SAGA O LUDZIACH LODU

Tom XV

Do tej pory niewiele zosta�o powiedziane o ga��zi Ludzi Lodu, kt�ra towarzyszy�a rodzinie kr�lewskiej c�rki Leonory Christiny i osiedli�a si� w Skanii.

Najlepiej zatem cofn�� si� nieco w czasie.

Zacz�o si� od Cecylii, kt�ra zajmowa�a si� dzie�mi kr�la Christiana IV ze zwi�zku z os�awion� Kirsten Munk. Dwie jak�e barwne damy, nie znosz�ce nawzajem swego widoku� Poniewa� jednak Cecylia mia�a dostojnych obro�c�w w osobie kr�la i swego m�a, Alexandra Paladina, Kirsten Munk niewiele mog�a zdzia�a�.

Poza tym dzieci, a zw�aszcza Leonora Christina, bardzo by�y przywi�zane do swej opiekunki.

Z kolei przysz�a synowa Cecylii, Jessica, zosta�a piastunk� dzieci Leonory Christiny, kt�ra po�lubi�a Corfitza Ulfeldta. Polubi�a Jessik� zw�aszcza ich c�rka, ma�a hrabianka Eleonora Sofia. Gdy Ulfeldtowie z powodu ciemnych i podejrzanych sprawek g�owy rodziny, Corfitza, musieli ucieka� z Danii do Skanii, Jessica nie pojecha�a z nimi. Pragn�a zosta� ze swym ukochanym Tancredem. Z czasem jej miejsce zaj�a c�rka, Lena, kt�ra zosta�a zaufan� dam� do towarzystwa Eleonory Sofii.

Lena, siostra Tristana, po�lubi�a Ska�czyka, Orjana Stege, i na dobre osiedli�a si� w Skanii.

Ma��e�stwo Leny i Orjana by�o szcz�liwe. Spokojne, mocno trzymaj�ce si� ziemi, oparte na wzajemnym przywi�zaniu. jedyna wada tego zwi�zku polega�a chyba na tym, �e by�o im a� za dobrze. Z up�ywem lat zaokr�glili si� oboje i wybrali spokojne �ycie w maj�tku po�o�onym niedaleko dworu Andrarum we wschodniej Skanii.

Bardzo kochali sw� c�reczk� Christian�. To nie rzucaj�ce si� w oczy dziecko wyros�o na nie rzucaj�c� si� w oczy kobiet�, w kt�rej jednak za ma�om�wno�ci� kry�o si� wiele serdecznego ciep�a.

Szwedzkiej ga��zi Ludzi Lodu szcz�liwie zosta�o oszcz�dzone przekle�stwo. By� mo�e pozostali cz�onkowie rodu dostrzegali w tym pewn� doz� niesprawiedliwo�ci, sami wszak gorzko cierpieli pod tym brzemieniem. I mo�e w�a�nie dlatego ska�skie odga��zienie coraz bardziej obawia�o si�, �e teraz przekle�stwo uderzy w nich. Dot�d jednak nic si� nie wydarzy�o.

Eleonora Sofia Ulfeldt wst�pi�a w odpowiedni dla swego urodzenia zwi�zek ma��e�ski z jednym z dworzan Karola XI, Lavem Beckiem, panem na Andrarum, Gladsax, Torup i Bosjokloster � bogatych zamkach i dworach w Skanii. Co prawda jego ojciec, niegdy� jeden z najbogatszych ludzi Danii, zrujnowa� si� w wytw�rni a�unu w Andrarum, ale rodzina i tak by�a zamo�na. Zw�aszcza Lave, ma��onek Eleonory Sofii Ulfeldt. Jej rodzice: niez�omna c�rka kr�lewska Kirsten Munk wraz ze swym m�em, chciwym Corftzem Ulfeldtem, byli wysoce przewiduj�cy i kupili dla swych dzieci okaza�y Torup oraz inne zamki. Wysz�o to na dobre Lavemu Beckowi, a i on, i Eleonora Sofia potrafili utrzyma� swe maj�tki.

Nalegali tak�e, by Lena, �agodna i lubiana, nadal pozostawa�a dam� do towarzystwa Eleonory Sofii. Leonora Christina wci�� twierdzi�a, �e Len� nale�y nazywa� dam� kr�lewskiego dworu. Czy� hrabianka Eleonora Sofia nie by�a wnuczk� Christiana IV?

Eleonora Sofia nie �y�a jednak d�ugo. Zmar�a w roku 1698, tym samym, w kt�rym odesz�a jej s�awna matka. Orjan Stege nadal jednak pozostawa� adiutantem Lavego Becka, wci�� wi�c mieszka� z �on� i c�rk� w Andrarum, a z czasem Christiana jakby zast�pi�a sw� matk� Len�. Zosta�a w pewnym sensie ochmistrzyni� rodziny Beck�w. Spokojna i sympatyczna, obowi�zki swe wype�nia�a sumiennie. Co do ma��e�stwa Christiany, to zorientowa�a si� ona wkr�tce, �e pope�ni�a wielki b��d. Po�lubi�a bogatego gospodarza Sorena Gripa, kt�ry mieszka� w s�siedztwie. Kiedy ju� dosta� j� za �on�, przesta� by� adoruj�cym kawalerem z czas�w narzecze�stwa. Na �wiat�o dzienne wysz�a jego prawdziwa natura, niewiele wsp�lnego maj�ca z wrodzon� szczodro�ci� Ludzi Lodu i ich zdolno�ci� przyjmowania rzeczy takimi, jakimi s�. Nie polepsza� sprawy fakt, i� Christiana wst�pi�a w zwi�zek ma��e�ski ze swego rodzaju wdzi�czno�ci�, �e kto� zechcia� w�a�nie j�, na kt�r� nie warto nawet spojrze�. Taka postawa wyzwala najgorsze cechy tych m�czyzn, kt�rzy wykazuj� cho�by najmniejsz� sk�onno�� do despotyzmu.

Biedna Christiana czyni�a wszystko, by ukry� przed rodzicami prawd� o swym ma��e�stwie. A mo�e oni rozumieli mimo to? By� mo�e dostrzegali jej sztuczne u�miechy, wymuszon� swobod� konwersacji. Byli zbyt delikatni, by cokolwiek na ten temat powiedzie�, ale starali si� wesprze� c�rk� i doda� jej otuchy.

Soren Grip kojarzy� mo�liwo�� zysku z ka�d� czynno�ci�, z ka�dym dzia�aniem. Ocenia� ludzi po ubiorze i zawarto�ci sakiewki, otacza� si� tylko takimi, z kt�rymi znajomo�� mog�a mu przynie�� jak�� korzy��, i nakazywa� Christianie, by do ostatka wykorzystywa�a swych wysoko urodzonych pracodawc�w. Christiana wzbrania�a si� przed tym i mi�dzy ma��onkami dochodzi�o do gwa�townych sprzeczek. Na og� jednak to ona ulega�a, ale do pewnych granic.

�Oszuka�a� mnie! � wrzeszcza� do niej Soren Grip. � Wmawia�a� mi, �e jeste� bogata i �e b�dziemy przestawa� z Beckami jak z r�wnymi �Niczego ci nie wmawia�am � odpowiada�a udr�czona Christiana, wysy�aj�c z pokoju ma�ego syna, Vendela, aby nie musia� s�ucha� rozsierdzonego ojca. � M�wi�am ci, �e jestem ich ochmistrzyni�, a i m�j posag nie by� chyba najgorszy?� Soren parskn��. �Mo�e i tak, ale sk�d mog�em wiedzie�, �e to ju� wszystko, co dostaniesz? Ale dzi�ki Bogu jeste� jedynaczk�, w ko�cu wi�c odziedziczysz to i owo. Oby�my tylko nie musieli czeka� w niesko�czono��.� W�wczas zraniona do g��bi Christiana odwraca�a si�. Pragn�a wszak, by jej kochani rodzice �yli jak najd�u�ej. Byli jej wielk� pociech�. Oni� i ma�y Vendel.

Mija�y lata. Ma��e�stwo Christiany i Sorena trwa�o. Istnia�a mi�dzy nimi szczeg�lna wi�; on w chwilach zbli�e� potrafi� okazywa� dobro� i czu�o��, a w�wczas ona odczuwa�a swego rodzaju oddanie dla niego. Mimo wszystko by� jej m�em i tak bardzo chcia�a, by jej ma��e�stwo okaza�o si� udane, jak przez ca�e lata szcz�liwy by� zwi�zek jej rodzic�w.

Jednak�e w roku 1707 p�k�y wszystkie wi�zi ��cz�ce j� z m�em.

Szwecja by�a w�wczas krajem praktycznie pozbawionym w�adzy. Nowy, m�ody kr�l Karol XII okaza� si� urodzonym �o�nierzem. Nieszczeg�lnie dba� o kraj, jeszcze mniej o kobiety. Przez wiele lat kr��y� po Europie, podejmuj�c wyprawy wojenne. Okre�lenie p�yn�cych z nich korzy�ci sprawia�o trudno�� wi�kszo�ci jego poddanych. Straci� wielu ludzi, ale nie przejmuj�c si� niczym par� dalej, na wsch�d. Pragn�� pokona� rosyjskiego olbrzyma. Do tego jednak potrzebowa� wi�cej �o�nierzy.

Dlatego w�a�nie pos�a� do Szwecji po kolejne dziesi�� tysi�cy rekrut�w. Pragn�� �ci�gn�� ich do Prus Zachodnich. W niewielkim miasteczku, S�upcy, mia� na nich czeka�. W�r�d wybranych znalaz� si� tak�e m�ody Corfitz Beck, syn Eleonory Sofii i Lavego.

Ale Corfitz Beck by� oficerem, a ponadto szlachcicem. Potrzebowa�� nie, nie nale�y u�ywa� s�owa �adiutant�. Potrzebowa� pucybuta. Nie by� wszak wy�szym oficerem.

I Soren Grip nalega�, by owym pucybutem zosta� Vendel.

Christiana wpad�a w rozpacz.

��O to nie mog� prosi�! Vendel jest przecie� jeszcze dzieckiem, a pan Corfitz wyrusza na pole bitwy!

��Pan Corfitz ma dopiero dwadzie�cia dwa lata i taki m�ody ch�opak doskonale do niego pasuje. Pomy�l sama, jakie korzystne mo�e to by� dla Vendela! Ma szans� awansowa�, otrzyma� szlachectwo za bohaterstwo�

��Niech B�g broni � mrukn�a Christiana. Zdecydowanie by�a przeciwna wys�aniu jedynego syna na jak�� szale�cz� wojn� w pogoni za s�aw�, wojn�, kt�ra zdawa�a si� nie mie� ko�ca. W dodatku pod dow�dztwem kr�la wcale nie poczuwaj�cego si� do odpowiedzialno�ci za swoich poddanych, coraz bardziej udr�czonych przez krwaw� zawieruch�, kt�ra poch�on�a ju� tyle pieni�dzy i ludzkich istnie�.

Ale Soren Grip ocenia� sprawy inaczej ni� Christiana, Ju� si� radowa� na my�l o osza�amiaj�cej chwale Szwecji, o ile uda�oby si� zwyci�y� Rosjan. Wybra� si� wi�c sam, w tajemnicy przed �on�, do wielkiego dworu, by pom�wi� o swym synu z m�odym oficerem.

Corfitz Beck wpad� w zachwyt, tak samo zreszt� jak jego starzej�cy si� ojciec, Lave Beck. Znali Len� i Orjana Stege, a tak�e ich c�rk� Christian� jako ludzi na wskro� godnych zaufania. M�ody Vendel r�wnie� cieszy� si� ich wielk� sympati� i cz�sto mi�dzy sob� m�wili, �e ch�opak na szcz�cie wda� si� w matk�, a nie w zach�annego ojca.

Christiana nigdy nie wybaczy�a Sorenowi Gripowi zdradzieckiego ciosu. Nie mog�a zapobiec wyjazdowi Vendela, ale na ka�dej sztuce odzie�y, kt�r� przygotowywa�a dla syna, widnia�y mokre plamy jej �ez. Po wyje�dzie ch�opca atmosfery w domu nigdy ju� nie mo�na by�o nazwa� pogodn�.

Trzy lata p�niej, w roku 1710, uderzy�a w Skani� zaraza. Zabra�a ze sob� Lavego Becka i zabra�a Sorena Gripa. Christiana � potomkini Ludzi Lodu, bardziej odporna, sta�a nad swym umieraj�cym m�em, usi�uj�c przywo�a� �al, ale czu�a jedynie, �e jej twarz jest �ci�gni�ta, bez wyrazu, jak martwa.

W duszy mia�a pustk�. Ten sam kamienny wyraz twarzy zachowa�a podczas pogrzebu. Nie mog�a si� od niego uwolni�, cho�by nie wiadomo jak mocno si� stara�a.

Vendel w�wczas by� ju� daleko, w Rosji.

O jego losach b�dzie ta opowie��.

Christiana otrzyma�a od syna list ze S�upcy, weso�y, beztroski. Bi�a z niego taka ��dza przyg�d, �e niemal widzia�a blask w oczach Vendela. P�niej up�yn�� niepokoj�co d�ugi czas, zanim dotar� nast�pny list. Nadszed� dopiero na pocz�tku 1708 roku i Christiana otwiera�a go z ogromnym l�kiem. Napisany by� jednak r�k� syna, musia� wi�c �y�. Przys�any zosta� z Grodna na Litwie.

List okaza� si� nie tak optymistyczny jak poprzedni. Ch�opak pozna� ju� szczerz�ce si� do niego okrutne oblicze wojny; da�o si� to wyczyta� mi�dzy wierszami. Prze�yli piekielny marsz w g��bokim na metr �niegu przez mazurskie mokrad�a. Tak wielu zgin�o. Z wycie�czenia, od zdradzieckich, wystrzelonych z ukrycia kul� Vendel pisa� kr�tko, nie by�o si� z czego cieszy�, naturalnie opr�cz tego, �e list w og�le przyszed�! �e dostali od niego jak�kolwiek wiadomo�� i �e nie by� ranny. Jak na razie.

��Szalony kr�lu, wracaj do domu! � j�kn�a Christiana nie zwa�aj�c wcale na fakt, �e pope�nia obraz� majestatu. � Jaki sens ma wa��sanie si� po bagniskach w samym �rodku zimy tak strasznie daleko od Szwecji? Ta naszych ch�opc�w ci�gniecie w te okropie�stwa! Jaki po�ytek ma z tego Szwecja? Na co nam taka ogromna Rosja, jak zdo�amy wykarmi� wszystkich wyg�odzonych biedak�w w tych dalekich, dalekich krainach? Pomy�lcie cho� przez moment o swym w�asnym kraju i zajmijcie si� tutejsz� bied�! I wr��cie do domu, z naszymi m�ami i synami!

Westchn�a g��boko. Przez chwil� siedzia�a z przymkni�tymi oczami, a potem wr�ci�a do swych obowi�zk�w na dworze Andrarum.

Ju� w drzwiach napotka�a Lavego Becka; w�wczas bowiem jeszcze �y�.

��List od Corfitza, pani Christiano! I tak pi�knie pisze o m�odym Vendelu. Czy chcecie pos�ucha�?

��Z mi�� ch�ci�!

Opowiedzia�a o swych w�asnych wie�ciach od syna, a potem on odczyta� urywek z listu, kt�ry dosta�:

M�j m�ody pucybut i przyjaciel z domu, Vendel Grip, jest naprawd� dzielnym ch�opcem. Zrani� si� paskudnie podczas przeprawy przez mazurskie moczary, kiedy wpad� w bagno, ale z jego ust nie wydoby�o si� ani jedno s�owo skargi. Na pewno oka�e si� m�nym �o�nierzem.

Christiana sta�a z zaci�ni�tymi wargami. Vendel by� ranny?

��Czy wydobrza�? � zdo�a�a jedynie zapyta�.

��Tak si� wydaje � odpar� stary Beck i zacz�� odczytywa� kolejny fragment z listu Corfitza. Bi� z niego podziw dla wojowniczego kr�la i ��dza walki, kt�rych nie znalaz�a w li�cie Vendela.

M�j ch�opiec, my�la�a zrozpaczona. M�j syn!

I zn�w d�ugie, d�ugie oczekiwanie.

A potem przyszed� obszerny list � ostatnia wiadomo��, jak� otrzymali od Vendela.

Po�tawa, w czerwcu 1709 Najdro�sza Matko i Ojcze!

Och, Matko, c� ja widzia�em i Serce krwawi mi ze wsp�czucia dla ludzi i zwierz�t. W�a�nie dzisiaj pogrzebali�my �o�nierza, kt�ry bra� udzia� w wojnie przez wi�cej lat ni� ja ich mam. Widzia�, jak jego synowie umierali podczas wyprawy, w�osy mu ca�kiem posiwia�y, cho� wcale nie by� taki stary. I on nie by� jedyny. Wszyscy s� tacy zm�czeni, wycie�czeni latami wojny, w�dr�wka przez obce kraje, z dala od swych najbli�szych. W marszu od ko�ca XVII wieku, bez odpoczynku, bez bodaj kr�tkich odwiedzin w domu.

��Ch�opak ma zbyt mi�kkie serce! � rozgniewa� si� Soren Grip. � C� ta za pomys�y! �o�nierskie �ycie jest najbardziej chwalebne; zawsze dr�czy�o mnie to, �e nie zosta�em �o�nierzem. Czytaj dalej!

G�os Christiany wyra�a� jeszcze wi�ksze napi�cie, gdy kontynuowa�a:

Dzisiaj tak�e Jego Wysoko�� zosta� ranny, w stop�. Jest taki zdyscyplinowany, �e nie zwraca� na to uwagi, lecz dalej wydawa� rozkazy, dop�ki nie spostrze�ono, jak bardzo poblad� i �e krew cieknie ju� z buta. Zmuszono go teraz, by si� po�o�y�.

Przemarsz przez Ukrain�, gdzie w ko�cu dotarli�my, by� ci�ki. Widzia�em, jak ludzie odcinaj� odmro�one kawa�ki w�asnych st�p, widzia�em ca�e oddzia�y ton�ce w bagnie. Genera� Lewenhaupt, kt�ry mia� przyprowadzi� nam na odsiecz oddzia�y z Inflant i Kurlandii, rozpocz�� w�dr�wk� od brzeg�w Ba�tyku z jedenastoma tysi�cami ludzi. Sami musieli stawi� czo�o Rojanom, a kiedy w ko�cu dotarli do naszej armii, by�o ich ju� tylko sze�� tysi�cy i stracili ca�e zaopatrzenie.

Wszystkim na p�ucach leg�a choroba, ale mnie, o dziwo, uda�o si� tego unikn��. Dlaczego � nie wiem.

Ludzie Lodu, pomy�la�a Christiana. B�ogos�awiona krew Ludzi Lodu!

Wielu nabawi�o si� jeszcze innych paskudnych chor�b. W zimowych kwaterach stykali si� z nierz�dnymi dziewkami po gospodach, a teraz s� tak wyniszczeni, �e trzeba zostawia� ich po drodze.

Och, Vendel nie powinien nic wiedzie� o francuskiej chorobie! j�kn�a w duchu Christiana.

Moja codzienna praca polega na czyszczeniu koni, pana Corfitza i mojego, tak by w ka�dej chwili by�y gotowe. Poza tym dbam o mundur i buty pana Corfitza, czyszcz� jego bro�, a tak�e piel�gnuj� rany, jestem te� jego tragarzem, gdy zachodzi taka potrzeba. Za�atwiam dla niego rozmaite sprawy i s�u�� jako pos�aniec.

Uwierzcie mi, to daje zaj�cie na ca�y dzie�!

Najwi�cej jednak, oczywi�cie, maszerujemy. Brali�my udzia� w wielu du�ych bitwach i mniejszych potyczkach z Kozakami, Tatarami, Polakami i naturalnie Rosjanami. Najwi�ksz� i najbardziej chwalebn� bitw� stoczyli�my rok temu pod Ho�owczyn�, gdzie odnie�li�my wielkie zwyci�stwo nad Rosjanami. Ale, je�li mi wybaczycie, najch�tniej zrezygnuj� z opowiada� o walkach.

��Przekl�ty tch�rz! � warkn�� Soren Grip. � Pomija to, co najciekawsze, nie pisze, jak rozgromili Rosjan. Po tobie odziedziczy� tch�rzostwo. Maminsynek!

Christiana tego nie skomentowa�a. Czyta�a dalej:

Zrozumcie, mam stamt�d takie z�e wspomnienia. Kiedy tylko o tym pomy�l�, kr�ci mi si� w g�owie, a w piersi jakby co� szumia�o i nie mog� oddycha�. M�j najlepszy przyjaciel, m�ody ch�opak z jazdy smalandzkiej, pad� pod Ho�owczyn�.

Musz� Wam tak�e donie��, �e i mnie skierowano ju� do udzia�u w bitwie�

��Nie! � g�os Christiany zabrzmia� niczym krzyk zranionego ptaka.

��Nie b�d� g�upia! Ch�opak sko�czy� ju� przecie� pi�tna�cie lat! Doskona�y wiek na rozpocz�cie kariery oficerskiej!

Z trudem doczyta�a list do ko�ca.

Przegrali�my ju� tak wiele razy, �e potrzebny nam jest ka�dy cz�owiek. Musz� jednak przyzna�, �e wszyscy jeste�my zm�czeni i zniech�ceni. Wielu cierpi na biegunk�, musimy bowiem zadowala� si� takim po�ywieniem, jakie uda si� zdoby�. Cz�sto pomyje i odpadki z rze�ni to dla nas prawdziwa uczta. Zdarza si� bowiem, �e przez wiele dni musi nam wystarczy� brudna woda, z kt�rej odcedzamy robactwo.

O, Vendelu, my�la�a Christiana. Jak tw�j ojciec m�g� ci to zrobi�?

Otaczamy teraz Po�taw�. Wszyscy dobrze wiemy, �e w�a�nie tu b�dzie toczy� si� walka, tu dojdzie do prawdziwej pr�by si�. Carowi Piotrowi uda�o si� w ko�cu zebra� swoje oddzia�y na spotkanie z nami.

M�dlcie si� za nas, Matko i Ojcze!

Mamo, prosz�, daj ma�emu Mansowi, synowi zarz�dcy, m�j �uk i strza�y. Zawsze pragn�� je mie�, a jestem ju� za du�y na tak� zabaw�. Dbaj te� o psy i konie! I o d�b, kt�ry zasadzi�em� Czy si� przyj��? A mo�e nawet ur�s�?

Moje my�li s� zawsze przy Was i przy naszym mi�ym, bezpiecznym domu w Andrarum.

Niech B�g Was b�ogos�awi, moi kochani!

Wasz oddany syn

Vendel

By�a to ostatnia wiadomo��, jak� otrzymali od niego.

Z czasem, naturalnie, dowiedzieli si� a druzgoc�cej kl�sce pod Po�taw�. Cz�ciowo t�umaczono j� faktem, �e kr�l Karol le�a� z�o�ony gor�czk� z powodu zranionej stopy, ale g��wny pow�d upatrywano w braku waleczno�ci i zw�tpieniu we w�asne si�y wycie�czonych wojsk.

Dosz�y ich tak�e niepokoj�ce wie�ci, �e po kl�sce Karol XII zawr�ci� na po�udniowy zach�d, ku Turcji, a z towarzysz�cych mu szwedzkich �o�nierzy zosta� ledwie tysi�c ludzi. Reszt� stanowili Kozacy, walcz�cy po stronie Szwed�w.

O tym, co sta�o si� z reszt� karoli�czyk�w, nie wiedziano nic. A przecie� przed bitw� szwedzka armia liczy�a oko�o dwudziestu tysi�cy �o�nierzy!

Rok p�niej Lave Beck i Soren Grap musieli podda� si� zarazie, nie poznawszy losu swych syn�w. O m�odym Vendelu i panu Corfitzu Becku zagin�� wszelki s�uch. Wok� nich i wydarze�, kt�rych byli uczestnikami, zapanowa�a przera�aj�ca, z�owieszcza cisza.

By� mo�e nie do ko�ca odpowiada�o prawdzie twierdzenie, �e Szwedzi skapitulowali pod Po�taw�, cho� tam w�a�nie odby�a si� bitwa.

Oficerowie Karola XII zdo�ali przekona� trawionego gor�czk� kr�la, �e powinien wycofa� si� na po�udnie, by nie wpa�� w r�ce Rosjan. W ko�cu, apatyczny, z�o�ony chorob�, przysta� na to.

Armia, kt�ra mia�a posuwa� si� za nim, przesz�a daleko wzd�u� brzeg�w Worsk�y, mijaj�c brody. Kiedy znalaz�a si� pod Perewo�czn�, mi�dzy nieprzebytymi wodami dwu rzek Worsk�y i Dniepru, otoczona zosta�a przez Rosjan.

I tu, niestety, da�o o sobie zna� zm�czenie wojn�.

Lata znoju i przeciwie�stw losu zgasi�y w �o�nierzach ��dz� podboju. Zabrak�o kr�la, kt�ry doda�by odwagi i zagrza� do walki, dawno ju� bowiem skierowa� si� na po�udnie, nie�wiadom upadku morale swej armii.

Szwedzi bez trudu mogli zwyci�y�, �le jednak ocenili liczebno�� i waleczno�� rosyjskich wojsk. Armia carska, kt�rej stali si� je�cami, by�a r�wnie jak oni um�czona i wyg�odzona. Ponadto nie u�wiadamiali sobie, �e mieli nad ni� ogromn� przewag�.

Znalaz�y si�, rzecz jasna, szwedzkie regimenty, kt�re pragn�y walczy� dalej. Nie by�o ich jednak dostatecznie wiele. Genera� Lewenhaupt wyda� rozkaz wstrzymania ognia; uczyni� to, chc�c ratowa� �ycie swoich ludzi. Kiedy on i pozostali oficerowie zorientowali si�, jak s�abe s� wojska rosyjskie, by�o ju� za p�no.

A gdy Rosjanie, s�dz�cy, �e pojmali cztery, najwy�ej pi�� tysi�cy je�c�w, spostrzegli, jak wielka w rzeczywisto�ci wpad�a im w r�ce armia, nie mogli si� temu nadziwi�. Mieli teraz w niewoli szesna�cie tysi�cy ludzi!

W�r�d nich znale�li si� Kozacy zaporoscy, kt�rzy zbuntowawszy si� przeciwko carowi przeszli na szwedzk� stron�. Uwa�ali, nie bez racji, �e Ukraina nale�y do nich. Teraz potraktowano ich bez lito�ci. Wbijano na pal, �amano ko�em i wieszano, skazuj�c na powolne konanie w pal�cym s�o�cu.

Szwed�w natomiast wyprowadzono spod Po�tawy. Jak zwierz�ta pognano ca�� ogromn� armi� siedemset kilometr�w przez stepy Ukrainy a� do Moskwy. Przeprawa ta trwa�a p� roku i nie wiadomo, jak wielu �o�nierzy musia�o w drodze po�egna� si� z �yciem. Eskortowali ich Kozacy � nie zaporoscy, poganiaj�c uderzeniami bat�w, wykrzykuj�c drwi�co. Szwed�w, kt�rym nie sta�o ju� si� na dalsz� w�dr�wk�, po prostu zostawiano na drodze.

Armia mia�a dotrze� do Moskwy, do samego cara Piotra. Triumf Rosjan by� ogromny.

W�r�d �o�nierzy w�druj�cych w upokarzaj�cym, morderczym marszu znalaz� si� r�wnie� kapitan Corfitz Beck i jego m�ody �giermek�. Zdumiewa�a kapitana niezwyk�a odporno�� ch�opca i si�a jego ducha. Imponowa�a mu nie tylko zadziwiaj�ca wola �ycia, ale tak�e serdeczne ciep�o i troskliwo��, jak� okazywa� konaj�cym. Vendel Grip zawsze po�wi�ca� czas tym, kt�rych trzeba by�o porzuci�, zawsze umia� znale�� s�owa pociechy, przeznaczone tylko dla uszu umieraj�cego. Zajmowa� si� pisaniem list�w do Szwecji, pozdrowie� dla matek, �on i dzieci. Na pocz�tku stra�nicy odp�dzali go batami, ale Vendel tylko na nich patrzy�. W jego oczach by�o co�, co sprawia�a, �e milkli i zostawiali go w spokoju.

Corfitz Beck nie by� jedynym, kt�ry ze zdumieniem obserwowa� ch�opca. Im d�u�ej trwa� marsz, tym wi�cej oczu zwraca�o si� ku niemu, zar�wno Szwed�w, jak i Rosjan.

Vendel Grip nie przypomina� typowych potomk�w Ludzi Lodu. Wielokrotne ma��e�stwa z jasnow�osymi, zawierane przez cz�onk�w rodu, sprawi�y, �e mia� l�ni�ce pszenicznoblond w�osy, kt�re lekko si� wij�c opada�y mu teraz na ramiona. Jego oczy, niewinnie b��kitne, patrzy�y przyja�nie, z zaciekawieniem i b�yskiem humoru. Karnacj� mia� tak jasn�, �e z pocz�tku sk�ra, wystawiona na dzia�anie wiatru i s�o�ca, �uszczy�a mu si� gwa�townie, ale teraz przybra�a ciemnoz�oty odcie�, co jeszcze bardziej podkre�la�o chabrowy kolor oczu i biel z�b�w. Jego twarz by�a bardziej szczera i bardziej mi�a ni� twarze wielu cz�onk�w rodu ze strony jego matki i, rzecz jasna, ojca.

Poczucie humoru najpewniej odziedziczy� po pradziadku Tancredzie. Wyra�nie jednak by�o wida�, �e ma dopiero pi�tna�cie lat. �wiadczy�y o tym niezgrabne, niepewne ruchy i ca�a sylwetka, zapowiadaj�ca, �e b�dzie szczup�y, wysoki i szeroki w barach.

