurn� min�:

� Wesele prze�o�one... Ostatnie dziecko kr�lewskie, ma�y ksi��� Filip urodzony w lutym, jest umieraj�cy. Kr�l, kr�lowa i dw�r pozostan� w Chinon.

� M�j Bo�e � j�kn�a Katarzyna � tylko tego jeszcze brakowa�o. A je�li za�lubiny odb�d� si� w Chinon?

Jakub, przek�adaj�c papiery porozk�adane na biurku, odwr�ci� si� tak nagle, �e cz�� z nich spad�a na pod�og�.

� Gdzie? W Chinon? Kr�l nie zrobi�by takiej przykro�ci swoim wiernym poddanym z Tours, ani mnie samemu, mnie, kt�ry sobie �y�y wypruwa, by wszystko przygotowa�, jak nale�y!

Ma�y ksi��� Filip umar� nast�pnego dnia, 2 czerwca. Kr�l ustali� dat� za�lubin na 24 czerwca.

� Jeszcze przez trzy tygodnie b�dziesz moim wi�niem � radowa� si� Jakub. � Gdy odjedziesz, zostawisz mnie w g��bokim smutku!

Istotnie co wiecz�r, korzystaj�c z pi�knej pogody, siadywali po wieczerzy na �awce w ogrodzie i rozkoszowali si� �wie�o�ci� wieczoru. Przewa�nie nie rozmawiali wiele, wol�c wdycha� w ciszy, przerywanej jedynie szmerem rzeki i krzykiem nocnych ptak�w, zapach wiciokrzewu.

Tego jednak wieczoru Jakub nie mia� ochoty milcze�. On, zwykle tak powa�ny, by� weso�y jak dziecko. Przed�u�enie pobytu pi�knego go�cia zdawa�o si� wype�nia� go rado�ci�, kt�rej wcale nie stara� si� ukry�.

Spogl�da� na ni�, siedz�c� tu� obok na kamiennej �awie, z rozanieleniem. Z powodu upa��w kupi�a u mistrza Jana Beaujeu, krawca kr�lowej, cienki, r�owy jedwab w bia�e ga��zki, w kt�rym wygl�da�a jak m�oda dziewczyna. Z bia�ym woalem narzuconym na w�osy opadaj�ce ci�ko na kark i naszyjnikiem z pere� pyszni�cych si� na alabastrowym dekolcie podobna by�a do istoty przyby�ej z innego �wiata. Zapach, jaki wydziela�a z jej cia�a cenna esencja r�ana sprowadzona przez kupca dla niej specjalnie z Persji, atakowa� nozdrza Jakuba, przywracaj�c jej ca�� ziemsko��.

Pchni�ty impulsem silniejszym ni� wola chwyci� jej r�ce i uwi�zi�. By�y zimne i instynktownie stara�y si� wyrwa� z u�cisku.

� Katarzyno � powiedzia� niskim g�osem � nie odpowiadasz mi. Czy ci� rozgniewa�em?

� Nie, Jakubie. Nie powiedzia�e� nic, co mog�oby mnie rozgniewa�. To mi�o s�ysze�, �e m�j odjazd zostawia smutek, ale nie m�w nic wi�cej.

� A jednak...

�ywo wyrwa�a sw� d�o� z u�cisku i po�o�y�a j� na jego ustach.

� Nic nie m�w! Jeste�my par� przyjaci�. Starych przyjaci�! I niech tak zostanie!

Jakub uca�owa� z zapami�taniem palce tak nieostro�nie z�o�one na jego ustach.

� To oszustwo, Katarzyno! Ta stara przyja�� to tylko u�uda i sama dobrze o tym wiesz. Od lat kocham ci�, nie �mi�c tego powiedzie�.

� W�a�nie m�wisz... pomimo mojej obrony.

� Twojej obrony! Czy wiesz, �e przez te wszystkie lata �y�em tylko wspomnieniem pewnego poca�unku... tego w Bourges, w moim gabinecie, kiedy uciek�a� z Champtoc, ze szpon�w Gilles�a de Rais�go. Nigdy nie uda�o mi si� o nim zapomnie�.

� Mnie r�wnie� � odpar�a ch�odno Katarzyna � ale z powodu wyrzut�w sumienia, gdy� zawsze by�am przekonana, �e twoja �ona nas widzia�a.

� A jednak nie odepchn�a� mnie. My�la�em nawet przez chwil�...

� �e mi si� to podoba? To prawda! Lecz teraz, Jakubie, sko�czmy na tym!

W przeciwnym razie b�d� musia�a ci� opu�ci�.

� Nie, nie odchod�! By�oby mi strasznie przykro...

� Zostan�, je�li obiecasz, �e przestaniesz. Dzisiaj nie jeste� sob�. To z pewno�ci� ten ogr�d, te wszystkie zapachy... pi�kna noc. Ja r�wnie� jestem zak�opotana.

Wsta�a z zamiarem opuszczenia tego pe�nego pu�apek miejsca. Jakub u�miechn�� si� z ironi�.

� Znowu chcesz siebie oszuka�. To nie noc, to ty sama, Katarzyno. Zawsze traci�em g�ow� przez ciebie. To uczucie ludzie nazywaj� mi�o�ci�, jak mi si� zdaje... Lecz je�li nie chcesz, nie b�d� wi�cej si� naprzykrza�! �pij dobrze!

Katarzyna wsta�a z �awy i wielkimi krokami przemierza�a ogr�d, jakby boj�c si� tego, co zostawia�a za sob�, lecz s�owa Jakuba dociera�y do niej wyra�nie, mo�e dlatego, �e ci�gle ich s�ucha�a.

Przekraczaj�c pr�g domu, musia�a zada� sobie gwa�t, by si� nie odwr�ci� i nie zobaczy� twarzy Jakuba i tej jego zmarszczki w k�ciku ust, dzi�ki kt�rej wygl�da�, jakby kpi� sam z siebie.

�adna kobieta, nawet najbardziej wynios�a, nie opar�aby si� uczuciu takiego m�czyzny. Geniusz i si�a intelektu by�y u niego tak namacalne, jak u innych g�upota i pycha. By� to cz�owiek z �elaza, o oczach wizjonera i, pomimo nieszlacheckiego pochodzenia, o sercu rycerza z ba�ni.

Wstrzymuj�c westchnienie, skierowa�a kroki do swego pokoju, gdy nagle, na zakr�cie schod�w, stan�a oko w oko ze swoim paziem i giermkiem, kt�rzy nios�c buty w r�kach, ostro�nie schodzili na d�. Na widok swej pani wydali okrzyk zawodu. Najwyra�niej by�a ostatni� osob�, jak� �yczyli sobie napotka� po drodze.

� A gdzie� to, m�odziankowie?

�wiat�o rzucane przez zatkni�te nad schodami �uczywo, cho� s�abe, wystarcza�o, by stwierdzi�, �e obaj ch�opcy zaczerwienili si� po uszy. Nawet m�ody Chazay straci� swoj� zwyk�� pewno�� siebie.

� No co, stracili�cie mow�? Gdzie idziecie?

B�renger widocznie postanowi� si� po�wi�ci�, gdy� pierwszy zabra� g�os.

� Chcieli�my... eee... chcieli�my si� tylko troch�... eee... przej�� po mie�cie! Tam u nas, na g�rze, jest tak gor�co, �e nie mogli�my zasn��!

� No w�a�nie! � popar� przyjaciela Walter � strasznie tam gor�co!

� A� tak bardzo? Dzie� rzeczywi�cie by� gor�cy, lecz wiecz�r jest ch�odny.

� Ale nie na g�rze! � wyja�ni� Walter z przekonaniem. � S�o�ce pali�o przez ca�y dzie� i dach rozgrza� si� do czerwono�ci. Chyba idzie burza.

Jednak te rozwa�ania barometryczne nie t�umaczy�y czerwonych policzk�w m�odzian, chyba �eby na g�rze by�o gor�co jak w piecu.

Nagle Katarzyna przypomnia�a sobie narzekania Rigoberty na pewne s�siedztwo niegodne uczciwej kobiety: chodzi�o o kabaret znajduj�cy si� prawie naprzeciwko domu, �ci�gaj�cy klientel� spo�r�d marynarzy i subiekt�w sklepowych. Rigoberta dowiedzia�a si� te�, �e ober�ysta, niejaki Courtot, zatrudni� u siebie trzy dziewki swawolne, maj�ce niebywa�e wzi�cie w�r�d klienteli.

Katarzyna spojrza�a uwa�nie na ch�opc�w, zatrzymuj�c wzrok na Walterze.

� Czy przypadkiem nie udajecie si� do kabaretu im� Courtota, �eby si� nieco od�wie�y�? Po co tyle �rodk�w ostro�no�ci, je�li to ma by� zwyk�a przechadzka?...

Pa� ju� chcia� zaprzeczy�, lecz jego towarzysz nakaza� mu milczenie:

� Nie lubi� k�ama� � oznajmi� z wy�szo�ci�. � Tak, to prawda, idziemy do Courtot. Nigdy nie ukrywa�em, �e lubi� kobiety, pani Katarzyno. By� mo�e przerazi ci�, co powiem... ale ja nie mog� si� bez nich oby�! Dlatego id� do kabaretu...

Brutalna przemowa m�odziana nie zaszokowa�a Katarzyny przede wszystkim dlatego, �e dostrzeg�a szczero�� w jego s�owach. Tote� nie komentuj�c ich, wskaza�a jedynie na pazia i rzek�a:

� B�renger jest m�odszy od ciebie; to jeszcze prawie dziecko i nie ma takich samych potrzeb.

� Wiem. I wcale nie chcia�em go zabiera�...

� Ale ja powiedzia�em, �e je�li mnie ze sob� nie zabierze, to narobi� takiego ha�asu, �e nie b�dzie m�g� wyj�� � przerwa� bez pardonu B�renger. � Mo�e jestem m�odszy od Waltera, lecz i ja jestem m�czyzn�, pani Katarzyno i nie skrywaj�c...

� Je�li chcesz wyjawi� tajemnic� swoich wypad�w na ryby w okolice Montarnal, m�j ma�y, to mo�esz si� nie trudzi�! Jednak mi�dzy tamtymi drobnymi k�amstewkami a wyj�ciem do spelunki i wystawieniem si� na �er �atwych dziewek jest wielka r�nica. A ja my�la�am, �e kochasz tamt� dziewczyn� od nocnych po�ow�w...

Pa� spu�ci� g�ow�.

� To prawda, pani!... Kocham j� i to nie ma nic do rzeczy. Lecz nie wiem, kiedy j� zobacz� i chc� si� troch� zabawi�. Jestem m�czyzn�, do diaska!

� Zostaw diab�a w spokoju i odpowiedz mi na jedno pytanie: czy naprawd� masz ochot� zadawa� si� z tymi dziewcz�tami?

Pa� rzuci� swojemu towarzyszowi spojrzenie tak wyra�nie wo�aj�ce o pomoc, �e a� student roze�mia� si�. �artobliwie rozczochra� mu w�osy i odpowiedzia� zamiast niego.

� Oczywi�cie, �e nie! Chod�, B�rengerku, idziemy spa�!

� Nie! Chc� i�� z tob�...

� No w�a�nie, chod�!... bo ja id� spa�. Je�li mnie pos�uchasz, mo�esz mie� pewno��, �e zachowa�e� si� jak prawdziwy m�czyzna.

Po�egnawszy si� niezgrabnie ze swoj� pani�, ch�opcy, chc�c nie chc�c, wr�cili na g�r�.

Katarzyna odetchn�a z ulg�. By�a wdzi�czna Walterowi za tak bohaterskie po�wi�cenie. Jednak wracaj�c do siebie, by�a zmartwiona. Te dni pozostaj�ce jeszcze do kr�lewskiego wesela niepokoi�y j�. Upalny schy�ek wiosny pobudza� do �ycia tajemne apetyty szybciej ni� eglantyny. Bezczynno�� by�a zgubna dla wszystkich. Cho�by ci ch�opcy, gotowi pope�ni� jeszcze jakie� g�upstwo, je�li nie b�dzie nad nimi czuwa�a... A Jakub, czy dotrzyma danej obietnicy?...

Le��c w ��ku ze skrzy�owanymi na piersiach r�kami, zamkn�a oczy pr�buj�c zasn��, lecz nie mog�a zmru�y� oczu...

Zza �ciany dochodzi�y czyje� kroki, kto� chodzi� tam i z powrotem, staraj�c si� czyni� jak najmniej ha�asu. Katarzyna wiedzia�a, �e tym kim� by� Jakub...

S�ucha�a, wstrzymuj�c oddech i ws�uchuj�c si� w rytm krok�w, zdradzaj�cy wewn�trzny niepok�j przyjaciela. Pod�oga skrzypia�a daj�c silniej wyraz jego po��dania ni� s�owa.

Nagle zatrzyma� si� i us�ysza�a jakby lej�c� si� wod�. Z pewno�ci� chcia� si� od�wie�y� albo nala� sobie co� do picia. Potem znowu zacz�� chodzi�, wytrwale i bez ko�ca...

Katarzyna z w�ciek�o�ci� odrzuci�a nakrycie i otworzy�a okno, szukaj�c ukojenia w zimnym nocnym wietrze. Mia�a ochot� krzycze�, drapa�, �eby uspokoi� ogie�, kt�ry r�wnie� ogarnia� jej cia�o. Przycisn�a poduszk� do uszu, �eby nie s�ysze�. Jak Jakub �mia� j� tak kusi�? Jak on �mia�?

� Niech przestanie! Bo�e, niech on wreszcie przestanie! � j�kn�a. Czy on nie rozumie, �e doprowadza mnie do szale�stwa? Nienawidz� go! Nienawidz�... to ciebie kocham Arnoldzie... Tylko ciebie....

B�g jednak by� g�uchy, a diabe� ruszy� ostro do dzie�a. Chocia� ze wszystkich si� stara�a si� przypomnie� sobie chwile rozkoszy z m�em, powraca�o tylko jedno wspomnienie: dotyk gor�cej d�oni Jakuba w ogrodzie...

Nie mog�c d�u�ej wytrzyma� w ��ku, kt�re zdawa�o si� j� pali� i w kt�rym przewraca�a si� jak �wi�ty Wawrzyniec na ro�nie, wsta�a i spojrza�a na drzwi... By�y tak blisko... i blisko by� pok�j, w kt�rym Jakub kr��y� jak lew w klatce.

Kilka krok�w i drzwi otworz� si�, a potem?...

Krew wrza�a w jej skroniach. Drzwi hipnotyzowa�y i przyci�ga�y. Zrobi�a jeden krok... potem drugi... i jeszcze jeden. Jej r�ka spocz�a na rze�bionej klamce....

W s�siednim pokoju kroki przyspieszy�y. Tamte drzwi otworzy�y si� i zatrzasn�y z ha�asem. Potem s�ycha� by�o tylko szybki bieg na z�amanie karku po schodach, wreszcie trzasn�a brama.

W Katarzynie co� si� za�ama�o. Upad�szy na kolana, opar�a g�ow� o drewniane drzwi. Czu�a, �e opu�ci�y j� si�y, lecz by�a wyzwolona, a w jej umy�le �al miesza� si� z wdzi�czno�ci�. Uratowana!... Jestem uratowana...

Musia�a jednak przed sob� przyzna�, �e ten nieoczekiwany ratunek by� ma�o poci�gaj�cy. Czu�a niesmak.

wreszcie zasn�a, lecz spa�a �le i rano wsta�a z podkr��onymi oczami i blad� twarz�. Czu�a si� zm�czona i rozbita. Zrozumia�a, �e ten stan rzeczy nie mo�e trwa� d�u�ej.

Nie mog�a wytrzyma� jeszcze trzech tygodni rozdarta mi�dzy mi�o�ci� Jakuba a wol� dochowania wierno�ci Arnoldowi. Zostawi� B�rengera i Waltera u Jakuba, a sama zaszyj� si� w klasztorze �wi�tej Radegundy, po drugiej stronie Loary! � pomy�la�a. Niebezpiecze�stwo jest zbyt wielkie. Potrzebuj� przeszkody z rzeki i mur�w, �eby si� czu� bezpiecznie.

Lecz kiedy uzbrojona w to silne postanowienie zesz�a do kuchni, by rozm�wi� si� z gospodarzem, Rigoberta, dygaj�c w uk�onie, powiadomi�a j�, �e �mistrz Jakub� uda� si� w interesach do Bourges.