Vendel umila� w�a�nie jak potrafi� ostatnie chwile pozostawionego w zagajniku oficera, �miertelnie zaatakowanego przez czerwonk�, zbieraj�c� obfite �niwa w�r�d �o�nierzy. Gdy oficer skona�, ch�opiec otar� z oczu �zy i odszuka� czekaj�cego na� Corfitza Becka.

��Z jakiej w�a�ciwie gliny jeste� ulepiony, Vendelu?

��Wybaczcie moj� s�abo��, ale�

��Nie m�wi�em o �zach � przerwa� mu Corfitz Beck. � Chodzi mi a to, �e ludzie padaj� jak muchy jeden za drugim, a ty ich dotykasz, myjesz, oporz�dzasz. Podarowano ci chyba wi�cej istnie� ni� kotu!

Vendel u�miechn�� si�.

��Podobno moja matka pochodzi z niezwykle silnego norweskiego rodu.

��S�dzi�em, �e jej rodzice s� Du�czykami.

��Plenimy si� po ca�ej Skandynawii jak chwasty � odpar� Vendel.

��A teraz� a� do Rosji � mrukn�� pod nosem kapitan. � Ale nie nazwa�bym was chwastami. Moja matka i babka, i jej ojciec, kr�l Danii Christian IV, zawsze w pi�knych s�owach wyra�ali si� o krewniakach twojej matki. S�u�yli naszemu rodowi i byli nieocenieni. Powiedz mi, czy prawd� jest to, co g�osi plotka, �e podobno znaj� si� na czarach?

Vendel roze�mia� si�:

��Ja w to nie wierz�! To przes�dy. Na pewno by�oby wspaniale, gdybym m�g� tylko wyrazi� �yczenie, by�my znale�li si� w domu, i od razu by si� spe�ni�o. Ale to niestety nie jest takie proste.

��Zobacz, tam z przodu daj� znaki, �e si� zatrzymujemy. Najwyra�niej przenocujemy w wiosce, kt�r� wida� w oddali. Dobrze b�dzie co� przek�si�.

Vendel nic na to nie powiedzia�. Za ka�dym razem, gdy musieli pl�drowa� niewielkie osady w poszukiwaniu jedzenia, g��boko to prze�ywa�. Zastanawia� si�, jak radzili sobie mieszka�cy miast i wiosek, kiedy oni je opuszczali. Na pewno g�odowali! Jeszcze gorzej czu� si� wtedy, gdy �ywno�� rabowali Szwedzi, podbijaj�cy kolejne tereny. Teraz byli tylko je�cami i odpowiedzialno�� za grabie� spoczywa�a na Rosjanach.

Kapitanowi Beckowi i Vendelowi wraz z grup� oficer�w i �o�nierzy przydzielono na nocleg niewielk�, n�dzn� chatynk�. Ka�dej nocy powtarza�o si� to samo: ciasnota, zimno, niewygoda i robactwo. Ale, jak zwyk� mawia� Vendel: �Pi��dziesi�t wszy mniej czy wi�cej na od dawna zawszonym ciele nie czyni �adnej r�nicy. Oznacza tylko, �e cz�owiek ma smakowit�, zdrow� krew�.

Zrezygnowani rozejrzeli si� po przepe�nionej sionce.

Corfitz Beck westchn��.

��Dzisiaj moja kolej na pierwsz� nocn� wart�.

��Dotrzymam wam towarzystwa, kapitanie.

��Nie, Vendelu! Poniewa� jeste� m�ody i silny, i tak cz�sto stoisz noc� na stra�y. Pe�ni�e� wart� przedwczoraj, a ja wcale nie dotrzymywa�em ci towarzystwa! Mimo wszystko musi by� cho� troch� sprawiedliwo�ci. Ale usi�d� tu na �awce, �eby� by� niedaleko na wypadek, gdybym ci� potrzebowa�.

Vendel skin�� g�ow�. Usiad� w sieni ma�ej ch�opskiej chaty. Poniewa� kapitan Beck mia� obj�� wart�, ch�opcu nie wolno by�o u�o�y� si� w izbie. Dawno ju� nasta�a jesie� i w miar� jak zbli�ali si� do Moskwy, zimno robi�o si� coraz bardziej dojmuj�ce. Jak oka w g�owie trzeba by�o strzec posiadanej odzie�y, stra�nicy bowiem przy pierwszej okazji starali si� okra�� je�c�w.

��Czy chcecie kawa�ek chleba? � szeptem zapyta� Vendel, gdy wszyscy ju� u�o�yli si� do snu na upatrzonych miejscach. Oficerom jak zawsze przys�ugiwa�a izba, ni�si rang� �o�nierze musieli zadowoli� si� przedsionkiem i podw�rzem.

��Gdzie go zdoby�e�? � r�wnie cicho zapyta� Corfitz Beck, z wdzi�czno�ci� przyjmuj�c po�ywienie.

��Wetkn�a mi go ch�opka tam, gdzie ostatnio odpoczywali�my. Nazwa�a mnie syneczkiem, mia�a �zy w oczach. Wzruszy�em si� tym, a �e nie mog�em inaczej jej podzi�kowa�, uca�owa�em j� w policzek.

Ukradkiem zjedli niewielki kawa�ek chleba. Gdyby zauwa�yli to inni, rozpocz�aby si� b�jka. Ka�dy chcia�by dosta� cho�by okruszek, kt�ry nie nasyci�by nikogo.

��Najwidoczniej zd��y�e� ju� nauczy� si� rosyjskiego � szepn�� Corfitz Beck.

Vendel wzruszy� ramionami, �miej�c si�.

��Podchwyci�em tylko to, co najbardziej potrzebne: �je��, spa�, zamieni�, jeste� �liczn� dziewczyn��� Tylko tyle.

��Ty lisie � u�miechn�� si� kapitan Beck. Nagle w ciemnej sieni jego g�os zabrzmia� powa�niej: � Z kapralem Warj� ju� ca�kiem �le.

Vendel spojrza� na le��cego na pod�odze starszego m�czyzn�, kt�ry z cicha poj�kiwa�.

��Tak. Nie jest w stanie utrzyma� ani odrobiny po�ywienia. Dos�ownie wysycha.

��Czy m�g�by� znale�� dla niego troch� wody?

��Spr�buj�.

Vendel wymkn�� si� w rozja�nion� gwiazdami noc. �nieg ci�gle jeszcze nie pada�, ale ziemia by�a zmarzni�ta i �o�nierze, le��cy ciasno jeden ko�o drugiego pod �cian�, dr�eli z zimna, szcz�kaj�c z�bami.

Przystan�� na chwil�. Nad charakterystycznymi sto�kowatymi dachami dom�w i nad cebulast� kopu�� cerkwi gwiazdy �wieci�y tak mocno, �e niemal bola�y go oczy. Pieczenie pod powiekami z pewno�ci� ��czy�o si� ze zbyt ma�� zawarto�ci� t�uszczu w po�ywieniu, a tak�e brakiem snu.

Orion. Wielki W�z. Kasjopeja� Te same konstelacje �wieci�y nad jego domem, tam daleko, daleko na p�nocy. Prze�kn�� �lin�, t�umi�c t�sknot� za �licznym domkiem w Skanii. Za matk��

O dziwo, nie t�skni� za ojcem. Nigdy nie potrafili si� do ko�ca zrozumie�, zbyt si� r�nili. Soren Grip uwa�a�, �e syn jest tch�rzliwy i lekkomy�lny, nie docenia warto�ci bogactwa. Vendel nie by� w stanie zaakceptowa� ojcowskiej moralno�ci lokaja, jak to okre�la�.

Ale pewne cechy mamy wsp�lne, pomy�la� Vendel, u�miechaj�c si� z gorycz�. �aden z nich nie m�g� je�� dop�ki nie usiad� na w�asnym sta�ym miejscu przy stole.

Wieczorami ojciec przesiadywa� w ulubionym fotelu, kt�ry, niestety, by� tak�e ulubionym fotelem Vendela.

I on zawsze ust�powa� ojcu, nie chcia� bowiem wszczyna� sprzeczek. Obydwaj lubili tak�e odbywa� poranne przeja�d�ki na tym samym koniu; wybierali si� wi�c na nie oddzielnie, lecz zawsze o okre�lonej porze. I zn�w ojciec wygrywa�. No c�, widocznie odziedziczy�em wiele z jego usposobienia, my�la� Vendel. I oczywi�cie lubi� go, to nie o to chodzi. Ale matka i ja mamy po prostu we krwi co�, co sprawia, �e rozumiemy si� bez s��w. Ojciec przez ca�y czas pragnie okazywa� w�adz�

Ockn�� si� z zamy�lenia. Przez d�ug� chwil�, gdy tak przygl�da� si� dobrze znanemu rozgwie�d�onemu niebu, mia� wra�enie, �e znalaz� si� w domu. Kiedy jednak zni�y� wzrok, ogarn�� spojrzeniem ubog� rosyjsk� wiosk�, przypomnia� sobie sw� sytuacj� i w sercu odezwa�a si� t�sknota i rozpacz. Ruszy� z miejsca i otworzy� drzwi do ma�ej ob�rki, uprzednio wyja�niwszy dozorcy, kim jest.

Tak�e w ob�rce pe�no by�o Szwed�w. Schronili si� tu r�wnie� ludzie z gospodarstwa, jako �e ich dom zarekwirowano dla je�c�w. Vendel wiedzia�, �e wszystkie zagrody w wiosce spotka� podobny los, i poczu� uk�ucia wyrzut�w sumienia, cho� przecie� nie by� niczemu winny.

W�a�nie wszed� do �rodka, by znale�� miejsce dla �pi�cych pod go�ym niebem, ale szybko zorientowa� si�, �e i tu nie ma ani odrobiny wolnej przestrzeni. Zaj�ty by� ka�dy k�t, ledwie starczy�o miejsca dla zwierz�t. Wr�ci� wi�c na podw�rze i odszuka� studni�. Troch� krzywo st�pn�� na nier�wnej ziemi i zaraz da�o o sobie zna� bolesne otarcie na wierzchniej stronie stopy. Powsta�o w�wczas, gdy okradziony w chwili nieuwagi, musia� zadowoli� si� par� niezgrabnych drewniak�w, kt�re na niego nie pasowa�y. Niedobrze, �e rana si� odnowi�a, nietrudno o zaka�enie, zw�aszcza �e dokucza�a mu tak�e podczas d�ugich marsz�w za dnia.

Gdy nalewa� wod� do drewnianego kubka, us�ysza� smutn� rosyjsk� pie��, �piewan� gdzie� w wiosce przy wt�rze domry. Kto� wyp�dzony z domu najwyra�niej stara� si� rozgrza� i doda� sobie otuchy. Nie �piewaj tak �a�o�nie, poprosi� Vendel w duchu. Nam i bez tego jest trudno, nie trzeba pog��bia� naszego smutku.

Wszed� do domu i pochyli� si� nad chorym kapralem. Warja uni�s� g�ow� i chciwie pi�.

��Dobry z ciebie ch�opak � szepn�� ochryple i opad� na ziemi�.

��Drobiazg � ciep�o u�miechn�� si� Vendel. � Po prostu mam szcz�cie i nie choruj�, ot i wszystko. Z�ego diabli nie bior�, ojczulku.

Spr�bowa� si� troch� przespa�.

Wydawa�o mu si�, �e up�yn�a ledwie sekunda, gdy Corfitz Beck potrz�sn�� go za rami�.

��Chodzi o Warj�, Vendelu � szepn�� kapitan. � Czy mo�esz mi przy nim pom�c?

Vendel przestraszy� si�, �e staruszek ju� umiera, ale to tylko woda, kt�r� mu poda�, spowodowa�a drobny Wypadek. Wsp�lnie oczy�cili i wysuszyli kaprala, a Vendel po�wi�ci� swoj� kurtk� i okry� ni� chorego.

��Woda na niewiele si� przyda�a � u�miechn�� si� ch�opak.

��To prawda, ale by�a smaczna � zarechota� stary z wisielczym humorem. � Posiedzisz przy mnie, ch�opczyku? Bo widzisz, troch� si� boj�. Niezbyt gorliwie s�ucha�em s�owa Bo�ego we w�a�ciwym czasie.

��Poradzicie sobie, ojczulku � uspokaja� go Vendel.

��A mo�e zostaliby�cie w wiosce, �eby wyzdrowie�?

��Nie, nie zostawiajcie mnie! Musz� i�� z wami!

Vendel pokiwa� g�ow�.

��Jutro rano spr�buj� znale�� troch� gotowanego mleka. To pomaga na biegunk�.

Staruszek skrzywi� si� na sam� my�l.

��Z odrobin� w�dki � pr�bowa� go przekona� Vendel.

Tak� propozycj� stary kapral sk�onny by� przyj��.

��Mo�na m�wi� co si� chce o tych poga�skich zakutych pa�ach, ale ta ich gorza�ka! Na tym si� �wietnie rozumiej�! Trzymaj mnie za r�k�, ch�opcze!

Vendel siedzia� przy nim, dop�ki stary nie zasn��. P�niej przycupn�� na swoim miejscu w rogu na �awie. Musia� przy tym odsun�� s�siada, kt�ry wyci�gn�� si�, korzystaj�c z nieoczekiwanej dodatkowej przestrzeni.

Corfitz Beck sprawia� wra�enie zamy�lonego.

��Powiedz mi, Vendelu, czy jeste� bardzo wierz�cy?

��Ja? Nie, raczej nie. Chyba tak, jak wi�kszo�� ludzi. Boj� si� Boga, ale do�� cz�sto o nim zapominam.

��Kiedy tak si� na ciebie patrzy, jak czuwasz przy umieraj�cych, mo�na pomy�le�, �e B�g szczeg�lnie �askawie ci� obdarowa�. Ci biedacy pragn�, by� przy nich by�.

Vendel d�ugo rozmy�la� nad s�owami kapitana, ale nie by� w stanie doszuka� si� w sobie cech �wi�tego. Wprost przeciwnie, cz�sto napawa� si� urod� �licznych rosyjskich dziewcz�t, kt�re przechodz�c drog� zerka�y na je�c�w. Kr��y�y mu wtedy po g�owie nieobyczajne my�li. Wykazywa� te� sk�onno�� do gwa�townej wybuchowo�ci, gdy co� nie uk�ada�o si� pod�ug jego woli. A kiedy jeszcze prowadzili wojn�, cz�sto musia� hamowa� wyra�aj�cy brak szacunku �miech na widok oficer�w zbyt serio bior�cych w�asn� osob� lub popadaj�cych w przesadny patos. Nie umia� powa�nie traktowa� nad�tej chwa�y wojennej, wok� widzia� tylko tragedie, jakie poci�ga� za sob� przemarsz szwedzkiej armii� Ca�� dusz� buntowa� si� przeciw porannej modlitwie, podczas kt�rej proszono Boga o zwyci�stwo dla Szwed�w. Jak B�g m�g� si� miesza� do wojen, kt�re prowadzi�y mi�dzy sob� jego dzieci? Czy� nie On stworzy� wszystkich ludzi? Czy zatem m�g� z zadowoleniem patrze�, jak jedni morduj� drugich? A teraz�

Oby niebiosa mu wybaczy�y, ale uwa�a�, �e niewola jest sprawiedliwa. Gdyby jaka� obca pot�ga wdar�a si� do Szwecji, jej mieszka�cy uczyniliby dok�adnie to samo: pojmaliby napastnik�w w niewol�, drwili z nich i szydzili. Nie by� w stanie bra� udzia�u w rozmowach wzburzonych oficer�w, dyskutuj�cych o okrutnych barbarzy�cach, tak nieludzko traktuj�cych dzielnych, niewinnych Szwed�w� Przyznawa�, �e Kozacy post�powali brutalnie, bardziej okrutnie, ni� m�g�by sobie wyobrazi� Widzia� to na w�asne oczy. Ale mimo wszystko nie by� w stanie twierdzi�, �e prawo jest po stronie Szwed�w!

Kr�tko m�wi�c, Vendel nie by� urodzonym �o�nierzem. Zreszt� niewielu potomk�w Ludzi Lodu rwa�o si� do wojaczki.

Ale podczas gdy jego krewniak Mikael Lind z Ludzi Lodu rozchorowa� si� na duszy z powodu wojny, Vendel nie by� a� tak delikatny. Umia� �mia� si� z nad�tej pompatyczno�ci, z samego siebie i we wszystkim potrafi� dostrzec dobr� stron�. Ale te� z �atwo�ci� roni� �zy. Wychodzi�o mu to na dobre, gdy� nie t�umi� w sobie emocji. Chorzy i umieraj�cy dostrzegali jego wsp�czucie, szukali u niego pociechy, a by� mo�e i odrobiny rado�ci, kt�ra rozja�ni�aby cho� na moment ich beznadziejn� egzystencj�.

Vendel najbardziej przypomina� Mattiasa o czystym sercu, ale nie by� tak idealnie anielski. Vendel by� bardziej otwarty, serdeczny i niestrachliwy.

Corfitz Beck rzecz jasna nie dostrzega� w Vendelu cech Ludzi Lodu. Przyznawa� tylko, �e ch�opiec ma cenne zalety, kt�rych nie spotka� u innych.

Vendel doskonale wiedzia� o przekle�stwie ci���cym na rodzie. Wiedzia�, �e przynajmniej jedno dziecko w ka�dym pokoleniu bywa nim dotkni�te b�d� te� zalicza� si� do wybranych. A w jego pokoleniu by�o ich tylko czworo� Jednak mimo �e kapitan Beck twierdzi�, i� w Vendelu tkwi co� szczeg�lnego, ch�opak zdawa� sobie spraw�, �e to nie on jest dotkni�tym.

Tak, by� wr�cz pewien, �e dotyczy to kogo� innego. Ale ani matka, ani babka nie chcia�y o tym rozmawia� a on sam spotka� pozosta�ych cz�onk�w rodu, kiedy jeszcze by� zbyt ma�y, by cokolwiek zapami�ta�.

Kr��y�o mu po g�owie odleg�e wspomnienie, tak mgliste, �e niekiedy s�dzi�, i� sam to wszystko wymy�li� na podstawie zas�yszanych rozm�w na temat przekle�stwa. Wtedy, gdy ca�y r�d zebra� si� w Norwegii, m�g� mie� ze cztery, pi�� lat. Niejasno pami�ta�, �e spotka� kogo� jeszcze mniejszego od siebie i popatrzy� w rozjarzone, najbardziej ��te oczy, o jakich nawet mu si� nie �ni�o. Oczy te p�on�y z o wiele wi�ksz� si�� ni� oczy doros�ych, kt�rzy mieli podobne spojrzenia. Wiedzia�, �e doro�li nazywali si� Villemo, Dominik, Niklas i Ulvhedin; nie tak dawno powiedzia�a mu to babcia Lena. Nie m�g� jednak sobie przypomnie�, kim by�o dziecko. M�g� wybiera� mi�dzy trojgiem, a wszystkie by�y m�odsze od niego. Ulvhedin mia� syna Jona. Wnuk Villemo, syn Tengela M�odego, nazywa� si� Dan. Alv o�eni� si� i mia� c�rk�, kt�r� ochrzczono Ingrid po babce Irmelin, matce ojca.

Ale kto z tej tr�jki? Nigdy p�niej ju� ich nie widzia�, bowiem ska�ska ga��� rodziny �y�a w najwi�kszym oddaleniu od reszty Ludzi Lodu. W zwi�zku z owym dzieckiem nie wspomniano o �adnym skandalu ani nie m�wiono te� o niczym strasznym, w ka�dym razie do tej pory. By� pewien, �e gdyby co� si� wydarzy�o, us�ysza�by o tym. Tak� przynajmniej �ywi� nadziej�.

Tyle czasu ju� jednak pozostawa� poza domem. Ponad dwa lata. Jak d�ugo jeszcze mia�o tak by�? Z ka�dym dniem coraz bardziej oddala� si� od rodzinnych okolic.

Najwidoczniej zapad� ju� w sen, cia�o bowiem zareagowa�o gwa�townym drgni�ciem, gdy Corfitz Beck szepn��:

��Vendelu! Kto� jest na podw�rzu.

Podnie�li si� bezszelestnie i na palcach przemkn�li do drzwi. Otworzyli je ostro�nie. Na szcz�cie zupe�nie nieoczekiwanie uchyli�y si� bez najcichszego nawet skrzypni�cia.

Jaka� posta�, ubrana w brudnoszar� rubaszk� � rosyjsk� koszul� z obszytymi wzorzyst� krajk� ko�nierzykiem i r�kawami i tak� sam� ta�m� przewi�zan� w pasie � kl�cza�a nad je�cami �pi�cymi pod �cian�. D�onie gor�czkowo obmacywa�y le��cych w poszukiwaniu zdobyczy.

Jakby tym biedakom zosta�o jeszcze co� cennego!

W �wietle gwiazd szybko zorientowali si�, �e z�odziejem musi by� kto� ze wsi. Stra�nicy nie byli tak n�dznie ubrani, ich odzie� dobrze chroni�a w�a�cicieli przed zimnem. Podbiegli, by przeszkodzi� rabusiowi, ale on na ich widok zas�oni� twarz r�koma, by nie zosta� rozpoznany, i wzi�� nogi za pas.

Vendel, kt�ry nie by� pewien, czy z�odziejowi uda�o si� co� zabra�, ruszy� za nim w pogo�. Ledwie s�ysza� ostrzegawcze nawo�ywania kapitana, cho� czu�, �e Corfitz Beck biegnie za nim. Prawdopodobnie po to, by upewni� si�, czy Vendel w nic si� nie wpl�cze.

Tak zreszt� w�a�nie si� sta�o. Kr���c mi�dzy cha�upkami Vendel wpad� prosto w r�ce stra�nika. Corfitz Beck wyczekuj�co zatrzyma� si� o kilka metr�w dalej.

��No, ju�, ju� � powiedzia� stra�nik mocno trzymaj�c Vendela za rami�. � Zostaw tego biednego ch�opa w spokoju.

��Z�odziej � wyrzuci� z siebie Vendel swym marnym rosyjskim.

Stra�nik odpowiedzia� na to co�, czego �aden ze Szwed�w nie zrozumia�. By� to wielki Kozak, w jego na poz�r �agodnym g�osie da�y si� wyczu� niebezpieczne tony.

��Mo�e masz co� dla mnie? � u�miechn�� si� gro�nie.

W tej chwili odezwa�o si� poczucie humoru Vendela.

��Da, wosz � odpar�. (Tak, wesz.)

��Co? � wrzasn�� stra�nik, najwyra�niej dotkni�ty. � Ja nie wosz!

��Niet, niet � Vendel pospiesznie stara� si� wyja�ni� nieporozumienie. � U mienia tolko wszy. Po�a�sta. (Mam tylko wszy. Prosz�.) � I przegarn�� d�oni� w�osy.

Cokolwiek m�wi� o Kozakach, taki rubaszny dowcip wysoko sobie cenili. Stra�nik wybuchn�� gromkim �miechem i poklepa� Vendela po ramieniu.

��No, a twoja koszula? Sprzedasz mi j�?

��A ty mi sprzedasz swoj�? � odpali� Vendel, natychmiast pokazuj�c podarty na strz�py r�kaw, dziury na przedzie i przetarte ramiona.

Kozak zn�w si� roze�mia� i pozwoli� mu odej��.

Corfitz, ukryty w mroku i dzi�ki temu nie zauwa�ony, odetchn�� z ulg�.

��Uff! To mog�o �le si� sko�czy�! Tw�j rosyjski mo�e nie jest doskona�y, ale na szcz�cie nauczy�e� si� najwa�niejszych s��w.

Pospiesznie szli mi�dzy cha�upami, kieruj�c si� do �swojej� zagrody.

�o�nierzy le��cych przed domem obudzi�o zamieszanie i teraz gor�co podzi�kowali Vendelowi i kapitanowi.

Potem ponownie si� u�o�yli, by cho� troch� odpocz�� mimo dokuczliwego zimna.

Corfitz westchn�� ci�ko, kiedy szed� obudzi� jednego ze wsp�towarzyszy, kt�ry mia� go zmieni�. Pobudka okaza�a si� zb�dna, gdy� wszystkich postawi�a na nogi pogo� za z�odziejem.

��Dzi�kuj� ci za pomoc, Vendelu � powiedzia� kapitan, gdy ju� znale�li sobie miejsca do spania.

Ch�opak zwin�� si� w k��bek w swoim k�cie.

��Nie ma za co � mrukn��, na wp� �pi�c. � To ja powinienem dzi�kowa�.

Kapitan Beck na moment pogr��y� si� w smutnej zadumie.

��Gdyby�my tak mogli przes�a� wiadomo�� do domu � powiedzia� cicho. � Da� zna� naszym rodzinom, �e �yjemy! My�lisz, �e oni o tym wiedz�?

��Nie mam poj�cia � wymamrota� Vendel niewyra�nie. � Ale zawsze przecie� mo�na mie� nadziej�. Kto� chyba musia� opowiedzie� o kapitulacji, o je�cach. A mo�e ludzi interesuj� wy��cznie losy kr�la?

��Tak chyba na og� bywa � odpar� Corfitz Beck z niezwyk�ym jak na niego krytycyzmem.

Nast�pnego ranka nie musieli si� trudzi� poszukiwaniem gotowanego mleka z w�dk� dla kaprala Warji. Jego droga dobieg�a kresu. �o�nierze wyskrobali wsp�lnie jeszcze par� groszy na op�acenie ludzi z zagrody, by pochowali starego. Czy podczas pogrzebu odprawiono msz� w obrz�dku greckokatolickim, czy te� po prostu zakopano trumn� w odpowiednim miejscu � dla starego karoli�czyka w tym momencie nie mia�o to �adnego znaczenia.

Vendel, kt�ry w pewien spos�b czu� si� odpowiedzialny za to, czy staruszek prze�yje, stara� si� uspokoi� wyrzuty sumienia, t�umacz�c sobie, �e kapral Warja unikn�� przynajmniej okrutnego traktowania ze strony stra�nik�w, na co przez ca�y czas byli nara�eni.

Najci�sze chwile prze�yli Szwedzi podczas wej�cia do Moskwy. Car Piotr rozkaza� wznie�� siedem �uk�w triumfalnych, by u�wietni� powr�t swej armii do stolicy. �o�nierze Karola XII, znani z odwagi i znajomo�ci wojennego rzemios�a, musieli defilowa� pod nimi na oczach zebranych t�um�w, wykorzystuj�cych okazj�, by drwi� z nich i szydzi�. Ka�d� bram� udekorowano prze�miewczymi wizerunkami kr�la Karola i jego �o�nierzy. Nad miastem rozleg�y si� wystrza�y armatnie, bi�y wszystkie cerkiewne dzwony i nigdy jeszcze serca karoli�czyk�w nie ci��y�y im tak jak o��w z �alu, wstydu i gniewu.

Dzia�o si� to 22 grudnia 1709 roku. Kapitan Corfitz Beck by� wtedy tak powa�nie chory, �e musia� wspiera� si� na ramieniu Vendela. Kapitan co prawda wyszed� z czerwonki, ale w�wczas inna choroba zaatakowa�a mu p�uca. Vendel powa�nie niepokoi� si� o swego pana. Wiele wsp�lnie prze�yli i naprawd� si� zaprzyja�nili, cho� nadal utrzymywali dystans jak mi�dzy oficerem i podw�adnym. Nikt ju� nie nazywa� Vendela pucybutem. Chocia� wcale nim nie by�, m�wiono o nim �adiutant Becka� albo po prostu �nie�miertelny ch�opak Grip�.

Po upokarzaj�cym przemarszu zaprowadzono je�c�w do kwater rozrzuconych po Moskwie. Zimowy ch��d sta� si� teraz naprawd� dokuczliwy i wszyscy niepokoili si�, czy znajdzie si� dla nich dach nad g�ow�, czy te� pozostan� na bruku. Corfitzowi Beckowi przydzielono ma�y domek, w kt�rym mia� zamieszka� z blisko czterdziestoma innymi oficerami. Tym razem nikt nie wygania� Vendela do sieni.

Zmieni� si� stosunek do niego, a poza tym jego kapitan by� chory. Kt� m�g� piel�gnowa� go lepiej ni� Vendel?

Warunki, jakie zapewniono im w stolicy, nie by�y lepsze od dotychczasowych. Po kwaterach wa��sali si� ludzie r�nego pokroju, kt�rych celem by�o dokuczenie �szwedzkim diab�om�, zar�wno s�owem, jak i pi�ci�, a cz�sto przy u�yciu broni. Zn�w konieczne okaza�o si� wystawianie wart noc� i spanie na zmian�, po par� godzin, i w ci�gu dnia. W d�ugie noce, kiedy zewsz�d grozi�o im niebezpiecze�stwo, prowadzili nieko�cz�ce si� rozmowy, przewa�nie o domu i rodzinie lub o chorobach. Te ostatnie zw�aszcza stanowi�y niewyczerpany temat: omawiano k�opoty �o��dkowe, skar�ono si� na odciski i b�le mi�ni, d�ugo rozwodzono si� nad ka�dym szczeg�em, nad najdrobniejsz� dolegliwo�ci�. Nigdy jednak nie dzielili si� nadziej�, �e kiedy� jeszcze powr�c� do domu. Takie my�li nale�a�o zachowa� dla siebie, ukry� w g��bi serca schowa� za dr��cym strachem o przysz�o��.

Vendel piel�gnowa� swego pana z prawdziwym oddaniem. Nie odziedziczy� po Ludziach Lodu umiej�tno�ci leczenia, a jednak co� w nim tkwi�o � jakby pewno��, �e wie, co nale�y robi�. Z czasem wi�c Corfitz Beck zn�w stan�� na nogi; s�aby i wycie�czony, ale zdrowy. ��cz�ca ich wi� jeszcze bardziej si� umocni�a.

I nagle� pewnego dnia� Jeden z oficer�w wr�ci� na kwater� z twarz� poszarza�� od zgryzoty. Usiad� przy jedynym stole znajduj�cym si� w izbie, zas�aniaj�c twarz d�o�mi.

��Co si� sta�o? � zapyta� kto� zl�kniony. � Czy kr�l nie �yje?

Oficer podni�s� wzrok.

��Kr�l? Niech go� Przepraszam � zreflektowa� si�. � Maj� nas st�d przenie��. Rozdzieli�.

��Dok�d? � pad�o pytanie zadane g�uchym g�osem.

��W ka�dym razie nie na zach�d. Przygotujcie si� do roz��ki, ch�opcy, maj� nas porozsy�a� po wsiach i miasteczkach na wschodzie i p�nocnym wschodzie. Tak, by�my wesp� nie wymy�lili �adnego podst�pu. A czy my tu og�le mo�emy wywo�a� bunt?! My, kt�rzy nie mamy ju� nawet koszuli na grzbiecie? Sp�jrzcie na siebie! Wychudzeni, zawszeni, sko�czeni! I to my mieliby�my stanowi� zagro�enie dla cara i jego pacho�k�w!

Vendel odruchowo zbli�y� si� o krok do Corfitza Becka. Kapitan nie wiedzia�, jak nale�y to rozumie� � czy chcia� chroni� jego, czy sam szuka� ochrony. Najprawdopodobniej wyrazi� w ten spos�b pragnienie, by ich nie rozdzielono, nic innego.

Uda�o im si� razem dotrze� do miejsca przeznaczenia. Przybyli do jednego z wi�kszych miast, do Kazania, dawnego grodu tatarskiego daleko na wsch�d od Moskwy. We wszystkich miejscach, do kt�rych kierowani byli Szwedzi, pozostawiano im pewn� swobod�: mogli porusza� si� wolno w obr�bie �swoich� miast i wsi, zabroniono im jednak przekracza� ich granice.

I k�amstwem by�oby twierdzenie, �e w nowych miejscach spotykali si� z wi�ksz� ni� poprzednio sympati�. Przeciw sobie mieli przede wszystkim swoj� religi�. Traktowano ich z pogard�, nazywano niewiernymi psami, opluwano.

Pobyt w nowych miejscach nie trwa� jednak d�ugo. Jesieni� 1710 roku w�a�nie w Kazaniu wykryto spisek w�r�d szwedzkich oficer�w. W obozie karoli�czyk�w znalaz� si� zdrajca, kt�ry wyda� zakrojony na wielk� skal� plan ucieczki. Blisko dwustu Szwed�w, w tym Corfitz i Vendel, zamierza�o zaatakowa� rosyjsk� za�og� Kazania, zebra� wszystkich Szwed�w z okolic miasta i przedrze� si� do Karola XII w Benderze. By� mo�e nawet by si� im powiod�o, gdy� wojska rosyjskie znajdowa�y si� akurat w Finlandii, prowincjach nadba�tyckich i Polsce. Plan zosta� jednak wykryty.

Spisek by� kropl�, kt�ra przepe�ni�a dzban.

Wiosn� 1711 roku niemal wszyscy je�cy zostali wys�ani na wsch�d, za Ural, na Syberi�. Poniewa� o tej porze roku drogi by�y nieprzejezdne, podr�owano g��wnie rzekami. Droga poch�on�a wiele miesi�cy. Podczas tej podr�y mieli wra�enie, �e wok� nich zapada coraz wi�ksza ciemno��. Odje�d�ali coraz dalej i dalej i gas�y w nich resztki nadziei.

Wielu doros�ych m�czyzn p�aka�o, �egluj�c szerokimi rozlewiskami. Twarze innych zastyg�y w maski oboj�tno�ci, kt�re ukrywa�y ich prawdziwe uczucia. Jeszcze inni popadli w ca�kowit� apati�.

Kiedy podr� nareszcie sko�czy�a si� w Tobolsku, Vendel mia� ju� siedemna�cie lat. Jego serce przepe�nione by�o �alem nie tyle nad sob�, ile nad tymi, kt�rzy nie znali jego losu, od kt�rych oddala� si� coraz bardziej za ka�dym razem, gdy przenoszono ich w nowe miejsce.

O ile wiedzia�, �aden z karoli�czyk�w nie mia� szans, by kiedykolwiek opu�cie Syberi�.

W Tobolsku czeka�a ich niespodzianka.

Nie byli pierwszymi je�cami, kt�rych tam zes�ano. Rosjanie ju� wcze�niej robili wypady do szwedzkich prowincji nad Ba�tykiem oraz do Finlandii, wywo��c stamt�d zar�wno m�czyzn, jak i kobiety wraz z dzie�mi.

Dla �o�nierzy Karola XII, kt�rzy tak d�ugo �yli podporz�dkowani twardym, surowym prawom wojny, spotkanie z kobietami by�o niezwyk�ym prze�yciem � w dodatku z kobietami, z kt�rymi mogli rozmawia� i przebywa�, nie nara�aj�c si� przy tym na nies�aw�.

Stwierdzili tak�e, �e szwedzkim wi�niom w Tobolsku uda�o si� stworzy� swego rodzaju odr�bn� spo�eczno��. Wraz z o�miuset oficerami, kt�rzy przybyli ostatnio, w mie�cie znajdowa�o si� obecnie blisko p�tora tysi�ca Szwed�w.

W pewien spos�b w Tobalsku �y�o si� im lepiej ni� w miejscach, w kt�rych byli wcze�niej. Zdarza�y si� jednak chwile, gdy pijani rosyjscy oficerowie chcieli �robi� porz�dek z poga�skimi �winiami�. Wtedy naprawd� bywa�o gor�co. Je�cy znajdowali si� pod �cis�ym nadzorem i ucieczka by�a utopi�.

Za najdrobniejsz� cho�by pr�b� spisku czy przejaw buntu grozi�y ci�kie kary; prowodyr�w wysy�ano jeszcze dalej na wsch�d; znikali na zawsze gdzie� w bezkresnej Syberii.

Szwedzi musieli w jaki� spos�b zarabia� na �ycie, dlatego zacz�li jeden od drugiego uczy� si� rzemios�a. Z czasem wytwarzane przez nich towary sta�y si� nawet poszukiwane. Nauczyli si� ubiera� jak rosyjscy ch�opi, dzi�ki temu �atwiej im by�o znie�� ostry klimat, a �e nie wyr�niali si� spo�r�d rdzennych mieszka�c�w, bezpieczniej mogli porusza� si� po ulicach. Niekt�rzy zaj�li si� p�dzeniem gorza�ki, ale to zaj�cie nie cieszy�o si� popularno�ci�, gdy� na dochody pochodz�ce z produkcji alkoholu ca�kowit� wy��czno�� mia� car.

Byli tacy, kt�rzy po�lubili Rosjanki i pragn�li osiedli� si� na wschodzie. Wi�kszo�� jednak nosi�a w duszy wieczn� t�sknot�: do domu! Do domu do Szwecji lub do armii Karola XII, by wspom�c Jego Wysoko��.

Kr�l musia� by� niezwyk�� osobowo�ci�. Cho� prowadzonymi przez siebie niezliczonymi wojnami �ci�gn�� na sw�j kraj nieszcz�cia, cho� nigdy nie by�o go w kr�lestwie, wci�� pozostawa� bohaterem, przede wszystkim w oczach w�asnych �o�nierzy i wszystkich wsp�czesnych mu dow�dc�w, tak�e tych, kt�rzy byli jego wrogami. By� mo�e przyczyni� si� do tego jego ascetyczny styl �ycia, dotrzymywanie s�owa i silna wola. Kiedy si� odzywa�, cho� czyni� to z rzadko, zna� by�o, �e jest inteligentny i kszta�cony. Historia uzna�a go za najwi�kszego milczka w dziejach. Je�li chodzi o jego osobiste sprawy, na zawsze pozosta� zagadk�. Dla �o�nierzy jednak by� jakby bogiem. Dzieli� ich los, nigdy si� nie oszcz�dza�, nie dogadza� sobie czym�, co dla innych pozosta�o niedost�pne.

Wobec r�wnych sobie by� uparty i pewny siebie, ale wszyscy musieli chyli� czo�o przed zaletami jego bystrego umys�u i doskonale przemy�lan� strategi� wojenn�.

Tak by�o i teraz� Po�owa jego �o�nierzy znalaz�a si� w niewoli we wrogim kraju, �yj�c w niezwykle trudnych warunkach, a ich jedynym pragnieniem by�o wr�ci� i walczy� u boku swego kr�la. Rzecz niepoj�ta!

I rzeczywi�cie ucieczki organizowano. Zdarza�o si� to g��wnie podczas podr�y do Moskwy i z samej stolicy, ale temu i owemu uda�o si� zbiec z niewoli nawet z Syberii. Ci, co pozostali, wiele my�li po�wi�cali towarzyszom, kt�rzy znikn�li, cho� o ich losie nic nie wiedziano. Przedostanie si� do Szwecji lub do armii Karola XII nie odbywa�o si� jednym skokiem�

M�ody Vendel Grip szybko postara� si� nauczy� rzemios�a. M�g� wybiera� mi�dzy kowalstwem, garncarstwem i stolarstwem, m�g� te� zosta� siodlarzem, grawerem lub z�otnikiem, m�g� szy� pi�kne czapraki dla koni lub szlifowa� szlachetne kamienie. Bystry i poj�tny szybko nauczy� si� sztuki wyprawiania sk�r z my�l� o zawodzie siodlarza, ale wkr�tce odkry�, �e o wiele wi�ksz� przyjemno�� sprawia mu zdobienie sk�r ornamentami. Sz�o mu to tak �wietnie, �e wnet otrzyma� polecenie przyuczania w niedziele do zawodu dwunastu mniej uzdolnionych �o�nierzy. Zwykle robili to oficerowie, kt�rzy opanowali ju� rzemios�o.

Vendelowi powodzi�o si� nie�le, tak�e finansowo. Sprzedawa� pi�knie wyprawione sk�ry lub wymienia� je na potrzebne mu produkty u mieszczan i u ch�op�w, przybywaj�cych do Tobolska w dni targowe. Oczywi�cie nie zarabia� kroci, ale pilnowa� ka�dego grosza i chowa� pieni�dze w domu, kt�ry dzieli� z innymi karoli�czykami.

Corfitz Beck nie widywa� go ju� tak cz�sto jak dawniej. Kapitan zacz�� odwiedza� jedn� z rodzin, przyby�� tu z prowincji nadba�tyckich. Ojciec rodziny nazywa� si� Claes Skogh, by� pu�kownikiem, dzielnym wojakiem i w�adczym m�czyzn�.

Raz zaproszony zosta� tak�e Vendel. Skoghowie mieli c�rk�, Mari�, dok�adnie w tym samym wieku co on. Dziewczyna by�a �liczna, wr�cz prze�liczna, i w romantycznym sercu Vendela zap�on�� ogie�. Przy obiedzie posadzono go obok niej. Nigdy jeszcze nie znalaz� si� tak blisko kobiety i nagle okaza�o si�, �e jego d�onie, wielkie i niezgrabne, z trudem utrzymuj� szklank�, a j�zyk odmawia pos�usze�stwa. Vendel zacz�� si� j�ka�, z pami�ci uciek�y gdzie� wszystkie b�yskotliwe powiedzonka. Sk�d wzi�y si� bana�y, kt�re pl�t�?

Nikt jednak zdawa� si� nie zwraca� uwagi na jego m�ki. Maria u�miecha�a si� s�odko, jakby troch� nieobecna duchem, i r�wnie cz�sto odwraca�a si� do niego, jak do Corfitza siedz�cego u jej drugiego boku. Za ka�dym razem jednak, gdy spogl�da�a na Vendela, ch�opakowi wydawa�o si�, �e co� w jego duszy umiera. To umiera�o jego dzieci�stwo; czu�, �e w�a�nie staje si� m�czyzn�. W wieku dwudziestu lat. Naprawd� nie za wcze�nie!

Skoghowie mieszkali w jednym z lepszych dom�w spo�r�d tych, kt�re przydzielono szwedzkim je�com. Naturalnie i tak nie by� to wi�cej ni� barak i z trudem da�o si� policzy�, ile gnie�dzi�o si� w nim rodzin. Na tyle, na ile by�o to osi�galne w tak prymitywnych warunkach, starali si� utrzyma� pewien poziom. Dla Vendela jednak po d�ugich latach znoju i tu�aczki wizyta u rodzic�w Marii by�a jak powr�t do prawdziwego domu.

Po odwiedzinach poszed� do siebie, do n�dznej cha�upy, kt�r� dzieli� z innymi prostymi �o�nierzami. Buran czy purga, jak mawiano w tutejszych okolicach, czyli burza �nie�na, szala�a na ulicach, zapowiadaj�c podwy�szenie temperatury. Najwy�szy czas, gdy� mr�z trzyma� ju� dostatecznie d�ugo.

W�a�ciwie Vendel powinien marzn�� w swym skromnym odzieniu, ale tak nie by�o. Id�c mia� wra�enie, �e stopami ledwie dotyka ziemi.

Gdy tylko dotar� do domu, natychmiast skierowa� kroki do swego warsztatu. Le�a�a tam niedu�a sk�rzana sakiewka, nad kt�r� w�a�nie zacz�� pracowa�. Zamierza� j� sprzeda�, ale teraz zmieni� zdanie. Dostanie j� Maria, nikt inny tylko ona. Postanowi�, �e wyt�oczy na sakiewce wz�r tak pi�kny, jakiego nikt nigdy jeszcze nie widzia�.

Vendel pracowa� przez ca�� noc, a� wreszcie zasn�� przy warsztacie. Nast�pnego dnia powinien pomaga� przy pracach na jednej z miejskich wie�, zwanej Szwedzk� Wie��. Sw� nazw� mia�a zachowa� przez nast�pne stulecia. w�a�nie z powodu karoli�czyk�w, kt�rzy stracili na niej zdrowie. Jak przewidywa�, zmieni�a si� pogoda: purga przynios�a ze sob� cieplejsze powietrze, ale wicher d�� z nie mniejsz� si��. Przy takiej pogodzie mo�na by�o pracowa� na wie�y, ale Vendelowi �al by�o na to czasu. Gdy przybyli stra�nicy, by zabra� je�c�w do pracy, zacz�� strasznie kaszle� i poprosi�, by wyj�tkowo, ten jeden jedyny dzie�, pozwolono mu zosta� w domu. Prawdopodobnie po nie przespanej nocy wygl�da� dostatecznie blado, gdy� stra�nicy wyrazili zgod�.

M�g� wi�c dalej pracowa� nad sk�rzan� sakiewk�.

Zaj�o mu to ca�y tydzie�, ale sakiewka by�a tak pi�kna, �e trudno j� sobie wyobrazi� � z wyt�aczanym wzorem w kolorze lazurowoniebieskim oraz z�ota i skomplikowanym mechanizmem s�u��cym do otwierania.

Co wiecz�r stara� si� znale�� pod domem Skogh�w. Przechadza� si� pod nim niby przypadkowo. Pewnego dnia napotka� Mari�, spiesz�c� do domu z d�o�mi ukrytymi w futrzanej mufce. Sam zrobi� dla niej mufk�, pomy�la� od razu.

Zdj�� czapk� i dostojnie powita� Mari�. Przez moment przygl�da�a mu si� zaskoczona, zaraz jednak go rozpozna�a i zatrzyma�a si�. Poda�a mu drobn� r�czk�, kt�r� Vendel, cho� niech�tnie, musia� zaraz wypu�ci� ze swej d�oni, by nie przekroczy� granic ustalonych przez przyzwoito��.

��Bardzo mi�o was znowu widzie�, panno Mario � powita� j� dwornie s�owami, kt�rych wymow� d�ugo �wiczy�. Zaraz jednak si� zaci��. � Hm� Eee� �adn� mamy dzisiaj pogod�.

Naprawd� wcale tak nie by�o, ale zgodzi�a si� z nim, bowiem tak�e nie wiedzia�a, co powiedzie�.

Przez chwil� stali zak�opotani, po czym Maria zrobi�a gest wskazuj�cy, �e chce odej��.

��No c�, chyba ju�� � rzek�a nie�mia�o.

Na pomoc, wszyscy bogowie, sprawcie, by jeszcze zosta�a! j�kn�� Vendel w duchu, ale bogowie nie wykazali ochoty do wsp�pracy.

��Pozdr�wcie wasz� matk� i ojca � wykrztusi� zrozpaczony, a ona kiwn�a tylko g�ow� i znikn�a.

Ale pozostawa�a jeszcze sakiewka. W jaki spos�b, na mi�o�� bosk�, ma j� wr�czy� dziewczynie, by wygl�da�o to na zwyczajny podarunek dla c�rki ze znajomej rodziny, a jednocze�nie by Maria zrozumia�a, ile mi�o�ci kryje si� w tym ge�cie? Pod�wiadomie �ywi� nadziej�, �e zostanie zaproszony do Skogh�w ponownie; w�wczas sprawa by�aby prosta. M�g�by wtedy powiedzie� lekko, jakby od niechcenia: A co do mojego zaj�cia, to mam akurat pewien drobiazg, kt�rego wykonaniem uprzyjemni�em sobie wolne chwile. Mo�e panna Maria mia�aby na� ochot�?

Nikt by si� nie obrazi� na tak� propozycj�. Ona by�aby zachwycona, dzi�kowa�aby mu z rozgwie�d�onymi oczyma, a p�niej wyjmuj�c sakiewk� przy p�aceniu, za ka�dym razem my�la�aby o nim.

Jednak�e nie zaproszono go wi�cej do Skogh�w, Up�yn�a ca�a wiosna, wiatr od tajgi stawa� si� coraz �agodniejszy, nadci�gn�y w�drowne ptaki, a za miastem tu i �wdzie zacz�y si� pokazywa� nieliczne, lecz tryskaj�ce kolorami polne kwiaty. Vendel ich jednak nie widzia�, nie przekracza� bowiem granic Tobolska. Czu� tylko we krwi intensywn� gor�czk� wiosny, kt�ra zawsze dr�czy zakochanych, gdy nie mog� przebywa� z umi�owan� osob�. Nigdy dot�d �aden m�odzieniec nie uczestniczy� tak gorliwie w �yciu jenieckiej spo�eczno�ci, tak cz�sto nie pojawia� si� na spotkaniach, modlitwach i naradach (tu przychodzi� na pr�no, gdy� kobietom zabroniono wst�pu). Usilnie stara� si� nie przeoczy� �adnej okazji, gdy istnia�o prawdopodobie�stwo spotkania Marii Skogh.

Naturalnie widywa� j� od czasu do czasu, w tak niewielkim mie�cie nie da�o si� tego unikn��. Zdarza�o si�, �e zamieni� z ni� par� s��w, ale akurat wtedy nie mia� przy sobie sakiewki i p�niej d�ugo martwi� si� z tego powodu. Czasami nie by�o odpowiedniej sposobno�ci, by wr�czy� jej podarunek, lub te� po prostu brakowa�o mu odwagi. Przez jaki� czas nosi� sakiewk� w kieszeni, bezustannie sprawdzaj�c, czy jeszcze jej nie zgubi�, a� z przera�eniem zobaczy�, jak bardzo si� pobrudzi�a. Wyczy�ci� j� wi�c i od�wie�y� kolory, ale potem ju� ba� si� j� nosi� ca�y czas przy sobie. Serce rozrywa� mu rw�cy b�l, a rado�� �ycia powoli gas�a. Nie dowcipkowa� ju� i nie �artowa� jak dawniej z towarzyszami przy pracy; sta� si� zupe�nie innym Vendelem Gripem ni� ten, jakiego poznali.

I nagle� Ca�kiem nieoczekiwanie pojawi�a si� sposobno��, o jakiej marzy�.

By�o lato 1715 roku, Vendel sko�czy� dwadzie�cia jeden lat i uwa�a� si� za ju� zupe�nie gotowego do �eniaczki. Je�cy zorganizowali letni zjazd; okre�lenie uroczysto�ci s�owem �zabawa� by�oby raczej nie na miejscu. Tam w�a�nie spotka� Mari� i, szcz�liwie, mia� przy sobie sakiewk�.

Nadarzy�a si� te� okazja, by wr�czy� jej podarek. Vendel wykorzysta� zamieszanie, jakie powsta�o, gdy zebrani zacz�li opuszcza� uroczysto��, podczas kt�rej on sam nawet na chwil� nie spu�ci� oczu z dziewczyny. Uwa�a�, �e Maria sprawia wra�enie jeszcze bardziej rozpromienionej ni� zazwyczaj. Odni�s� wra�enie, �e rado�� wprost z niej tryska. Oczywi�cie dlatego, �e zn�w mnie widzi, my�la� Vendel.

Nagle, popychani przez t�um kieruj�cy si� do wyj�cia, znale�li si� bardzo blisko siebie. Vendel, rzecz jasna, z ca�ych si� stara� si� dopom�c przypadkowi.

Dr��cymi r�kami poda� jej sakiewk�, mamrocz�c przy tym niewyra�nie kilka s��w. Niestety, w �aden spos�b nie przypomina�y one tych, kt�rych wymawianie �wiczy� od dawna� Niemo�liwe, by Maria cokolwiek z tego zrozumia�a.

Po�egna� dziewczyn� jak najszybciej, przez ca�y czas maj�c przed oczami jej zdumione, pytaj�ce spojrzenie.

Przez trzy dni chodzi� z g�ow� w ob�okach.

Czwartego dnia przyszed� do niego kapitan Corftz Beck.

Pragn�� rozmawia� z Vendelem na osobno�ci. Sprawia� wra�enie podenerwowanego, wr�cz rozgniewanego.

Weszli wi�c do pustego warsztatu.

Ona sama nie mo�e przyj��, to przecie� jasne, my�la� Vendel. Nie wypada. Dlatego przysy�a kapitana Becka, kt�ry jest przyjacielem domu. Corfitzowi Beckowi na pewno nie w smak rola ch�opca na posy�ki. C�, musz� przez to przej��.

Kapitan odwr�ci� go ku sobie i zimno spojrza� mu w oczy.

��Pos�uchaj, Vendelu, musisz z tym sko�czy�!

Ch�opak mia� wra�enie, �e nagle przygniata go jaki� wielki ci�ar.

��Z czym, kapitanie?

��Z tym bieganiem wok� Marii na podobie�stwo chorego z mi�o�ci kocura. Bardzo j� to zawstydza i budzi wielki gniew jej ojca. I dla mnie tak�e jest to nadzwyczaj przykra sytuacja. Czy tego nie rozumiesz?

Vendelowi pociemnia�o w oczach. Mia� jednak zamiar si� broni�, jego mi�o�� by�a tego warta.

��Ale ja mam powa�ne zamiary, kapitanie! � obruszy� si�, zdecydowany upiera� si� przy swoim.

��Powa�ne zamiary? Co ty w�a�ciwie sobie wyobra�asz? Op�ta�a ci� mania wielko�ci? Ciebie, nie pochodz�cego ze szlacheckiego rodu pucybuta?

Wiele wody up�yn�o od czasu, kiedy Corfitz Beck nazwa� go tak po raz ostatni. Od kilku lat byli jak przyjaciele. A teraz�

��Kiedy zabra�em ci� do ich domu, uczyni�em to z przyja�ni� Dlatego, �e twoja matka prosi�a, bym mia� na ciebie baczenie. Ale �e ty odp�acisz mi za �yczliwo�� w taki spos�b, nara�aj�c c�rk� pu�kownika na nieprzyjemno�ci� Tego nigdy si� po tobie nie spodziewa�em, Vendelu!

���adn� miar� nie ubli�y�em pannie Marii � odpar� ch�opak, czuj�c ci�ar na piersiach. � Wprost przeciwnie, zawsze trzyma�em si� na uboczu, nie narzuca�em si� jej.

��Nie? A co powiesz o tym?

Sakiewka uderzy�a o st�. Vendel mia� wra�enie, �e kula przeszywa mu serce.

��Maria dzi�kuje za tw� �yczliwo�� � rzek� Corfitz kr�tko. � A ja uwa�am, �e to szlachetnie z jej strony.

Vendel, zdj�ty b�lem, przymkn�� oczy.

��S�dzi�em, �e z czasem, gdy uda mi si� zgromadzi� maj�tek, b�d� m�g� prosi� o jej r�k� � wykrztusi�.

��Czy� ty ca�kiem postrada� zmys�y? Maria zosta�a ju� przyrzeczona mnie! A ty, syn mojej s�u��cej, przychodzisz i� To wprost nie do wiary!

Vendel sta� jak skamienia�y. Bezd�wi�cznie wyszepta�:

��Wi�cej si� to nie powt�rzy, kapitanie.

��Tak� mam w�a�nie nadziej�! No dobrze � powiedzia� Corfitz Beck �agodniejszym ju� tonem. � A w przysz�o�ci zachowuj si� przyzwoicie i kieruj swe mi�ostki tam, gdzie jest twoje miejsce.

Po �o�niersku odwr�ci� si� na pi�cie i odszed�. Pochyli� si�, przechodz�c przez niskie drzwi, i zatrzasn�� je za sob�.

Vendel zosta� sam na sam ze swymi marzeniami, kt�re w�a�nie leg�y w gruzach. Odruchowo si�gn�� po pi�kn� sakiewk�. Podni�s� j� i pie�ci� obiema d�o�mi, nie zwa�aj�c na to, �e prosto na ni� p�yn� mu z oczu �zy.

Niczym lunatyk wyszed� z warsztatu na o�lepiaj�ce letnim blaskiem s�o�ce. Mia� wra�enie, �e i ono z niego drwi.

W duszy Vendela tkwi�o teraz jedno tylko pragnienie: opu�ci� Tobolsk i wr�ci� do Szwecji, do Skanii. Wydawa�o mu si�, �e nie zniesie spotkania z Mari� lub Corfitzem Beckiem, nie b�dzie w stanie spojrze� im w oczy.

Wielokrotnie nawiedza�a go my�l o �mierci. Jak�e m�g� �y� dalej z marzeniem o Marii Skogh, kt�rej nigdy nie dostanie? Jednak wola przetrwania okaza�a si� silniejsza.

Pragn�� jeszcze raz ujrze� sw�j dom. Wojny mia� ju� do��, kr�l Karol b�dzie musia� obej�� si� bez jego pomocy. Poza wszystkim nikt w Tobolsku nie wiedzia�, gdzie w owej chwili znajduje si� Jego Wysoko��. Ostatnio s�yszano, �e utkn�� gdzie� w Benderze, w Turcji, ale to by�o ju� wiele lat temu.

Przez pierwszy okres pobytu w Tobolsku Vendel podejmowa� nie�mia�e pr�by ucieczki. Jednak�e przedarcie si� przez �a�cuch stra�y wyda�o mu si� niemo�liwe, wi�c zrezygnowa�, zanim jego zamys�y wysz�y na jaw. Za nic na �wiecie nie chcia� zosta� zes�any jeszcze dalej na wsch�d. Przez ca�y czas siedzia� wi�c cicho, staraj�c si� nie rzuca� w oczy Rosjanom. Pragn��, by zapomnieli o jego istnieniu.

Tak by�o, dop�ki nie spotka� Marii.

Nast�pnego wieczoru po tym, jak kapitan Beck pogrzeba� mi�osne nadzieje Vendela, zadaj�c mu jeden jedyny cios prosto w serce, w mie�cie wybuch� po�ar. Zdarza�o si� to dosy� cz�sto, nikt wi�c szczeg�lnie si� tym nie przejmowa�. Wi�kszo�� mieszka�c�w bieg�a na miejsce wypadku, by popatrze� i odetchn�� z ulg�, �e to nie w�asny dom stan�� w p�omieniach.

Vendel jednak nie my�la� o po�arze. By� jak skamienia�y, kiedy szed� dok�adnie w przeciwnym kierunku, w d� rzeki Tobo�, p�yn�cej obok miasta. Nieco dalej widzia�, jak ��czy si� ona z szerokimi wodami Irtyszu. Zatrzyma� si�, by spojrze� na �odzie rybackie. Akurat wyrusza�y na Tobo� na nocny po��w.

Vendel wyr�s� na bardzo przystojnego m�odzie�ca, wyra�nie naznaczonego dziedzictwem wiking�w: jasnow�osego, szczup�ego, o pi�knym, lekko br�zowym odcieniu sk�ry i mocno niebieskich oczach. G�ste z�ote w�osy by�y r�wnie �adne jak kiedy�, spojrzenie mia� otwarte i ciep�e, cho� teraz odbija� si� w nim smutek.

Kiedy tak sta�, zapatrzony, u�wiadomi� sobie, �e Szwedzi nie byli jedynymi wi�niami przebywaj�cymi w Tobolsku. Znajdowali si� tam tak�e Rosjanie, kt�rzy popadli w nie�ask� u cara i zostali zes�ani na odleg�e pustkowie by pracowa� jak niewolnicy. W ciszy wieczoru rozleg�a si� pie��, na kt�rej d�wi�k omal nie p�k�o serce Vendela. Jej s�owa m�wi�y tak�e i o nim. Nie wiedzia�, sk�d dochodzi go �piew; prawdopodobnie z jednej z niewielkich chat po�o�onych w pobli�u. Pewnie jaka� samotna dusza W ten letni wiecz�r dawa�a wyraz swemu cierpieniu. Vendel w my�lach t�umaczy� s�owa pie�ni:

Gdzie� w dolinie s�owik �piewa, a ja, nieszcz�nik, w obcym kraju, Zapomniany przez wszystkich.