� Prosi� ci�, �askawa pani, by� czu�a si� pani� tego domu, a my wszyscy dostali�my rozkaz, by spe�nia� wszystkie twoje �yczenia. Wyrazi� nadziej�, �e b�dziesz si� tu czu�a dobrze, sam za� pozwoli� sobie zabra� twoich dw�ch m�odych s�u��cych.

� To wspania�y pomys�! Ci dwaj ch�opcy kr�cili si� tu w k�ko i nie wiedzieli, co ze sob� pocz��. Przewietrz� si�, to im dobrze zrobi.

Im� Rigoberta u�miechn�a si� uprzejmie, co uwidoczni�o znaczne braki w jej uz�bieniu.

� Jeszcze jedno: mistrz Jakub zostawi� dla pani list. A oto i on. Katarzyna zajadaj�c tartinki z miodem i popijaj�c gor�cym mlekiem, kt�re poda�a jej guwernantka, otworzy�a list. By� on kr�tki, lecz bardzo wymowny.

P�on�� las. Na czarnym niebosk�onie unosi�a si� czerwona �una, poprzerywana strzelaj�cymi wysoko p�omieniami. Krzyki ludzi by�y coraz s�absze i coraz bardziej rozpaczliwe. Od czasu do czasu s�ycha� by�o gro�ne jak znak niebios pomruki piorun�w zag�uszaj�ce na kr�tko odg�osy napadni�tego miasteczka...

Katarzyna i jej m�odzi towarzysze, zaszyci w g�stych krzakach, przywarli do ziemi wstrzymuj�c oddechy. Koszmar zacz�� si� w Gien, po przekroczeniu Loary... Opustosza�e po�acie, popalone i wyludnione miasteczka, wypalone zbiory, zw�glone ruiny, spl�drowane zamki pe�ne trup�w. Wszystko wskazywa�o na to, �e przesz�y t�dy rozpuszczone bandy wojskowe Rze�nik�w...

Bardziej okrutni i dzicy ni� ongi� Wielkie Kompanie, pokazali si� zaledwie kilka tygodni po podpisaniu traktatu w Arras, kt�ry po�o�y� kres wojnie pomi�dzy Francj� i Burgundi�.

Ludzie wojny, walcz�cy do tej pory po jednej i drugiej stronie, nie chcieli pokoju, kt�ry oznacza� spokojne i u�o�one �ycie w domowych pieleszach. Umi�owanie przygody, niemo�no�� znalezienia innego �r�d�a utrzymania oraz przyzwyczajenie do �atwego �upu zamieni�y �o�nierzy zaci�nych w rozb�jnik�w, bezlitosnych bandyt�w zwanych Rze�nikami.

B�d�cy w�r�d nich Francuzi, Niemcy, Hiszpanie, Flamandowie i Szkoci � wszyscy rzucili si� do pl�drowania, a kr�lestwo, kt�re ju� tyle wycierpia�o w czasie wojny, mia�o jeszcze wi�cej wycierpie� w czas pokoju.

Traktat z Arras by� dla nich niewiele wart, wi�c z zaostrzonymi apetytami rzucili si� na burgundzk� ziemi�, g�osz�c, na poparcie swoich niecnych zap�d�w, �e traktat okrada� kr�la. Do tego, pod pretekstem atakowania pozosta�ych jeszcze angielskich bastion�w, pustoszyli wszystko, co stan�o na ich drodze.

Lecz Burgundia mia�a tak�e swoich Rze�nik�w, tylko �e ci istnieli ju� od dawna. Byli w�r�d nich Perrinet Gressart, kt�ry od dawna rz�dzi� si� w CharitsurLoire, by� Francois de Surienne, zwany Arago�czykiem, rz�dz�cy si� w Montargis, i Jacques de Plailly, zwany Zi�kiem, stara znajomo�� Katarzyny, kt�rego krwio�ercze zap�dy skupia�y si� w okolicach zamku Coulanges-la-Vineuse, a z kt�rego ongi� wraz z Sar� uciek�y z wielkim trudem.

Nauczona do�wiadczeniem, omija�a starannie te znane sobie niebezpieczne miejsca, klucz�c bezdro�ami i opustosza�ymi po�aciami, gdzie nie by�o niczego, co mog�oby zwabi� najchciwszego zb�ja.

Najniebezpieczniejsze by�y lasy, do kt�rych schronili si� wie�niacy wyp�dzeni ze swych spalonych dom�w. Pozbawieni �rodk�w do �ycia, stali si� gorsi od dzikich zwierz�t, kt�rym wyrywali zdobycz. Dwa razy uda�o si� tr�jce podr�nych uj�� z �yciem dzi�ki r�czym rumakom. Trzecim razem Walter wybawi� ich z opa��w, rzucaj�c za siebie worek z jedzeniem pod nogi wyg�odnia�ej bandy zaro�ni�tych ludzkich zjaw w potarganych �achmanach, kt�ra ich �ciga�a. W�r�d tych strz�p�w ludzkich da�o si� tak�e zauwa�y� dzieci...

Do Ch�teauvillain nie pozosta�o wi�cej ni� trzy mile. Podr�ni posuwali si� teraz brzegiem ma�ej rzeki, kt�r� Katarzyna dobrze zna�a. Nazywa�a si� Aujon, a jej wody zasila�y fosy zamku Ermengardy. Zapada�a noc, postanowili jednak, �e zatrzymaj� si� dopiero u celu.

Nagle przejrzysty nurt rzeki zabarwi� si� na czerwono, a w�r�d jasnych trzcin dostrzegli przesuwaj�c� si� z biegiem nurtu stercz�c� pionowo strza��... Nie by�o w�tpliwo�ci: by przesuwa� si� w tej pozycji, musia�a tkwi� w ludzkim ciele.

Walter �ywo zatrzyma� konia, zeskoczy� na ziemi� i pochyliwszy si� w�r�d trzcin zawo�a�:

� Chod� mi pom�c, B�renger! A �ywo! Tu jest cz�owiek i jeszcze �yje!

Podczas gdy Katarzyna chwyciwszy konie za uzdy uwi�za�a je do drzewa, pa� podbieg� do przyjaciela.

Wsp�lnymi si�ami uda�o im si� wyci�gn�� na brzeg m�czyzn� poka�nego wzrostu, kt�rego brodata, blada twarz wyra�a�a wielkie cierpienie. Z jego piersi stercza�a strza�a.

Katarzyna ukl�k�a przy rannym i chusteczk� wyciera�a jego pobiela�e wargi.

� Czy on umrze?...

� Z pewno�ci�! � odpar� Walter ogl�daj�c ran� badawczo. � Strza�a utkwi�a zbyt g��boko.

W istocie, twarz rannego przybiera�a coraz bardziej szary, �miertelny odcie�, lecz jego usta poruszy�y si� i Katarzyna us�ysza�a:

� Uciekajcie... Nie chod�cie do miasteczka... Rze�nicy....

� Znowu oni! � rozz�o�ci� si� Walter. � Kto tym razem?

� Nie wiem � wyszepta� cz�owiek. � Nieznajomy... Nazywaj� go... kapitanem B�yskawic�... To porucznik Paniczyka z Commercy... Uciekajcie...

Czkn��, przewr�ci� si� do ty�u w �miertelnym skurczu, z jego ust bluzn�a krew i cz�owiek zesztywnia�.

Walter spojrza� na wielkie, nieruchome cia�o z mieszanin� z�o�ci i wsp�czucia.

� B�yskawica! � narzeka�. � Paniczyk z Commercy! Kim, do diaska, s� ci bandyci?

� Nie wiem, nie znam B�yskawicy, lecz mog� wam powiedzie�, kim jest Paniczyk. Jest pi�kny jak kobieta, szlachetny jak ksi���, waleczny jak Cezar... m�ody jak ty, Walterze, i okrutny... jak kat mongolski! S�dz�c po nim, po jego kapitanie B�yskawicy nie mo�na si� spodziewa� niczego dobrego. A zreszt� pos�uchajcie sami.

Z g��bi lasu dochodzi�y wycia, a za zakr�tem rzeki b�ysn�y �uny po�aru.

� Nie zdo�amy przej��! � zdecydowa� Walter prowadz�c Katarzyn� do koni. � Musimy ukry� zwierz�ta, sami te� si� schowa� i przeczeka�. Jak wszystko spal�, to pewnie sobie p�jd�.

Ukrywszy si� wraz z ko�mi w g�stych krzakach, czekali ze �ci�ni�tym sercem, a� sko�czy si� po�oga. Nadchodzi�a burza, lecz nie spad�a ani jedna kropla wody. Tymczasem kr�g ognia zacie�nia� si� wok� nich.

� Musimy ucieka�, pani! � rzek� wreszcie Walter. � Inaczej sp�oniemy tu �ywcem.

W ciszy skierowali konie w stron� rzeki. Dzielne zwierz�ta zacz�y p�yn��, kieruj�c si� w stron� piaszczystej �awicy. Kiedy jednak kopyta ko�skie dotkn�y dna i zacz�y si� wy�ania� z g��bokiego nurtu, wzg�rze nad �awic� zap�on�o �wiat�ami, niesionymi przez zbrojnych ludzi. Przez chwil� uciekinierzy znale�li si� w kr�gu �wiat�a.

� Hej, tam! � krzykn�� jeden z bandy. � Zobaczcie no, co tam si� rusza na �rodku rzeki!

Wydaj�c dzikie okrzyki, nieznajomi pu�cili si� w kierunku rzeki.

� Jeste�my zgubieni! � j�kn�a Katarzyna.

� Je�li to ludzie kr�la, mo�e jest nadzieja! � splun�� z pogard� Walter. � Kruk krukowi oka nie wykole!

� O s�odka naiwno�ci! � odpar�a. � Rze�nicy s� sobie sterem, �eglarzem, okr�tem! Na wszystko za p�no!

Tymczasem ponad dziesi�ciu je�d�c�w rzuci�o si� do rzeki, �ciskaj�c lejce koni. Pa� i giermek wyci�gn�li bro�, chc�c si� ni� pos�u�y�, ale na pr�no. W okamgnieniu tr�jka je�d�c�w zosta�a zrzucona na piasek i zwi�zana w kij ze zr�czno�ci� zdradzaj�c� d�ug� praktyk� napastnik�w, a dwaj z nich chwycili konie za uzd�. B�renger, zdzielony w g�ow�, straci� przytomno��.

� Niezgorsza zdobycz! � cmokn�� z zadowoleniem jeden z napastnik�w przyjrzawszy si� pokonanym. � Pi�kne konie i, jak mi si� widzi, ludzie bogaci!

Pewnie kupcy!

� Kupcy! Dobre sobie! � wrzasn�� Walter broni�cy si� jak lew.

� Czy my wygl�damy na kupc�w, kanalio? Jeste�my szlachcicami, a nasz towarzysz...

Przerwa�, widz�c, �e wygl�daj�cy na herszta przykl�kn�� obok le��cej bez czucia Katarzyny i zerwawszy brutalnie z jej g�owy zas�on�, cmoka� oble�nie na widok, jaki si� ukaza� jego oczom.

� No! No! No! A to ci dopiero... mi�a niespodzianka!...

Aby si� upewni�, wyj�� sztylet zza pasa i jednym ruchem rozci�� sznur�wki �ciskaj�ce �upan kobiety. Spod strz�p�w rozerwanego materia�u wy�oni�y si� paski p��tna, kt�rymi banda�owa�a zawsze piersi, przebieraj�c si� za m�czyzn�. Ostrze sztyletu rozci�o i t� przeszkod�, i oczom z�oczy�c�w ukaza�y si� jawne dowody kobieco�ci wi�nia.

Herszt gwizdn�� z podziwem.

� Bardzo... bardzo mi�a niespodzianka! Doko�czmy tedy obiera� tak apetyczne jab�uszko. To� to najprawdziwsza kobieta! A na dodatek jedna z najbardziej udanych, jak� widzia�em w swoim n�dznym �yciu!

� Bando dzikus�w! � krzycza� Walter na wp� uduszony p�tami.

� To nie kobieta, to dama, zgrajo padalc�w! Wielka dama i je�li j� tkniecie...

� Uciszcie mi tego zasra�ca! � przerwa� ze zniecierpliwieniem herszt zb�j�w. � Przez niego nie mog� si� skupi�... Powiedzcie no, ch�opcy, je�li mnie pami�� nie myli, nikt nam dot�d nie zabrania� bra� wielkich dam, nieprawda�, moje wy mordy kochane? Dalej�e pi�knisiu obud� no si�!

Kiedy jeden ze zb�j�w �elazn� r�kawic� �ucisza�� Waltera, inny chlusn�� w twarz Katarzyny ca�y he�m wody. Podskoczy�a, otwar�a oczy i czuj�c szorstkie r�ce mi�tosz�ce jej piersi, zasycza�a jak rozw�cieczona kotka Odepchn�wszy z ca�ych swych si� zb�ja, kt�ry upad� zarywszy nosem w piach, stan�a na nogi i wyrwawszy sztylet zza paska, unios�a go ostrzem do przodu.

� Bando zbir�w! Rozp�atam brzuch pierwszemu, kt�ry si� zbli�y!

Pot�ny wybuch �miechu powita� jej gro�b�. Pchni�ty przez Katarzyn� herszt podni�s� si�, wycieraj�c w sk�rzany r�kaw twarz czarn� od kurzu i sadzy.

� A to mi krewka tygrysica! Dobra! Porozmawiamy tylko dlatego �e podobno jeste� �wielk� dam��, ale nie wyobra�aj sobie, �e twoje wrzeciono przeszkodzi nam zrobi� z tob� to, na co mamy ochot�! Kim jeste� i sk�d przybywasz?

Z Tours, kanalio! Jestem dam� dworu kr�lowej!

� S�uchaj, Kulawcze! � rzek� jeden z kamrat�w. � To mi wygl�da powa�nie! Mo�e lepiej zaprowadzi� ich do kapitana?

� Kiedy b�d� potrzebowa� twojego zdania, to ci� o to poprosz�! � warkn�� tamten i spyta�: � A jak si� nazywasz, pi�kna pani?

� Jestem hrabina de Montsalvy, a m�j m�� jest kr�lewskim kapitanem! Kulawiec umilk�, przez chwil� drapa� si� po zmierzwionej szczecinie po czym w�o�ywszy he�m powiedzia�:

� Zgoda! Zaprowadzi� ich do kapitana B�yskawicy! Wol� unikn�� k�opot�w. Ale wiedz, pi�knisiu, �e jego nie oszukasz, gdy� on zna panie z dworu! A ty, Cornisse, przywi�� tych dw�ch m�odzik�w do koni, a damie zwi�� r�ce i zaprowad� ich do miasta. Ja umywam r�ce.

Ca�e miasto by�o ogarni�te p�omieniami, strzechy pali�y si� jak pochodnie, p�on�� nawet stos gnoju, wydzielaj�c od�r niemo�liwy do zniesienia. Wsz�dzie le�a�y trupy. Kobiety z zarzuconymi na g�ow� sp�dnicami dogorywa�y w ka�u�ach krwi i nieczysto�ci, m�czy�ni le�eli pokotem z rozp�atanymi brzuchami, a na szyldach dyndali wisielcy o fioletowych twarzach.

G��wna ulica zamieniona zosta�a w cmentarzysko. Przywi�zani do drzew m�czy�ni dogorywali naje�eni strza�ami. Pod drzwiami stodo�y, do kt�rych przybito wie�niaka z rozkrzy�owanymi ramionami, jaki� zb�j gwa�ci� m�od� kobiet�, kt�ra wy�a jak op�tana, podczas gdy jego kompan t�uk� po g�owach dwoje dzieci uczepionych matczynej sp�dnicy.

Zb�j poprowadzi� swych podopiecznych w stron� ko�cio�a. Jego drzwi wisia�y wyrwane z zawias�w, a z o�wietlonego wn�trza dobywa�y si� ryki i odg�osy zwierz�t. W �rodku t�oczy�y si� krowy, wo�y, ciel�ta, barany, kozy, kt�re spisywa� zb�j w zbroi na�o�onej na sukni� mnicha. W nawach pi�trzy�y si� zapasy z�upione ze spalonych domostw.