Zapomniany, zatracony, tak m�odo, sam, sierota. Jak�e ci�ki m�j los!

Nad rzek�, na piaszczystej �asze, mocowa� si� z sieci� m�ody rybak. Wygl�da�o na to, �e w �aden spos�b nie mo�e sobie z ni� poradzi�, i Vendel niemal widzia� jego gniew. Na drugim brzegu Tobo�u rozci�ga�y si� bezkresne r�wniny; widok, kt�ry Vendelowi wcale nie dodawa� otuchy. S�o�ce zachodzi�o ju� w stronie, w kt�rej, jak wiedzia�, le�� g�ry Ural. Znajdowa�y si� one jednak tak daleko, �e nie m�g� ich dostrzec. Widzia� tylko nieliczne zagrody, rozrzucone na przeciwnym brzegu, drzewa rosn�ce na pograniczu tajgi i r�wnin�. Such�, ja�ow�, kamienist�. Niesko�czon�, wieczn�.

Sta� tak, zatopiony w my�lach o �mierci, ws�uchany w dalsze strofy pie�ni, kt�re jeszcze bardziej pog��bia�y jego smutek. Coraz bardziej pogr��a� si� w �alu nad samym sob�, cho� wcale tego nie chcia�, nie nale�a� bowiem do ludzi roztkliwiaj�cych si� nad w�asn� osob�.

Tutaj umr�, tutaj umr�, tu mnie pochowaj� i nikt nie b�dzie wiedzia�, gdzie m�j gr�b.

Do mego grobu nie przyjdzie nikt, tylko co roku wiosn� za�piewa s�owik.

Vendel westchn�� g��boko, niemal zaszlocha�.

Nie! pomy�la�. Nie, nie umr� tutaj! Matka tak bardzo smuci�a si� z powodu mego wyjazdu� Musi pozna� prawd�. Musi si� dowiedzie�, �e jeszcze �yj�. Nie mo�e chodzi� w �a�obie przez tyle d�ugich lat. Chyba zaczyna si� ju� starze�. Tak bardzo chcia�bym j� zobaczy�, j� i wszystkich moich przyjaci� z domu. Niebo nad Skani�� Ono jest takie wysokie i pi�kne!

Odetchn�� g��boko, jakby chcia� wyrzuci� z siebie smutek i przygn�bienie. I wola �ycia zn�w si� obudzi�a. Zaraz jednak g�ucha rozpacz �cisn�a mu serce. Obejrza� si� na Tobolsk. Na tle nieba wci�� jeszcze wida� by�o �un�, cho� p�omienie zblad�y. Vendel nie mia� z�udze�; �a�cuch stra�y z pewno�ci� si� nie przerzedzi�. Wiedzia�, �e wydostanie si� z miasta graniczy z cudem, a zreszt� dok�d mia�by p�j��? D�uga, mozolna w�dr�wka przez r�wniny i tajg� ku Uralowi, pe�nemu dzikich zwierz�t, przez g�ry i bezkresn� Rosj� nie kusi�a. Blondyn m�wi�cy z wyra�nym obcym akcentem� Jak�e da�by sobie rad�? Oczywi�cie istnieli jasnow�osi Rosjanie, ale nie w tych okolicach. Tutaj ludzie byli nieduzi i ciemni, dziwna mieszanka rozmaitych narod�w.

M�ody rybak�

Tobo� p�yn�� na wsch�d i tam ��czy� si� z wielk� rzek�, Irtyszem, kieruj�cym swe wody ku p�nocnemu zachodowi.

Ku zachodowi? Czy� nie pragn�� pod��y� w�a�nie tam?

Ku wolno�ci�

Rybak wygl�da� na najubo�szego z ubogich. I nagle Vendel poczu� nieoczekiwany przyp�yw energii. Pobieg� do domu i wyci�gn�� zaoszcz�dzone pieni�dze. Zabra� buty, jedzenie, sk�ry, nad kt�rymi pracowa�, i inne nale��ce do niego drobiazgi. Mimo �e stara� si� to wszystko ciasno zwin��, pakunek, kt�ry ni�s� pod pach� by� bezkszta�tny i niepor�czny. Krokiem sprawiaj�cym wra�enie spokojnego skierowa� si� zn�w nad rzek�. Nikt nie m�g� zauwa�y�, �e dr�y z niecierpliwo�ci.

Z daleka zobaczy�, jak m�ody rybak gniewnym ruchem wrzuca sie� do �odzi, zbiera reszt� swych n�dznych przybor�w i rusza w g��b l�du, ku Vendelowi. Doskonale, pomy�la� Szwed, czekaj�cy na niego w ukryciu w�r�d dom�w. Kiedy rybak zbli�y� si� do niego, Vendel wysun�� si� z cienia.

Po rosyjsku m�wi� ju� teraz nie�le, nie mia� �adnych trudno�ci z porozumiewaniem si�. Czy mo�e odkupi� ��d�? Teraz, od razu?

Na twarzy rybaka odmalowa�o si� wahanie. Natychmiast zrozumia�, z kim ma do czynienia, a przecie� Rosjanom zabroniono kontakt�w z bezbo�nymi protestantami!

Vendel dyskretnie wyci�gn�� z kieszeni brz�cz�ce ruble i kopiejki; po�ow� z takim trudem zaoszcz�dzonych pieni�dzy. Na pocz�tku zbiera� je z my�l� o ucieczce, p�niej by m�c po�lubi� Mari�. Teraz powr�ci� do punktu wyj�cia. Dzi�kowa� Stw�rcy, �e natchn�� go tak� my�l�.

M�ody rybak szeroko otworzy� oczy. W d�oni Szweda le�a� maj�tek r�wny mo�e warto�ci ca�orocznych po�ow�w. Za tak� sum� m�g�by kupi� sobie now�, lepsz� ��d� i jeszcze starczy�oby na dostatnie �ycie. W�dka� Dziewuchy�

Zagryz� wargi, rozejrza� si� doko�a i zdecydowanie kiwn�� g�ow�.

Vendel, dr��cy z niecierpliwo�ci i obawy, �e zostanie odkryty, odetchn�� z ulg�.

��Tylko szybko � powiedzia� cicho. � I nie widzia�e� mnie. ��d� po prostu kto� ukrad�. Zrozumia�e�?

Ch�opak znowu skin�� g�ow�. Po drugiej stronie rzeki kobiety nios�y do domu codzienn� porcj� prania. W oddali przy �odziach kr�cili si� rybacy. A wysoko, na urwistym brzegu, sta�y stra�e. Oby B�g da�, bym zdo�a� im si� wymkn��, pomy�la� Vendel.

Poprosi� jeszcze, by ch�opak zamieni� si� z nim na wierzchnie ubranie, typowe dla rosyjskiego rybaka, i o czapk� z szerokim daszkiem, chroni�cym przed s�o�cem. Ch�opak przysta� na to z rado�ci�. Zamiana by�a dla niego korzystna, gdy� w Vendelu ju� dawno obudzi� si� esteta. Nosi� koszul� haftowan� w pi�kny wz�r, dba� tak�e o inne cz�ci odzie�y, na tyle na ile si� da�o w takiej biedzie. To, co teraz mia� otrzyma�, z pewno�ci� oznacza�o na nowo wszy. Uzna� jednak, �e nie jest to zbyt wyg�rowana cena za wolno��.

Ju� przebrany, Vendel spokojnym krokiem poszed� do �odzi. W�osy wcisn�� pod czapk�, stara� si� te� skurczy� w sobie, by wydawa� si� ni�szy. Rosjanin mia� krzywe nogi i charakterystyczny ko�ysz�cy ch�d. Vendel stara� go na�ladowa�.

Po�wi�ci� nieco czasu na przejrzenie i u�o�enie rybackiego sprz�tu w �odzi, wyci�gn�� tak�e sie� i troch� nad ni� popracowa�. Szybko zorientowa� si�, �e ��d�, za kt�r� tyle zap�aci�, z pewno�ci� nie by�a warta nawet po�owy, c� m�g� poradzi�? By�a kluczem otwieraj�cym mu bramy do wolno�ci i gor�co pragn�� z niego skorzysta�.

Niczym urodzony wodniak odbi� od l�du, czuj�c mocne bicie serca. Nawet przez moment nie o�mieli� popatrze� na stra�e stoj�ce na wzniesieniu.

Gdy tylko odsun�� si� nieco od brzegu, poczu�, jak porywa go nurt wielkiego Irtyszu. Usiad� i szybko chwyci� za niezgrabne wios�a, ale g��wnie dawa� si� unosi� pr�dowi.

Po rzece sun�o wiele ob�adowanych barek, ale ich za�ogi poch�oni�te by�y ogl�daniem po�aru. W g�r� i w d� rzeki p�yn�y rybackie �odzie. Mijaj�c je Vendel zawsze odwraca� twarz w obawie, �e wzbudzi czyje� podejrzenia.

Gdy Vendel przeby� miejsce, w kt�rym zlewa�y si� dwie rzeki i gdzie nurt by� bardzo niespokojny, zacz�� wios�owa�. Poniewa� siedzia� ty�em do dziobu, przez ca�y czas mia� przed oczami miasto, a zw�aszcza stra�nik�w. Nie poruszyli si� oni wcale, ledwie obrzucaj�c jego ��d� oboj�tnym spojrzeniem.

Vendel ju� mia� odetchn�� z ulg�, gdy k�tem oka dostrzeg� co�, co pojawi�o si� na brzegu z jego lewej strony. Nie �mia� skierowa� tam wzroku, wiedzia� bowiem, �e to kolejna wie�a stra�nicza. W swej naiwno�ci nie spodziewa� si� jej a� tutaj.

Co mia� robi�? Zatrzyma� si� i udawa�, �e �owi?

Nie, jego nerwy na pewno by tego nie wytrzyma�y. Ale nie wolno mu wpada� w panik�, nie mo�e teraz zacz�� szybciej wios�owa�!

Powoli, jakby w zamy�leniu, rytmicznie porusza� wios�ami. Z udawanym spokojem omi�t� spojrzeniem brzegi rzeki, niby to poszukuj�c miejsca odpowiedniego do zarzucenia sieci. Us�ysza�, �e jeden z rybak�w �owi�cy bli�ej miasta �piewa w �odzi, a i przed nim na rzece tak�e rozbrzmiewa�a pie��.

Czy starczy mu odwagi? Zawsze podoba�y mu si� rosyjskie ludowe przy�piewki. Zna� ich wiele, podobnie jak zna� charakterystyczn� rosyjsk� technik� �piewania z zaci�ni�tymi strunami g�osowymi.

Teraz chodzi�o o jego �ycie. W ka�dej chwili stra�nicy mogli go zawo�a�, by przyjrze� mu si� bli�ej i sprawdzi�, czy rzeczywi�cie jest rybakiem.

Desperacja doda�a mu odwagi. Pi�knie, z g��bi duszy za�piewa� piosenk� odpowiadaj�c� jego nastrojowi.

To nie wiatr pochyla ga��zie, to nie las szumi, to moje serce skar�y si� i wzdycha jak szeleszcz�ce li�cie.

Czy za�piewa� pi�knie, czy nie, w ka�dym razie stra�nicy go przepu�cili. By� mo�e zwiod�y ich spokojne, niemal przesadnie powolne ruchy Vendela. Wielu spo�r�d rybak�w traktowa�o otoczenie z niczym nie zm�con� oboj�tno�ci�. Ch�opak cz�sto obserwowa� ich na rzece, a teraz bardzo by� z tego rad.

Wie�a stra�nicza powoli rozp�ywa�a si� w oddali. Znikn�� ju� Tobolsk. Rzeka stawa�a si� coraz szersza, tajga po obu brzegach g�stnia�a, cho� ci�gle jeszcze by�a raczej kraina stepu.

�odzi rybackich nie spotyka�o si� ju� tak wiele, mniej tak�e by�o dom�w i zagr�d. S�o�ce zawis�o tu� nad horyzontem i wkr�tce mia�o znikn��, ale Vendel nie zamierza� z tego powodu rozstawa� si� z rzek�. Noc by�a teraz jego przyjaci�k�, a Irtysz matk�, ko�ysz�c� go leniwie i wiod�c� ku wolno�ci. Wiedzia�, �e rzeka jest �eglowna a� do miejsca zwanego Samarowa lub jako� podobnie. Co dalej � zobaczy.

Na razie zmierza� ku zachodowi, a dok�adniej � ku p�nocnemu zachodowi. Widzia� to po s�o�cu.

Zapad� zmierzch, wczesnoletni zmierzch, czarodziejski, pe�en gry �wiate�. Delikatne welony mg�y snu�y si� wok� drzew. Znikn�y wszelkie �lady ludzkiej bytno�ci. Vendel by� sam. Nieprawdopodobnie sam.

By� wolny! �wiadomo�� tego sp�yn�a na� nagle, wype�niaj�c go burzliw� rado�ci�. Oddali�y si� jak�e bolesne my�li o Marii. Znikn�� l�k, niepewno��, bierno��.

Cho� nie powinien tego robi�, na ca�y g�os za�piewa� przepi�kn� pie�� prawdziwych zbieg�w: ��wi�ty Bajka��. Gdyby ktokolwiek us�ysza� teraz Vendela, ch�opak by�by zgubiony.

Hej, wietrze ze wschodu, porusz fale! Pom� zbiegowi uciec jak najdalej!

Vendel mocno wierzy�, �e wiatr ze wschodu pomo�e mu dosta� si� do domu.

Opu�ci� miasto Tobolsk. I nigdy wi�cej ju� tu nie powr�ci!

��d� uderzy�a o brzeg. Vendel usiad�.

Musia� przespa� ca�� noc. Najwidoczniej zmorzy� go sen i u�o�y� si� na dnie �odzi, cho� zupe�nie tego nie pami�ta�.

Nieszcz�sna �ajba przecieka�a. Ubranie na boku, na kt�rym le�a�, by�o doszcz�tnie przemoczone. Nie zmartwi� si� jednak tym szczeg�lnie, gdy� s�o�ce sta�o ju� wysoko na niebie i niebawem go osuszy.

Podni�s� si� i rozejrza� doko�a.

Krajobraz ca�kowicie si� zmieni�. Las zg�stnia�. A� do samej wody dochodzi�y wielkie drzewa � sosny o d�ugich ig�ach.

Irtysz by� w tym miejscu szeroki, ale Vendel bez w�tpienia znajdowa� si� przy jego wschodnim brzegu, a tu nie chcia� schodzi� na l�d.

W�a�ciwie l�d wcale go nie ci�gn��. Doskonale radzi� sobie w �odzi, nie m�g� te� w inny spos�b szybciej Przemieszcza� si� naprz�d. Poza tym musia� oszcz�dza� si�y.

Odepchn�� si� od brzegu i wkr�tce poczu�, �e zn�w unosi go rzeczny nurt.

Nie m�g� si� ju� d�u�ej oszukiwa�. O ile rzeka nie zmieni�a chwilowo kierunku akurat tutaj � a wcale tak nie przypuszcza� � to nie kierowa� si� na zach�d, lecz na p�nocny wsch�d. A w�a�ciwie na p�noc. C�, tak naprawd� na nic innego nie m�g� liczy�. Wiedzia� przecie�, �e na zachodzie le�y Ural. Czy s�dzi�, �e Irtysz pop�ynie pod g�r�?

Oby tylko uda�o mu si� p�yn�� wzd�u� Uralu, cho�by w przybli�eniu. Je�li zobaczy g�ry, na pewno znajdzie przez nie jakie� przej�cie�

B��kitnooki Vendel Grip!

W ka�dym razie nie m�g� zag��bi� si� w g�st� tajg�. kr�lestwo dzikich zwierz�t; powinien dzi�kowa� losowi, �e ��d� d�u�ej nie tkwi�a na mieli�nie. Wszak jego w�dr�wka mog�a si� w tym miejscu zako�czy�!

Teraz ju� nurt Irtyszu sam ni�s� ��dk�, Vendel nie musia� porusza� wios�ami. P�yn�� z pr�dem i tylko uwa�a� by nie wyl�dowa� na brzegu lub nie wpa�� na kt�r�� z licznych wysepek, dziel�cych rzek� na kilka odn�g. Stara� si� trzyma� g��wnego koryta, w kt�rym pr�d by� najbardziej wartki, cho� po prawdzie z trudem dostrzega� jakikolwiek ruch wody� Teren tutaj by� p�aski, bez �adnego spadku.

W pewnej chwili ujrza� du�e, podobne do �asicy zwierz�. Musia� to by� sob�l, rozpozna� bowiem pomara�czow� plam� na jego piersi. Wiele sobolich sk�r wyprawi� w�asnor�cznie w Tobolsku.

Tobolsk! Sp�yn�o na niego ca�e morze uczu�, gdy zda� sobie spraw�, �e naprawd� ostatecznie opu�ci� to miasto. Z jednego powodu by�o mu przykro: nie mia� czasu zabra� ze sob� kt�rego� z towarzyszy, a przecie� wielu �ni�o o ucieczce. Uwa�a�, �e podejmuj�c decyzj� na w�asn� r�k� by� wobec nich nielojalny. Wiedzia� jednak, �e musi wykorzysta� nadarzaj�c� si� okazj�. Nie wolno mu by�o czeka�. Szansa mog�a si� trafi� raz na milion i przypad�a w udziale w�a�nie jemu. Pewnie, �e wspaniale by�oby mie� teraz towarzysza. Musia� przyzna�, �e sam czu� si� bardzo nieswojo.

My�l o Marii, rzecz jasna, ci�gle jeszcze bola�a; tak �atwo nie zapomina si� pierwszej mi�o�ci. Ale nie zni�s�by pozostania w mie�cie i udawania, �e nic si� nie zdarzy�o, to by�o niemo�liwe.

Mimo wszystko brakowa�o mu tej odrobiny poczucia bezpiecze�stwa, jakie mia� w Tobolsku. Ci, kt�rzy tam trafili, mogli m�wi�, �e si� im poszcz�ci�o. Dochodzi�y ich s�uchy o straszliwej biedzie, jak� cierpieli Szwedzi, kt�rych los rzuci� w inne miejsca.

Powiadano, �e pi�� tysi�cy szwedzkich je�c�w znalaz�o si� w Worone�u. Po�owa z nich ju� zmar�a i podobno tylko czterystu cieszy�o si� jako takim zdrowiem.

Im w Tobalsku powodzi�o si� lepiej. Pomimo wiecznego uczucia ss�cego g�odu, pomimo upokorze�, z�ych warunk�w mieszkaniowych, ci�kiej pracy i t�sknoty za domem, odmro�e� i poczucia beznadziejno�ci, i tak by�o tam zno�nie. Pa�stwo rosyjskie �o�y�o na utrzymanie szwedzkich je�c�w, cho� racje stanowi�y absolutne minimum tego, czego potrzebowali doro�li m�czy�ni. Mogli jednak znale�� prac�, mieli w�asne niedu�e dochody i wsp�lnie jako� znosili trudy dnia codziennego, Wielu, co prawda, nie wytrzyma�o, przede wszystkim z braku woli �ycia, ale silniejsi prze�yli zar�wno brud i ch��d, jak i rozliczne choroby.

O tym wszystkim rozmy�la� Vendel, podczas gdy jego ��d� p�yn�a z biegiem Irtyszu w o�lepiaj�cym blasku letniego s�o�ca. Jasne, �e brakowa�o mu towarzyszy; t�skni� za n�dzn� cha�up�, w kt�rej mieszka�, za rozmowami w warsztacie, psem s�siad�w, kwiatami nad brzegiem rzeki� W ko�cu sp�dzi� tam wiele lat.

Corfitz Beck! I on zosta� w Tobolsku, nadal by� je�cem. Jednak�e obowi�zki Vendela wobec jego pana zako�czy�y si� ju� dawno temu. A gorzkie s�owa kapitana nadal mocno go piek�y. Nie, nie chcia� my�le� o Corfitzu Becku. W og�le nie powinien wraca� my�l� w przesz�o��. Musi patrze� jedynie przed siebie.

Odezwa� si� g��d, Vendel rozwi�za� wi�c sw�j w�ze�ek. Solidnie naruszy� domowe zapasy jedzenia, koledzy na pewno si� z tego nie uciesz�. Ale im �atwo przyjdzie zdobycie po�ywienia, jemu mo�e by� trudniej.

Rozgl�da� si� po rzece, rozwa�aj�c mo�liwo�� zarzucenia umocowanego na sznurku haczyka na ryby. Jednak ryzyko, �e haczyk utknie na dnie lub zapl�cze si� w zaro�la, by�o zbyt du�e. Musia� uzna� �owienie za ostateczne wyj�cie. Jak zreszt� mia� przyrz�dzi� ewentualn� zdobycz? Nie by�, co prawda, szczeg�lnie wymagaj�cy, je�li chodzi o jedzenie, ale wzdryga� si� na my�l o spo�ywaniu na surowo ryby nieznanego gatunku.

Ostro�nie podzieli� na porcje swe skromne zapasy. Skibka chleba, grudka soli, kawa�ek suszonego mi�sa � to, wraz z wod� z rzeki, musia�o wystarczy�.

�uj�c twarde jak podeszwa mi�so zauwa�y�, �e zn�w kieruje si� na zach�d. Przez moment a� zagra�o mu w duszy ze szcz�cia, ale zaraz uzmys�owi� sobie, �e w ci�gu dnia powtarza�o si� to wielokrotnie, r�wnie cz�sto jak zwroty w kierunku na wsch�d. Najwidoczniej Irtysz wi� si� po nizinie niczym serpentyna. Ale jedno by�o pewne: wsch�d czy zach�d, i tak g��wnie przemieszcza� si� na p�noc.

Nagle z przera�enia omal nie zakrztusi� si� jedzeniem. Przed nim, zza zakr�tu na rzece, wynurzy� si� statek, p�yn�cy na Pe�nych �aglach.

Vendel szybko wetkn�� w�osy pod czapk�. Statek przep�ywa� tu� obok niego. Przy relingu sta�o dw�ch m�czyzn, wpatrzonych w jego ��dk�. Po ubraniach pozna�, �e to Rosjanie. Machn�� do nich r�k� i krzykn�� pozdrowienie.

��Dok�d zmierzasz? � zawo�ali zdumieni.

��Do Samarowej � odpar�. � Czy to jeszcze daleko?

��Do�go, do�go � odpowiedzieli z u�miechem.

Nie zabrzmia�o to zach�caj�co.

Wkr�tce statek znikn�� mu z oczu. Przypuszcza�, �e byli to handlarze sk�r udaj�cy si� da Tobolska.

Ale gdy si� oddalili, po stokro� bardziej zacz�a doskwiera� mu samotno��.

Poczu� na g�owie dobrze znane sw�dzenie. Poniewa� pora by�a jeszcze do�� wczesna, postanowi� zrobi� z tym porz�dek. Starannie pra� czapk� rybaka w rzece, p�ki nie nabra� pewno�ci, �e wszyscy pasa�erowie na gap� znikn�li, a nast�pnie wychyli� si� z �odzi i na dobr� chwil� zanurzy� w wodzie ca�� g�ow�. P�niej suszy� si� w s�o�cu.

Po po�udniu na wschodnim brzegu dostrzeg� w wodzie co� w rodzaju p�otu. To by�a zagroda dla ryb. Zauwa�y� tak�e sieci. Musia� mie� si� na baczno�ci, w pobli�u na pewno znajdowali si� ludzie.

Czapka! Nie wysch�a jeszcze ca�kiem, ale nic na to m�g� poradzi�.

Spodziewa� si� miasteczka lub wioski, a ujrza� tylko kilka prostych dom�w, prowizorycznie zbudowanych z pni drzew i ga��zi przetykanych kor�. My�liwi albo rybacy. Wiedzia�, �e znajduje si� teraz w krainie Wogu��w. �yli na terenach na p�noc od Tobolska; cz�sto widywa� ich w mie�cie, dok�d przywozili sk�ry. Byli koczownikami, utrzymywali si� wy��cznie z �owiectwa i rybo��wstwa. Nie stanowili dla niego zagro�enia; nie darzyli bowiem szczeg�ln� mi�o�ci� cara, kt�ry na�o�y� na nich ogromne podatki od sprzeda�y sk�r.

Vendel zastanawia� si�, czy nie zej�� na l�d i ich nie odwiedzi�, ale uzna� to za zb�dne. Nie rozumia� ich j�zyka i nie mia� czasu na przerwy w podr�y. Musia� p�yn�� dalej. Sko�czy�o si� wi�c na tym, �e tylko pomachali do siebie � on, wysoki, jasnow�osy Szwed i mali, kr�pi, ciemni ludzie puszczy.

Poczu� si� troch� pewniej. W ci�gn�cej si� na mile tajdze tak�e byli ludzie.

Wiele s�ysza� o Wogu�ach, o ich niezwykle skomplikowanych wierzeniach, ca�ych gromadach duch�w i b�stw, o wielu duszach. Wogutowie wierzyli, �e m�czy�ni posiadaj� pi�� dusz, kobiety za� cztery, tyle samo co nied�wied�, stawiany na r�wni z cz�owiekiem. Ich religi� zwano szamanizmem. Wogu�owie obawiali si� zmar�ych, gdy� ci mogli zabra� ze sob� do towarzystwa kt�r�� z ich dusz. Zmarli stanowili ca�kowite przeciwie�stwo �ywych i wszystko robili odwrotnie. Wogu�owie �yli bardzo prymitywnie, nie znali nawet innego �mleka� ni� sok brzozowy, zbierany z ponacinanych pni drzew.

Szwedzi w Tobolsku wyra�ali si� z niech�ci�, ba! wr�cz pogardliwie o �tych dzikusach�. Vendel jednak by� na tyle otwarty, by mie� dla nich zrozumienie, a nawet podziw. Jak mogli �y� na takim pustkowiu? W jaki spos�b zdo�ali si� zaaklimatyzowa�? Jak znale�li najlepszy spos�b na przetrwanie w tak ci�kich warunkach? Czy to nie by�o godne podziwu?

Ale przed ko�cem swej podr�y mia� zobaczy� jeszcze o wiele, wiele wi�cej�

Zadowolony, nawet radosny, p�yn�� przez tajg�. Od czasu do czasu, gdy wyda�o mu si�, �e Irtysz p�ynie zbyt leniwie, chwyta� za wios�a. Nie wysila� si� jednak zbytnio, pragn�� jak najd�u�ej zachowa� si�y.

Tajga by�a bardziej r�norodna, ni� s�dzi� na pocz�tku. Ros�o w niej du�o modrzewia, opr�cz tego sosny o d�ugich ig�ach i sporo brz�z. S�ysza�, �e dla ludzi zamieszkuj�cych te okolice bia�a brzoza jest �wi�ta. �wierk�w widzia� tu mniej i cieszy� si� z tego, bo nigdy nie czu� si� dobrze w mrocznym �wierkowym lesie.

Tu i �wdzie otwiera�y si� przed nim bagniska, na kt�rych ros�y pojedyncze sosny, nigdy jednak nawet przez moment nie ujrza� g�r na zachodzie.

To w�a�nie stanowi�o jego najwi�ksze zmartwienie. Nie wiedzia�, czy kieruje si� na wsch�d, czy na zach�d, czy mo�e przez ca�y czas trzyma kurs na p�noc. Optymistycznie zak�ada�, �e tak nie jest. Wszelkie nadzieje pok�ada� w Samarowej. Tam b�dzie m�g� prosi� o rad�, w jaki spos�b najszybciej i najbezpieczniej przedosta� si� na zach�d.

A je�eli Samarowa tak�e jest obozem dla je�c�w, otoczonym przez stra�nik�w?

O niczym takim jednak nie s�ysza�.

Przez ca�y dzie� na zmian� wios�owa� i wylewa� wod� z �odzi. Ubranie ju� wysch�o, i dobrze, bowiem syberyjskie noce by�y zimne. Dostrzega� wi�cej zwierz�t i napawa� si� widokiem ze swego bezpiecznego miejsca w �odzi. Widzia� wiele pi�knych stworze�: sarny, jelenie, �osie, rozmaite drapie�niki, ca�e gromady wiewi�rek i, naturalnie, ptaki. Uzna� nawet, �e to wspania�a wyprawa w prze�liczny dzie�, cho� w sercu nadal tkwi� b�l t�sknoty i �alu. W�a�ciwie jednak nie mia� zbyt wiele czasu, by my�le� o Marii i o tym, co pozostawi� w Tobolsku. Otoczenie ca�kowicie poch�ania�o jego uwag�. Napotka� kilka �odzi, ale na szerokich wodach rzeki min�� je z daleka. Macha� tylko weso�o do za��g, a one odpowiada�y mu podobnym gestem.

Postanowi� przenocowa� w �odzi, wci�� p�yn�cej z pr�dem, uzna� bowiem, �e to najbezpieczniejsze miejsce. Najch�tniej zacumowa�by przy jakiej� wyspie, ale tak si� sk�ada�o, �e akurat w pobli�u nie by�o �adnej. Podr� jednak do tej pory przebiega�a bez nieprzyjemnych niespodzianek, dlaczego wi�c tej nocy mia�oby by� inaczej.

Vendel umo�ci� si� wygodnie, tym razem poza zasi�giem chlupocz�cej na dnie �odzi wody, i po�o�y� si� spa�. Zapad� ju� zmrok� Czy mog�o by� lepiej? �pi�c posuwa� si� naprz�d.