Przed o�tarzem trzy zupe�nie nagie dziewczyny ta�czy�y pod gro�b� szpad dwunastki �o�dak�w, z uciechy g�o�no rechocz�cych i ostrzami szpad odrzucaj�cych w�osy, kt�rymi biedaczki stara�y si� os�oni� sw� nago��.

Cornisse, ogarn�wszy wzrokiem to wszystko, zatrzyma� wzrok na mnichu spisuj�cym byd�o.

� Hej, skrybo! Czy wiesz, gdzie jest kapitan?

Skryba nie podnosz�c oczu znad wielkiej ksi�gi wskaza� wyj�cie z ko�cio�a.

Cornisse poci�gn�� za sznur, kt�rym przywi�zana by�a do niego Katarzyna. Ta zatopi�a w bezbarwnym spojrzeniu zb�ja oczy pe�ne oburzenia i gniewu.

� Przekl�ci! B�dziecie wszyscy przekl�ci! Je�li ludzie was nie ukarz�, ukarze was Pan B�g! Zgnijecie w wi�zieniach i na szubienicach, a potem b�dziecie sma�y� si� w piekle po wsze czasy!

Ku jej wielkiemu zdziwieniu zb�j prze�egna� si� trwo�nie, po czym kaza� jej zamilkn��, je�li nie chce by� zakneblowana.

Odwr�ciwszy si� od niego z pogard�, wysz�a pierwsza ze sprofanowanego ko�cio�a z dumnie podniesion� g�ow�. W tej chwili niebo nad miasteczkiem przeszy�a pot�na b�yskawica i burza rozpocz�a si� na dobre. Apokaliptycznym pomrukom piorun�w towarzyszy�y strumienie wody lej�ce si� z nieba, kt�re w mig zgasi�y p�omienie, zamieniaj�c je w dymi�ce snopy strzelaj�ce iskrami.

Cornisse �ypn�� na swego wi�nia z przera�eniem i skierowa� w jej stron� dwa zagi�te palce.

� Czarownica!... Jeste� czarownic�! Pomiotem diabelskim! Jeste� dam� czy nie, powiem naszemu kapitanowi, �eby kaza� spali� ci� na stosie.

Katarzyna roze�mia�a mu si� w nos nerwowo.

� Czarownica? Dlatego �e wybuch�a burza? To Pan B�g si� na was rozgniewa�, pomiot�a szata�skie! To on potwierdzi� moje s�owa, a nie diabe�, wasz pan!

Zamiast odpowiedzi, Cornisse ruszy� biegiem, nie omijaj�c najwi�kszych ka�u�y i ci�gn�c za sob� Katarzyn�. Deszcz smaga� jej twarz i piersi, lecz ona nawet tego nie czu�a.

Ci�gn�c jedno drugiego, dotarli do podcienia jedynego nie zniszczonego domu w okolicy. Zza o�wietlonych okien dochodzi�y okropne wycia. Cornisse jednym kopni�ciem otworzy� niskie drzwi i wepchn�� Katarzyn� do �rodka.

� Kapitanie! � krzycza� od progu. � Przyprowadzi�em ci zwierzyn�!... S�owa te zag�uszy� jednak harmider panuj�cy w �rodku. Pomieszczenie by�o obszerne i poczesne w nim miejsce zajmowa� poka�ny kominek, nad kt�rym sta� pos�g Matki Boskiej. Wycie dochodzi�o od strony kominka. Brodaty cz�owiek w sile wieku przywi�zany by� do deski po�o�onej na dw�ch sto�kach i przytrzymywany przez czterech ludzi, a jego nogi a� do kolan znika�y w p�omieniach. Nieszcz�nik zwija� si� z b�lu i otwiera� olbrzymie usta, z kt�rych wydobywa� si� nie maj�cy ko�ca j�k agonii. Rze�nicy wyci�gali go raz po raz i zadawali ci�gle to samo pytanie:

� Gdzie s� pieni�dze?

Ale cz�owiek ci�gle kr�ci� g�ow� o tak nabrzmia�ych �y�ach na skroniach, jakby za chwil� mia�y p�kn��. I m�czarnia zaczyna�a si� od nowa.

Z drugiego ko�ca sali dochodzi�y j�ki i b�agania kobiety. Znajdowa�o si� tam wielkie �o�e z czerwonymi zas�onami, trzeszcz�ce pod ci�arem dw�ch zmagaj�cych si� cia�. Spod firanki wystawa�a naga kobieca noga, rami� i g�owa z jasnymi, spl�tanymi lokami. Kobieta zanosi�a si� od p�aczu i j�cza�a pod ci�arem m�czyzny posiadaj�cej j� z barbarzy�sk� lubie�no�ci�.

M�czyzny prawie nie by�o wida� spod �elaznej kolczugi pokrywaj�cej wielkie cia�o.

Oniemia�a z przera�enia Katarzyna spogl�da�a raz na m�czonego w kominku, raz na gwa�con� kobiet�, nie mog�c zamkn�� oczu ani odwr�ci� g�owy. Niczym w koszmarnym �nie ujrza�a, jak pi�� zdzieli�a kobiet� w usta, jak nieszcz�sna straci�a przytomno��, a gwa�ciciel z kr�tkim rz�eniem osi�gn�� szczyt swojej przyjemno�ci... R�wnocze�nie j�ki m�czonego w kominku usta�y, a jego g�owa opad�a bezw�adnie do ty�u. Jeden ze zb�j�w wyci�gn�� go z kominka.

� Kapitanie! Kapitanie! Zemdla�!... albo nie �yje... � poprawi� si�, przy�o�ywszy ucho do piersi nieruchomego m�czyzny. � Nic tam w �rodku nie s�ysz�!...

Odpowiedzia� mu gniewny pomruk z wn�trza alkowy, a po chwili m�czyzna wsta� z chrz�stem metalowej zbroi.

� Zgraja t�pak�w i idiot�w! � us�ysza�a Katarzyna i zadr�a�a na d�wi�k tego g�osu.

Kapitan B�yskawica wy�oni� si� z ciemno�ci, poprawiaj�c sk�rzany, haftowany pendent. Mia� odkryt� g�ow�, kr�tkie, czarne, spl�tane w�osy i ogorza�� twarz wykrzywion� ze z�o�ci. Uni�s�szy pi��, rzuci� si� na swych ludzi, �eby ich ukara�.

� Kapitanie! � powt�rzy� w�wczas Cornisse, uprzednio odcharkn�wszy dla dodania sobie animuszu. � Przyprowadzi�em ci wyborn� zwierzyn�!

Podniesiona pi�� opad�a. M�czyzna wzruszy� ramionami pod zbroj� i kopn�� nieruchome cia�o m�czyzny.

� Rzu�cie to �cierwo do gnoju... je�li jeszcze jest! � rozkaza�, po czym chwyciwszy �wiec� ze sto�u, ruszy� w stron� stoj�cego nieruchomo przy drzwiach Cornisse�a i jego �zwierzyny�. � Wyborn� zwierzyn�, powiadasz? No to zobaczmy!

Uni�s� �wiec� w g�r�. Katarzyna wyprostowa�a g�ow�. Jej fio�kowe, pe�ne oburzenia spojrzenie skrzy�owa�o si� czarnymi oczami B�yskawicy... �wieca wypad�a kapitanowi z d�oni i potoczy�a si� po pod�odze...

Katarzyna osun�a si� bez czucia na pod�og�...

Urwanie chmury! Gniew niebios opad� na grzeszn� ziemi� d�ugimi, rycz�cymi nawa�nicami, powalaj�cymi drzewa, �ami�cymi ga��zie i podmywaj�cymi ziemi� czerwon� od krwi.

Siedz�c twarz� w twarz w stodole, do kt�rej j� zawl�k�, kiedy oprzytomnia�a, Katarzyna i Arnold patrzyli na siebie jak przeciwnicy mierz�cy swe si�y przed bitw�.

Os�upienie Arnolda ust�pi�o miejsca bezmiernej w�ciek�o�ci. Zrozumia�, �e czarna posta�, kt�ra stan�a nagle przed nim jak anio� kary, to nie zjawa powsta�a z popio��w i zgliszcz czy z przywidze� demonicznej nocy.

To by�a istota z krwi i ko�ci... jego �ona... Katarzyna we w�asnej osobie...

Nigdy by nie przypuszcza�, nawet podczas nie ko�cz�cych si� godzin bezsennego, nocnego czuwania, w czasie kt�rych jej obraz bezlito�nie przegania� sen z jego powiek i nawiedza� marzenia, nigdy by nie przypuszcza�, �e m�g�by znienawidzi� j� do tego stopnia.

Pchn�� j� brutalnie w k�t stodo�y, tak jak odrzuca si� niezno�ny ci�ar. Na klepisku le�a�o tam troch� s�omy i wid�y, kt�rych ostre z�by skaleczy�y j�.

� Ladacznico!... Wszetecznico niegodna!... A wi�c zosta�a� wygnana!... A mo�e to ten parszywy pies nasyciwszy si�, cisn�� tob� stwierdziwszy, �e po�owa jego ludzi mia�a ci� w ��ku?

Ze zwinno�ci� kota wsta�a zaciskaj�c zranion� d�o�, po czym czuj�c si� bardziej zraniona obelgami, zawrza�a �wi�tym oburzeniem.

� Kto mnie przegna�? O czym ty m�wisz? To ja z�apa�am ci� jak jakiego� obwiesia na gor�cym uczynku i przekona�am si�, kim naprawd� jeste�. Odwracasz kota ogonem, napadasz na mnie i zasypujesz okropnymi obelgami! O jakie� to wygodne!

Machinalnie zamyka�a sw�j �upan pourywanymi sznur�wkami.

� M�wi� o moich wasalach, o mieszka�cach Montsalvy, kt�rzy nie mog�c pewnie d�u�ej znie��, jak nurzasz si� w rozpu�cie z B�raultem i jego dwoma synami, wyrzucili ci� za mury miasta!

� Twoi wasale? O jak�e bym chcia�a, by zobaczyli ci� w tej chwili! Ty, ich pan... prawie ich B�g! � splamiony krwi� niewinnych, podpalacz, rabu� torturuj�cy niewinnych, a na dodatek gwa�ciciel, kt�ry jeszcze dymi od zwierz�cej ��dzy ledwie co zaspokojonej w �o�u tej nieszcz�nicy, kt�rej imienia pewnie nigdy nie poznam! Och! Jak�e byliby dumni z ciebie! Rze�nika! Bo taki chyba jest nowy, zaszczytny tytu� pana de Montsalvy! Och! By�abym zapomnia�a: kapitana B�yskawicy! Przybocznego Roberta de Sarrebrucka! Oto kim jeste�!

Rzuci� si� na ni� z zaci�ni�tymi pi�ciami, lecz ona nie cofn�a si�. Przeciwnie, wyprostowana gotowa by�a stawi� mu czo�o.

� Dalej! � rzuci�a przez zaci�ni�te z�by. � Uderz! B�d� tym, kim si� sta�e� a� do ko�ca! Widz�, �e cz�owiek, kt�ry pom�g� ci uciec z Bastylii, kt�ry pozbawi� ci� honoru, widz�, �e Gonnet d�Apchier dobrze spe�ni� swoj� misj�!

R�ka Arnolda zawis�a w powietrzu.

� Sk�d... wiesz o tym wszystkim?

� Wiem wi�cej, ni� mo�esz przypuszcza�! Wiem, �e B�rault d�Apchier mia� swoich donosicieli. Jednym z nich by�a koronczarka Azalia. Kaza� jej dostarczy� sobie ukradkiem jedn� z moich koszul, w kt�rej mia�a naprawi� koronk�, i fragment listu, kt�ry sama napisa�a, podrabiaj�c moje pismo... Wszystko po to, �eby ci udowodni�, �e zachowa�am si� niegodnie, �e wyda�am Montsalvy na �up tych w�ciek�ych ps�w! Lecz je�li chcesz, �ebym mu to wyplu�a prosto w twarz, temu w�ciek�emu b�kartowi, id� po niego! Gdzie podzia� si� Gonnet d�Apchier? Jak to si� sta�o, �e nie zobaczy�am go dzi� wiecz�r podczas waszych orgii? Powinny mu przypa�� do smaku!

� Gonnet nie �yje � przerwa� Arnold ochryp�ym g�osem. � Zabi�em go... kiedy poda� mi to...

Machinalnie wyj�� z kolczugi bia�� chust�, zmi�t� i poplamion� krwi�, oraz kawa�ek pergaminu, kt�ry cisn�� �onie do st�p.

� Wyci�gn�� mnie z Bastylii. Uratowa� mi �ycie... a jednak zabi�em go. Przez ciebie... poniewa� o�mieli� si� powiedzie� mi... ca�� prawd� o tobie. By� wobec mnie uczciwy, braterski... a mimo to zabi�em go...

� Uczciwy? Braterski? To temu w�ciek�emu psu, Gonnetowi, zak�adasz wieniec laurowy? Uczciwy? Cz�owiek, kt�ry nasyci� ci� wierutnymi k�amstwami? Braterski cz�owiek, kt�ry mia� przy sobie trucizn� przygotowan� przez czarownic� Ratapennad�, aby pozbawi� ci� �ycia? Czy postrada�e� zmys�y, Arnoldzie de Montsalvy?

Arnold wybuchn�� na nowo, lecz teraz niepewno��, w�tpliwo�ci w�lizgn�y si� w grona jego gniewu.

� Dlaczego uwa�asz si� za kogo� lepszego ni� on? Czy mog� mie� pewno��, �e m�wisz prawd�? Oskar�asz, by si� broni�, zw�aszcza teraz, kiedy by�em na tyle g�upi, �e powiedzia�em ci o �mierci Gonneta!

� A wi�c nie wierzysz mi! A czy nie uwierzysz tak�e s�owom przeora Bernarda? Przeczytaj to!

Katarzyna wyci�gn�a z sakiewki list, kt�ry dotar� do niej w Tours. Gruba, solidna sk�ra ochroni�a go od deszczu i nawet nie by� zawilgocony. Jednym zdecydowanym ruchem podetkn�a go pod nos m�owi.

� Podejrzewam, �e znasz to pismo! Czy s�dzisz, �e przeor Bernard de Calmont d�Olt nazwa�by swoj� najukocha�sz� c�rk� w Jezusie Chrystusie wszetecznic� wyp�dzon� z domu przez swoich poddanych?

Rzuci� jej spojrzenie, w kt�rym teraz niepewno�� zabarwiona by�a niepokojem, po czym podszed�szy do �wiecy, kt�r� po�o�y� na belce, zabra� si� do czytania p�g�osem, zatrzymuj�c si� przy niekt�rych s�owach, jakby chcia� zg��bi� ich znaczenie.

Katarzyna wstrzymuj�c oddech patrzy�a na niego z rozpacz�. Wydawa�o si� jej, �e rysy jego twarzy wyostrzy�y si� i zosta�y naznaczone pi�tnem okrucie�stwa, kt�rego dot�d nie zna�a, a kt�re podkre�la�o s�abe �wiat�o �wiecy. Do tego broda nie golona od czterech czy pi�ciu dni, zmierzwiona, brudna czupryna i podkr��one oczy... Min�o sze�� miesi�cy, od kiedy opu�ci� Montsalvy... a m�czyzna, kt�rego kocha�a najbardziej na �wiecie, sta� si� obcym cz�owiekiem! Jej smutek by� tak ci�ki, �e nie mog�a powstrzyma� �ez.

Tymczasem Arnold sko�czy� czyta�. Oboj�tnie spojrza� na list, kt�ry upad� mu do n�g. Powoli zdj�� naramienniki i �elazn� kolczug�, uwalniaj�c szyj�, jakby si� dusi�. Wyrwawszy siekier� zatkni�t� w pniaku, cisn�� j� precz, po czym usiad� nad nim i opar�szy �okcie na kolanach chwyci� g�ow� r�kami.

� Nie rozumiem... Nie potrafi� poj��... Chyba zwariuj�...

� Pozw�l, �ebym ci wyja�ni�a � wyszepta�a Katarzyna po chwili ciszy.

� Wyja�niaj � odpar� niech�tnie, a w jego g�osie zabrzmia�a uraza podsycana wra�eniem pope�nienia straszliwej omy�ki.

� Najpierw pytanie: dlaczego po ucieczce z Bastylii nie ruszy�e� prosto do Montsalvy?