W ciemno�ciach nocy przep�yn��, nie wiedz�c o tym, obok miasteczka Gorno Filinskoje, po�o�onego na wschodnim brzegu. Dzie� wcze�niej min�� miasto Uwat na zachodnim brzegu. Uwatu jednak te� nie zauwa�y�, gdy� miasto le�a�o nieco bardziej w g��b l�du. Przy brzegu znajdowa�o si� tylko par� domostw rybak�w, na kt�re nie zwr�ci� uwagi.

O �wicie obudzi�o go zimno. Mia� jednak do�� sk�r, otuli� si� wi�c nimi i p�yn�� dalej. Wysun�� tylko g�ow� nad kraw�d� ��dki i zobaczy�, �e rzeka sta�a si� znacznie szersza, a jej brzegi nie by�y ju� tak g�sto zadrzewione jak poprzednio. Stopniowo zacz�y przewa�a� moczary.

Teraz jednak rzeka p�yn�a prosto na p�noc; tego faktu nie m�g� ju� d�u�ej ukrywa� przed samym sob�. Koniec ze z�udzeniami!

A wi�c b�dzie musia� opu�ci� bezpieczn� ��d� w Samarowej, a i rzeka podobno nie gest dalej �eglowna.

Gdyby tylko wiedzia�, jak daleko jeszcze do Samarowej!

W Tobolsku znikni�cie Vendela wywo�a�o spore zamieszanie.

Up�yn�o nieco czasu, zanim jego towarzysze poj�li, co si� wydarzy�o, ale wkr�tce nowina obieg�a ca�� szwedzk� koloni�.

Stra�nicy wpadli w gniew. Jak zwykle wys�ano patrol z psami, g��wnie w kierunku zachodnim, w t� stron� bowiem t�sknota popycha�a wszystkich wi�ni�w.

Corfitz Beck przez ca�y dzie� s�ysza� ujadaj�ce psy. Kolejny rosyjski biedaczyna zn�w pr�buje ucieczki, pomy�la� w roztargnieniu. Rosyjscy je�cy uciekali najcz�ciej, mieli bowiem najbli�ej do domu. Im odleg�o�� dziel�ca ich od rodzinnych okolic nie wydawa�a si� tak ogromna jak Szwedom i przedstawicielom innych narodowo�ci.

Wieczorem siedzia� wraz z kilkoma kolegami � oficerami w domu o �cianach z grubych bali, a zbyt ma�ych oknach i pod�odze z ubitej ziemi. Kopc�ca tranowa lampka stanowi�a jedyne o�wietlenie. Z oddali wci�� jeszcze dobiega�o z�owr�bne ujadanie ps�w.

��No, Beck, i co o tym powiesz? � zapyta� pewien major, wyci�gaj�c swe wychudzone cia�o na �awie, a� zatrzeszcza�y ko�ci.

��O czym?

��O twoim tak zwanym adiutancie.

Corfitz Beck zmarszczy� brwi. Ogarn�o go nieprzyjemne uczucie. Na wspomnienie przykrego epizodu z Mari� zacz�y pali� go policzki. Przekl�ty dra�!

��A co z nim?

Kolega ruchem d�oni wskaza� w kierunku szczekaj�cych ps�w. Pozostali z uwag� przygl�dali si� Beckowi.

Jego umys� pracowa� ci�ko, my�li nap�ywa�y powoli, nie uk�ada�y si� w logiczn� ca�o��.

��Co chcesz powiedzie�?

Kto� inny zapyta�:

��Naprawd� o niczym nie s�ysza�e�?

Corfitz patrzy� wyczekuj�co.

��M�ody Grip znikn��!

Kapitanem Beckiem wstrz�sn�� dreszcz.

��Znikn��?

��Wczoraj wieczorem.

Kapitan nie by� w stanie wykrztusi� s�owa. Wsta� i wyjrza� przez w�skie okienko, przes�oni�te napi�t� b�on�. Nic, oczywi�cie, nie zobaczy�, a ju� z pewno�ci� nie to, czego szuka� jego wzrok. Przed oczami mia� tylko dachy dom�w.

Z ty�u dobieg�y go g�osy towarzyszy.

��Ch�opak nie ma nawet cienia szansy. Z�api� go i na miejscu zabij�. Albo ze�l� jeszcze dalej na wsch�d.

��A stamt�d nigdy ju� si� nie wyrwie. Ju� go wi�cej nie zobaczymy.

��Sk�d wiecie, �e uciek�? � Carfitz zdumia� si� s�ysz�c, jak obco i bezd�wi�cznie brzmi jego g�os. � Mo�e si� po prostu ukry�.

��Znikn�y wszystkie jego rzeczy. Sk�ry, nad kt�rymi pracowa�, tak�e. I hojnie pocz�stowa� si� zapasami, jakie trzymali w chacie.

��I ja dowiaduj� si� o tym dopiero teraz? � Corfitz Beck zap�on�� nag�ym gniewem.

��S�dzili�my, �e ju� wiesz.

Kopniakiem otworzy� drzwi i wyszed� na dw�r. Min�� stra�nika, stoj�cego tu zawsze, i szed�, p�ki nie znalaz� si� mi�dzy domami w miejscu, z kt�rego mo�na by�o zobaczy� nieco wi�cej � nawet skrawek stepu rozci�gaj�cego si� na po�udniu. Przystan��. Zdawa� sobie spraw�, �e gwa�towna z�o�� nie by�a skierowana ku towarzyszom.

Po chwili wzburzenie nieco ust�pi�o i Corfitz zacz�� rozmy�la�.

Ch�opi�ca mi�o�� Nie�mia�e, ostro�ne zakochanie, mo�e pierwsze w �yciu� Podarunek, owoc wielu dni i godzin pracy, czu�o�ci i troski. A ja�! Jak ja go nazwa�em? Synem mojej s�u��cej? M�odego Vendela, kt�ry by� przecie� kim� o wiele wi�cej ni� tylko moim pucybutem?! Przez osiem lat by� mi towarzyszem, uratowa� mi �ycie, i to nie raz� Och, m�j Bo�e!

Owszem, mia�em racj�, �e powiedzia�em mu prawd�, Ale nie w taki spos�b, nie tak obcesowo i brutalnie! On przecie� nie m�g� wiedzie�, �e Maria jest moja. To prawda, by�em oburzony, zazdrosny i chcia�em broni� czci kobiety, my�la�em tylko o dobru Marii i swoim w�asnym. Ale to wcale nie usprawiedliwia takiego zachowania. Bo�e, co teraz pocz��?

Szukanie go jest nie do pomy�lenia, nie wydostan� si� nawet z miasta. Je�li nie wytropi� go psy, to w jaki spos�b ja m�g�bym go znale��?

Jego matka, kt�rej solennie przyrzek�em dba� i pilnowa� syna� Niedu�ego trzynastolatka o rozpromienionych szcz�ciem oczach. Tak si� cieszy�, kiedy wyruszy� wraz ze mn��

Nie, nie mog� o tym my�le�!

Nagle jego gniew zwr�ci� si� przeciwko Marii. Czy� nie mog�a po prostu przyj�� ofiarowanej sobie sakiewki? Dlaczego za wszelk� cen� pragn�a j� zwr�ci� i jeszcze bardziej zrani� ch�opca?

Zarzut by� jednak nies�uszny. Maria by�a tak samo m�oda i dziecinna jak Vendel. Nie potrafi�a wybrn�� z trudnej sytuacji. To on, Corfitz, powinien wykaza� si� dojrza�o�ci�

I w�a�nie on zniszczy� wszystko, tak jak gniecie si� papier, na kt�rym namalowano delikatn� akwarel�.

A wystarczy�o przyj�� do Vendela, �yczliwie i spokojnie wyja�ni� mu, jak si� sprawy maj�, zapewni� o nadal trwaj�cej przyja�ni jego w�asnej i Marii. Mogliby wtedy obr�ci� ca�� spraw� w �art, nie rani�c si� wzajemnie. Cho� z pewno�ci� zabola�oby to ch�opaka� Zwykle tak bywa, gdy mi�o�� legnie w gruzach. To normalne, ale jego, Corfitza, obowi�zkiem by�oby w�wczas ukoi� b�l ch�opca.

A on zada� mu cios, kt�ry nawet dojrza�ego m�czyzn� m�g� popchn�� do nie przemy�lanych dzia�a�.

Corfitz Beck uni�s� g�ow� i spojrza� w jasne wieczorne niebo zawieszone nad bezkresn� syberyjsk� r�wnin�.

��Bo�e � szepn��. � �wi�ty Ojcze, nie opuszczaj ch�opca! Pozw�l, bym kiedy� m�g� b�aga� go o wybaczenie!

Trzeciego dnia podr�y rzek� Vendel napotka� wiele �odzi du�ych i ma�ych. Nikt jednak nie zdawa� si� �ywi� wobec niego jakichkolwiek podejrze�. Ludzie nastawieni byli przyja�nie, pozdrawiali go weso�o, tak jak wita si� dobrego kompana. Bezustannie co� do niego wo�ali. Vendel na og� nie rozumia� z tego ani s�owa, ale zawsze stara� si� odpowiada� r�wnie beztrosko.

Coraz g�ciej pojawia�y si� osady. Wi�kszo�� z nich roz�o�y�a si� na wschodnim brzegu, nimi nie by� wi�c zainteresowany. I nie mia� te� ochoty schodzi� na l�d, w ��dce czu� si� najlepiej, cho� teraz cz�sto musia� wylewa� z niej wod�.

S�ysz�c rosyjski j�zyk dochodz�cy z przep�ywaj�cej w pobli�u �odzi, zapyta�, czy wkr�tce dotrze do Samarowej. Pokiwali g�owami twierdz�co i powiedzieli; �tak, nied�ugo�, lecz niestety nie uzyska� �adnych bardziej precyzyjnych informacji.

Vendel liczy�, �e z Samarowej jest jaka� droga prowadz�ca na zach�d przez Ural. Przekonany by�, �e nale�y trzyma� si� szlak�w. �aden cz�owiek przy zdrowych zmys�ach nie zapu�ci�by si� samotny i nie uzbrojony w tajg�, w kt�rej w ci�gu paru godzin mo�na si� ca�kiem zgubi�.

Na ile m�g�, stara� si� oszcz�dza� jedzenie. Nie wiedzia�, kiedy b�dzie mia� mo�liwo�� uzupe�nienia zapas�w. Droga zdawa�a si� nie mie� ko�ca. By zaspokoi� najgorszy g��d, pi� wod� z Irtyszu.

Cho� s�o�ce pali�o, czu�, �e w cieniu zrobi�o si� o wiele ch�odniej. Bez w�tpienia kierowa� si� na p�noc. Noc z pewno�ci� b�dzie zimna.

B�ogos�awione sk�ry! Jak dobrze, �e zabra� je ze sob�.

P�nym wieczorem zorientowa� si�, �e dop�ywa do wi�kszej miejscowo�ci. Na wodzie coraz wi�cej by�o rybak�w i zastawionych wzd�u� brzeg�w sieci, w�r�d drzew coraz g�ciej sta�y sto�kowate domostwa Wogu��w.

Najpierw ujrza� ko�cieln� wie��, a p�niej daleko, daleko przed sob� miasto � Samarow�.

Z piersi wyrwa�o mu si� westchnienie zawodu. Samarowa le�a�a na wschodnim brzegu, a �adnego mostu nie by�o.

No c�, na zachodnim brzegu rzeki tak�e musia�y by� jakie� osiedla, nawet je�li widok na nie przes�ania� mu g�sty las.

Ale wed�ug tego, co zapami�ta�, �eglowny Irtysz ko�czy� si� w�a�nie tutaj. Wszystko jedno wi�c, jak b�dzie, i tak musi rozsta� si� z �odzi�.

Zrezygnowa� z wygodnej pozycji, jak� zajmowa� przez wi�kszo�� czasu. Przewa�nie siedzia� ze stopami zwieszonymi po obu stronach dziobu, by m�c odpycha� si� nogami od wysepek, mielizn i przedmiot�w dryfuj�cych z pr�dem. Usiad� do wiose�, got�w sterowa� ku zachodniemu brzegowi.

C� w�a�ciwie wiedzia� o Samarowej? Niewiele, musia� przyzna�. Wiedzia�, �e miasto ci�gnie si� wzd�u� rzeki, jest punktem zbornym Wogu��w i blisko spokrewnionych z nimi Ostiak�w. Ochrzczone zosta�o przez Tatar�w, kt�rzy kiedy� podbili je i utrzymali, dop�ki nie pojawili si� Rosjanie. Vendel pami�ta�, �e w�adze nie s� zadowolone z nazwy miasta i maj� zamiar j� zmieni�, ale na razie nie znaleziono jeszcze odpowiedniejszego miana.

Ostiacy tak�e byli koczownikami i przybywali do Samarowej, by handlowa� sk�rami. Zar�wno oni, jak i Wogu�owie m�wili j�zykami z grupy ugrofi�skiej, mogli si� wi�c jako� porozumie�. Ostiacy zamieszkiwali tajg� na wschodzie, Wogu�owie na zachodzie.

Ostiakom przewodzili wodzowie, ka�dy klan mia� sw�j totem; by�y to osobliwe pale z poprzecznymi belkami na g�rze, z kt�rych zwisa�y relikwie i trofea.

Nic wi�cej Vendel nie wiedzia�. Ale to i tak by�o sporo jak na Szweda mieszkaj�cego w Tobolsku. Vendel mia� umys� ch�onny i dociekliwy, co sprawi�o, �e zdoby� og�ln� orientacj� na temat �ycia i obyczaj�w tubylc�w. Zaznajomi� si� tak�e z kilkoma m�wi�cymi po rosyjsku wogulskimi my�liwymi, kt�rzy przebywali w Tobolsku, zanim nie zes�ano ich gdzie� dalej. Dok�d i dlaczego, nie wiedzia�.

Sk�d ta nag�a pustka wok� niego? Nic nie rozumiej�c, Vendel rozejrza� si� doko�a. Wzd�u� wschodniego brzegu powoli sun�� statek z �aglami. Odni�s� wra�enie, �e ci�gni�ty z brzegu porusza si� pod pr�d. Tam gdzie nurt by� silniejszy, na wodzie ani �ladu ma�ych �odzi rybackich�

Dlaczego tak nagle znikn�y?

Mocowa� si� z wios�ami, chc�c dotrze� do zachodniego brzegu, ale w wodzie co� stawia�o zaciek�y op�r. Wysi�ki okaza�y si� bezowocne; ��d� i tak trzyma�a si� samego �rodka koryta rzeki, coraz szybciej przesuwaj�c si� w kierunku rosn�cego w oczach miasta.

I nagle od do�u eksplodowa�a jaka� pot�na si�a. Szarpn�a ��deczk�, popychaj�c j� naprz�d w zawrotnym tempie. Przera�ony Vendel usi�owa� j� powstrzyma�, czu� jednak �elazny uchwyt ogromnej d�oni, kt�ra trzyma�a dno �odzi i popycha�a j� do przodu. Drewniana �upina p�dzi�a jakby wsysana w ogromn� gardziel i cho� Vendel z ca�ych si� stara� si� j� powstrzyma�, na nic si� to nie zda�o.

Irtysz jest �eglowny do Samarowej�

Wodospad, tutaj? To niemo�liwe, pomy�la�, kiedy ��d� odwr�ci�a si� bokiem, a potem dziobem w stron� brzegu. Uda�o mu si� wreszcie ustawi� j� we w�a�ciwym kierunku i w�wczas szybko zerkn�� przez rami�.

Przecie� tutaj okolica jest p�aska jak nale�nik!

I wtedy zobaczy�.

Woda, ogromna, szeroka niczym morze, ��czy�a si� od wschodu z Irtyszem. By�a to najwi�ksza rzeka, jak� Vendel kiedykolwiek widzia�, a widzia� niema�o po drodze z Prus Zachodnich na Syberi�.

Przygl�da� si� okolicy z rosn�cym przera�eniem, podczas gdy jego ��deczka, ta�cz�c po powierzchni niby skorupka orzecha, po�egna�a Irtysz i wyp�yn�a na wody majestatycznego olbrzyma, nieub�aganie kieruj�c si� ku p�nocy.

A wi�c to tak, Irtysz ko�czy� sw�j bieg ko�o Sarnarowej. Ale jak nazywa si� rzeka, z kt�r� si� zlewa�?

Tego Vendel nie wiedzia�. Nie zdawa� sobie sprawy, �e znalaz� si� na wodach jednej z najwi�kszych rzek �wiata, Obu, kt�ra wyp�ywa z g�r A�taj i po drodze przez Syberi� zbiera w sobie wody wielu innych rzek, a najwi�ksz� z nich jest w�a�nie Irtysz. Mo�na sobie wyobrazi�, jak wielki jest Ob, je�li Irtysz wydaje si� przy nim ledwie strumykiem.

Ze �ci�ni�tym gard�em patrzy� Vendel, jak Samarowa niknie za jego plecami, a on w swej �upince nie ma �adnych szans, by przybi� do brzegu.

Spostrzeg�, �e po zachodniej stronie wzd�u� brzegu sun� ci�kie barki. Zrozpaczony wo�a� a pomoc, ale jego g�os rozp�yn�� si� w�r�d huku zlewaj�cych si� w�d dw�ch gigant�w.

By� mo�e ich zetkni�cie nie zawsze jest tak gwa�towne, ale by�o wczesne lato, w�a�ciwie syberyjska wiosna, i wszystkie rzeki p�yn�y bystrzej ni� zazwyczaj.

Bezradny patrzy� na zn�w rozpo�cieraj�ce si� wok� pustkowie.

Obem ��dka p�yn�a �wawiej, coraz wi�c bardziej oddala� si� Vendel od Samarowej i wszelkich zamieszkanych przez cz�owieka okolic.

Wydawa�o si�, �e s�o�ce nie ma ochoty zachodzi�. Obydwu brzeg�w rzeki strzeg�a milcz�ca tajga. Vendel opatuli� si� w sk�ry i u�o�y� do snu.

Oczy jednak zapatrzy�y si� w jasn� noc, a chocia� pozostawa�y suche, odbija�a si� w nich samotno��. Teraz o przysz�o�ci nie wiedzia� absolutnie nic. Samarowa by�a nadziej�, kt�rej tak bezpodstawnie si� trzyma�. Nie wiedzia�, dok�d zmierza, ani w jaki spos�b kiedykolwiek zdo�a zej�� na brzeg owej szerokiej na mile rzeki, kt�rej wody nieub�aganie nios�y go coraz dalej i dalej.

Mija� czas. Pierwszego dnia na Obie Vendel siedzia� czujny, z napi�ciem wypatruj�c drogi wiod�cej na zach�d. Musia� j� przecie� odnale��! Coraz cz�ciej jednak nawiedza�a go my�l, �e tak daleko nie dotar� �aden cz�owiek.

Drugiego dnia podj�� desperack� decyzj�.

Noc by�a bardzo zimna, a to z�a wr�ba. Musia� przyzna�, �e p�ynie stanowczo za daleko ku p�nocy. Tajga wyst�powa�a ju� teraz rzadziej, rozdziela�y j� d�ugie mokrad�a. Na spokojniejszym odcinku rzeki, wios�uj�c ze wszystkich si�, skierowa� si� ku zachodniemu brzegowi. Las nie by� tu taki g�sty, postanowi� zaryzykowa�. Musi przedosta� si� ku Uralowi, zanim b�dzie za p�no!

Zn�w zebra� wszystko, co posiada�, w w�ze�ek, przyjrza� si� bardzo ju� uszczuplonym zapasom jedzenia i po�egna� z �odzi�, kt�ra nios�a go tak wiernie. Prawdziwym smutkiem nape�ni� go widok opuszczonej na brzegu rzeki drewnianej �upinki.

Tak rozpocz�a si� jego daleka wyprawa w nieznane.

I jeszcze pr�dzej si� sko�czy�a�

Nie posun�� si� dalej ni� p� godziny drogi w g��b iglasto-li�ciastego lasu, gdy nagle stan��, czuj�c bicie serca, kt�re omal nie wyskoczy�o mu z piersi.

Przed sob� us�ysza� co�, czego nie da�o si� pomyli� z niczym innym: warczenie du�ego drapie�nego zwierz�cia.

Vendel nie waha� si� d�u�ej ni� sekund�. Poganiany cichymi krokami, biegiem rzuci� si� na powr�t ku rzece, przedzieraj�c si� przez zaro�la i z trudem chwytaj�c oddech.

Nie mia� zamiaru zatrzymywa� si�, by sprawdzi�, czy rzeczywi�cie jest �cigany.

Bo�e, kr�ci si� chyba w k�ko? Rzeka, gdzie rzeka? A je�li nawet do niej dotrze, to jak odnajdzie ��d�?

Got�w ju� by� rzuci� si� w wod� i p�yn��, je�li oka�e si�, �e wyjdzie na brzeg w niew�a�ciwym miejscu.

�wiszcza�o mu w p�ucach. Zdawa� sobie spraw�, �e ju� zbyt d�ugo �le si� od�ywia�. Kolana ugina�y si� pod nim, potyka� si�, przewraca�, chwilami czo�ga� na czworakach, ale co tchu w piersiach par� do przodu.

Las przerzedza� si�, pokaza�o si� otwarte niebo. Rzeka?

Tak, tam by�a rzeka! I nie musia� wcale daleko i�� wzd�u� brzegu, nie opodal zobaczy� ��d�, czekaj�c� na niego na piasku.

Jak�e m�g� opu�ci� tak drogiego przyjaciela? A gdyby nie wr�ci�? ��dka sta�aby tak, porzucona, p�ki by nie zgni�a. Czu� si� wstr�tnie, jak zdrajca.

Ostatni odcinek przeby� na kolanach, przekonany, �e w ka�dej chwili mo�e zosta� zaatakowany od ty�u. Z trudem pchn�� ��d�, wrzuci� do �rodka sw�j w�ze�ek, niezgrabnie wskoczy� w �lad za nim i odbi� od brzegu.

By� uratowany! Odwa�y� si� nawet obejrze�, by sprawdzi�, jakie to zwierz� go goni�o.

Brzeg jednak by� pusty. Najpewniej te� nic nie pr�bowa�o go schwyta�.

Ale nigdy w �yciu ju� nie o�mieli si� zapu�ci� w tajg�.

Vendel oszcz�dza� po�ywienie. Mia� zamiar zej�� na l�d, gdy tylko dostrze�e ludzkie osady, i wymieni� sk�ry na jedzenie. Nigdzie jednak nie zauwa�a� �lad�w �ycia.

W nocy marz� coraz bardziej, za to w dzie� musia� chroni� spalon� s�o�cem sk�r�. Smarowa� j� cieniutkim kawa�eczkiem t�uszczu, kt�ry uprzednio odci�� od suszonego mi�sa. T�uszcz moczy� w wodzie, by o zmi�kczy�.

Z up�ywem dni znika�a tajga. Wok� Vendela roztacza� si� teraz przera�aj�co pi�kny, cho� jakby chory r�wninny krajobraz. Ziemia by�a odrobin� pofa�dowana, pokryta niskim, delikatnym mchem. Kamienisty, ja�owy i niego�cinny teren.

S�o�ce przesta�o ju� zachodzi�, ale mimo to zimno stawa�o si� coraz bardziej dotkliwe. Noc� dokucza� Vendelowi lodowaty powiew. Wody Obu p�yn�y teraz tak powoli, �e ch�opak przez ca�y czas musia� wios�owa�. Wiele by�o wysepek i podwodnych pr�d�w, czasami z trudem udawa�o si� okre�li�, kt�r�dy p�ynie g��wny nurt. Nie spotyka� ju� �odzi, nie widzia� te� �adnych osad ludzkich. Pewnego dnia dostrzeg� na brzegu opuszczone sanie, zrobione z brzozowych pni. Podp�yn��, pe�en nadziei, ale wida� by�o wyra�nie, �e musia�y le�e� tam ju� od lat. Rozczarowanie by�o tak wielkie, �e wybuchn�� p�aczem.

Zastanawia� si�, czy starczy mu odwagi, by zag��bi� si� w t� osobliw� krain�, budz�c� tak wielkie przera�enie. Tu przecie� nie mog�o zaskoczy� go �adne zwierz�!

Tak mu si� wydawa�o.

Noc� nagle si� przebudzi�. Z pustkowia r�wniny dobieg�o go przeci�g�e wycie, dobywaj�ce si� najpierw z jednego, a potem z wielu g�odnych garde�.

Wilki.

Vendel st�umi� p�acz i odm�wi� modlitw�. Uwa�a�, �e nikt nie mo�e by� bardziej opuszczony ni� on.

Nazajutrz zn�w ogl�da� bezkresn� krain� pokrytych mchem i porostami kamieni. Vendel nie zna� nazwy tego �wiata zimna i pustki. Nie wiedzia�, �e patrzy na tundr�.

My�la� tylko o jednym: jak najpr�dzej musi zej�� na l�d, sko�czy�o si� bowiem jedzenie. Raz uda�o mu si� z�owi� ryb� na haczyk, zmusi� si�, by zje�� j� na surowo. Nast�pnego dnia jednak haczyk zapl�ta� si� w rzeczne wodorosty.

Kt�rego� ranka w oddali ujrza� co� bia�ego. Z pocz�tku nie m�g� poj��, co to jest, w �rodku �ata. Wkr�tce jednak musia� spojrze� prawdzie w oczy � to �nieg albo l�d. Z czasem przyzwyczai� si� do �niegu�

O samej wodzie cz�owiek d�ugo nie wy�yje. Przyszed� dzie�, kiedy Vendel nie mia� ju� si� wios�owa�.

Musz� zej�� na l�d, pomy�la� oszo�omiony. Odwr�ci� g�ow� i zobaczy� wielki kawa� lodu, niemal lodow� g�r�, dryfuj�c� po wodzie.

Ostatkiem si� uda�o mu si� skierowa� dzi�b ku brzegowi. Zachodniemu, na tyle by� w stanie jeszcze my�le�. Zesztywnia�ymi od zimna wczesnego poranka d�o�mi porusza� wios�ami, kieruj�c si� ku brzegowi. Zaraz za niewielkim wzniesieniem kry�a si� ma�a zatoczka. Nie wiedzia�, czy wzniesienie to ziemia, czy l�d, by�o mu wszystko jedno. Jednostajnie, z wysi�kiem posuwa� si� do przodu.

Mog� zastawi� sieci, my�la� na wp� przytomnie. Zapomnia�, �e pr�bowa� ju� to robi� na Irtyszu i straci� sie�. Dlaczego wcze�niej na to nie wpad�em?

Pomys� ten da� mu jednak now� nadziej�, a co za tym idzie, wi�cej si�. Uda�o mu si� wp�yn�� do zatoczki i z mozo�em wyci�gn�� ��d� na l�d.

Os�abiony i skostnia�y z zimna wst�pi� na wiecznie zmarzni�t� ziemi� tundry. Nat�y� wzrok. Wydawa�o mu si�, �e widzi na ziemi traw�, niewielkie k�pki o kr�tkich �d�b�ach, z male�kimi koszyczkami bia�ych kwiat�w. Odwr�ci� sw�j obola�y kark i omi�t� spojrzeniem rozci�gaj�c� si� przed nim przestrze�. Tam w g��bi zatoki, mi�dzy kamieniami� czy to nie bawe�na b�otna?

I� i� tam dalej, w cieniu wielkich g�az�w? Czy to nie brzozowy pie�, odarty z ga��zi, �ci�ty?

Nie �mia� podej�� bli�ej, by to sprawdzi�, zbyt dobrze mia� w pami�ci sanie, kt�re widzia� niedawno. Ile mog�y mie� lat? Mo�e jaki� nieszcz�nik, tak jak on sam, zszed� tu na l�d dawno, dawno temu i zr�ba� t� brzoz�? Chocia� nie, musia� przywie�� pie� ze sob�, tutaj nie ros�y ju� brzozy.

S�o�ce grza�o mocniej, poczu� jego zdradliwe ciep�o, przeci�gn�� si�. Nag�y ruch sprawi�, �e zakr�ci�o mu si� w g�owie, wszystko doko�a zawirowa�o. My�li zacz�y si� k��bi�. Musz� znale�� sie�. Na�apa� ryb! Jaka cudna, jaka mi�kka jest ta trawa. Tylko troch� na niej odpoczn�. Ca�y zesztywnia�em od siedzenia w �odzi.

Odpoczn� tylko przez chwil�

W tej opuszczonej przez Boga krainie wola Vendela przesta�a ju� mie� jakiekolwiek znaczenie. Decydowa�o jego wycie�czone cia�o. Osun�� si� na traw� i mi�osierne omdlenie zd�awi�o dojmuj�cy g��d.

To by� niezwyk�y sen.

��Habi � wo�a� kto�. � Habi, habi!

Wiedzia�, �e znajduje si� w kr�lestwie �mierci, cho� dostrzega� tylko mglisty p�mrok. Ale� tak, teraz widzia� tak�e demony. Niedu�e, ciemne, poro�ni�te futrem.

Vendel opiera� si�. Nie chcia� umiera�. Ale demony tarmosi�y go i potrz�sa�y, szarpa�y sk�r�, ci�gn�y za w�osy i ubranie, szepta�y i mamrota�y.

Zn�w poch�on�a go ciemno��. Teraz ju� umar�em, pomy�la�.

Matka�

Jej pi�kne, dobre oczy� Gdzie jeste�, mamo? Tw�j syn ci� potrzebuje.

A potem nie pami�ta� ju� nic.

Wok� niego rozbrzmiewa� �miech i chichot. Czyje� palce ci�gn�y go za w�osy, oplata�y je wok� d�oni, skuba�y. Wyczu� nachylone twarze i nosy obw�chuj�ce jego g�ow�.

W szczebiotliwym szepcie powtarza�y si� dwa s�owa: habi i jala.

Drgn��. Jaka� r�ka wsun�a si� pod rubaszk�, maca�a, jakby czego� szukaj�c.

Poruszy� si�, usi�owa� odsun�� si� od d�oni, pr�bowa� otworzy� oczy.

Us�ysza� kr�tkie okrzyki strachu zmieszanego z zadowoleniem i oddalaj�ce si� lekkie kroki.

Najwyra�niej zosta� sam.

Jednak po chwili zn�w dobieg� go st�umiony chichot. Ciekawo�� okaza�a si� silniejsza od przera�enia. Szczebiot wyra�nie si� zbli�a�. Zaraz poczu� lekki jak pi�rka dotyk d�oni i mi�kkie futra na twarzy.

Vendel otworzy� oczy.

Rozleg�o si� jednog�o�ne, pe�ne uniesienia �aaach� wypowiadane szeptem, i czyj� palec ostro�nie pr�bowa� dotkn�� jego oczu. Zdecydowanie odsun�� jak�� r�k�.

Ponowny krzyk. I zn�w zarzucono na� sk�ry. Uni�s� si� na �okciach.

��Nie! � zawo�a� ochryp�ym g�osem. � Pom�cie mi! Nie odchod�cie!

Gromadka dziewcz�t przystan�a. Wpatrywa�y si� we� oniemia�e. Sk�d mia�y zna� szwedzki?

Spr�bowa� jeszcze raz, po rosyjsku.

��Po�a�sta! Go�odno!

Oczywi�cie nie zna�y te� rosyjskiego. Vendel spr�bowa� wi�c wogulskiego s�owa �g�odny�, tego bowiem nauczy� si� w Tobolsku. Wogulscy my�liwi zawsze prosili a jedzenie. Ale dziewcz�ta, by�o ich pi��, �licznych, od st�p do g��w odzianych w futra, zdawa�y si� nadal go nie pojmowa�. Podesz�y jednak bli�ej.

Niedu�e, o b�yszcz�cych oczach i szerokim u�miechu, w strojach pozszywanych z jasnych i ciemnych kawa�k�w sk�ry, tworz�cych pi�kny wz�r. Mia�y szybkie ruchy, wygl�da�y na weso�e i beztroskie. Vendel uzna� je za czaruj�ce.

Nie wszystkie by�y jednakowo �liczne, ale czy wszyscy Skandynawowie s� r�wnie �adni? W ka�dej rasie wyst�puj� r�nice. Dziewcz�ta by�y drobne, zgrabne i niezwykle poci�gaj�ce, cho� twarze niekt�rych mo�na by uzna� za zbyt szerokie. Vendel zachwyci� si� szczeg�lnie ich brwiami, kt�re jakby w rozmarzeniu wznosi�y si� do g�ry niczym skrzyd�a mew.

Ukl�k�y doko�a niego, chichocz�c nieprzerwanie, op�tane ciekawo�ci�, a jednocze�nie zachowuj�ce pe�en szacunku dystans.

Vendel uspokoi� je u�miechem; odpowiedzia�y mu pe�nym zachwytu westchnieniem. I zn�w zacz�y szepta� co� w kompletnie niezrozumia�ym dla niego j�zyku.

Vendel dotar� do krainy Jurat�w u uj�cia Obu. L�d, kt�ry widzia� na rzece, znajdowa� si� ju� w przybrze�nej cz�ci Zatoki Obskiej nale��cej do Morza Karskiego, stanowi�cego z kolei cz�� Lodowatego Oceanu P�nocnego. On, co prawda, o niczym takim nie wiedzia�, przypuszcza� tylko, �e zapu�ci� si� tak daleko na p�noc, jak tylko m�g� dotrze� cz�owiek. Znalaz� si� u nasady p�wyspu Jamal, zamieszkanego przez Jurat�w. Juraci to plemi� z ludu Samojed�w, nazywaj�cych siebie samych Nie�cami, �ludzkimi istotami�. Ju� z tego okre�lenia mo�na wnioskowa�, �e ich jedynym towarzystwem przez ca�e stulecia by�y zwierz�ta. S�owo �habi, kt�re s�ysza� znaczy�o �obcy cz�owiek�.

To, �e wywar� na nich wra�enie, Vendel zrozumia� ju� ze sposobu, w jaki dotyka�y jego w�os�w.

��Jala, jala � powtarza�y uroczy�cie.

��Jala? � zapyta�.

Roze�mia�y si� na d�wi�k jego g�osu i wskazywa�y na przemian na s�o�ce i na jego w�osy.

��Jala � powiedzia�y jeszcze raz.

Por�wnywa�y jego w�osy ze s�o�cem. Zrozumia�, �e �Jala� znaczy �s�o�ce�, �jasny�, ���ty� lub co� podobnego.

Jego niebieskie oczy tak�e je zdumia�y. Rozbawi�o to Vendela. Natomiast nieszczeg�lnie spodoba�o mu si� ich zainteresowanie jego sk�r�. Koniecznie chcia�y sprawdzi�, czy jest tak samo jasna na ca�ym ciele. �agodnie, lecz zdecydowanie odsun�� r�ce przesuwaj�ce mu si� pod koszul�. Ale tym w�a�nie zdawa�y si� najbardziej zafascynowane: jedwabist� mi�kko�ci� sk�ry.

Vendel stara� si� po�o�y� temu kres.

��G�odny! � powiedzia�, poklepuj�c si� r�k� po brzuchu. Za pomoc� gest�w chcia� im przekaza�, �e marzy o jedzeniu.

Nareszcie zrozumia�y. Dwie z nich otrzyma�y polecenie i pobieg�y za wzniesienie. Dostrzeg� teraz, �e pag�rek rzeczywi�cie by� �niegiem i lodem. Ca�� tundr� rozci�gaj�c� si� na po�udnie za nimi pokrywa�a cieniutka warstewka lodu i tylko tutaj, w ma�ej zatoczce, by�o zaciszniej: ros�a trawa, bawe�na b�otna i drobne strz�piaste kwiatki. Zrozumia� te�, �e musia�o no by� miejsce, kt�re dziewcz�ta od czasu do czasu odwiedza�y. Teraz, kiedy nie by� ju� tak nieprzytomnie zm�czony jak w chwili, gdy tu przyby�, dojrza� wok� wiele oznak bytno�ci ludzi.

Gdy odwr�ci� g�ow�, spotka�a go kolejna niespodzianka. Ko�o jego �odzi sta�o dw�ch kr�pych m�czyzn, ogl�daj�c j� i badaj�c d�o�mi ze znawstwem. Znajdowali si� jednak za daleko, by m�g� us�ysze� ich g�osy.

Trzy dziewczyny, kt�re zosta�y przy nim, siedzia�y wpatrzone w niego z zachwytem i czeka�y na� no, w�a�nie, na co? �e zacznie robi� czarodziejskie sztuczki? U�miechn�� si� do nich przyja�nie i one tak�e zaraz rozja�ni�y si� w u�miechu od ucha do ucha.

By�y cudowne! Ju� zd��y� je pokocha�, wszystkie pi��! Wys�ane gdzie� dziewcz�ta wr�ci�y, usiad�y na ziemi i poda�y tej, kt�ra sprawia�a wra�enie najstarszej, kilka kawa�k�w jedzenia nieokre�lonego rodzaju. Po�ywienie wydawa�o si� troch� szarawe, ale dla Vendela by�o niczym cudowny sen.

Zacz�y odkrawa� niewielkie kawa�eczki i troskliwie wk�ada� mu je w usta. Chcia�y go karmi� wszystkie naraz. Kiedy Vendel wzi�� do ust pierwszy kawa�ek, zadr�a�; smak niemal przyprawi� go o md�o�ci. G��d jednak dotkliwie da� mu si� we znaki, prze�kn�� wi�c kawa�ek s�oniny morsa i poprosi� o jeszcze. Pilnowa� si� jednak, by nie zje�� za du�o, jego �o��dek zbyt d�ugo pozostawa� pusty. Dziewcz�ta zdawa�y si� uszcz�liwione tym, �e mog� mu pom�c.

Vendel podzi�kowa�, m�wi�c, �e ju� si� najad�, i wsta� ostro�nie w obawie, �e zn�w zemdleje. Po�ywienie i wypoczynek zrobi�y jednak swoje.

Kiedy powoli si� podnosi�, oczy dziewcz�t rozszerza�y si� zdumieniem. Wydawa�o im si�, �e nigdy nie b�dzie mia� ko�ca, by� coraz wy�szy i wy�szy. Kiedy nareszcie wyprostowa� si� na ca�� swoj� d�ugo��, us�ysza� ich przeci�g�e, pe�ne zdumienia westchnienie. Vendel Grip by� wysoki nawet na szwedzk� miar�, jakim� wi�c wielkoludem musia� wyda� si� tutaj? Podniecone dziewcz�ta przywo�a�y m�czyzn.

Popatrzyli na niego i wybuchn�li szczerym �miechem. I oni okazali si� mali. Mieli chropowat� sk�r�, byli chyba w �rednim wieku. No, jeden, by� mo�e, nieco starszy. Vendel musia� stwierdzi�, �e ten lud pr�dko traci urok m�odo�ci w surowym klimacie. Starzeli si� szybko, sk�ra marszczy�a si� niczym kora.

��Tiici? � zapyta� starszy, ruchem d�oni wskazuj�c ubranie Vendela.

Vendel popatrzy� na niego pytaj�co. Jurat zacz�� obija� si� ramionami i udawa�; �e si� trz�sie.

��Tiici? � powt�rzy�.

Szwed zrozumia� i szybko pokiwa� g�ow�. M�czyzna wyda� polecenie jednej z dziewcz�t, kt�ra natychmiast pobieg�a za wzg�rze. Pozosta�e opowiada�y co�, przekrzykuj�c si� nawzajem. Prawdopodobnie wyja�nia�y, �e nakarmi�y Vendela. M�czy�ni pokiwali g�owami z aprobat�.

Dziewczyna wr�ci�a, nios�c futrzan� kunk�. Vendel przyj�� j� z podzi�kowaniem i spr�bowa� za�o�y�. Po d�u�szym naci�ganiu, szarpaniu i poprawianiu przez pomocne d�onie, m�g� uzna� si� za ubranego. Niestety, r�kawy si�ga�y mu ledwie do �okci, w ramionach cisn�o, a i z przodu kurtka omal nie p�k�a. Jurat-Samojedzi za�miewali si� do �ez.

Wkr�tce jednak m�czy�ni spowa�nieli i powiedzieli co�, wskazuj�c na ��d�. Vendel zrozumia�, nie wiedzia� jednak, co uczyni�, by sam zosta� zrozumiany. Rozejrza� si� doko�a. Niejasno pami�ta�, �e poprzedniego wieczoru, na wp� nieprzytomny z g�odu i wycie�czenia, ujrza� g�ry na zachodzie. Nie by� jednak w�wczas w stanie unie�� cho�by r�ki i zmieni� kierunku �odzi. Teraz zn�w widzia� g�ry. Daleko na po�udniowym zachodzie tundra wznosi�a si� ponad lini� horyzontu. Czy by� to najbardziej na p�noc wysuni�ty punkt �a�cucha Uralu? Czy mo�e to inne, nieznane mu g�ry? Wiedzia� tak rozpaczliwie ma�o. Powinien by� zebra� informacje o p�nocnych regionach jeszcze w Tobolsku, ale wtedy jego ciekawo�� kierowa�a si� wy��cznie na zach�d.

Teraz wskaza� najpierw na siebie, a p�niej na zach�d. Popatrzy� na ��d� i za pomoc� gest�w zapyta�, czy mo�e tam dotrze� wod�. M�czy�ni zrozumieli i z przej�ciem odparli, �e tego nie da si� zrobi�. Ale zaproponowali, by im towarzyszy�, bowiem oni zmierzaj� akurat w t� stron�.

Vendel kiwn�� g�ow� z wdzi�czno�ci�. Potem gestami r�k pokaza�, �e darowuje im ��d�. O to w�a�nie pytali wcze�niej.

Rozja�nili si� i energicznie przyst�pili do dzia�ania. Cisz� rozdar�y niezrozumia�e s�owa polece�. Po wielu targach tubylcy w ko�cu si� dom�wili: m�czy�ni mieli zaj�� si� �odzi�, dziewcz�ta Vendelem.

Pi�� sarenek nie mia�o nic przeciwko temu.

Ci�gn�y go i popycha�y w kierunku wzniesienia, podczas gdy m�czy�ni pospieszyli w d� na brzeg rzeki. Vendel pozwoli� si� prowadzi� dziewcz�tom. Nie mia� nic do stracenia, a wiele m�g� zyska�.

Ze szczytu wzniesienia, jak okiem si�gn��, wida� by�o tylko tundr� w ca�ej swej przera�aj�cej krasie. Ale w zacisznym miejscu, ukryte przed zawsze wiej�cym wichrem, le�a�o domostwo mieszkalne, zbudowane z opartych o siebie pni drzew, tworz�cych sto�ek i przetykanych kor�. Zastanawia� si�, czy jest to jedna z ich sta�ych budowli � dom, kt�ry sta� tu zawsze, by mieli dok�d wr�ci�, gdy nadchodzi�a odpowiednia pora roku. Nie m�g� jednak o to zapyta�, to by�o zbyt skomplikowane.

Dostrzeg� tak�e psy i sanie z cienkich pni drzew, zachwycaj�ce przepi�knym wykonaniem. Domostwo otoczone by�o wysokim, cho� rzadkim p�otem, kt�ry z pewno�ci� nie stanowi� ochrony przed wiatrem, lecz by� mo�e os�ania� przed �niegiem. A mo�e po prostu s�u�y� do zaznaczania w�asnego terytorium, jako sygna� dla innych plemion, my�la� Vendel. W zagrodzie uwi�zanych by�o tak�e kilka renifer�w.

Wynios�o�� terenu, kt�ra wydawa�a si� tu tak nie na miejscu i tak bardzo go zdumia�a, wygl�da�a niby wielki pok�ad lodu, kt�ry wydobywa� si� spod ziemi. Tundra tak�e nie by�a jednostajn�, szar� p�aszczyzn�, jak s�dzi� wcze�niej. Teraz, kiedy stan�� troch� wy�ej, zobaczy�, �e pe�no na niej mniejszych i wi�kszych pag�rk�w, wiele z nich nadal pokrytych lodem, zw�aszcza w pobli�u miejsca, w kt�rym stali. A daleko na po�udnie, gdzie zago�ci�a ju� p�na arktyczna wiosna, ziemia l�ni�a wielo�ci� barw, trwa�a istna orgia kolor�w rozmaitych gatunk�w porost�w. By� to przepi�kny, cho� jednocze�nie przygn�biaj�cy widok. Nie budzi� ju� jednak takiej grozy w Vendelu teraz, kiedy mia� towarzystwo.

Psy nie zwr�ci�y uwagi na obcego przybysza. Spokojnie le�a�y na cienkiej warstewce zlodowacia�ego �niegu. By�y to wielkie, bia�e, kud�ate stworzenia o przebieg�ych oczach, ale sprawia�y wra�enie do�� �agodnych.

Dziewcz�tom nie zamyka�y si� usta. Chwilami Vendel odnosi� wra�enie, jakby si� o co� spiera�y, ale w ko�cu m�odsze zawsze poddawa�y si� gniewnemu mruczeniu starszych. G��wnie jednak chichota�y, wszystkie uradowane i poruszone swym nieoczekiwanym �znaleziskiem�.

Wspinaczka na wzg�rze pozbawi�a Vendela si�. Nogi odmawia�y mu pos�usze�stwa. Nigdy w �yciu jeszcze nie czu� si� tak s�aby! I to teraz, kiedy mia� wok� siebie ca�� gromadk� dziewcz�t, kt�re tak bardzo go podziwia�y!

Zaproszono go do chaty przypominaj�cej raczej sza�as. By� prawie pewien, �e zastanie w niej jeszcze innych ludzi, ale dziewcz�ta by�y najwyra�niej same. �agodnie zmusi�y go, by usiad� na mi�kkich sk�rach, kt�rymi pokryta by�a pod�oga. Mia� wra�enie, jakby zapada� si� w mi�kki mech. Vendel da� wyraz swemu dobremu samopoczuciu, wzdychaj�c z zadowoleniem i u�miechaj�c si� szeroko. Musia� jednak zwalcza� ogarniaj�ce go pragnienie, by po�o�y� si� na plecach i spa�, spa�!

Najstarsza z dziewcz�t przygotowywa�a dla niego nap�j. Jednocze�nie weszli dwaj m�czy�ni.

Z napojem najwyra�niej wi�za�o si� co� zabawnego. Gwarzyli mi�dzy sob�, �artuj�c, i Vendel nie m�g� uwolni� si� od wra�enia, �e w rozmowie kryj� si� erotyczne tony.

Najstarsza dziewczyna poda�a mu naczynie. Pozostali przygl�dali mu si� z zaciekawieniem i b�yskiem weso�o�ci w oku.

Vendel zrozumia�, �e to sprawa honoru, pozostawa�o mu tylko przyj�� napitek z podzi�kowaniem.

C� to, na mi�o�� bosk�, mog�o by�? G�sta, bia�awa sfermentowana masa. Czy to dobre? Tego nie wiedzia�, nigdy bowiem nie smakowa� niczego podobnego.

Ostro�nie upi� kilka �yk�w, podni�s� oczy, kiwn�� g�ow� i u�miechn�� si�.

Wszyscy westchn�li z ulg�. P�niej m�czy�ni otrzymali jedno naczynie do podzia�u, a kobiety drugie.

Tak wiele pyta� chcia� zada�, ale co mo�na powiedzie�, gdy nie rozumie si� j�zyka rozm�wcy? Pozosta�o mu tylko jedno: u�miecha� si� �yczliwie, cho� niezbyt m�drze.

Vendel wypi� ca�y nap�j jednym haustem, by� mo�e po to, by prze�kn�� go jak najpr�dzej i nie mie� czasu na rozpoznanie smaku. Teraz zauwa�y�, �e inni ledwie maczali usta. Zaniepokoi�o go to, zw�aszcza �e zdawali si� ukrywa� jak�� tajemnic�, kt�ra niewypowiedzianie ich bawi�a.

Sprawiali wra�enie bardzo swobodnych. Zmys�owi, przez ca�y czas pos�ugiwali si� mow� cia�a, z pewno�ci� nasycon� du�� dawk� erotyzmu. Mia� wra�enie, �e bezustannie padaj� �arty na ten temat, zorientowa� si� te�, �e dotycz� przede wszystkim jego. A jednocze�nie okazywali mu pe�en czci szacunek, jak gdyby by� wy�sz� od nich istot�. Ich liczne komentarze, z kt�rych nie rozumia� ani s�owa, sprawi�y, �e zacz�� czu� si� nieswojo.

Rzeczywi�cie dzia�o si� z nim co� dziwnego. W g�owie przyjemnie mu szumia�o. Z ogromnym trudem trzyma� si� pionu. Zm�czenie. Wyczerpanie. I teraz ta nowa, osobliwa s�abo��!

Nagle z zewn�trz dobieg�o szczekanie i nawo�ywanie. Wszyscy rzucili si� do otworu wej�ciowego, droczyli si� jedno przez drugiego, ka�de chcia�o wyj�� jako pierwsze. Vendel zosta� w drzwiach, musia� si� czego� przytrzyma�. Teraz rozumia�, dlaczego nie powinien by� tak spieszy� si� z wypiciem napoju,

Po cienkiej pokrywie lodowej za ogrodzenie wjecha� samotny m�czyzna na saniach zaprz�onych w psy. Ca�a si�demka rzuci�a si� ku niemu, wo�aj�c: �habi, habi�, w podnieceniu wskazuj�c na sza�as, a witaj�ce psy czyni�y i�cie piekieln� wrzaw�. Vendel wr�ci� do pomieszczenia i czeka�.

Zaraz za nim przysz�y dziewcz�ta z rozgwie�d�onymi oczami. Zach�ca�y nowo przyby�ego, by wszed� do �rodka.

Powoli wkroczy� do sza�asu.

I tak Vendel po raz pierwszy ujrza� Irovara.

Bez w�tpienia by� dla pozosta�ych autorytetem. Mocno zbudowany, w nieokre�lonym wieku, lecz nie ca�kiem m�ody, o spokojnych oczach, kt�re sko�ne powieki zas�ania�y tak, �e wida� by�o tylko niedu�y ich fragment. U�miechn�� si� do Vendela przyja�nie, jakby dodaj�c mu odwagi.

��Russkij?

Dzi�ki Bogu, nareszcie kto� mnie zrozumie, pomy�la� Vendel.

��Niet. Szwiedskij

M�czyzna zaduma� si� nad t� informacj�. Najwyra�niej s�owo �szwedzki� nie by�o mu znane.

��Wy goworitie po russki? � zapyta� Vendel.

��Da � odpar� nowo przyby�y. By�o w tym troch� przesady, ale radzi� sobie na tyle, by si� porozumie�. Mniej wi�cej tak jak Vendel. Dla obu z nich rosyjski by� obcym j�zykiem. � Workuta. Niewola. Trzy lata � doda�.

Pokaza� nadgarstki, na kt�rych widnia�y grube blizny po kajdanach. Vendel musia� przyzna�, �e Szwedzi mimo wszystko traktowani byli w obozie jenieckim z pewnym szacunkiem. Za tymi lud�mi natomiast nie sta�o �adne mocarstwo. Mo�na si� by�o odnosi� do nich jak najgorzej bez obawy o konsekwencje.

Odpar� natychmiast, �e on tak�e by� je�cem u Rosjan przez sze�� d�ugich lat, ale zdo�a� uciec Irtyszem i jeszcze jedn� wielk� rzek� a� tutaj.

��To Ob � wyja�ni� m�czyzna. Nast�pnie wskaza� palcem na siebie i powiedzia�, �e nazywa si� Irovac.

��Vendel � odpar� Szwed, wskazuj�c na siebie. W tym momencie by� ju� kompletnie oszo�omiony i widzia� w sza�asie ca�e gromady niedu�ych Jurat�w.

��Vendel � powt�rzy�y ch�rem dziewcz�ta i zachichota�y rozradowane.

Irovac wypowiedzia� imiona wszystkich po kolei, a Vendel natychmiast je zapomnia�.

Poprosi�, by pozwolono mu usi���, z u�miechem wskazuj�c na opr�nione przez siebie naczynie.

Irovar powiedzia� co� ostro do pozosta�ych, a na ich twarzach natychmiast odmalowa�o si� poczucie winy.

��To sfermentowane kobyle mleko � wyja�ni� Irovar. � Trzeba z tym uwa�a�.

��Konie, tutaj? � zdumia� si� Vendel.

��Nie, zdobywamy mleko w zimowym obozie, w lasach, bardziej na po�udnie. Teraz zmierzamy do naszego letniego obozu.

A wi�c by�o tak, jak przypuszcza� Vendel.

��Musz� jecha� na zach�d � t�umaczy�. � Do domu, do mego kraju, Szwecji. Nie mia�em zamiaru wyprawia� si� tak daleko na p�noc, ale nie by�o innej drogi.

Irovar pokiwa� g�ow�. Wszyscy ju� teraz siedzieli, dziewcz�ta ciasnym wianuszkiem otoczy�y Vendela, przez ca�y czas ci�gn�c go za ubranie i zagl�daj�c mu w oczy.

��Nie uda�oby ci si� uciec na zach�d przez tajg� � orzek� Irovar. � Tam czyhaj� tysi�ce niebezpiecze�stw. Jed� z nami, zmierzamy teraz na zach�d, ku wybrze�om Morza Karskiego. P�niej zobaczymy.

To by�o jakie� wyj�cie, najlepsze, jakie Vendel by� w stanie wymy�li� w takim stanie oszo�omienia. Do�wiadczy� te� samotno�ci i wcale go ju� nie poci�ga�a.

Vendel rozpaczliwie stara� si� nad��y� za nie najlepszym rosyjskim Irovara, jednocze�nie zachowuj�c mo�liwie inteligentny wyraz twarzy, ale to wcale nie by�o �atwe. Przez ca�y czas walczy� ze snem, a jego najgor�tszym pragnieniem by�o podda� si� ogarniaj�cej go chybotliwej s�abo�ci.

��Dobrze, �e przyby�e� � rzek� Irovar, kiedy podano mu co� do jedzenia i picia. � Potrzebny nam m�czyzna, kt�ry by nam pom�g� z naszymi kobietami.

Vendel w jednej chwili oprzytomnia�.

��Co takiego?

��Przed dwoma laty mieli�my ci�k� zim�. Wi�kszo�� Nie�c�w zgin�a podczas polowania na foki. Mamy wi�c zbyt wiele kobiet bez m�czyzn. Ka�dy z tych dwu, kt�rych tu widzisz, ma cztery �ony. Z dziewcz�t �adna nie ma m�a, a my nie jeste�my w stanie zaspokoi� ich potrzeb.

Vendel wpatrywa� si� w Irovara, chc�c si� upewni�, czy m�wi powa�nie. Wszystko jednak na to wskazywa�o.

Zanim zd��y� otrz�sn�� si� ze zdumienia, Irovar ci�gn�� dalej:

��S�ysz�, �e podarowa�e� nam ��d�. Dzi�kujemy ci za to. My, m�czy�ni, przeci�gniemy j� teraz l�dem a� do Morza Karskiego. Dziewcz�ta zajm� si� tob�. Widz�, �e dzisiejszej nocy b�dziesz potrzebowa� snu, ale kiedy odzyskasz si�y, daj im to, co b�dziesz w stanie da�. Wy�wiadczysz nam tym wielk� przys�ug�.

��Ale�

Dobry Bo�e! Vendel by� przera�ony. Chcia� jak najostrzej zaprotestowa�, rozumia� jednak, �e odmowa mog�aby zosta� uznana za wyraz pogardy z jego strony. Irovar siedzia� z szerokim u�miechem na ustach, oczekuj�c podzi�kowa� za tak wspania�omy�ln� propozycj�.

Szwed bezradnie spogl�da� na dziewcz�ta, podczas gdy Irovar wyja�nia� im, o czym w�a�nie rozmawiali, czyni�c przy tym ostrzegawczy ruch d�oni�. Prawdopodobnie nakazywa�, by tej pierwszej nocy zostawi�y go w spokoju.

By�y �liczne, to prawda, ale c� Vendel o nich wiedzia�? Choroby? Nie, raczej nie, �y�y w ca�kowitej izolacji od �wiata. Brud? Futrzane stroje zdawa�y si� przyszyte do sk�ry. Prawdopodobnie nosi�y je przez okr�g�y rok. A on nigdy jeszcze nie dotkn�� kobiety, z wielkim szacunkiem odnosz�c si� do ca�ego niewie�ciego rodu.

Ogarnia�a go coraz wi�ksza panika.

Dziewcz�ta spogl�da�y na niego otwarcie i nie�mia�o zarazem. Widzia�y w nim kogo� na kszta�t Boga, obc� istot� wy�szego rz�du, i ju� radowa�y si� na my�l o tym, co mia�o nadej��. S�dz�c z ich spojrze�, mog�y mie� wielkie trudno�ci z zachowaniem spokoju tej nocy.

Pr�bowa� si� wym�wi�.

��Dzi�kuj� wam wszystkim za t� wspania�� propozycj�. Powiedz im, �e z rado�ci� uczyni�, co tylko b�d� m�g�. Uprzed� jednak, �e odby�em m�cz�c� podr� po ci�kich latach niewoli i �e moje cia�o jest s�abe i wyniszczone. Musz� wi�c da� mi nieco czasu, nie oczekiwa� zbyt wiele na pocz�tku.

Irovar przekaza� im s�owa Vendela, dziewcz�ta roze�mia�y si� zadowolone. Powiedzia�y co�, a Irovar przet�umaczy�:

��Obiecuj� dba� o ciebie i piel�gnowa�, by� wkr�tce odzyska� swoj� m�sko��.

Vendel obla� si� rumie�cem.

Dziewcz�ta przysun�y si� jeszcze bli�ej niego. Zn�w poczu� na ciele delikatne, ukradkowe uszczypni�cia.

Irovar wyja�nia�:

��Struktura rodziny w naszym plemieniu jest w�a�ciwie sta�a. M�czyzna jest jej g�ow�, a ka�dy r�d tworzy odr�bny klan. Ma w�asne domostwo. Ma��e�stwa mi�dzy osobami blisko spokrewnionymi s� zakazane. Po tamtym nieszcz�liwym wypadku konieczno�� zmusi�a nas jednak, by zmieni� dawny porz�dek. W�a�nie zakaz zawierania ma��e�stw w obr�bie tego samego rodu szczeg�lnie utrudnia sytuacj� samotnych kobiet. Nie ma m�czyzn, spo�r�d kt�rych mog�yby wybiera�. Tym dw�m tutaj nie wolno nawet tkn�� tych dziewcz�t, s� zbyt blisko spokrewnieni. Prosz�, by� okaza� nam wyrozumia�o��.

Vendel skin�� g�ow�.

��A ty sam, Irovarze? Ile masz �on?

��Tylko jedn�. I nie zamierzam mie� ich wi�cej. Wkr�tce zrozumiesz, dlaczego. Ale wygl�dasz do�� blado. Z tym napojem trzeba uwa�a�, niem�drze by�o ze strony moich przyjaci� ugo�ci� ci� nim bez ostrze�enia. Chod�, wyjdziemy na troch�.

Vendel przyj�� t� propozycj� z wdzi�czno�ci�. Irovar dyskretnie go podtrzyma�.

�wie�y wiatr znad Oceanu Lodowatego uczyni� cuda z biedn�, zamroczon� g�ow� Vendela. Ch�opak przez chwil� sta�, rozgl�daj�c si� doko�a.