� To przecie� proste. Zbieg�y wi�zie� nie wraca od razu do domu!

� Mog�e� przynajmniej wr�ci� w nasze strony. Wiesz, �e nie brakuje tam kryj�wek i fortec, w kt�rych przyj�to by ci� z otwartymi ramionami.

� Wiem! � krzykn�� z gniewem. � Ale ten przekl�ty b�kart Gonnet powiedzia� mi, �e jestem skazany na �mier� i �e egzekucja odb�dzie si� wieczorem. Chcia�em uciec do Owernii, lecz on powiedzia�, �e kr�l ju� wys�a� swoje oddzia�y, by zaj�y moje miasto i moje dobra. A kiedy powiadomi� mnie o tym, o czym ju� wiesz, straci�em na wszystko ochot�... musia�em wy�adowa� swoj� w�ciek�o�� na wszystkim, co mi wpad�o pod r�k�. Wtedy do��czy�em do Roberta. Zna�em go od dawna. On te� uciek� z wi�zienia. By� tak jak ja: zbieg�ym wi�niem, cz�owiekiem wyj�tym spod prawa... lecz on mia� si�� i liczny oddzia�. Nie zawiod�em si�: Paniczyk przyj�� mnie z otwartymi r�kami.

� I zrobi� z ciebie bandyt�! Wybacz, �e nie jestem mu za to wdzi�czna! A teraz wszystko ci opowiem.

Przykucn�wszy na ziemi nie opodal Arnolda, zacz�a m�wi�. S�ucha� nie przerywaj�c. Na koniec wyj�a z sakiewki glejt.

� Masz! Dosta�am go od kr�lowej Yolandy. Mo�esz wr�ci� do Montsalvy! Kr�l, kr�lowe i delfin udadz� si� wkr�tce na Po�udnie, by uregulowa� sukcesj� hrabiego de Fok i... � Zawaha�a si� nieznacznie, po czym zdecydowanie i dobitnie sko�czy�a: � ...i �eby ukr�ci� wybryki Rze�nik�w!

� Czy jestem przera�aj�cy? � spyta� niepewnie.

� Tak, przera�asz mnie! Nie mog� wprost uwierzy�, �e to naprawd� ty!

� A kto inny, jak nie ja? � wybuchn�� znowu. � Ja wojuj�, a wojna to wojna! Nie robi� nic innego jak tylko to, co robi�em od dawna i co robi� wszyscy, kt�rych kochasz: la Hire, Xaintrailles... i wielu innych!

� Oni walcz� przecie z Anglikami!

� Ja r�wnie�! Ksi��� Filip zostawia ich w spokoju, lecz pan de Rais ruszy� do obl�enia Montigny-le-Roy.

� Pan de Rais? Brat Gilles�a?

� Owszem, brat tego potwora. Lecz on jest dzielnym rycerzem. Co do mnie, ja walcz� z Burgundi�... gdy� to najgorszy nasz wr�g!

� Wr�g? Czyj wr�g?

� Kr�la... i Francji! Czy podoba� ci si� traktat z Arras, ten poni�aj�cy strz�p papieru, kt�ry zmusi� kr�la do przeproszenia ksi�cia Filipa? Nikt z nas go nie zaakceptowa� i nigdy nie zaakceptuje! Nie chcemy pokoju za tak� cen�! A tutaj jest Burgundia!

� Burgundia? Z pewno�ci�, lecz nie widzia�am ani mur�w, ani zbrojnych rycerzy, ani machin obl�niczych! Widzia�am tylko pomordowanych starc�w, kobiety i dzieci, bezbronnych wzi�tych na tortury, �eby powiedzieli, gdzie maj� schowane pieni�dze!

� Nieprzyjaciel jest wsz�dzie! Zabijaj�c tych, kt�rzy karmi� armi�, niszczymy j� r�wnie dobrze, jakby�my atakowali j� siekierami.

Na nowo zawrza�a k��tnia, podsycana w�asnymi przekonaniami dw�ch stron. W obliczu tego pana feudalnego, pogardzaj�cego wszelkimi ludzkimi istotami, Katarzyna poczu�a solidarno�� z uciskanym, torturowanym ludem, czu�a si� jedn� z nich, nie mniej maltretowan�.

� Kto ci� tak odmieni�, Arnoldzie? Zawsze by�e� twardy, lecz nigdy tak okrutny! Przypomnij sobie, kim zawsze by�e�... kim byli�cie wy, rycerze, kiedy�cie pod��ali za Dziewic� Orlea�sk�!

� Za Joann�? Ale� ja jej ci�gle s�u��, a nawet lepiej ni� kiedykolwiek, poniewa� widzia�em j�... i da�a mi swoje b�ogos�awie�stwo!

Katarzyna otworzy�a szeroko oczy ze zdumienia.

� Co ty m�wisz? Widzia�e� Joann�?

� Tak! Pi�kn�, radosn� i silniejsz� ni� dawniej! Widzia�em j�, kiedym przy��czy� si� do Roberta w Neufch�teau. Jecha�a w towarzystwie dw�ch rycerzy i wszyscy panowie z okolicy zbiegli si�, by j� ujrze�!

� Ty chyba oszala�e�! Joanna �ywa!

� Powtarzam: widzia�em j� �yw�!

� Czy�by? A na stosie w Rouen nie widzia�e� jej nieruchomego cia�a ogarni�tego p�omieniami?

� To nie by�a Joanna! To by�a inna dziewczyna! Joannie u�atwiono ucieczk�. Bracia Joanny r�wnie� j� rozpoznali.

� Nie wierz� w to podobie�stwo!

� Kiedy j� zobaczysz, zmienisz zdanie! Ale, w rzeczy samej... � Arnold spojrza� na �on�, a w jego spojrzeniu b�ysn�a pewna my�l; jego g�os sta� si� niepokoj�co s�odki. � A czy mog�aby� mi wyjawi�, gdzie si� teraz udajesz?

� Ju� raz ci m�wi�am: do umieraj�cej matki!

� Czyli do Dijon?

� Ale� nie! Nie ma jej tam! Wuj wzi�� sobie kobiet� �atw� i moja matka zmuszona by�a opu�ci� dom i skorzysta� z go�cinno�ci Ermengardy. Jest w Ch�teauvillain.

� W Ch�teauvillain! A wiesz, �e by�bym przysi�g�!

Nie rozumiej�c, o co mu chodzi, patrzy�a na niego z os�upieniem.

� Przysi�g�by�?...

Nagle rzuci� si� na ni� i chwyci� za gard�o.

� Tak, przysi�g�bym! I wiem teraz, �e jeste� zwyk�� nierz�dnic�! Najgorsz� ze wszystkich! Domy�lam si�, kto na ciebie tam czeka! Tym razem nie uda ci si� mnie zwie��! Nie nabierzesz mnie na swoje �zy! Kiedy pomy�l�, �e ju� robi�em sobie wyrzuty, podczas gdy ty stara�a� si� u�pi� moj� czujno��, by rzuci� si� w ramiona kochanka!

� Jakiego kochanka? � zarz�zi�a na wp� uduszona.

� Jak to jakiego? �miesz jeszcze pyta�! Przeb�g! Ale� ksi�cia Filipa, kt�rego widziano, jak pi�� dni temu na czele ma�ego oddzia�u zajecha� do tej fl�dry Ermengardy, niechaj piek�o j� poch�onie! Co na to powiesz? Widzisz, �e przede mn� nic si� nie ukryje!

Potrz�sa� ni�, zaciskaj�c r�ce na jej bia�ej szyi i by�by z pewno�ci� udusi� nieszcz�sn�, gdyby nagle z ty�u nie dobieg� cichy, dr��cy g�os:

� To nieprawda, panie Arnoldzie... Ksi�cia Filipa tutaj nie ma... a ty tymczasem udusisz swoj� dobr� �on�...

R�ce Arnolda rozlu�ni�y �elazny u�cisk i Katarzyna osun�a si� na rozmok�e klepisko. Odwr�ci� si� i w drzwiach stodo�y ujrza� grup� ludzi prowadz�cych zwi�zanego pazia i giermka Katarzyny, mokrych jak nieboskie stworzenia.

Nie�mia�y g�os nale�a� do pazia, kt�ry odwa�y� si� stan�� w obronie swej pani pomimo strachu, jaki zawsze wzbudza� w nim pan de Montsalvy.

Arnold podpar� si� pod boki i przyjrza� si� m�odzie�cowi ze zdziwieniem, kt�rego nawet nie stara� si� ukry�.

� Ma�y Roquemaurel! A co ty tu robisz, ��todziobie? Pa� dumnie wyprostowa� g�ow� i o�wiadczy�:

� Kiedy wyjecha�e�, panie, ju� by�em paziem pani Katarzyny. Jestem nim nadal i wsz�dzie za ni� pod��am, s�u��c najlepiej, jak umiem. Lecz czy aby ty, panie... jeste� nadal tym, kt�rego ona kocha nad �ycie?

Pod jasnym spojrzeniem pazia Arnold zaczerwieni� si� i odwr�ci� twarz.

� Nie mieszaj si� do nie swoich spraw! � burkn��. � A ten tam � doda� wskazuj�c na Waltera � kim jest?

Student wyd�wszy usta z pogard� i patrz�c na kapitana wyzywaj�co rzuci�:

� Walter de Chazay, giermek na us�ugach pani hrabiny de Montsalvy, niech B�g uchroni j� od nieszcz�cia i uwolni od tch�rzy o�mielaj�cych si� �le j� traktowa�!

Arnold niespodziewanie wymierzy� Walterowi policzek, od kt�rego student straci� r�wnowag�.

� Powstrzymaj sw�j j�zyk, ch�opcze, je�li ci �ycie mi�e! Jestem hrabia de Montsalvy i mam prawo �oi� w�asn� �on�!

� Ty, panie... jej m�em?...

Nie dowierzaj�c spojrza� na pazia, kt�ry szlocha� z rozpaczy i niemocy widz�c, �e Katarzyna nie wstaje z ziemi.

� To niestety prawda! A teraz j� zabi�!! Tak� dobr�... tak� pi�kn�... Moj� biedn� pani� � pa� zalewa� si� rzewnymi �zami.

� Dosy� tego! � krzykn�� Arnold i przykl�kn�wszy obok �ony przygl�da� si� jej z wi�kszym niepokojem, ni�by wypada�o. � Przynie�cie wody!

� Rozwi��cie mnie! � krzykn�� Walter. � Ja j� ocuc�!

Montsalvy ruchem d�oni kaza� rozwi�za� ch�opc�w. Walter przykucn�wszy przy Katarzynie, obejrza� si�ce na szyi i delikatnie sprawdzi�, czy nic nie zosta�o z�amane. Nast�pnie zanurzywszy d�o� w sakiewce Katarzyny, wyj�� ze� ma�y, kryszta�owy flakonik i odkorkowa� go.

Arnold przygl�da� si� mu z zainteresowaniem.

� Doprawdy, dziwny z ciebie giermek! Jeste� medykiem?

� By�em studentem, a medycyna interesowa�a mnie bardziej ni� pozosta�e nauki, co nie znaczy, �e pasjonowa�a mnie... Nareszcie... wraca do siebie!

W istocie, Katarzyna otworzy�a oczy.

� Moja matka jest umieraj�ca... musz� do niej jecha� � j�kn�a. Arnold znowu zacisn�� pi�ci.

� Nie! Nie pozwol�, by� spotka�a si� z ksi�ciem! Ermengarda wymy�li�a chorob� matki, by wci�gn�� ci� w pu�apk�!

Twarz Katarzyny wykrzywi�a si� z b�lu. Opar�szy si� na ramionach Waltera i pazia, pr�bowa�a wsta�, wlepiaj�c oczy w Arnolda.

� Cokolwiek powiesz... udam si� do matki... Przypomnij sobie swoj�... Nie mog�c d�u�ej znie�� oskar�ycielskiego, pe�nego wyrzut�w spojrzenia, Arnold de Montsalvy wybieg� ze stodo�y.

Przez otwarte drzwi wpad� wiatr nios�cy krople deszczu i unosz�cy wiruj�ce �d�b�a s�omy. Ale burza ju� przesz�a i nad dogasaj�cymi zgliszczami i dymi�cymi dachami tego, co jeszcze niedawno by�o miasteczkiem, zapanowa�a cisza. Kiedy wsta� szary �wit i Katarzyna zwini�ta w k��bek na wi�zce siana otwar�a oczy, ujrza�a w k�cie stodo�y �pi�cych ch�opc�w, przytulonych do siebie. Na policzku starszego wida� by�o krwawy �lad od ciosu Arnolda. Spod dachu sp�ywa�y krople wody...

Mia�a pragnienie i by�a g�odna, lecz najdotkliwiej dokucza�o jej uczucie ca�kowitego opuszczenia. Pomimo �e Arnold znajdowa� si� o dwa kroki st�d... oddziela�a ich przepa��, przepa�� tak g��boka, �e z obawy, by nie dosta� zawrotu g�owy, nie �mia�a w ni� spojrze�...

Z zewn�trz dochodzi�y odg�osy krok�w i r�enie koni. Po chwili drzwi stodo�y otworzy�y si� i do �rodka weszli Kulawiec i Cornisse. Obydwaj ze zgarbionymi, mokrymi od deszczu plecami.

� Widz�, �e ju� nie �picie! � rzuci� pierwszy, podaj�c Katarzynie dzban z wod� i kawa�ek chleba, podczas gdy jego towarzysz potrz�sa� ch�opcami, maj�c w pogotowiu analogiczne racje �ywno�ciowe.

� Masz! Wypij! Ale chleb schowaj do kieszeni i chod� za mn�. Zjesz go po drodze! � rzek� Kulawiec do Katarzyny.

Wzi�a chleb, wypi�a du�y haust wody, kt�ra by�a zimna i mia�a przyjemny smak. Po czym, rzuciwszy spojrzenie na swoich m�odych, s�aniaj�cych si� na nogach towarzyszy o zapuchni�tych oczach, rzek�a do Rze�nika:

� Dok�d p�jdziemy? Gdzie jest kapitan?...

� Czeka na zewn�trz! Po�piesz si�, gdy� nie ma w zwyczaju czeka�!

� Wiem! Lecz nie odpowiedzieli�cie mi: dok�d idziemy?

� Wracamy! Too... znaczy... chcia�em powiedzie�: wracamy do Ch�teauvillain! Paniczyk czeka na nas!

Podszed� do nich pa�, gryz�c chleb z nadziej� w oku.

� Do Ch�teauvillain? Czy pan kapitan zgadza si�, by�my i my tam si� udali?

� Oczywi�cie! Nie ma wyboru! � odpar�a Katarzyna z pogard� i zarzuciwszy p�aszcz na ramiona, doda�a: � Jestem gotowa!

Wyszli ze stodo�y. Na zewn�trz nieruchomo czekali Rze�nicy z Arnoldem na czele. Kiedy Katarzyna zr�wna�a si� z nim, wymienili spojrzenia, lecz ani jednego s�owa. Arnold by� blady i mia� podkr��one oczy... by� ogolony. Najprawdopodobniej uczyni� ablucje za pomoc� tego, co mia� pod r�k�, gdy� na jego policzkach wida� by�o �wie�e zadra�ni�cia.

Ruszono na p�nocny zach�d. Okolica zdawa�a si� wymar�a. Rze�nicy, nasyceni wczorajsz� rzezi�, wlekli si� noga za nog�. Katarzyna patrzy�a prosto przed siebie, nie odwracaj�c si� do Arnolda. By� tak blisko, lecz ona czu�a, �e dzieli ich przepa�� gro�niejsza ni� mury Bastylii. Straszliwa noc pozwoli�a jej zrozumie�, �e wcale go nie zna�a albo �e �le zna�a �wiat ludzi wojny. Pomimo licznych przej��, nie mia�a poj�cia o wielu sprawach dotycz�cych kapitan�w, wspania�ych i walecznych na polach bitew, kt�rzy od samego dzieci�stwa przesuwali si� przed jej zachwyconymi oczami jak kolorowy fresk. Teraz wiedzia�a, �e byli zdolni do najlepszego, jak i najgorszego, �e rzadko stawali si� obro�cami matki i sieroty, a lud traktowali jak ongi� w Rzymie patrycjusze niewolnik�w.

Oko�o po�udnia z mg�y unosz�cej si� nad rzek� wy�oni�y si� wie�e Ch�teauvillain i oddzielone prze�omem rzeki Aujon miasto.

Katarzyna rozpozna�a szare mury, hurdycje z czarnego drewna i sto�kowate dachy, pokryte niebiesk� dach�wk�, b�yszcz�c� od deszczu. Wszystko wygl�da�o tak jak dawniej, a na szczycie wie�y wisia�a ci�ka od wody czerwona chor�giew rodu Ch�teauvillain. Lecz to by�o jedynie z�udzenie, gdy� w pobli�u ma�ego, rzymskiego mostu wyr�s� ob�z z wyblak�ymi namiotami i ogniskami, podobny jak dwie krople brudnej wody do tego, kt�ry banda Apchiera za�o�y�a przed Montsalvy, z wyj�tkiem chor�gwi.

Ta przedstawia�a srebrnego lwa ze z�ot� koron�, czo�gaj�cego si� na lazurowym polu po�r�d z�oconych krzy�yk�w: herb rodu Sarrebruck, kt�ry Katarzyna powita�a pogardliwym u�miechem.

Miasto na pierwszy rzut oka nie ucierpia�o od Rze�nik�w. Wszystkie domy sta�y nietkni�te, lecz wkr�tce okaza�o si�, �e mieszka�cy ze� uciekli.

Widz�c nadci�gaj�cy oddzia�, ludzie Sarrebrucka o�ywili si� na my�l o spodziewanych �upach. Ludzie Paniczyka nadbiegli, be�kocz�c powitania, w kt�rych przekle�stwa miesza�y si� ze spro�no�ciami. Przybyli odpowiadali na nie z ochot�.

Kapitan jakby nie zauwa�y�, �e dotarto na miejsce. Posuwa� si� powoli do przodu, nieczu�y na o�ywienie spowodowane jego powrotem. Tylko nieliczni je�d�cy, na�laduj�c zachowanie dow�dcy, dotrzymywali mu kroku, otaczaj�c �ci�le, jakby w obawie przed ucieczk�, wierzchowce Katarzyny, Waltera i B�rengera.

Kiedy dotarto do mostu, kt�rego omsza�e prz�s�o obejmowa�o wartki nurt rzeki, a w g�rze ukaza� si� zamek, Arnold podjecha� do Katarzyny. Zdawa� si� jeszcze bledszy ni� przed wyjazdem, a jego szara twarz w cieniu he�mu wygl�da�a jak twarz ducha. �elazn� r�kawic� wskaza� na milcz�cy zamek.

� Oto ce� twej podr�y � powiedzia� bezbarwnym g�osem. � Czekaj� tam na ciebie! I tutaj si� rozstaniemy!

� Co chcesz przez to powiedzie�? � spyta�a g�ucho.

� �e nadesz�a dla ciebie godzina wyboru...

� Wyboru?...

� Tak: mi�dzy przesz�o�ci� a twoim obecnym �yciem. Albo nie udasz si� do zamku, albo zrezygnujesz ze swego miejsca przy mnie... na zawsze!

� Oszala�e� zgo�a, Arnoldzie! Nie mo�esz tego ode mnie ��da�! Nie masz do tego prawa!

� Mam wszelkie prawa! P�ki co, jeste� nadal moj� �on�!

� Lecz nie masz prawa zabroni� mi zobaczy� si� z umieraj�c� matk�!

� Oczywi�cie! Lecz ja wiem, �e nie o matk� tu chodzi! To nie ona na ciebie czeka, lecz tw�j kochanek!

� To k�amstwo! Przysi�gam ci, �e to k�amstwo! Jak mam ci� przekona�?... Pozw�l mi tam wej��, uca�owa� j� ostatni raz... A potem, przysi�gam na nasze dzieci, �e wyjd�!

Po raz pierwszy spojrza� na ni� i Katarzyn� uderzy� wyraz jego zimnych, przera�liwie pustych oczu.

� By� mo�e twoje s�owa s� szczere. Lecz ja wiem, �e je�li wejdziesz tam, to ju� nie wyjdziesz. Zbyt wiele trudu sobie zadano, �eby ci� tu sprowadzi�. Nie wypuszcz� ci�.

� Wi�c chod� ze mn�! Przecie� umieraj�ca jest tak�e twoj� matk�, nawet je�li nie jeste� z tego dumny. Kiedy� by�e� dla niej dobry... Ona... b�dzie podw�jnie szcz�liwa, widz�c nas razem.

Na sam� my�l jej oczy zab�ys�y nadziej�, a na policzki wyst�pi�y rumie�ce. Ale Arnold roze�mia� si� i by� to najbardziej twardy, najbardziej demoniczny i najbardziej tragiczny �miech, jaki przysz�o jej s�ysze�.

� Ale�, Katarzyno, pomy�l tylko! Gdzie si� podzia�a twoja inteligencja? Jak mog� wej�� z tob� do zamku, kt�ry oblegamy od trzech miesi�cy? Ty chyba kpisz ze mnie! Nie wyszed�bym z niego �ywy. Dla Filipa by�aby to jedyna w �yciu okazja: dosta� �on� pozbywaj�c si� m�a!

� Postrada�e� chyba zmys�y, Arnoldzie! � j�kn�a. � Przysi�gam, �e postrada�e� zmys�y! Ksi�cia Filipa tu nie ma! Jestem tego pewna!...

� A jednak jest tutaj! � wtr�ci� �agodnym g�osem rycerz, kt�ry podjecha� do Arnolda.

Katarzyna po wygl�dzie pozna�a Paniczyka z Commercy. Siedzia� na wielkim ogierze, bez he�mu, ukazuj�c pi�kn�, delikatn� g�ow� otoczon� r�wnie pi�knymi, z�ocistymi lokami jak jej w�asne. Mia� wielkie, niebieskie oczy otoczone firankami nieprawdopodobnych rz�s, pi�kne usta i bia�e z�by, zab�jczy u�miech kontrastuj�cy z twardym spojrzeniem, w kt�rym czai�o si� wyrachowanie. Ca�a jego elegancka posta� wydziela�a zapach pi�ma, kontrastuj�c z surowym, wojennym ekwipunkiem pana de Montsalvy, kt�ry przy pi�knym Robercie wydawa� si� jeszcze bardziej surowy, istny �o�dak zalatuj�cy smarem broni i odchodami ko�skimi.

Jednak z nich dw�ch to m�odzieniec o prawie kobiecej urodzie by� bardziej gro�ny i niebezpieczny. Prze�uwaj�c niedbale go�dziki, jak to mia� w zwyczaju, by mie� �wie�y oddech, Paniczyk wskaza� ko�cem poz�acanego, drewnianego pr�ta na Katarzyn�:

� Zachwycaj�ca!... Po prawdzie, brudna jak �wi�ta ziemia, lecz zachwycaj�ca!... Kim jest?...

� To moja �ona! � odpar� Arnold gwa�townie, co z trudem mo�na by uzna� za w�a�ciw� prezentacj�.

Robert wytrzeszczy� szeroko oczy.

� No, no! Co za mi�e spotkanie! Ale co taka pi�kna i szlachetna pani robi w tej zabitej dziurze?

Pomimo czaru i elegancji, Paniczyk nie wzbudzi� sympatii Katarzyny. Przeciwnie, odczuwa�a obrzydzenie zmieszane z uraz�. Bowiem gdyby nie on, Arnold szuka�by pewnie schronienia w Montsalvy, a ona nie by�aby nara�ona na wszystkie nieprzyjemno�ci, jakie j� z tego powodu spotka�y.

� Moja umieraj�ca matka jest w tym zamku, kt�ry ty, panie, oblegasz wbrew wszelkiemu prawu!

� Oblegam? A sk�d to przysz�o do tej �licznej g��wki, �e go oblegam? Czy widzisz tu jakie� machiny wojenne, in�ynier�w przy pracy, drabiny, wycelowan� bro�? Ja nawet nie mam he�mu. Nie, my tylko przebywamy nad t� czaruj�c� rzek�... i czekamy...

� Na co?

� �eby ksi��� Filip zdecydowa� si� wyj��, po prostu, gdy� ksi��� jest tutaj, jestem tego pewny!

Katarzyna wzruszy�a ramionami i wyd�a pogardliwie usta.

� Pan �ni na jawie, panie hrabio! Zak�adaj�c jednak, �e si� nie mylisz, w co ja szczerze w�tpi�, nie s�dzisz chyba, i� ksi���, stwierdziwszy, �e tu jeste�, czeka na ciebie. W zamku, jak w wi�kszo�ci jemu podobnych, jest przej�cie podziemne i w tej chwili ksi��� z pewno�ci� jest ju� daleko.

� W zamku s� nawet dwa podziemne przej�cia � odpar� niewzruszenie Paniczyk. � Na szcz�cie wiemy, gdzie wychodz�, i strze�emy wyj�� w dzie� i w nocy.

� A sk�d ty, panie, tak dobrze je znasz?

Paniczyk u�miechn�� si�, g�aszcz�c ko�sk� grzyw�. Jego g�os sta� si� jeszcze bardziej s�odki, je�li to w og�le mo�liwe.

� Widocznie nie wiesz, pani, jak skuteczne mo�e by� porz�dne ognisko lub odrobina o�owiu, by zmusi� do gadania. Dzi�ki nim mo�na uzyska� wszystkie niezb�dne informacje.

Katarzyna zadr�a�a z oburzenia. Znowu ogie�!... Obraz poprzedniej nocy by� jeszcze zbyt �ywy w jej pami�ci. Zaciskaj�c z�by, by nie rzuci� w twarz temu pi�knemu ch�opcu swego wstr�tu, kt�ry doprowadza� j� do md�o�ci, jakby hrabia by� najobrzydliwszym w�em, powiod�a wzrokiem po obu m�czyznach.

� Jeste�cie potworami! Je�li chodzi o ciebie, panie hrabio, to mnie wcale nie dziwi, gdy� twoje godne po�a�owania wyczyny s� powszechnie znane, lecz m�j m��...

� Dosy� tego! � przerwa� ostro Arnold, kt�ry do tej pory zdawa� si� nie interesowa� potyczk� pomi�dzy �on� a wsp�lnikiem. � Nie zaczynajmy wszystkiego od nowa! S�ysza�a� przecie�: ksi��� jest tutaj! Jak brzmi twoja decyzja?

Milcza�a przez chwil�, szukaj�c rozpaczliwie drogi do skamienia�ego, zamkni�tego serca Arnolda. Lecz on trwa� w swym uporze, opanowany gorzk� zazdro�ci� i zasklepiony w niej bardziej hermetycznie ni� w swojej zbroi.

Z bolesnym westchnieniem wyszepta�a:

� B�agam ci�... Pozw�l mi tam wej��... cho� na dziesi�� minut... Na zbawienie mej duszy i moich dzieci przysi�gam, �e nie zostan� tam d�u�ej! Prosz� ci� tylko dlatego, �e chodzi o moj� matk�. Potem zapomn� na zawsze o Burgundii i razem wr�cimy do domu...

Lecz on odwr�ci� wzrok, starannie unikaj�c spojrzenia maj�cego nad nim siln� w�adz�.

� Nie wracam teraz do Montsalvy. Mam tu jeszcze wiele do zrobienia, potrzebuj� mnie. Dziewica Orlea�ska...

� Do diab�a z t� czarownic� i twoim szale�stwem! � krzykn�a Katarzyna, kt�r� na nowo ogarn�a z�o��. � Wszystko utracisz, pozycj�, honor, mo�e nawet �ycie i dusz�, je�li b�dziesz si� ugania� za awanturnic�, kt�ra nie ujdzie katu! B�agam ci�, b�d� sob�! Masz glejt: id� do kr�lowej!

� Najlepszym glejtem b�dzie dla mnie g�owa Filipa Burgundzkiego! Co do ciebie...

Nie doko�czy�, gdy� cichy do tej pory zamek nagle si� o�ywi�. W okamgnieniu mury wype�ni�y si� �ucznikami i kusznikami, a wielki zwodzony most opad� z hukiem.

Z g��bin fortecy wyjecha�o oko�o pi��dziesi�ciu je�d�c�w z pochodniami w d�oniach.

� Do mnie! � krzykn�� Paniczyk wyci�gaj�c sw� d�ug� szpad�, a Arnold si�gn�wszy po maczug� wisz�c� u siod�a, ruszy� na wroga daj�c przyk�ad swym �o�nierzom.

Katarzyna i jej dwaj ch�opcy zostali odepchni�ci pod mur. Pa� chwyci� j� za r�k�.

� Uciekajmy, pani Katarzyno, prosz�, uciekajmy! Pan Arnold chyba oszala� i na pewno nie pozwoli ci wej�� do zamku! Uciekajmy! Pomy�l o swoich dzieciach... potrzebuj� ci�!

Katarzyna nie mog�a jednak ruszy� si� z miejsca, jej wzrok przykuwa� widok rozgorza�ej obok walki. Otoczony przez czterech napastnik�w Arnold bi� si� jak lew. Pot�ny cios maczugi pozbawi� go he�mu i bi� si� teraz z odkryt� g�ow�, rozdaj�c ciosy na lewo i prawo. Jego maczuga wirowa�a w powietrzu, k�ad�c na ziemi� widma odziane w zbroj�.

Paniczyk r�wnie� poczyna� sobie dzielnie. Od czasu do czasu rzuca� niespokojne spojrzenie na sw�j ob�z, kt�ry p�on�� od rzuconych przez ludzi z zamku pochodni. Nier�wna z pocz�tku walka nabiera�a r�wnowagi. Okrzyki Paniczyka sprowadzi�y na pomoc ludzi z obozu, kt�rych liczba wzrasta�a z minuty na minut�.

Poj�wszy, �e szala zwyci�stwa przechyla si� w drug� stron�, rycerze z Ch�teauvillain wycofali si� w zgodnym szyku w stron� zamku, unoszeni silnymi udami swych koni, os�aniani przed po�cigiem przez �ucznik�w czuwaj�cych na murach.

� Dosy�! � krzykn�� Paniczyk! � Wycofujemy si�! Trzeba ugasi� po�ar!

Lecz Arnold albo nie s�ysza� rozkazu, albo nie mia� zamiaru na tym poprzesta�, gdy� rzuci� si� w pogo� za uciekaj�cymi, przeby� most galopem, przyci�gany widokiem wielkiej bramy, za kt�r� ukryty by� nieprzyjaciel.

W jego gor�cej g�owie zrodzi�a si� my�l szalona i uparta: dotrze� wszelkimi sposobami do znienawidzonego Burgundczyka. Jego nienawi�� mia�a smak kwa�nego wina i mog�a si� nasyci� jedynie krwi� wroga lub w�asn�.

� Wychod�! Filipie Burgundzki! � zawy�. � Wyjd�, zdrajco, by�my mogli skrzy�owa� szpady!...

Jego nienawi�� nie zna�a granic. Dla niego obecno�� ksi�cia za murami nie pozostawia�a �adnych w�tpliwo�ci, gdy� w�r�d tych, kt�rzy ich zaatakowali, wi�kszo�� nosi�a na zbroi herb ksi���cy.

Katarzyna r�wnie� rozpozna�a herb ksi�cia Filipa i ogarn�y j� w�tpliwo�ci. Czy by�o mo�liwe, by Ermengarda zastawi�a na ni� tak poni�aj�c� pu�apk�? Ca�e jej zaufanie do hrabiny, jej poczucia honoru, przemawia�o przeciwko tej my�li, lecz z drugiej strony najwi�kszym marzeniem hrabiny de Ch�teauvillain by�o zawsze wepchn�� Katarzyn� w ramiona ksi�cia, kt�rego kocha�a jak w�asnego syna...

Opieraj�c si� swoim m�odym towarzyszom, kt�rzy namawiali j� do ucieczki, �ledzi�a z niepokojem szale�czy p�d Arnolda. Zobaczy�a, jak jego ko�, spi�ty zbyt mocno ostrogami, stan�� d�ba i o ma�o nie stoczy� si� po zboczu. S�ycha� by�o jego op�ta�cze r�enie i pokrzykiwania Arnolda, lecz nie mo�na by�o rozr�ni� s��w.

� Oszala�! � us�ysza�a tu� obok g�os Paniczyka, kt�ry nie przyszed� jeszcze do siebie po bitwie. � Zabij� go!