��Nie bardzo jeszcze mog� poj�� to wszystko � rzek� do Irovara. � Jestem wolny, i, co wi�cej, ocalony, dzi�ki wam! W jaki spos�b b�d� m�g� si� wam odwdzi�czy�?

Nieostro�ne s�owa, po�a�owa� ich od razu. Wiedzia�, �e najlepiej wyrazi sw� wdzi�czno��, �zajmuj�c si� ich dziewcz�tami. Zadr�a� na sam� my�l o tym. Jak dot�d zachowa� niewinno�� i tak bardzo pragn�� szanowa� kobiety!

Irovar tylko si� u�miechn��.

Vendel popatrzy� na po�udniowy zach�d, tam gdzie w oddali majaczy�y wierzcho�ki g�r,

��Ural?

Nie od razu otrzyma� odpowied�. Mia� wra�enie, �e wszyscy si� przed ni� wzbraniaj�.

��Wowa � mrukn�� jeden z m�czyzn, a kto� uczyni� gest najwyra�niej maj�cy zwi�zek z wierzeniami.

W ko�cu Irovar rzek� niech�tnie:

��Wowa oznacza z�o. Oni si� myl�, nie t� g�r� maj� na my�li, ale mimo wszystko jest w tym troch� racji. W tamtej stronie le�y nasze przekle�stwo, dlatego wszystkie g�rskie okolice uwa�aj� za siedzib� z�a. Nigdy nie wyprawiaj si� tam, Vendelu! P�niej wska�emy ci bezpieczn� drog� na zach�d.

P�niej? Kiedy ju� zaspokoi ich kobiety?

Vendel nie wiedzia�, czy �mia� si�, czy p�aka�. Mia� ochot� na jedno i drugie.

Irovar by� kiedy� wi�niem Rosjan. Prawdopodobnie pracowa� jak niewolnik w najbardziej upokarzaj�cych warunkach. Do�wiadczenie to jednak pozwoli�o mu zdoby� nadzwyczajny status w�r�d swoich. Bywa� w �wiecie. Widzia� wi�cej, ni� im si� �ni�o. Zna� obcy j�zyk. Nic wi�c dziwnego, �e jego s�owa mia�y ogromn� wag�!

Vendel wkr�tce mia� si� przekona�, �e przyczyn� jego pozycji i respektu, jaki wobec niego odczuwano, by�a nie tylko podr� w dalekie kraje.

Niebawem trzej m�czy�ni odeszli z �odzi�, kt�r� musieli ci�gn�� przez oblodzone pag�rki i nagie ska�y. Wzi�li te� wi�kszo�� renifer�w � mia�y im s�u�y� jako zwierz�ta poci�gowe � i jeden psi zaprz�g. Zapowiada�a si� d�uga i mozolna przeprawa, dlatego wyruszyli o dzie� wcze�niej.

Vendel zosta� sam z dziewcz�tami. T�sknie spogl�da� za saniami znikaj�cymi w oddali.

Jak sobie poradzi z pi�tk� chorych z mi�o�ci dziewcz�t?

W ci�gu tego wieczoru jeden jedyny raz wr�ci� my�l� do Marii Skogh.

Ale ona pozosta�a tak daleko, nie nale�a�a do niego i wcale nie t�skni� ju� ani za ni�, ani tym bardziej za Tobolskiem. Z westchnieniem ulgi stwierdzi�, �e m�odzie�cze zadurzenie min�o. By�o zbyt uduchowione, za bardzo wysublimowane, pozostawa�o bez �adnego zwi�zku z rzeczywisto�ci�.

Nie oznacza�o to wcale, �e mia� zamiar od razu baraszkowa� w ��ku z pi�cioma szalonymi dziewcz�tami z nieznanego plemienia! Nawet je�li mia�yby okaza� si� niepohamowane i nade wszystko spragnione mi�o�ci.

Vendel niewiele wiedzia� o ludach P�nocy. Zwano je prymitywnymi, ale on wcale nie by� pewien, czy tak nale�y uwa�a�. Ci ludzie byli przyja�ni i ufni, a to mu wystarcza�o. My�la�, �e i tak nie pozostanie u nich d�u�ej ni� kilka dni. Potem pojedzie dalej, dop�ki jeszcze jest wzgl�dnie ciep�o. Musi dotrze� do domu przed ko�cem lata, takie by�o jego mocne postanowienie.

I najwa�niejsze: odejdzie, zanim te istoty odbior� mu niewinno��. Vendel zawsze piel�gnowa� w duszy wznios�e idea�y. Kobieta, kt�r� po�lubi, mia�a by� jego pierwsz�.

Zadr�a� na my�l o letnim obozie Samojed�w. Ile samotnych kobiet mog�o si� tam znajdowa�?

Dziewcz�ta nie wiedzia�y, jak mu dogodzi�. Podczas gdy trzy zaplata�y sobie nawzajem warkocze i smarowa�y je t�uszczem, by si� dla niego upi�kszy�, dwie pozosta�e troskliwie zaj�y si� nim samym. Przygotowa�y ogromne �o�e i zn�w go nakarmi�y. Tym razem dosta� w�dzone i suszone mi�so renifera, prawdziwy rarytas. Popi� je wod�, przyniesion� ze �r�de�ka w tundrze. Teraz ju� mia� si� na baczno�ci przed ich sfermentowanym napojem. Nadal czu� jego dzia�anie � niezwyk�� lekko�� w g�owie i nieprzyjemne �ciskanie w �o��dku, kt�ry tak d�ugo by� pusty.

Po pewnym czasie da� dziewcz�tom znak, �e pragnie i�� spa�. Zrobi�o si� na tyle p�no, �e by�o to w pe�ni zrozumia�e �yczenie.

Natychmiast wst�pi�a w nie nowa energia. Zacz�y go okrywa�, dziesi�� r�k mo�ci�o mu pos�anie i otula�o sk�rami. Jego jasne w�osy nadal budzi�y rozmarzenie.

Potem wprowadzi�y renifery i psy do zagrody i starannie je zamkn�y. A wi�c temu s�u�y� p�ot! Odgradza� od wilk�w i innych drapie�nik�w. Dziewcz�ta kawa�kiem sk�ry zas�oni�y te� otw�r wej�ciowy.

Wszystkie u�o�y�y si� razem z nim.

Oby tylko wzi�y sobie do serca moje zm�czenie, modli� si� w duchu.

Wzruszy� si�, gdy zrozumia�, �e jego obecno�� daje im poczucie bezpiecze�stwa. By� du�ym i silnym m�czyzn�, pi�� samotnych dziewcz�t z tajgi mog�o szuka� u niego ochrony. Odkrycie to tak poruszy�o Vendela, �e przed udaniem si� na spoczynek pog�aska� ka�d� z nich po policzku.

Spoczynek, spok�j? Jeszcze nigdy w �yciu Vendel nie s�ysza� tylu szept�w i chichot�w. Jego gest najwidoczniej trafi� prosto do ich serc, by�y podniecone jak pszczo�y, gdy znajd� mi�d, Mimo to zapad� w g��boki sen, cho� letnia noc prze�wieca�a przez otw�r w dachu.

Dr�czy�y go niespokojne sny. Mi�kkie d�onie jak tchnienie wiatru pie�ci�y jego twarz i szyj�, wodzi�y po liniach twarzy tak delikatnie, �e si� nie przebudzi�. Nagle ch�odniejszy powiew owion�� jego pier�, jakby kto� odsun�� ciep�e przykrycie. A potem zn�w poczu� rozta�czone r�ce, s�ysza� zdumiony szept, gdy palce dotyka�y jasnych w�os�w na piersi.

Spieraj�ce si� g�osy, przepychanie.

Jakie� cia�o znalaz�o si� tu� obok niego. Inne z drugiej strony. We �nie Vendel nie potrafi� zidentyfikowa� istot, kt�re dotyka�y go tak cudownie, tam bowiem, gdzie si� znalaz�, panowa�a ciemno��. �agodna, ciep�a ciemno��. Czy by� w Szwecji? Nie, w domu nie spotka� takich istot. I na pewno te� nie w Tobolsku. Znalaz� si� chyba w jakim� raju. Tak, teraz ju� wiedzia�, gdzie jest. Na dnie morza, u syren! �e te� nie zorientowa� si� do razu! Wszystko wok� by�o b��kitnozielone, ulotne, ko�ysa�o si� i unosi�o w rozkosznej ciep�ej wodzie. I, o dziwo, m�g� w niej swobodnie oddycha�.

D�onie syren �askota�y go, odchyli� si� wi�c bardziej do ty�u, daj�c tym samym przyzwolenie. Ogarn�o go obezw�adniaj�ce uczucie rozkoszy, w g�owie szumia�o mu przyjemnie, u�miecha� si� uszcz�liwiony. Pr�bowa� obj�� jedn� z nich ramionami, ale r�ce mia� ci�kie jak z o�owiu, nie by� w stanie unie�� ich ani troch�.

Teraz lekkie d�onie dotyka�y jego uda. gada�y, prze�lizguj�c si� po napi�tej sk�rze spodni. Och, jakie� to przyjemne, poczu�, �e jego m�sko�� ro�nie, i powoli odwr�ci� si�, by u�atwi� d�oniom dost�p.

Jak mo�na kocha� si� z syren�?

Po��danie, jakie si� w nim obudzi�o, nie mia�o nic wsp�lnego z cnotliwym Vendelem Gripem. To by� ten Vendel, kt�ry zerka� na rosyjskie dziewcz�ta stoj�ce przy drodze i snu� o nich nieprzystojne marzenia. Osza�amiaj�cy nap�j dzia�a� nadal, nape�nia� go niewypowiedzian� lekko�ci�.

Syreny dotar�y do najintymniejszej cz�ci jego cia�a. Dotyka�y tajemnicy przez sk�r� spodni, delikatnie g�adzi�y. Us�ysza� wyra�aj�ce zachwyt st�umione okrzyki.

Przez chwil� panowa�a cisza.

Szepty.

A potem, przy wt�rze niepohamowanego chichotu, ma�e d�onie pocz�y si� wsuwa� pod spodnie, usi�owa�y rozlu�ni� pasek�

Chichotanie? Szczebiotanie i szepty?

W jednej chwili Vendel oprzytomnia�. Podskoczy� do g�ry niczym uk�szony przez os�.

��Nie! � krzykn�� po szwedzku, rozgniewany. � Nie, zostawcie mnie w spokoju, przekl�te wied�my!

Jego gniew i wzburzenie by�y tak szczere, �e dziewcz�ta rozpierzch�y si� na wszystkie strony niczym wystraszone kurcz�ta. Usiad�y z dala od niego, wtulaj�c si� w �cian�.

Sprawia�y wra�enie tak �miertelnie przera�onych, �e gniew Vendela min�� jak r�k� odj��. U�miechn�� si� do nich uspokajaj�co.

Natychmiast znalaz�y si� przy nim, przepraszaj�c, na nowo zabiegaj�c o �aski. Vendel zdecydowanym ruchem starannie zapi�� pas i wyja�ni� g�osem, kt�ry mia� zabrzmie� surowo, �e jest zm�czony i chce spa�. By� wycie�czony, os�abiony i czu� si� okropnie.

Nie by�o ko�ca dzikim protestom. O nie, przecie� wcale nie jest taki s�aby! By� w pe�ni si�, by zrobi� to, co do niego nale�a�o, dobrze to widzia�y!

Wszystko wyja�nia�y w j�zyku, kt�rego nie rozumia�. Nie musia� jednak zna� ich mowy, by wiedzie�, co chc� mu przekaza�.

Cho� obudzi�y w nim uczucia, kt�re z wielkim trudem da�y si� st�umi� � jak�e dziwne wyda�y mu si� nagle te niedu�e stworzenia � uda�o mu si� mimo wszystko zdecydowanie nakaza�: Spa�! I nic poza tym! A je�li nie zostawi� go w spokoju, to on�

No tak, co zrobi? P�jdzie sobie? I tak nikt by w to nie uwierzy�, tylko tu m�g� prze�y�. Zak�uje je no�em? Nie �mia� si� zdoby� na tak� gro�b� wobec tych mi�ych, dobrych istot. Sko�czy�o si� wi�c na og�lnym postraszeniu. Przera�one dziewcz�ta w poczuciu winy ze �zami w oczach obieca�y, �e zostawi� go w spokoju.

Dotrzyma�y s�owa, ale przed za�ni�ciem s�ysza� w nocnej ciszy cichutkie �kanie.

Powiedzia�o mu to wi�cej ni� wszystko inne o ich rozpaczliwej sytuacji � o przygniataj�cej �wiadomo�ci, �e nie ma dla nich m�a. I nigdy nie b�dzie.

Wstali wcze�nie. Vendel usi�owa� ukry� fakt, �e wci�� odczuwa skutki wczorajszego upojenia. Co prawda nie by�y one bardzo silne, po prostu od czasu do czasu przenika� go nieprzyjemny dreszcz.

Stara� si� okazywa� �yczliwo�� i ch�tnie pomaga� dziewcz�tom tam, gdzie potrzebne by�o m�skie rami�. One okaza�y si� jednak niebywale zr�czne, mia�y mocne d�onie, wi�c pomoc Vendela by�a raczej symboliczna. Zachwyca�y si� jednak jego si��, a on z przyjemno�ci� s�ucha� okrzyk�w uwielbienia na swoj� cze��. Bezustannie dotyka�y mi�ni na jego ramionach, oczy im wtedy b�yszcza�y, a usta rozci�ga�y si� w u�miechu. Vendel cieszy� si� teraz, �e ci�ka praca w Tobolsku sprawi�a, i� mia� tak wy�wiczone i pr�ne cia�o. W towarzystwie tych istot sta� si� jak dziecko. Pochlebia� mu zachwyt, jaki dostrzega� w ich oczach.

Sza�as i otaczaj�ce go ogrodzenie zosta�o, ale wszystkie sk�ry zwini�to i za�adowano na lekkie sanie; tam te� znalaz�y si� rzeczy Vendela. Spos�b pakowania, jaki zaprezentowa�y dziewcz�ta, �wiadczy� o ich sprawno�ci i bieg�o�ci, tak wi�c g��wn� cz�� owego poranka zaj�o przygotowanie posi�ku. Vendel zauwa�y�, �e spo�ywaj� wy��cznie zimne jedzenie, nigdzie te� nie dostrzeg� �lad�w dawnych palenisk. Czy�by nie znali ognia? To niemo�liwe, bo jak zdo�aliby prze�y� zim� w tej krainie lodu?

Rozdzielili �adunek na dwie pary sa�, kt�re zostawiono im do dyspozycji. Jedne z nich mia�y ci�gn�� renifery, drugie psy. Dziewcz�ta nakaza�y Vendelowi zaj�� miejsce w wi�kszych saniach, tych z zaprz�giem renifer�w. On jednak nie chcia� zgodzi� si� na rol� pasa�era, podczas gdy saniami mia�a powozi� ma�a, s�aba kobieta. Rozpocz�a si� przerywana �miechem dyskusja. W ko�cu pannom uda�o si� wyt�umaczy� Vendelowi, �e siedz�c w saniach b�dzie im najmniej przeszkadza�. Na pewno nie umie powozi� reniferami, s� zupe�nie inne ni� konie.

Przekona� si� o tym do�� szybko i zaakceptowa� sw� ma�o m�sk� rol�. Jedna z dziewcz�t powozi�a psim zaprz�giem, dwie kierowa�y reniferami, ci�gn�cymi sanie, w kt�rych siedzia� Vendel, obejmuj�c ramionami najm�odsze dziewczyny.

W jakim mog�y by� wieku? Dok�adnie nie by� w stanie tego okre�li�. Ocenia�, �e mog� mie� od szesnastu do dwudziestu siedmiu lat. I to jeszcze z marginesem w obie strony.

Po mistrzowsku wyszukiwa�y naj�atwiejsz� drog�. Przez ca�y czas stara�y si� jecha� pasmami lodu, a kiedy tylko pokazywa�a si� go�a ziemia, zsiada�y z sa�, staraj�c si� nad��y� za pojazdem mkn�cym w dzikim p�dzie po kamieniach i mchu tundry.

To by�a bardzo weso�a jazda. Ka�de najdrobniejsze wydarzenie stanowi�o okazj� do �miechu. Vendel bawi� si� tak jak one, zarazi� si� ich beztroskim stylem bycia.

Czy beztroskim�? �miech raczej by� sposobem na przetrwanie, prze�ycie.

Zauwa�y�, �e teren zaczyna si� wznosi�. Coraz wi�cej by�o �niegu i lodu, wiatr stawa� si� dokuczliwszy. Zwierz�tom sz�o si� jednak teraz �atwiej, bo ziemia nie by�a ju� go�a.

W ci�gu tego dnia Vendel zaprzyja�ni� si� z pi�tk� dziewcz�t. Nauczy�y go wielu s��w ze swego zawi�ego j�zyka. Doprawdy, skomplikowana to by�a mowa! Vendel, kt�ry jak na owe czasy by� niezwykle oczytanym cz�owiekiem, zrozumia�, �e jej gramatyka to g�szcz, w kt�ry nie powinien si� zapuszcza�. Czasowniki, rzeczowniki i przymiotniki odmienia�y si� za ka�dym razem inaczej i bez wzgl�du na to, jak d�ugo uczy� si� nowych s��w, kiedy chcia� u�o�y� z nich zdanie, nic si� nie sk�ada�o. Dziewcz�ta wybucha�y wtedy niepohamowanym �miechem.

Doskonali� si� jednak coraz bardziej. Nauka zawsze przychodzi�a mu z �atwo�ci� i gdy post�powa� tak, jak Irovar z rosyjskim � to znaczy zapomina� o gramatyce � sz�o mu wy�mienicie. Najgorsze jednak by�o, �e przede wszystkim chcia�y nauczy� go nieprzyzwoitych s��w, a gdy powtarza� je w dobrej wierze, omal nie spada�y z sa�, dusz�c si� ze �miechu.

Przytrafi� si� im tak�e wypadek. Sanie najecha�y na kamie� i wywr�ci�y si�, a noga najm�odszej dziewczyny znalaz�a si� w potrzasku.

Wyla�y potoki �ez i krzycza�y wniebog�osy, nie bez racji obawiaj�c si� zranie� w tak surowym klimacie. Vendel �ci�gn�� z nogi dziewczyny but z reniferowej sk�ry, wypchany traw� turzyc�, i zbada� ran�. Dziewczyna za�ka�a, przestraszona, zaraz jednak p�acz ucich�. Paplanie pozosta�ych dziewcz�t tak�e wyj�tkowo na chwil� zamar�o. Wszystkie pochyli�y si� nad chor� nog� i Vendel widzia� ju� tylko wysmarowane t�uszczem g�owy. �agodnie, ale stanowczo rozsun�� je na boki.

Trzyma� w d�oni najmniejsz� i najbrudniejsz� stop�, jak� kiedykolwiek w �yciu widzia�. P�oza sa� przejecha�a po kostce, pozostawiaj�c po sobie �lad w postaci d�ugiej, sinej opuchlizny i nik�ego pasma krwi. Vendel poprosi� o przyniesienie jego rzeczy i, o dziwo, wszystkie cztery zrozumia�y i rzuci�y si� do drugich sa�. Ma�a ranna patrzy�a mu prosto w oczy z najg��bszym oddaniem.

Dziewcz�ta powr�ci�y, wszystkie naraz usi�owa�y poda� mu w�ze�ek. Niemal wstrzyma�y oddech, gdy Vendel wyci�gn�� �rodki opatrunkowe, kt�re zabra� ze sob� z Tobolska. Nie by�y to szczeg�lnie imponuj�ce zasoby, ale one z zapartym tchem obserwowa�y, jak Vendel delikatnie czy�ci ran� dziewczyny �niegiem i obwi�zuje j�.

Potem w�asnor�cznie naci�gn�� but na chor� nog�. Vendel mia� wrodzony talent Ludzi Lodu do leczenia ran i chor�b. Nikt go tego nie uczy�, instynktownie wiedzia�, jak nale�y post�pi�.

Dziewczyna promienia�a jak s�o�ce. By�a rann� bohaterk�, a Vendel jej wybawicielem.

P�nym popo�udniem, kiedy Vendel by� ju� tak g�odny, i� wydawa�o mu si�, �e zaraz zacznie �yka� kamienie, znale�li si� nagle na zapomnianej przez Boga wy�ynie. Przeprawili si� przez ni� nawet do�� szybko i po drugiej stronie, w miejscu os�oni�tym od wiatru, znale�li sza�as, identyczny jak ten, kt�ry opu�cili rano. Tam nareszcie si� zatrzymali. Pod nimi, spowity w lodow� mg��, roztacza� si� nieznany �wiat. Zwierz�ta wpuszczono luzem do zagrody i nakarmiono, tu bowiem nie by�o nic poza twardo ubitym �niegiem.

Dziewcz�ta zabra�y si� do przygotowywania posi�ku, a Vendel zaj�� si� reperacj� uszkodzonych �cian i wej�cia. Dziewcz�ta tak by�y uszcz�liwione jego obecno�ci�, i� zrozumia�, jak bezgranicznie musia�y by� samotne.

Jakie miejsce zajmowa�y w spo�ecze�stwie, do kt�rego nale�a�y? Zb�dne kobiety. Czy niepotrzebnych nie odrzucano, pozostawiaj�c na �mier�? Nie, nie podejrzewa� o taki brak uczu� ludu o tak gor�cych sercach. Ale ludzie cz�sto musz� ugi�� si� przed bied� i podczas g�odu mo�e trzeba po�wi�ci� najs�abszych? Nic o tym nie wiedzia� i nie mia� ochoty zastanawia� si� nad tym. Kocha� te drobne stworzenia mi�o�ci� platoniczn�� Cho� by� mo�e s�owa �platoniczna� nie nale�a�oby tutaj u�ywa�. Musia� przyzna� przed samym sob�, �e na niego tak�e podzia�a�a ich blisko�� i niedwuznaczne poczynania. By�y takie �adne i kobiece, takie �agodne, spontaniczne i oddane. A on przecie� wi�d� �ycie nad wyraz wstrzemi�liwe.

�adn� sztuk� by�o uwielbia� Mari� w spos�b tak nieziemski, w jaki on to czyni�. By�a kruch�, eteryczn� istot�, kt�rej nie chcia� bezcze�ci� nawet my�l� o fizycznej mi�o�ci i ma��e�skich nocach.

One natomiast�

Vendel podni�s� z ziemi gar�� �niegu i natar� nim rozpalone policzki.

Zanim si� posilili i uporali ze wszystkim, sko�czy� si� dzie�. Vendel zastanawia� si�, jak d�uga podr� jeszcze ich czeka, ale s�dz�c po zapasach, mia�a si� ju� ku ko�cowi. Z rozdzielonych porcji wynika�o, �e jedzenia zosta�o jeszcze tylko na poranny posi�ek.

Zn�w siedli w zacisznym sza�asie. Vendel zdecydowanie podzi�kowa� za ponowny pocz�stunek owym fatalnym w skutkach osza�amiaj�cym napitkiem. U�miechn�y si�, ale zrozumia�y.

Tego wieczoru panowa� inny nastr�j. Dziewcz�ta by�y bardziej milcz�ce, przygl�da�y mu si� ukradkiem, cho� w ci�gu dnia przecie� si� zaprzyja�nili. Najwyra�niej usi�owa�y si� zorientowa�, czy nie zmieni� zdania.

Jedna z dziewcz�t postanowi�a dzia�a� bardziej konkretnie. Ukl�k�a przed nim i szybko na pr�b� pog�aska�a go po policzku, tak jak on uczyni� to poprzedniego wieczoru. Widocznie spodoba� im si� ten gest.

Vendel spowa�nia�, w jego oczach pojawi�a si� czu�o��, cho� na ustach igra� u�miech. Zna� je ju� teraz lepiej, wiedzia�, �e dobro� i ufno�� mia�y we krwi od urodzenia. Spokojnie wyci�gn�� d�o� i odwzajemni� pieszczot�.

Rozleg�o si� westchnienie ulgi i cichy �miech, napi�cie wyra�nie si� roz�adowa�o. Cztery d�onie jedna przez drug� stara�y si� dosi�gn�� jego policzka.

Przyci�ga� je do siebie po kolei. Delikatnie palcami pie�ci� z�otor�ow� sk�r�, czule szepcz�c po szwedzku: jeste� taka s�odka, �e m�g�bym ci� zje��. I na ciebie te� mia�bym ochot�, ale si� o tym nie dowiesz. Ty masz najpi�kniejsze oczy pod s�o�cem. A ty jeste� prawdziw�, poci�gaj�c� kobiet�. Kocham was wszystkie. Bo�e, dopom� biednemu mnichowi, kt�ry znalaz� si� w niewoli u pi�ciu jak�e zmys�owych stworze�!

Dostrzega� ich pragnienia, po��danie, nadziej�. Odtr�cone, niepotrzebne, skazane na �ycie bez m�czyzny. Nigdy nie wezm� w ramiona m�a, nie poprowadz� dalej �adnego rodu, nikomu nie dadz� rozkoszy, nie zalej� oddaniem i mi�o�ci�.

W pomieszczeniu panowa� cudownie ciemny p�mrok. Okrycia by�y mi�kkie niczym z puchu. Vendel odzyska� ju� si�y, by� mocnym m�czyzn�, a w jego ciele kr��y�y soki wiosny.

Poczu�, �e dr�y.

To by�o niby sen. I we �nie wyci�gn�� r�k� ku najstarszej dziewczynie, przyci�gn�� j� bli�ej. Ze zdumieniem zajrza�a mu w oczy. Ona tak�e dr�a�a. Vendel otoczy� j� ramionami i ostro�nie poca�owa� w usta na szwedzki spos�b. Nie wiedzia�, czy w ich kulturze poca�unki by�y czym� zwyczajnym, ale oceniaj�c po okrzykach zdumienia raczej tak nie by�o. Dziewczyna, kt�r� trzyma� w obj�ciach, j�kn�a, oczy zasz�y jej mg��. Mia� nadziej�, �e swym uczynkiem nie pope�nia �adnego wykroczenia wobec ich religii. Nic jednak na to nie wskazywa�o, dziewczyna bowiem z ca�ych si� stara�a si� przytrzyma� jego usta, a kiedy wreszcie j� pu�ci�, w�o�y�a d�onie mi�dzy uda, cicho wzdychaj�c.

Pozosta�e dziewcz�ta przysun�y si� jeszcze bli�ej, Vendel wybra� t�, kt�ra wyda�a mu si� kolejna wiekiem, i post�pi� z ni� podobnie. By�a wi�cej ni� ch�tna, jak omdla�a osun�a si� w jego obj�cia.

Zrozumia�y porz�dek i nast�pna czeka�a ju� gotowa. Rzuci�a mu si� w ramiona tak szybko, �e niemal si� zderzyli. Chichota�a zawstydzona, oczekuj�c na sw�j poca�unek. Dosta�a go, d�ugi i staranny, i z wyrazem rozmarzenia na twarzy ust�pi�a miejsca kolejnej.

Vendel by� teraz ju� tak podniecony, �e gdy prawie najm�odsza wiekiem dziewczyna usi�owa�a rozpi�� mu pas, nie protestowa�, a nawet przyj�� tak� pozycj�, by u�atwi� jej dost�p do klamry. Ale wszystko musia�o odbywa� si� sprawiedliwie, zosta�a przecie� jeszcze jedna. Ta przedsi�biorcza musia�a wi�c zadowoli� si� rozpi�ciem tylko klamry.

Ostatnia kontynuowa�a dzie�o rozpocz�te przez poprzedniczk�. Prze�o�y�a nog� przez jego biodra i Vendel zdo�a� si� opanowa� z najwi�kszym trudem. Przed oczami mia� czerwone chmury. Nie m�g� poj��, dlaczego powinien si� powstrzymywa�, a kiedy ostro�nymi d�o�mi odsun�� najm�odsz�, by w �aden spos�b nie okaza� si� stronniczym, spostrzeg�, �e dwie najstarsze zd��y�y si� ju� rozebra�, a m�odsze zdejmowa�y kurtki przez g�ow�.

Najstarsza ukl�k�a przed nim i �ci�gn�a ze� koszul�. Vendel pom�g� jej, c� bowiem go teraz powstrzymywa�o? Nic, dziewcz�ta potrzebowa�y jego, on potrzebowa� ich, czy mo�na z tym by�o miesza� szwedzkie poj�cie moralno�ci?

Nie zawstydza�o ich wcale, �e jest ich tak du�o. Nikogo przecie� nie mo�na by�o wyp�dzi� na nocny mr�z. Vendel by� mo�e pocz�tkowo nieco za�enowany, ale otwarto�� dziewcz�t uciszy�a jego niepok�j. Czu� si� bezpieczny z tymi niezwyk�ymi istotami, byli jak sze�cioro przyjaci� mi�o sp�dzaj�cych wsp�lnie czas.

Zdj�� spodnie. Dziewczyna nie chcia�a czeka�, od razu usiad�a na nim i obejmuj�c go odnalaz�a w�a�ciw� pozycj�. Si�gn�a r�k� i us�ysza� jej westchnienie, jakby nie spodziewa�a si� tego, czego dotkn�a. Vendel uni�s� si� i u�o�y� j� na plecach. Krew dudni�a po��daniem, nie by� ju� w stanie my�le�.

Dziewczyna prawie natychmiast osi�gn�a spe�nienie, zrozumia�, �e powinien to wykorzysta�. Cho� zamroczony, niemal jak pijany, zdo�a� opami�ta� si� na tyle, �e poca�owa� j�, dzi�kuj�c, i zostawi�. Odsun�a si� natychmiast i w uniesieniu t�umaczy�a co� innym.