Katarzyna uczepi�a si� jego ramienia.

� Nie zostawiaj go, panie, samego! Po�lij posi�ki! Inaczej...

Jej s�owa zako�czy�y si� okrzykiem trwogi na widok rycerzy wal�cych z kuszy do samotnego je�d�ca. Nagle Arnold zachwia� si� i zwali� bezw�adnie na ziemi�. Ko� tak�e upad�, lecz po chwili podni�s� si� i rzuci� do ucieczki w stron� obozu, wlok�c za sob� cia�o Arnolda za nog� uwi�zion� w strzemieniu.

� Zatrzymajcie konia! Zabije go! � krzykn�a bez tchu, chc�c rzuci� si� w jego stron�.

� Z pewno�ci� nie �yje! � stwierdzi� zimno Paniczyk, powstrzymuj�c j�. � Z g�ry mog� dalej strzela�.

Oszala�a z gniewu, zacz�a wali� go po piersi zaci�ni�tymi pi�ciami, lecz on nie uczyni� nic, by jej w tym przeszkodzi�.

� Tch�rz! Jeste� zwyk�ym tch�rzem!

� Ja p�jd�! � us�ysza�a tu� obok zdecydowany g�os, i ju� po chwili Walter de Chazey rzuci� si� w stron� mostu, do kt�rego zbli�a� si� oszala�y ko�. Zwinnym ruchem skoczy� ku zwierz�ciu, chwyci� je za uzd� i trzyma� z ca�ych si�. Ko� zwolni� bieg. Wtedy rzuci�o si� na niego dw�ch ludzi i unieruchomi�o spienionego rumaka.

Rycerze na murach przestali strzela� i przygl�dali si� scenie z zainteresowaniem.

Walter wsta�, wytar� spocone czo�o i rzuci� si� do Arnolda, kt�rego z�amana noga zwisa�a bezw�adnie pod dziwnym k�tem. Widz�c to, Katarzyna rzuci�a si� w ich stron� i upad�a obok m�a, walcz�c z zawrotem g�owy na widok, jaki ukaza� si� jej oczom. W ciele Arnolda tkwi�y dwa pociski z kuszy. Jeden znajdowa� si� pod praw� �opatk� przebiwszy kolczug�. Drugi pod lewym policzkiem...

� Nie �yje! � j�kn�a, nie �mi�c jednak dotkn�� zakrwawionego cia�a, skuli�a si� i ukry�a twarz w d�oniach.

� �yje! � odpar� Walter � ale niewiele brakuje...

Zdj�wszy na�okietnik przytkn�� go do ust rannego. B�yszcz�ca stal pokry�a si� odrobin� pary. M�ody cz�owiek przez moment przygl�da� si� nieruchomemu cia�u ze sceptyczn� min�, a nast�pnie pokr�ci� g�ow�.

� Przyda�by si� ksi�dz...

� Niedaleko jest klasztor � wymamrota� Paniczyk. � Lecz zanim nam si� uda wyci�gn�� ze� jednego z tych strachliwych szczur�w, Montsalvy wyzionie ducha! Wszystko, co mo�emy dla� zrobi�, to zanie�� go do ko�cio�a: przynajmniej umrze na stopniach o�tarza... Hej, tam! Czterech ludzi i nosze!

�Umrze! Wyzionie ducha!� S�owa te jak ostrze no�a przebi�o ogrom cierpienia, kt�re ogarn�o Katarzyn�. Unios�a twarz przypominaj�c� mask� bole�ci i uczepi�a si� Waltera, kt�ry pr�bowa� j� podnie��.

� Nie chc�, �eby umiera�! Nie chc�! To nie mo�e si� sta�! Nie w gniewie i z�o�ci! Bo�e, nie mo�esz mi go zabra�! Uratuj go... inaczej serce mi p�knie...

Walter spogl�da� na ni� z niedowierzaniem. Nigdy jeszcze nie by� �wiadkiem tak przeszywaj�cej, nagiej rozpaczy. Nie wiedzia� zbyt wiele o �yciu tych dwojga ludzi opr�cz tego, �e dogorywaj�cy na ziemi sprowadzi� na t� kobiet� najgorsze nieszcz�cia, a w tej chwili do�wiadcza� j� jeszcze bardziej ni� zwykle.

Jednak zdawa�o si�, �e nagle o wszystkim zapomnia�a: o obelgach, pogardzie, okrucie�stwie i zdradzie. By�a tu, kl�cza�a przy nim wstrz�sana b�lem, gotowa w przyp�ywie szale�stwa pope�ni� nawet �wi�tokradztwo... A wi�c, czy to w�a�nie jest mi�o��, ta tortura, ten sza�, ta gor�czka?...

� Pani... czy kochasz go jeszcze po tym wszystkim... co ci wyrz�dzi�? Spojrza�a na niego z roztargnieniem, jakby przemawia� w obcym j�zyku.

� Czy go kocham?... Nie wiem... lecz wiem, �e moje cia�o przeszy�y strza�y, �e pali mnie rami�... �e krwawi ka�da cz�stka mego cia�a... Wiem, �e umieram...

Poblad�a jak pergamin, a jej oddech sta� si� kr�tki, tak �e m�ody cz�owiek przestraszy� si�, i� naprawd� umrze tu, w tym miejscu, u jego st�p, w chwili gdy ten, kt�rego kocha�a nad �ycie, wyzionie ducha.

Tymczasem u�ywaj�c dw�ch d�ugich tarcz, rycerze sklecili prowizoryczne nosze, na kt�rych u�o�yli nieruchome cia�o i ruszyli w drog�.

Krzykn�wszy jak ranne zwierz�, zapomniawszy wsta�, powlek�a si� na kolanach za nim.

� Arnoldzie!... Zaczekaj na mnie...

Walter, ogarni�ty nag�ym przyp�ywem gniewu, chwyci� j� pod pachy i si�� postawi� na nogach, po czym pobieg� do Roberta de Sarrebrucka.

� Nie zano�cie go do ko�cio�a, panie! Ka�cie go umie�ci� w kt�rym� z dom�w... gdzie mo�na by go leczy�.

Paniczyk podni�s� brwi.

� Leczy� go? Ty chyba majaczysz, przyjacielu. Jest umieraj�cy...

� Wiem, lecz chcia�bym spr�bowa� walczy� o jego �ycie a� do ko�ca... dla niej.

� Po co? Jest nieprzytomny. Po co go jeszcze m�czy�? Pozw�lmy mu umrze� w spokoju!

� Ale on nie zas�u�y� na to, by umrze� w spokoju! � zawo�a� Walter. � Zas�u�y� na piekielne m�ki i zniesie je, je�li jest cho� jedna szansa oddania go tej nieszcz�snej kobiecie!

Paniczyk wzruszy� ramionami, niemniej kaza� zanie�� Arnolda do domu, w kt�rym on i Montsalvy mieli kwater�. Uczyni� to niech�tnie, a nawet by� got�w odm�wi�, gdy� nale�a� do tych ludzi, kt�rzy nie widz� �adnego powodu op�niania chwili �mierci. Leczy� tak powa�nie rannego by�o czasem straconym, a nawet grzechem, obraz� niebios, kt�re postanowi�y, �e nadszed� na niego czas. Lecz Katarzyna przemieni�a si� nagle w jego oczach w obraz Matki Boskiej Bolesnej i jej udr�czona twarz wywar�a na nim pewne wra�enie... Poza tym przysz�a mu do g�owy pewna my�l, nad kt�r� chcia� si� zastanowi�...

Kiedy dotarto do kwatery, za�o�onej oczywi�cie w naj�adniejszym domu w okolicy nale��cym do ksi���cego notariusza, Arnold oddycha� jeszcze.

�o�nierze u�o�yli go na kuchennym stole. Katarzyna sz�a za nimi jak we �nie, popychana obietnic� Waltera, �e uczyni wszystko, co w jego mocy, by zachowa� rannego przy �yciu; gotowa spe�ni� ka�de jego �yczenie.

Przy pomocy Kulawca Walterowi uda�o si� zdj�� z rannego wszystkie cz�ci zbroi. Katarzyna posz�a po wod� do studni i postawi�a j� na kominku w du�ym kotle, po czym z pi�knego kufra, kt�ry ongi� stanowi� dum� pani notariuszowej, wyci�gn�a sztuki po�cieli, kt�r� podar�a na szarpie, a nast�pnie, zgodnie z poleceniem m�odego medyka, uda�a si� po wino i oliw�.

Tymczasem Walter delikatnie obmacywa� g�ow� chorego, by sprawdzi�, czy nie ma z�ama� ko�ci.

� To niewiarygodne � rzek� po chwili. � Wszystkie ko�ci w porz�dku. Musi mie� tward� czaszk�!

� Najtwardsz�, jak� znam! � popar� go Kulawiec. � Sam widzia�em, m�j ch�opcze, na w�asne oczy, jak rzuci� si� na d�bowe drzwi i roztrzaska� je sob� bez najmniejszego zadra�ni�cia. To Owerniak! Jak ja!

Katarzyna spojrza�a ze zdziwieniem na cz�owieka, kt�ry jeszcze wczoraj wzbudzi� w niej taki strach. Nie mog�a sobie wyobrazi�, �e ci okropni �o�dacy mogli urodzi� si� w chrze�cija�skim kraju, �e mieli jakie� swoje miejsce, dom rodzinny. Byli tak przera�aj�cy, i� wydawa�o si�, �e zostali wypluci prosto z piekie�, jak ten tutaj, ze swoj� krety�sk� facjat�, z�amanym nosem i krwio�ercz� szcz�k�.

� Jeste�cie z Owernii? � spyta�a mimo woli. � A z jakich stron?

� Z Saint-Flour! Ale dawno nie by�em w rodzinnych stronach. Mia�em szesna�cie lat, kiedym uciek� przed zemst� tego przekl�tego psa, biskupa, kt�ry chcia� mnie powiesi� za to, �e zabi�em rogacza na jego ziemiach.

Tymczasem Walter przemywa� rany winem. Nale�a�o wyci�gn�� pociski kuszy z ran. Ten tkwi�cy w ramieniu nie niepokoi� Waltera, lecz drugi przera�a� go, gdy� tkwi� w ko�ci policzkowej mocno jak w skale.

� Nie mog� go wyj�� � powiedzia� pod nosem.

� Spr�buj, Walterze, b�agam...

Ch�opiec prze�egna� si�, i owin�wszy ko�c�wk� pocisku kawa�kiem materia�u, poci�gn��... Lecz pocisk ani drgn��. Ranny zaj�cza�.

� Potrzebne mi s� obc�gi! Najd�u�sze, jakie znajdziesz! � doda� zwracaj�c si� do Kulawca.

Kulawiec uwin�� si� szybko i po chwili wr�ci� z potrzebnym narz�dziem, d�ugim co najmniej na trzy stopy. Walter spojrza� na nie z zadowoleniem, wyczy�ci� je gor�c� wod� i natar� oliw�, po czym wr�ci� do rannego.

� Pom� mi! � rzuci� do Kulawca. � U�o�ymy go na pod�odze przy kominku.

Rze�nik bez s�owa ruszy� do pomocy. We dw�ch podnie�li Arnolda i u�o�yli go przy kominku, gdzie posadzka by�a ciep�a. Wielkie, na wp� nagie cia�o, kt�re wygl�da�o, jakby ca�a krew z niego wyp�yn�a, podobne by�o do kamiennych pos�g�w nagrobnych.

Walter pochyli� si� nad nim i tak przekr�ci� twarz chorego, by spoczywa�a na nie tkni�tym policzku.

� Odwr�� si�, pani! � rzek� do Katarzyny. � To, co musz� zrobi�, nie spodoba ci si�.

� Wiem, �e robisz to wszystko po to, by go uratowa�. Zapomnij, �e tu jestem, i dzia�aj!

Walter nie nalega�, lecz mocno chwyciwszy obc�gi, opar� stop� na szcz�ce Arnolda.

� M�dl si�, pani! � sykn��. � B�d� ci�gn��!

Katarzyna upad�a bez czucia u st�p m�a i wznosi�a do nieba nie ko�cz�ce si� b�agania. Pozostali wstrzymali oddechy. Od wysi�ku nabrzmia�y studentowi �y�y na skroniach.

� Ruszy� si�... � wysapa� Walter.

�miertelny pocisk wyszed� za jeszcze jednym szarpni�ciem, a wraz z nim pop�yn�a stru�ka krwi. Wszystkie piersi odetchn�y z ulg�. Walter ukl�kn��, by pos�ucha� pracy serca.

� Jest s�abe, ale ci�gle bije! � rzuci� podnosz�c uradowan� twarz.

� Zgrabny z ciebie chirurg, ch�opcze � zauwa�y� Paniczyk. � Od tej pory bior� ci� do siebie na s�u�b�.

� Jestem na us�ugach pani de Montsalvy!

Na twarzy pi�knego Roberta pojawi� si� jeden z tych jego leniwych u�miech�w, dzi�ki kt�rym wydawa� si� jeszcze gro�niejszy, ni� kiedy si� z�o�ci�.

� Nie b�dziesz mia� wyboru. A za chwil� twoja pani nie b�dzie ci� potrzebowa�!

� Co chcesz przez to powiedzie�?

� Nic wa�nego! Kontynuuj! B�dziesz przy�ega�, jak s�dz�?

� Nie. Ranny nie zni�s�by przypalania. Uczyni�em wszystko, co si� da�o, lecz jego �ycie nadal wisi na w�osku. Zrobi� mu tylko opatrunek z wyci�gu z dziurawca, kt�ry pani Katarzyna ma w swoich baga�ach, nast�pnie za�o�� �ubki na z�aman� nog�... a potem pozostanie ju� tylko modli� si�... Je�li B�g zechce, uratuje go...

Z brzmienia jego g�osu Katarzyna zrozumia�a, �e nie liczy zbytnio na pob�a�liwo�� Boga wobec cz�owieka, kt�ry tak mocno go obrazi�, i �e nie wierzy w wyzdrowienie Arnolda, pomimo wysi�ku, jaki w�o�y� w jego uratowanie.

Przeniesiono rannego na st� i student zabra� si� do roboty. Katarzyna usiad�a na �awie i delikatnie g�aska�a czarne w�osy m�a.

Od chwili kiedy zosta� tak ci�ko raniony, pami�ta�a tylko o jego mi�o�ci. Wszystko inne zapomnia�a, przebaczy�a, nawet straszliwy obraz wczorajszego dnia, poniewa� wymyka� si� z jej r�k jak zbyt pi�kny sen, kt�ry po przebudzeniu na pr�no chce si� zatrzyma�.

Jak wierzy�, �e niebo nad Montsalvy b�dzie jeszcze kiedy� niebieskie, wiosna triumfuj�ca, je�li ich pan b�dzie ju� tylko cieniem, jego pusta zbroja b�dzie sta� nieruchomo w rogu komnaty, a wielka szpada zawi�nie na �cianie...

Wzdychaj�c ci�ko, Walter zako�czy� sw� prac�. Znad nieruchomego cia�a, nad kt�rym unosi�a si� przenikliwa wo� aromatycznych oliwek walcz�ca z mdl�c� woni� krwi, pr�bowa� u�miechn�� si� do Katarzyny, lecz na pr�no. Widok tej szczup�ej, tragicznej postaci, o oczach tworz�cych wielkie jeziora cienia, chwyta� go za serce.

Wytar�szy odruchowo r�ce w kawa�ek prze�cierad�a, odrzuci� do ty�u rude, mokre od potu kosmyki opadaj�ce mu na oczy.

By� jednocze�nie zadowolony ze swej pracy i w�ciek�y z poczucia niemocy, gdy� chcia�by posiada� ca�� wiedz� �wiata, �eby m�c wyrwa� Bogu tajemnic� �ycia i �mierci. Zrobi� dla tego cz�owieka, kt�rego znienawidzi� od pierwszego spojrzenia, wszystko, co potrafi�, lecz c� m�g� uczyni� dla tej zrozpaczonej kobiety, jaki lek m�g�by u�mierzy� jej niemy b�l?

� Zanie�cie go do ��ka!

Po czym, zni�aj�c g�os, kaza� pos�a� po ksi�dza. �ledzi� przy tym wyraz twarzy swej pani, lecz ona nawet nie zadr�a�a. Jej r�ka nadal g�adzi�a czarne w�osy m�a.

Kiedy Kulawiec i dw�ch innych Rze�nik�w podnios�o rannego, by zanie�� go do pokoju, wsta�a, by i�� za nimi. Ale zatrzyma� j� Paniczyk.

� Zosta�, pani! Mamy z sob� do pom�wienia.

Katarzyna powoli odwr�ci�a wzrok w jego stron�. Patrzy�y na ni� lodowato zimne oczy tkwi�ce w nieruchomej, kamiennej twarzy.

� Arnold nie potrzebuje ci� ju�, pani. Sprowadzi si� do niego ksi�dza, a ten ch�opiec b�dzie przy nim czuwa�. Tak czy siak, nie przetrzyma nocy.

� Dlatego musz� przy nim by�!...

Paniczyk zagrodzi� jej przej�cie. Pr�bowa�a si� wyrwa�, lecz ludzie, kt�rzy przyszli zobaczy� poczynania m�odego medyka, otoczyli j� ciasnym murem, nie pozwalaj�c na najmniejszy ruch. Zrozumiawszy, �e na nic zda si� sprzeciw, usiad�a zrezygnowana i spyta�a:

� Czego ode mnie chcesz?

� Tylko przypomnie�, po co tu przyby�a�. Czy ju� nie spieszysz si� do �o�a umieraj�cej matki?

Nie odpowiedzia�a od razu, tylko zwil�y�a tampon zimn� wod� i przetar�a p�on�c� twarz. Ten cz�owiek m�wi� prawd�: widok umieraj�cego Arnolda kaza� jej zapomnie� o biednej matce, lecz z zamiaru udania si� do zamku zrezygnowa�a ju� wtedy, kiedy zobaczy�a rycerzy ksi�cia.

� Nie mog� tam i�� � powiedzia�a wreszcie. � Arnold mia� racj� i ty, panie hrabio, tak�e: mo�liwe, �e ksi��� rzeczywi�cie jest w zamku. To wystarczaj�cy pow�d, bym musia�a zrezygnowa� z oddania ostatniej pos�ugi mej matce. B�d� si� za ni� modli� w Montsalvy.

Wzruszy� ramionami i Katarzynie wyda�o si�, �e przystaje na to. Oddali� si� na chwil�, po czym wr�ci� z kawa�kiem pergaminu, pi�rem i atramentem, i po�o�y� to wszystko na stole przed Katarzyn�:

� Pisz! � rozkaza� wyg�adzaj�c papier spodem d�oni.

� Co mam pisa�?

� Do swojej przyjaci�ki, pani de Ch�teauvillain. Napiszesz, �e przyby�a� do jej miasteczka i �e jeste� zaskoczona przyj�ciem, jakie ci zgotowano, kiedy� udawa�a si� do zaniku. Napisz te�, �e podr�ujesz z giermkiem i... swoim spowiednikiem... i �e prosisz, by ci otworzono bram�.

� M�wi�am ju�, �e nie chc� i�� do zamku! Co to wszystko znaczy?... Jednak to, czego od niej chcia� ten potw�r, zrozumia�a w mig: mia� zamiar wprowadzi� swoich ludzi do zamku... Zreszt� wkr�tce oble�nym u�miechem potwierdzi� sw�j niecny zamiar.

� To znaczy, �e je�li diabe� podsuwa mi klucz do zamku, chyba by�bym g�upcem, gdybym z tego nie skorzysta�! Pisz, pi�kna pani!

� Nigdy!

Odepchn�wszy d�oni� pergamin, wsta�a z takim impetem, �e �awa przewr�ci�a si� do ty�u, lecz Paniczyk chwyci� t� d�o� i przygwo�dzi� do blatu �elaznym u�ciskiem.

� Powiedzia�em: pisz!

� A ja powiedzia�am: nigdy! Pod�y �obuzie bez honoru! Czy s�dzisz, �e jestem ulepiona z takiej samej cuchn�cej gliny co ty? ��dasz ode mnie, bym wyda�a dom przyjaci�ki, w kt�rym dogorywa moja biedna matka? Uda�o ci si� sprowadzi� mego m�a na swoj� n�dzn� drog�, lecz on nigdy nie pos�u�y�by si� tak pod�ym sposobem, by dosi�gn�� wroga!

� To mo�liwe, a nawet pewne! Ten Montsalvy potrafi� czasem mnie zadziwi� swoimi subtelno�ciami! Lecz on nie ma ju� g�osu w tej rozgrywce, wi�c zostaw go w spokoju i pisz!

� Nigdy nie zmusisz mnie do tego!

� Jeste� pewna?

� Najzupe�niej!

� Doskonale!... Lecz ja ci powiadam, �e zaraz zmienisz zdanie! Klasn�� w d�onie i natychmiast cz�owiek pilnuj�cy drzwi podbieg� do niego.

� Przyprowad� no mi pazia!

Po chwili dw�ch �o�dak�w wprowadzi�o B�rengera do sali. Pa� mia� zwi�zane na plecach r�ce. By� blady ze strachu i ze wszystkich si� zaciska� usta, �eby nie dostrze�ono, jak dr��. Katarzyna zrozumia�a, �e grozi im wielkie niebezpiecze�stwo.

Paniczyk podszed� do ognia, chwyci� d�ugi, �elazny pr�t i dorzuciwszy polan w�o�y� do� narz�dzie, po czym u�miechn�� si� uprzejmie i rzek�:

� Ot�, moja pani, je�li nie b�dziesz rozs�dna, nadziejemy tego tu m�odzie�ca jak kap�ona na ro�en, uprzednio napacykowawszy go oliw�, by �adnie si� przyrumieni�!

Przera�onemu okrzykowi Katarzyny zawt�rowa�o op�ta�cze wycie pazia, skr�caj�cego si� jak w�� w szponach Rze�nik�w.

� Nie zrobisz tego! Czy nie boisz si� Boga?

� B�g jest daleko, a zamek jest tu� tu� i wiedz, �e nigdy nie m�wi� po pr�nicy! Rozbierzcie ch�opca i wysmarujcie go oliw�!

Jeden z Rze�nik�w r�k� zatka� paziowi usta, podczas gdy oczy ch�opca wychodzi�y z orbit.

Katarzyna nie mog�c znie�� my�li � tym, co mog�o nast�pi�, chwyci�a za pi�ro.

� Uwolnijcie go! B�d� pisa�!

Wkr�tce pos�aniec ruszy� w drog� z listem do zamku. Katarzynie pozwolono uda� si� do rannego m�a. W pokoju panowa� p�mrok, jedynie przy ��ku chorego sta�a �wieca, rzucaj�ca sk�pe �wiat�o.

Pierwsz� rzecz�, jak� dostrzeg�a Katarzyna, by� Walter kl�cz�cy na pod�odze i zaj�ty cuceniem pazia, kt�rego po rozwi�zaniu stra�nicy wrzucili do pokoju. Szczup�a twarz ch�opca by�a blada jak wosk i z ledwo�ci� oddycha�. Kiedy skrzypn�y drzwi, student odwr�ci� si�.

� Podaj mi, pani, twoje krople wzmacniaj�ce! Nie mog� go ocuci�. Co mu zrobiono?

Powiedzia�a mu, co zasz�o, podaj�c fiolk� z lekarstwem, kt�re Walter chwyci� z gniewem.

� Je�li istnieje sprawiedliwo��, Paniczyk powinien umrze� w najci�szych torturach! To� to potw�r nie cz�owiek!

� Tak... poder�n��by gard�o w�asnej matce, gdyby to mu by�o potrzebne � odpar�a kieruj�c niespokojny wzrok na m�a, potem na Waltera.

� Nie... nie umar�. Co prawda oddycha z trudem i znajduje si� w stanie nie�wiadomo�ci, kt�ry Grecy nazywaj� �koma�.

Tymczasem pa� odzyska� �wiadomo��, otworzy� oczy i ujrzawszy przyjaciela, rzuci� si� na jego pier� i zacz�� �ka� spazmatycznie.

Walter nie stara� si� go nawet uspokoi�. Wiedzia�, �e cz�owiek musi si� wyp�aka� po strasznym napi�ciu. Odda� Katarzynie fiolk�, g�aszcz�c pazia po zmierzwionych w�osach.

� Co zamierzasz, pani? � spyta�, kiedy pa� przesta� szlocha�.

Katarzyna nie zd��y�a odpowiedzie�, gdy� w tej chwili drzwi si� otworzy�y i do pokoju wszed� Paniczyk. Na jego anielskiej twarzy malowa� si� diabelski u�miech.

� Pos�aniec wr�ci� z odpowiedzi�! Jutro o brzasku udasz si� do zamku! Twoi przyjaciele czekaj� na ciebie! Za chwil� ka�� wam przynie�� co� do zjedzenia... Och, by�bym zapomnia�...

Otworzy� drzwi i na progu ukaza�a si� czarna posta� benedyktyna w kapturze zas�aniaj�cym twarz i z r�kami schowanymi w szerokich r�kawach.

� To pustelnik z pobliskiego lasu. Zgodzi� si� dopom�c naszemu przyjacielowi odej�� na tamten �wiat. Zostawiam was samych!

Mnich zbli�y� si� i nie patrz�c na nikogo podszed� do �o�a. By� przera�aj�cy w swoim spuszczonym na twarz kapturze. Katarzyna prze�egna�a si� trwo�liwie, cofaj�c si� w stron� okna, gdy� zdawa�o si� jej, �e to sama �mier� przysz�a, by zabra� Arnolda.

� Przynios�em wszystko co trzeba do udzielenia ostatnich sakrament�w � powiedzia� pustelnik, zdejmuj�c kaptur.

Jego twarz okaza�a si� niezbyt pi�kna, lecz energiczna i pogodna, a perkaty nos zdradza� weso�o�� usposobienia. Spor� tonsurk� otacza� wianuszek rudych, skr�conych we wszystkie strony w�os�w.

Kiedy zbli�y� twarz do �wiecy pochylaj�c si� nad umieraj�cym, Katarzyna krzykn�a z zaskoczenia. Nie wierzy�a w�asnym oczom.

� Landry?... Ty tutaj?...

Mnich wyprostowa� si� i spojrza� na ni� bez zdziwienia, a w jego piwnych oczach b�ysn�a rado�� i nietkni�ta �ywotno�� przyjaciela dziecinnych lat.

� Ale� tak, to ja, Katarzyno! Jak mog�a� tak d�ugo kaza� nam na siebie czeka�?

� Nie rozumiem... Czy to znaczy, �e czekali�cie na mnie?

� Oczywi�cie! Hrabina de Ch�teauvillain, kt�ra jest chodz�c� dobroci�, podarowa�a nam, moim braciom i mnie, ich niegodnemu przewodnikowi, kawa�ek lasu, �eby�my mogli za�o�y� w nim nasz� pustelni�. W zamian oddajemy mieszka�com zamku wszelkie bo�e pos�ugi. To ona powiedzia�a mi, �e wezwa�a ci� do siebie! No wi�c czekali�my na ciebie...

M�wi�c rozk�ada� na stoj�cym przy �o�u kufrze krucyfiks, dwie ma�e �wieczki, ga��zk� bukszpanu oraz flakoniki z olejami �wi�tymi i wod� �wi�con�. Nast�pnie poprosi�, by podano mu pojemnik z wod� i czyste szmatki.

Katarzyna ukl�k�a przy �o�u i nie spuszcza�a wzroku z Landry�ego. To by�o niezwyk�e spotka� w tym miejscu Landry�ego Pigasse�a, ch�opca z Pont-au-Change, kt�rego ongi� zostawi�a w opactwie Saint-Seine znajduj�cym si� w tej okolicy.

� Co z moj� matk�?

� Nie mog�a na ciebie czeka�, Katarzyno! Tydzie� temu zasn�a w Panu. Jednak b�d� spokojna � doda� widz�c w jej oczach �zy � nie cierpia�a, lecz do ko�ca rozprawia�a o tobie i wnukach. S�dz�, �e by�a szcz�liwa mog�c wreszcie do��czy� do swego m�a, a twego ojca. Nie �a�owa�a �ycia...

� Domy�la�am si�, �e nigdy nie przysz�a do siebie po jego �mierci � szepn�a Katarzyna. � Przez d�ugi czas nie zdawa�am sobie z tego sprawy, gdy� na w�asnych rodzic�w nie patrzy si� jak na zwyk�ych ludzi... lecz s�dz�, �e bardzo si� kochali...

Jej oczy zasz�y �zami. Nigdy nie wyobra�a�a sobie rodzic�w jako zakochanej pary. Nie potrzebowali wielu s��w, by si� zrozumie�. Ich mi�o�� by�a cicha, spokojna i trwa�aby d�ugo, gdyby nie okropne wypadki.

Pochyliwszy g�ow� na piersi, zag��bi�a si� w modlitwie za matk�, kt�rej nie by�o ju� w�r�d �ywych, i za m�a, kt�ry wkr�tce r�wnie� mia� uda� si� w ostatni� drog�... Ich mi�o�� natomiast by�a utkana z kontrast�w: dramat�w i szcz�cia, �agodno�ci i gwa�towno�ci, rado�ci i cierpienia, lecz wiedzia�a, �e kiedy Arnolda zabraknie, jej �ycie stanie si� podobne do �ycia jej matki, do �ycia Izabeli de Montsalvy i do �ycia tych wszystkich kobiet opuszczonych przez ukochanego m�czyzn� � b�dzie d�ugim oczekiwaniem, powolnym umieraniem, d�ug� drog� do wieczno�ci...

Podczas gdy si� modli�a, Landry sko�czy� przygotowania, za�o�y� jedwabn� stu�� na siermi�ny habit i przygl�da� si� umieraj�cemu.

� Kim jest ten cz�owiek? � spyta� cichym g�osem. Katarzyna zadr�a�a.

Uj�a bezw�adn�, rozpalon� d�o� Arnolda.

� To... m�j m��... Hrabia de Montsalvy...

Czu�a, �e Landry nie rozumie, cho� nie stawia pyta�. Zanurzywszy ga��zk� bukszpanu w �wi�conej wodzie, pokropi� pok�j, co widz�c zgromadzeni padli na kolana.

Pax huic domui! Adjutorinum nostrum in nomine Domini...

Rytua� ostatniego namaszczenia, uspokajaj�cy i prosty. Landry pochyliwszy si� nad cia�em wzi�� nieco �wi�tego olejku, nama�ci� oczy, uszy i usta rannego, tak�e d�onie i stopy, a Walter i B�renger zaintonowali litani� za umieraj�cych.

Kiedy przebrzmia�o ostatnie �Amen�, Landry umy� r�ce i wytar� w �ciereczk� podan� mu przez pazia, zdj�� stu�� i zgasi� �wieczki. Katarzyna otworzy�a okno.

� A teraz opowiedz mi o wszystkim � wyszepta� Landry. � S�ucham...

� Co chcesz wiedzie�?

� To, czego nie rozumiem. Sk�d si� tu wzi�� tw�j m��, i to ci�ko ranny. Czy napadli na was Rze�nicy? S�ysza�em o ich rannym dow�dcy, niejakim B�yskawicy, je�li si� nie myl�...

� Tak... Musisz pozna� prawd�....

W zwi�z�ych s�owach opowiedzia�a, co si� zdarzy�o w Montsalvy, potem w Pary�u, Chinon i Tours. Reszt� zna� z opowie�ci Ermengardy. Najtrudniej by�o wyzna�, �e B�yskawica to Arnold de Montsalvy, jej m��. Na koniec jej oczy wype�ni�y si� �zami.

� Kocham go, Landry, i ju� mu przebaczy�am, nawet je�li teraz si� go boj�... ta mi�o�� to ca�e moje �ycie...

Mnich pochyli� si� nad Arnoldem i przygl�da� si� mu zmarszczywszy brwi...

� Jest u progu �mierci... lecz... je�li powr�ci?

� Co m�wisz?

� To tylko hipoteza, maj�ca zmusi� ci�, by� zajrza�a w g��b swego serca. Czy temu umieraj�cemu, kt�remu przebaczasz w ostatniej jego godzinie, przebaczy�aby� r�wnie�, gdyby pan B�g zdecydowa�, �e jeszcze go do siebie nie zabierze?

Katarzyna upad�a na kolana, wznosz�c r�ce do mnicha, s�ugi bo�ego, kt�rego mod�y mia�y do�� mocy, by sprowadzi� boskie mi�osierdzie.

� Zgodzi�abym si� na wszystko... nawet na rozdzielenie, na �lepe pos�usze�stwo... gdybym tylko wiedzia�a, �e b�dzie �y�!...

� Czy kochasz go do tego stopnia?

� Tylko jego jednego zawsze kocha�am. Powiedz mi, czy jest cho� iskierka nadziei... Ty, kt�ry jeste� wys�annikiem Wszechmog�cego!

� Jestem jedynie mnichem i nie czyni� cud�w. Co prawda, widzia�em kiedy� w klasztorze Saint-Seine cz�owieka, kt�ry prze�y� z podobnymi ranami.

Uzdrowi� go pewien ma�y mnich zajmuj�cy si� zielarstwem...

� Zabierzmy wi�c Arnolda do tego mnicha! To niedaleko st�d!

� Uspok�j si�, Katarzyno! Wiesz, �e nie mo�emy wyj�� z tego domu wcze�niej ni� jutro rano. Czy zapomnia�a�, co ci� jutro czeka?

Katarzyna otar�a spocone czo�o. Landry sprowadzi� j� brutalnie na ziemi�, w chwili gdy w jej serce wst�pi�a iskierka nadziei... Nie mia�a wyboru, �adnej mo�liwo�ci, by uratowa� Arnolda. Musia�a czeka� do jutra, wprowadzi� do zamku pod�ych Rze�nik�w, zdradzi� przyjaci� z konieczno�ci. W przeciwnym razie los pazia by� przes�dzony...

Spojrza�a b�agalnie na Landry�ego, szukaj�c w jego wzroku wsparcia.

� Nie uda im si� przedosta� do �rodka. Kiedy ksi��� jest tu, stra�nicy...

� Ksi�cia tu nie ma � przerwa� Landry. � Wys�a� jedynie do zamku sw�j oddzia� pod wodz� pana de Vandenesse�a. Rze�nik�w zmyli�o podobie�stwo i ksi���cy herb na zbrojach rycerzy. Hrabina prosi�a ksi�cia o posi�ki, obawiaj�c si� angielskich oddzia��w.

Katarzyna westchn�a z ulg�, dowiaduj�c si�, �e hrabina wcale nie zastawi�a na ni� pu�apki.

� Trzeba natychmiast powiedzie� o tym Paniczykowi! Uwierzy ci, gdy� jeste� s�ug� bo�ym! � krzykn�a rzuciwszy si� do drzwi.

Ale Landry zagrodzi� jej drog�.

� Jeste� szalona! Zamek rodu Ch�teauvillain jest jednym z g��wnych punkt�w obrony Burgundii: czy ksi��� jest w �rodku czy te� nie, to nie ma dla Paniczyka znaczenia! Zale�y mu na zdobyciu zamku, do kt�rego bez twojej pomocy nie zdo�a�by wej��! Jeste� zmuszona u�atwi� mu zadanie i wprowadzi� ich do �rodka... Co za� b�dzie potem, �atwo zgadn��...

� Co zatem mog� uczyni�?

� Uciec!

� My�leli�my ju� o tym! � powiedzia� z gorycz� w g�osie Walter uznaj�c, �e czas w��czy� si� do rozmowy. � Ale jak? W s�siednim pokoju jest pe�no �o�dak�w, a w naszym znajduje si� tylko to ma�e okienko, przez kt�re nawet B�renger si� nie prze�lizgnie. Na dole pe�no stra�nik�w. A wi�c, pobo�ny ojcze, najpierw pomy�l, zanim co powiesz!

� Je�li m�wi�, �e trzeba ucieka�, to trzeba, m�dralo! I nawet wiem jak! Popatrz tylko...

Podszed� do ma�ych drzwi w �cianie prowadz�cych do niedu�ego sk�adziku.

� Ta dziura? � spyta� pogardliwie Walter. � Przebadali�my j� niedawno.

Same puste s�oje, troch� konopi i kilka wrzecion...

� �le�cie patrzyli! Przynie�cie mi �wiec�.

Landry wzi�� sto�ek, wcisn�� si� do sk�adziku, wlaz� na sto�ek zgi�wszy si� wp�, by nie uderzy� g�ow� o sufit.

� Popatrzcie � szepn�� naciskaj�c obiema d�o�mi sufit � mo�na go podnie��, usuwaj�c dwie �elazne �ruby. A oto i one!

� W�az! � ucieszy� si� pa�. Dok�d prowadzi?

� Na strych! W�a�ciciel domu, znany z tego, �e ugania si� za sp�dnicami, w�asnymi r�kami wykona� ten w�az, �eby m�c potajemnie wychodzi� na strych. Przez otw�r s�u��cy do �adowania siana mo�na wydosta� si� do sadu, a stamt�d nad rzek�...

� A potem... sk�d we�miemy konie?

� Musicie przep�yn�� rzek� i wspi�� si� na wzg�rze zamkowe. W pobli�u barbakanu rosn� g�ste krzaki, tam przeczekacie do �witu, a kiedy most zostanie spuszczony, schronicie si� w zamku. Tam b�dziecie bezpieczni.

W obliczu tej perspektywy ch�opcom zal�ni�y oczy z rado�ci, lecz Katarzyna milcza�a.

� Ja nie mog� i�� z wami... Zostan� z nim a� do ko�ca... Uciekajcie, ch�opcy! B�rengerowi grozi �miertelne niebezpiecze�stwo, a kiedy go tu nie b�dzie, Paniczyk nie b�dzie m�g� mnie szanta�owa�!

� Pan Arnold przecie� jeszcze �yje! � odpar� Landry. � A poza tym, jak zareaguje Paniczyk, kiedy dowie si�, �e ch�opcy uciekli? We�mie ci� na tortury?... O, nie! Jest na to zbyt sprytny! To twojego m�a b�dzie torturowa� zamiast pazia! Jego nadzieje na ro�en!

� Nie!... Nie o�mieli si�!... Arnold jest jego towarzyszem broni!...

� O, s�odka naiwno�ci! Czy jeszcze niczego si� nie nauczy�a�? W tym demonie nie ma ani krzty ludzkiego uczucia! Ale je�li wolisz ryzykowa�...

Katarzyna czu�a si� znowu pokonana. Landry mia� racj�: powinna uciec wraz z ch�opcami, zostawiaj�c ukochanego i nie wiedz�c, co si� dalej z nim stanie.

� A kto mnie zapewni, czy nie zabij� go, je�li uciekniemy? Nie mog� go zostawi� samego, Landry... nie mog� zostawi� bezbronnego w r�kach tych dzikus�w!

� Nie b�dzie sam! Ja zostaj�! � Oszala�e�! Zmasakruj� ci�! � Nie s�dz�... Zanim wyruszycie, zwi��ecie mnie w kij i zakneblujecie jak si� patrzy. P�ta zrobimy z firanek. Walter og�uszy mnie, aby wszystko wygl�da�o wiarygodnie. Reszta nale�y do mnie!

Walter i B�renger bez zw�oki rzucili si� odczepia� firanki, podarli je na w�skie paski i skr�cili jak konopie. W mgnieniu oka mnich zosta� skr�powany, lecz Katarzyna patrzy�a na te przygotowania zagubionym wzrokiem, nie maj�c si�y przy��czy� si� do nich...

Uj�wszy d�o� m�a przycisn�a j� do piersi. D�o� by�a gor�ca i pulsuj�ca. Wiedzia�a, �e za chwil� go zabraknie, a ona nie mo�e przeciwstawi� si� nieub�aganemu losowi... �e ta pieszczota b�dzie ostatnia... Moje kochanie... chcia�abym odej�� wraz z tob�... chcia�abym, by� zabra� mnie z sob� do grobu... Ale nie mog�... musz� wraca� do dzieci... musz� odej��... musz� zostawi� ci� samego...

Ukry�a twarz w gor�cej d�oni, pragn�c �mierci, chc�c ju� nigdy si� nie podnie��.

� Pani Katarzyno! � us�ysza�a jak przez mg�� ochryp�y g�os Waltera � musimy rusza� w drog�, jeste�my gotowi.

Spojrza�a na ch�opc�w. W oczach mieli �zy, lecz postanowienie by�o twarde.

Solidnie zwi�zany Landry sta� na nogach i m�g� jeszcze m�wi�.

� Chcia�em po�egna� si� z tob�, Katarzyno, zanim zaknebluj� mi usta. Zaufaj mi i ruszaj bez trwogi. Wiesz, �e kocham ci� jak brat.

Katarzyna rzuci�a si� sp�tanemu przyjacielowi na szyj�, �cisn�a go zapalczywie i uca�owa�a kilka razy.

� Uwa�aj na siebie, Landry... czuwaj nad nim... i m�dl si� do Boga, by si� nad nami zlitowa�!

� Szybciej! � krzykn�� Landry nie chc�c okaza� wzruszenia. � Nie tra�my czasu! Szybciej, za��cie mi knebel!... I walnijcie mnie w �eb sto�kiem! Tylko postarajcie si� mnie nie zabi�, ch�opcy! B�d� si� za was modli�! �egnaj, Katarzyno...

Chwil� potem mnich Landry Pigasse, zdzielony w g�ow� przez Waltera, le�a� rozci�gni�ty na posadzce. Na jego ogolonej czaszce perli�y si� krople krwi.

� Uwa�a�em, jak mog�em, �eby zanadto go nie nadwer�y�, ale wyro�nie mu pot�ny guz � stwierdzi� domoros�y medyk. Na szcz�cie dycha normalnie! Uciekajmy!

Rzuciwszy ostatnie spojrzenie na twarz Arnolda, wyda�o si� jej, �e jego zakrwawiony profil zastyg� na wieczno�� w ��tym blasku �wiecy...

Odrywaj�c si�� Katarzyn� od nieruchomego cia�a Arnolda, Walter powl�k� j� w stron� schowka.

D�uga noc dobiega�a ko�ca. Kiedy nad borami nareszcie wsta� dzie� wezwany pianiem nielicznych ochryp�ych kogut�w, a niebo, z kt�rego nie znikn�y jeszcze wszystkie sp�nione gwiazdy, poja�nia�o i sta�o si� szare, potem za� r�owe... zakwit�a zorza, zwyci�ska i zapowiadaj�ca pi�kny dzie�.

Trzech zbieg�w zaszytych w krzakach ogarn�o zm�czenie, a ich zesztywnia�e w mokrym odzieniu cz�onki przeszywa� zi�b. Przebycie rzeki wymaga�o du�ego wysi�ku z powodu silnego pr�du, a pokonanie wzg�rza pokrytego haszczami i ska�ami wyczerpa�o ich do reszty. Kiedy wreszcie dotarli do podn�a imponuj�cych mur�w, rzucili si� do k�py krzak�w jak do spokojnej przystani. Wiedzieli, �e s� dobrze ukryci, a jednak czekali na spuszczenie mostu jak na zbawienie.

Miasteczko w dole wydawa�o si� malutkie, niewa�ne, jednak po�r�d tych wszystkich dach�w koloru ziemi Katarzyna widzia�a tylko jeden: ten, pod kt�rym zosta� jej najdro�szy m��.

Czy jeszcze oddycha�... czy te� �mier�, zwinnie w�lizguj�ca si� do cia� s�abych i chorych o tej mrocznej jeszcze godzinie poranka, spe�ni�a ju� swoj� powinno��?... Czy Landry odzyska� zmys�y?... Czy ju� odkryto ucieczk�?...

Miasteczko by�o spokojne... nawet za spokojne. Na rynku kilku na wp� nagich �o�dak�w, przeci�gaj�c si� ospale, zmierza�o do studni, �eby przegna� opary nocy. Inni, uzbrojeni po z�by, szli zmieni� stra�nik�w. Z komina domu notariusza wydobywa�o si� w�skie pasmo dymu...

Katarzyna poczu�a przy swoim policzku oddech pazia, kt�ry r�wnie� patrzy� na miasteczko ze �zami w oczach.

� Ty p�aczesz, B�renger? � spyta�a wzruszona.

Odwr�ci� w jej stron� smutn�, zm�czon� twarz, kt�rej strach przywr�ci� dziecinny wygl�d. Jednak wyraz jego oczu nale�a� do m�czyzny. W ci�gu kilku dni B�renger zm�nia�, cho� mia� nadal tylko czterna�cie lat.

� Pan Arnold � wyszepta�. � Czy jeszcze kiedy� go ujrzymy? Czy B�g si� nad nami zlituje?...

� A wi�c chcia�by� mu nadal s�u�y�... po tym wszystkim, co zobaczy�e�?...

� Tak! Dla ciebie, pani!... Kochasz go tak bardzo... A jednak to przeze mnie zdecydowa�a� si� go opu�ci�... nie maj�c nawet pewno�ci, czy b�dzie �y�...

� To nie z twojego powodu, B�renger! Paniczyk i tak znalaz�by inny spos�b, �eby mnie szanta�owa�...

� M�wisz tak, pani, �eby mnie pocieszy�, lecz to ja jestem winny, gdy� pan Arnold jest moim panem, a ja go opu�ci�em. Je�li umrze... wr�c� do klasztoru i zostan� mnichem!

�a�o�� dzieci�cia i jego potrzeba po�wi�cenia, a tak�e pakt, kt�ry zamierza� zawrze� z panem Bogiem, wzruszy�y Katarzyn� do g��bi. �agodnie odwr�ci�a twarz i po�o�y�a usta na mokrym od �ez policzku pazia.

� Nie ple�, B�rengerku! Nie jeste� stworzony do klasztoru...

Co� jednak chwyci�o j� za serce. Landry tak�e nie wydawa� si� stworzony do klasztoru, kiedy by� w wieku pazia... Wezwanie niebios obiera czasem przedziwne �cie�ki.... Co prawda, B�renger chcia� jedynie sp�aci� co�, co uwa�a� za sw�j d�ug: sta� si� zakonnikiem, by odpokutowa� za samotn� �mier� swego pana...

Wznios�a oczy do nieba, czekaj�c na jaki� znak. By�o pi�kne, czyste, zwiastuj�ce spok�j i szcz�cie. To nie by�o niebo rozpaczy, a w jego ciep�ych, r�owych odblaskach ogarniaj�cych przyrod� Katarzyna wyczyta�a rodzaj obietnicy...

Zda�o jej si�, �e ponad przestrzeni� dochodzi do niej pe�en przekonania g�os Sary, kt�ra pierwszego dnia obl�enia Montsalvy powiedzia�a:

� Pan Arnold wr�ci!!!

Niestety... Nie u�ci�li�a wtedy... w jakiej postaci powr�ci, podkre�li�a tylko, �e Katarzyna jeszcze niejedno przez niego wycierpi...

Dzwony w zamkowej kaplicy u�pionego zamku rozdzwoni�y si� na jutrzni�. Stra�nicy odpowiedzieli sobie z wie�y do wie�y... gdzie� w oddali odezwa� si� r�g wzywaj�cy ludzi do codziennego znoju.

Walter, zmo�ony snem, przebudzi� si�, przeci�gn�� si� i ziewaj�c spyta�:

� Czy ju� czas?

Zamiast odpowiedzi Katarzyna wskaza�a na s�o�ce, kt�re wy�ania�o si� nad zielonym morzem koron drzew. W istocie, nadesz�a pora! Po d�ugim oczekiwaniu...

Jak� przysz�o�� zwiastowa�o to s�o�ce dla pani de Montsalvy? Odnalezion� mi�o�� w schronieniu m�skiej piersi ukochanego m�czyzny... czy te� sm�tny los kobiety w czerni, �yj�cej w osamotnieniu w swoich w�o�ciach, o p� drogi od nieba, stanowi�cego jej ostatni� nadziej�, i od ziemi, gdzie kochaj�cy lud, dumny, lecz uparty, nadal zapisywa�by w�asn� krwi� i w�asnym znojem pi�kn� histori� krainy owerniackiej?

Wiedzia�a, �e odpowied� nie nale�y do niej, lecz tym razem nie pr�bowa�a przeci�gn�� losu na swoj� stron� nowymi b�aganiami. Ich czas min��. Z prostot� i skromno�ci� odda�a si� silniejszemu od siebie:

� Niech stanie si� wola twoja, Panie...

Z samozaparciem odwr�ci�a wzrok od domu notariusza, gdy tymczasem zwodzony most opada� z grzmotem pioruna..