Dopiero w�wczas u�wiadomi� sobie, �e w pierwszym momencie jej twarz �ci�gn�a si� b�lem. M�j Bo�e, przecie� ona by�a dziewic�! pomy�la� wstrz��ni�ty. Co ja zrobi�em?

Ale jak brzmia�y s�owa Irovara? �Zr�b dla naszych dziewcz�t to, co b�dziesz w stanie, a wy�wiadczysz tym nam wszystkim wielk� przys�ug�.�

A wi�c pozostawiono mu swobod�.

Druga le�a�a ju� gotowa, bez odrobiny za�enowania, z radosnym wyczekiwaniem w oczach. Vendel, kt�ry pozna� ju� rozkosz zbli�enia z kobiet�, nie waha� si� ani przez moment. Nie m�g� te� d�u�ej czeka�, podniecenie osi�gn�o punkt wrzenia, mia� wra�enie, �e jego oczy s� jak ze szk�a, w udach czu� pulsowanie.

Druga by�a trudniejsza. Z przykro�ci� dostrzega�, �e sprawia jej b�l, ale wydawa�o si�, �e ona sama tego chce. Jakby musia�a przej�� t� odrobin� cierpienia, by znale�� si� w raju. Trzy pozosta�e le�a�y blisko, przytulone do niego. G�aska�y jego sk�r�, przez ca�y czas �a�o�nie wzdychaj�c.

W ko�cu uda�o mu si� pokona� jej dziewictwo, ale w tym momencie straci� panowanie nad sob�. M�j Bo�e, my�la� zmartwiony. Zosta�y mi jeszcze trzy, nie wolno mi ich zawie��! Nic jednak nie m�g� zaradzi�, musia� podda� si� ogromnej fali, kt�ra go zagarn�a i nios�a teraz ku niewys�owionej rozkoszy.

W ostatniej chwili ostra my�l przeszy�a mu m�zg: Jestem z Ludzi Lodu, nie mog� zsy�a� przekle�stwa na te wspania�e istoty! Zdo�a� wycofa� si� w por�.

Wycie�czony le�a� na pos�aniu. Dziewcz�ta wiedzia�y dostatecznie du�o, by nie ��da� od niego wi�cej w tej chwili. S�ysza� ich przyt�umione westchnienia, ale go nie dotyka�y. Czeka�y.

Po pewnym czasie m�g� ju� oddycha� normalnie. Le��c na boku przyci�gn�� trzeci� dziewczyn� do siebie i zacz�� czule pie�ci�. Gestami stara� si� wyja�ni�, �e musi okaza� mu cierpliwo��. Przycisn�a si� mocno do niego, podczas gdy jedna z najm�odszych si�gn�a po jego d�o�, a druga przytuli�a si� do jego plec�w.

Zaj�o to ca�� noc � noc wype�nion� rado�ci�, wzajemn� ufno�ci� i nami�tno�ci�. A kiedy nasta� �wit, dziewcz�ta nie by�y ju� niepotrzebnymi plemieniu dziewicami. By�y kobietami Vendela!

Je�li przysz�o�� ca�ej sz�stki mia�a okaza� si� gorzka, pozostanie im przynajmniej wspomnienie owej urokliwej nocy.

Wycie�czeni, zaspokojeni, bogaci w nowe do�wiadczenia, usn�li nad ranem. Vendel w samym �rodku gromadki pieszcz�cych go dziewcz�t. Po g�owie b��dzi�a mu tylko jedna my�l: czy komu� na �wiecie mo�e by� lepiej ni� jemu?

Z g��bokiego snu obudzi�y ich psy. Dzie� wsta� ju� na dobre, a zwierz�ta nie dosta�y nic do jedzenia.

Nareszcie mogli opu�ci� miejsce noclegu i ruszy� dalej przez wy�yn�. Lodowa mg�a rozpierzch�a si�. Vendel sta� wraz z ma�ymi przyjaci�kami, zapatrzony w widoczne w oddali masy lodu Morza Karskiego. Morze wdziera�o si� w g��b l�du tworz�c du��, g��bok� zatok�, wok� kt�rej, i jeszcze dalej, wida� by�o wiele ma�ych sto�k�w. To by�y domostwa Jurat-Samojed�w. Przed oczyma mia� ich letni ob�z.

Juny rozstawione by�y w grupkach. Vendel przypomnia� sobie s�owa Irovara. Ka�dy r�d tworzy odr�bny klan. Zdawa�o si�, �e trzymaj� si� osobno, w sporej odleg�o�ci od s�siad�w. Cho� niekt�re z domostw sta�y z dala od innych, istnia�o wyra�ne centrum w g��bi zatoki. Tworzy�o je najwi�ksze skupisko sto�kowatych jurt.

Da�o si� zauwa�y�, �e do letniego obozu przybyli niedawno. Pojawia�y si� coraz to nowe rodziny, na niskich zboczach od po�udniowej strony dojrza� stado co najmniej tysi�ca renifer�w, kierowane ku wybrze�u. Wiele stad dotar�o ju� na miejsce, najwi�ksze by�o tak ogromne, i� w�tpi�, by nale�a�o do jednego tylko w�a�ciciela.

W ciszy, jaka panowa�a doko�a, s�yszeli nawet ujadanie ps�w uganiaj�cych si� wok� namiot�w. Vendel odetchn�� g��boko, by st�umi� uczucie wzruszenia, jakie ogarn�o go na widok tego niezwyk�ego obrazu. Wiatr wia� zimny, nie by� jednak niezno�ny. Niebo nad morzem zawis�o czyste, jasne, ale od po�udnia nadci�ga�y ci�kie, najpewniej �niegowe chmury.

To wcale go nie ucieszy�o. Do�� ju� napatrzy� si� na �nieg w Tobolsku.

Dziewcz�ta da�y mu znak, �e s� gotowe, by jecha� dalej.

U�miechn�� si� do nich. W u�miechach, jakimi mu odpowiedzia�y, kry� si� spok�j i czu�o��.

Bez s�owa poca�owa� je wszystkie po kolei. Ruszyli w d�.

Ju� z daleka spostrzegli, �e s� oczekiwani. Wydawa�o si�, �e niemal wszyscy obecni w obozie wyszli im na spotkanie. Na polu przed g��wn� jurt� sta�a ca�a gromada Jurat-Samojed�w.

Kiedy podjechali bli�ej, Vendel rozpozna� na czele zgromadzenia Irovara wraz z dwoma znajomymi m�czyznami. A za nimi�

Dobry Bo�e, pomy�la�. Ca�y r�j kobiet! A m�czyzn zdo�a� naliczy� zaledwie dwudziestu!

Nic dziwnego, �e jego ma�e przyjaci�ki by�y tak zdesperowane.

Teraz dziewcz�ta, przej�te i podekscytowane, zostawi�y sanie i pobieg�y prosto do grupy kobiet. Opowiada�y jedna przez drug�� Gestami d�oni kre�li�y co� w powietrzu. Zrozumia� a� za dobrze, co chcia�y w ten spos�b przekaza�.

J�kn��, w�os zje�y� mu si� na g�owie i wprost odj�o mu mow�. Odwr�ci� si� wi�c, przeklinaj�c w duchu. Kiedy jednak po chwili o�mieli� si� obejrze�, napotka� tylko �yczliwe, spokojne u�miechy; kobiety, wyra�nie zaintrygowane, mierzy�y go wzrokiem od st�p do g��w.

G��boko zawstydzony, cho� jednocze�nie rozbawiony, przywita� si� z Irovarem i jego dwoma przyjaci�mi.

��Dzi�kujemy ci � rzek� po prostu Irovat. � Dziewcz�ta by�y naszym wielkim zmartwieniem. S� za blisko spokrewnione ze wszystkimi m�czyznami w naszym plemieniu, nie mo�emy si� wi�c z nimi zadawa�. To wbrew naszym regu�om.

��Rozumiem. Macie racj�. Szkoda tylko tych, kt�re niezas�u�enie cierpi�.

��To prawda. Ale nie czuj si� teraz zwi�zany. Nie musisz poj�� ich za �ony, o ile nie sp�odzi�e� z �adn� dziecka.

��Nie, chyba nie. Pod tym wzgl�dem musz� bardzo uwa�a�.

Irovar popatrzy� na niego pytaj�co, ale nie by�o czasu na wyja�nienia, wszyscy bowiem pragn�li przywita� si� z przybyszem. Vendel ju� w pierwszej chwili zwr�ci� uwag� na jedn� z kobiet. Sta�a z dala na niewielkim wzniesieniu, nie nale�a�a do najm�odszych i mia�a w sobie co� szczeg�lnego. Nieco wy�sza od przeci�tnych kobiet Jurat-Samojed�w, trzyma�a si� prosto, dostojnie. D�onie wsun�a w szerokie r�kawy, jej oblicze by�o zatrwa�aj�co blade. Rysy twarzy r�ni�y j� od pozosta�ych, ko�ci policzkowe nie by�y rozstawione tak szeroko, linie rysowa�y si� jakby delikatniej. Uwa�nie przygl�da�a si� Vendelowi, za ka�dym razem, gdy krzy�owa�y si� ich spojrzenia, odczuwa� dziwny niepok�j. Przez moment stali, zespoleni niezwyk�ym nastrojem, kt�rego on zupe�nie nie pojmowa�. Czu�, �e p�acz �ciska mu gard�o, a jednocze�nie ogania go bezbrze�ny spok�j. Skin�a g�ow� ledwie dostrzegalnie, a jej usta zadrga�y, jakby pojawi� si� na nich cie� pe�nego zrozumienia u�miechu.

Vendel wita� si� i wita�, wszyscy podziwiali jego wzrost, chcieli go dotkn��, pog�adzi� po jasnych w�osach.

W ko�cu Irovarowi uda�o si� doj�� do s�owa.

��Moja �ona pragnie ci� pozna�.

��Oczywi�cie. � Vendel by� na to przygotowany.

Irovar poprowadzi� go w stron� kobiety stoj�cej na wzniesieniu. W tej samej chwili t�um ucich�, zamieraj�c w bezruchu.

Kobieta lekko skin�a g�ow�; Vendel odpowiedzia� uroczystym uk�onem.

Przem�wi�a g��bokim, ciep�ym g�osem:

��Chc� z tob� pom�wi�. Mieszkasz w naszym domu!

��Dzi�kuj� � powiedzia� tylko. Jej rosyjski by� nieudolny, wywnioskowa�, �e nauczy�a si� go od Irovara.

��Moja �ona jest bardzo chora � wyja�ni� Irovac. � Wi�kszo�� czasu sp�dza le��c. Obowi�zki wysysaj� z niej wszystkie si�y. Ale dzisiaj chcia�a wyj��, �eby ci� zobaczy� i powita�.

Vendel kiwn�� g�ow�. Zn�w napotka� uwa�ny wzrok kobiety i odpowiedzia� jej r�wnie d�ugim spojrzeniem.

A potem us�ysza� od niej osobliwe s�owa:

��Jeste� jednym z nas.

Odwr�ci�a si� i odesz�a.

Godzin� p�niej Vendel na dobre ju� rozgo�ci� si� u Irovara. Jego �ona le�a�a na pos�aniu w wielkim domu, zbudowanym mniej wi�cej tak jak jurty, kt�re widzia� wcze�niej. Ich domostwa by�a jednak wi�ksze i solidniejsze. Wszystkie inne budowle mia�y form� sto�ka, ten otoczony by� zewn�trznym wie�cem pali, tworz�cym spory dziedziniec.

Vendel posili� si�, musia� te� jeszcze raz posmakowa� kobylego mleka. Tym razem jednak by� bardziej ostro�ny, upi� jedynie niewielki �yk.

�ona Irovara wpatrywa�a si� w niego gor�cymi oczyma. Dowiedzia� si�, �e ma na imi� Tun-sij, co oznacza�o roz�arzony w�giel i jego zdaniem doskonale do niej pasowa�o.

Rozmowa odbywa�a si� g��wnie za po�rednictwem Irovara, kt�ry by� ich t�umaczem, ale i sama Tun-sij potrafi�a sporo powiedzie�.

��Wybacz, �e le�� � zwr�ci�a si� do Vendela. � Jutro wieczorem mam da spe�nienia zadanie, musz� wi�c zebra� si�y.

Skin�� g�ow�, cho� nie rozumia�. Jeden z k�t�w domostwa przes�ania�a sk�ra renifera, dziel�c pomieszczenie na dwie cz�ci. Wygl�da�o to niezwykle tajemniczo i Vendel zastanawia� si�, co te� mog�o by� tak �wi�tego, �e wymaga�o ukrycia przed wzrokiem odwiedzaj�cych. Spostrzeg�, �e Irovar te� si� tam nie zbli�a�.

��Moja �ona nie pochodzi z tego samego ludu co my � wyja�ni� Irovar, posy�aj�c Tun-sij pe�ne mi�o�ci spojrzenie.

��Tak, zrozumia�em to � pospieszy� z odpowiedzi� Vendel. � Nie jeste�cie podobna do innych, �askawa pani.

Odruchowo zwraca� si� do niej w spos�b wyra�aj�cy najg��bszy szacunek.

U�miechn�a si� z gorycz�. Zn�w wyczu� niezwyk�� wi�, jaka zadzierzgn�a si� mi�dzy nimi.

��Dobrze, �e nie sp�odzi�e� dziecka z �adn� z dziewcz�t � powiedzia�a. � Mam wobec ciebie inne plany.

Vendel zmarszczy� czo�o.

��Obawiam si�, �e je�li chodzi o mnie, nie b�dzie do�� czasu, by wprowadzi� w �ycie jakiekolwiek plany � stwierdzi�. � Musz� jecha� dalej. Jak najszybciej. Nie mog� d�u�ej wykorzystywa� waszej go�cinno�ci, zostaj�c tutaj. Od o�miu lat nie by�em w domu, matka i ojciec z pewno�ci� uwa�aj� mnie za zmar�ego. Nie chc�, by nadal trwali pogr��eni w �alu. Jestem ich jedynym synem.

Tyle zda� wypowiedzianych jednym tchem w obcej mowie okaza�o si� zbyt trudne dla Tun-sij. Irovar musia� wi�c przet�umaczy�.

Patrzy�a na Vendela d�ugo, zamy�lona. W ko�cu rzek�a:

��Mylisz si�, ch�opcze. Nie mo�esz odej�� st�d dalej na zach�d. Nie teraz.

��Dlaczego?

G�os zabra� Irovar.

��Na pewno dotrzesz do Kara. To g��wny ob�z Nie�c�w, prawie ma�e miasto. Ale potem jest obszar mi�dzy Kara a Naryan Mar, nie zamieszkane pustkowie pe�ne wilk�w. Samotny cz�owiek nigdy tam sobie nie poradzi.

Irovar m�wi�c o swym plemieniu pos�ugiwa� si� ich w�asnym okre�leniem, Nie�cy. Vendel zrozumia� z jego wypowiedzi, �e Jurat-Samojedzi to o wiele wi�kszy lud, ni� pocz�tkowo s�dzi�. Wspomnia� o tym Irovarovi.

��Oczywi�cie � odpar� Irovar. � Jeste�my najwi�kszym ludem P�nocy.

��Gdzie� wi�c musz� znale�� si� m�czy�ni dla moich pi�ciu dziewcz�t? � z nadziej� zapyta� Vendel.

Irovar podrapa� si� za uchem.

��To nie jest takie proste. My, Nie�cy, rozs�dzamy na og� spory poprzez krwawe walki. A teraz sk��ceni jeste�my ze wszystkimi najbli�szymi s�siadami, nie mo�emy wi�c nawi�za� �adnych rozm�w i zaproponowa� naszych dziewcz�t na dobre �ony. Sam widzia�e� Salechard�

��Co takiego?

��Wielki ob�z przed pla��, na kt�r� trafi�e� i gdzie ci� znale�li�my. Nazywamy Salechard miastem, cho� nikt inny pewnie by tak go nie okre�li�.

Vendel by� niczym �ywy znak zapytania.

��Chcesz powiedzie�, �e mija�em jakie� miasto? Nad rzek�?

��Tak! P� dnia drogi od miejsca, z kt�rego ci� zabrali�my.

O, rozpaczy! Musia�em spa� lub by� nieprzytomny! Przez ostatnie dni na wodzie nie mia�em ju� na nic si�y, pomy�la�.

��Nic nie widzia�em � powiedzia� z �alem. � A co z tym miastem?

��Mieszkaj�cy tam lud to nasi najbli�si s�siedzi. Nie mo�emy jednak z nimi rozmawia�. Sko�czy�oby si� to krwaw� jatk�, a na to nie wolno nam sobie teraz pozwoli�. Tak ma�o mamy m�czyzn. Spory zawsze dotycz� pastwisk i ich granic�

��Oni nie s� naszymi najbli�szymi s�siadami � sucho wtr�ci�a Tun-sij.

Po twarzy Irovara przemkn�� mroczny cie�.

��To prawda, nie oni s� naszymi najbli�szymi s�siadami.

Vendel zapyta� ostro�nie:

��Czy najbli�ej was mieszkaj� ci, kt�rych twoi ludzie nazwali �wowa�? Z�o?

��Bystry jeste� � pochwali� Vendela Irovar. � Tak, masz racj�.

Kiedy �adne z nich nie powiedzia�o nic wi�cej, Vendel zako�czy�:

��No c�, ja jednak musz� i�� dalej. Mog� chyba spr�bowa� na po�udniowy zach�d?

��To bym ci odradza�. Wowa, czyli ci �li, zajmuj� tereny w�a�nie na zachodzie. A na po�udniowym zachodzie? Je�li uda ci si� przeby� g�ry, po drugiej stronie czeka ci� Workuta. A tam ci� z�api�, zanim zd��ysz zliczy� do trzech. Natychmiast zorientuj� si�, �e jeste� zbiegiem. W Workucie a� roi si� od stra�y, kt�re w�sz� jak tropi�ce psy.

��Czy nie mog� pop�yn�� na zach�d morzem?

��Przez napieraj�ce lody? Poczekaj przynajmniej, a� lato b�dzie mia�o si� ku ko�cowi, wtedy morze jest najbardziej otwarte. A mimo to nie s�dz�, by� dotar� daleko w tak ma�ej lodzi.

��Zapomnij o tym � rzek�a kr�tko Tun-sij. � Zostaniesz tutaj. Bo o�enisz si� z nasz� c�rk�.

Vendel zrobi� wielkie oczy. W g��bi duszy poczu� narastaj�cy bunt. Wida� jednak by�o, �e Irovar my�li tak samo jak �ona.

��Nasza c�rka Sinsiew jest tak�e jedn� z owych nieszcz�liwych kobiet zbyt blisko spokrewnionych ze wszystkimi m�czyznami z plemienia � powiedzia�.

��To nie ma �adnego znaczenia � wtr�ci�a Tun-sij. � Wszystkie znaki wskazuj�, �e Vendel powinien po�lubi� Sinsiew. Jest tym, na kt�rego czekali�my.

��Kiedy moja �ona m�wi �my�, nie ma na my�li Nie�c�w, lecz swe w�asne plemi�.

��Ale ja nie mog� si� o�eni� � zaprotestowa� Vendel. � Nosz� w sobie z�e dziedzictwo, nie chc� przekazywa� go waszemu ludowi.

Tun-sij usiad�a. Jej oczy �arzy�y si�, ale nic wi�cej ju� nie powiedzia�a.

Zaraz te� opad�a na pos�anie i utkwi�a wzrok gdzie� w g�rze. Na jej twarzy odmalowa� si� wyraz� no w�a�nie, czego? Uniesienia? Bolesnego, pe�nego zrozumienia uniesienia.

Irovar powiedzia� cicho:

��Ona wywodzi si� z wymieraj�cego plemienia. Zosta�a ich ledwie garstka.

��Sk�d pochodz�?

��Tego nie wiem. Ale od zarania dziej�w t�dy wiod�y ich szlaki. I czworo z nich zosta�o, osiedlili si� w g�rach na zachodzie. Widzia�e� dzisiaj g�ry, prawda? To ich tak bardzo obawiaj� si� moi ludzie. Od stuleci tamtejsze plemi� jest udr�k� mojego ludu.

A mimo to poj��e� kobiet� stamt�d za �on�, pomy�la� Vendel.

Nie zd��yli powiedzie� nic wi�cej, bowiem w tej samej chwili nadesz�o dwoje m�odych. Ch�opak mia� oczy swej matki, dziewczyna wygl�da�a na obra�on�, wr�cz rozgniewan�. By�a wysoka i mocno zbudowana, o wyra�nie mongolskich rysach.

Irovar wsta�.

��Oto i nasze dzieci. To Sinsiew, co znaczy �ma�y ptaszek�, a to Ngut, nasz syn. P�jdzie kiedy� w �lady matki. �Ngut oznacza my�liwsk� �cie�k�. Dzieci, to jest Vendel.

Tun-sij powiedzia�a co� do c�rki, a dziewczyna wykrzywi�a si�, okazuj�c oboj�tno�� granicz�c� z niech�ci�.

Odesz�a od nich, siad�a w k�cie i tam ju� zosta�a.

Najwyra�niej nie tylko ja nie mam ochoty na to ma��e�stwo, pomy�la� Vendel. Ukradkiem przygl�da� si� dziewczynie i by� coraz bardziej prze�wiadczony, �e jej nie chce.

Zak�adaj�c, �e m�odzi nie znaj� rosyjskiego, zwr�ci� si� do Irovara:

��A pi�� dziewcz�t? Uwa�am, �e jestem za nie odpowiedzialny.

Irovar u�miechn�� si�.

��Chcesz powiedzie�, �e powiniene� po�lubi� wszystkie pi��?

��To chyba troch� za du�o � odpar� Vendel. � Ale przynajmniej jedn� z nich�

��S�dzisz, �e tak by�oby lepiej? � odezwa�a si� Tun-sij. � Dobrze si� sta�o, �e znalaz�y si� w twych obj�ciach podczas tej podr�y, ale teraz o nich zapomnij! Je�li zbli�ysz si� do kt�rej� z nich lub nawet do kilku, inne b�d� zazdrosne albo poczuj� si� ura�one.

Vendel zaduma� si�. Rozumia�, �e sytuacja jest trudna, ale po tym, co zasz�o, mimo wszystko czu� si� odpowiedzialny za dziewcz�ta.

��A je�li po�lubi� wasz� c�rk�? Czy w�wczas nie b�d� dotkni�te?

��Nie, bo wtedy o�enisz si� z kim� obcym, a nie jedn� z nich. A poza tym nie o�miel� si� sprzeciwia� mojej woli.

Tun-sij wypowiedzia�a te s�owa tonem osoby �wiadomej swej w�adzy. Vendela coraz bardziej intrygowa�o, kim by�a i dlaczego plemi� darzy�o j�, przecie� obc�, takim szacunkiem.

Irovar powiedzia� uspokajaj�co:

��Je�li nasza c�rka wydaje ci si� niech�tna, jest tak dlatego, i� odda�a swe serce m�odemu �owcy fok z naszego plemienia. On jest jednak jej kuzynem, a poza tym zar�czono go ju� z trzema innymi dziewcz�tami. Sinsiew jest wi�c dla ciebie, Vendelu. Musisz tylko dowie��, �e jeste� jej wart.

��W jaki spos�b?

��M�czyzna nie mo�e wzi�� sobie �ony nie udowodniwszy, �e jest dobrym my�liwym lub �e posiada okre�lon� liczb� renifer�w. I powinien zwyci�y� przynajmniej pi�ciu innych m�czyzn w walce.

Vendel z ulg� spojrza� na ma��onk�w.

��A wi�c nie mam szans. Nigdy nie zabij� zwierz�cia. Nie mam te� ani jednego renifera i jestem tak s�aby, �e nie da�bym rady nawet pi�cioletniemu ch�opcu. Ucieczka pozbawi�a mnie wszelkich si�.

��Wkr�tce je odzyskasz. Teraz jednak chod�my spa�, warunki mo�emy om�wi� jutro.

Wskazano Vendelowi kilka sk�r w pobli�u Irovara i jego syna. Kobiety le�a�y w drugiej cz�ci pomieszczenia. W ci�gu ca�ego wieczora nikt jednak nie zbli�y� si� do zas�ony.

Jutro uciekn�, my�la� Vendel. A mo�e jeszcze dzi� w nocy? Nie, nie mog�. Ale jutro, noc�? Tak, tak zrobi�. B�d� mia� wi�cej czasu, by zaplanowa� ucieczk�.

Powietrze w chacie by�o g�ste od ciep�ego dymu. Wszechobecne komary kr��y�y nad g�ow�, ale Vendel jeszcze w Tobolsku nauczy� si�, jak sobie z nimi radzi�.

Odgania� je skutecznie, nacieraj�c sk�r� pewnym zielem. Pomog�o mu to bardzo podczas d�ugiej podr�y Irtyszem i Obem, gdzie czasami chmary komar�w nad brzegiem wygl�da�y jak �ciana lub raczej kolumny ruszaj�cej si� mg�y.

W domostwie Irovara kry�o si� jeszcze co� innego, atmosfera by�a a� g�sta od tajemnicy. Nie mia�o to nic wsp�lnego z obecno�ci� m�odej dziewczyny, kt�r� przeznaczono mu na �on�. (Oby niebiosa go przed tym uchroni�y!) Nie, owa tajemnica niechybnie ��czy�a si� z Tun-sij i tym, co znajdowa�o si� w zas�oni�tym k�cie.

Mnie to jednak nie dotyczy, pomy�la�. Przecie� zostan� tu jeszcze tylko jedn� dob�. Ju� wkr�tce b�d� daleko.

Nie m�g� zasn��. Ogarn�y go niezwyk�e i sprzeczne uczucia. Za zas�on� znajdowa�o si� co� nieznanego, mia� z�udzenie, �e si� porusza. I to wra�enie, �e znalaz� bezpieczn� przysta� Nie pojmowa� tego, przecie� nie chcia� zosta�.

�Jeste� jednym z nas! To na ciebie czekali�my!�

Dziwne s�owa, kt�rych sensu nie rozumia�.

By� mo�e spa� przez kilka godzin. Obudzi� si� jednak niemo�liwie wcze�nie, na d�ugo przed wszystkimi innymi w obozie. Przeci�gn�� si� ostro�nie i wymkn�� na zewn�trz.

S�o�ce przez ca�y czas tkwi�o na niebie i ogrzewa�o teraz arktyczn� krain�, tak jak jest to w stanie uczyni� wcze�nie rano. �wieci�o ostrym, ch�odnym blaskiem. Ob�z spowija�a cisza. Pies le��cy przed sza�asem � czy jak zwa� takie pokryte kor� domostwo � uni�s� lekko g�ow� i przygl�da� mu si� oboj�tnie. Nie interesowa� go obcy. Ani nie zabierze go na polowanie, ani nie nakarmi.

Id�c Vendel mija� wiele jurt. Przed jedn� z nich le�a�y dwa d�ugie kawa�ki ko�ci. Poprzedniego wieczoru widzia�, jak m�czyzna z plemienia cierpliwie pociera� je o siebie tak d�ugo, a� w ko�cu b�ysn�� ogie�. By� to jeden z nowo przyby�ych, przygotowuj�cy si� do sp�dzenia lata w tej pokrytej lodem krainie.

Vendel musia� jednak przyzna�, �e jest tu pi�knie. Jakby nagle ujrza� przeb�ysk wieczno�ci!

Zapatrzy� si� na po�udnie. Widoczne tam szczyty musia�y by� p�nocnym kra�cem Uralu. Workuta� S�ysza� t� nazw� w Tobolsku. Obawiano si� jej, nienawidzono. To miejsce, w kt�rym nie znano lito�ci.

Na zach�d?

Tam tak�e rozci�ga�y si� g�ry!

Widzia� ostre, poszarpane wierzcho�ki, czarne, fragmentami pokryte b��kitn� zieleni� lodowc�w i biel� wiecznego �niegu. O dziwo, w niekt�rych miejscach wydawa�y si� r�owe, a z pewno�ci� nie by�o to odbicie promieni s�onecznych. Gdzieniegdzie po prostu tkwi�y na nich r�owe plamy.

G�ry z�a! C� za bzdura!

A mimo wszystko odczuwa� wewn�trzny sprzeciw, gdy my�la� o przeprawie przez nie i dalszej w�dr�wce w stron� domu.

Ruszy� naprz�d. Wed�ug normalnego czasu musia�a by� jeszcze noc, ale tutaj o tej porze roku s�o�ce nigdy nie zachodzi�o.

Tkwi� tu do ko�ca lata? Za nic w �wiecie! Chcia� wyruszy� zaraz, natychmiast. Uwa�a�, �e rodzice i tak czekali ju� nazbyt d�ugo. Pragn�� pospieszy� do domu, by ujrze� ich jeszcze raz, zanim b�dzie za p�no. Nie wiadomo, jak d�ugo b�d� �yli. A je�li matka� Nie!

Min�� wiele u�pionych domostw, tysi�ce renifer�w w zagrodach, psy i suki ze �pi�cymi szczeni�tami. Nagle stan�� przed czym� niezwyk�ym.

To miejsce by�o ogrodzone. Le�a�o do�� wysoko, pod skaln� �cian�. Przeszed� przez bram�. Od wej�cia w obie strony i do wewn�trz ci�gn�y si� dziwne, wyd�u�one stosy kamieni. Ozdobiono je ma�ymi figurkami i rze�bami z ko�ci i drewna.

Vendel szed� dalej, kieruj�c si� w g��b ogrodzonego terenu, tam gdzie ku niebu wznosi�y si� totemy w kszta�cie s�up�w. Z poprzecznych belek, umieszczonych w ich g�rnej cz�ci, zwisa�y rozmaite przedmioty. W samym �rodku placu znajdowa� si� swego rodzaju o�tarz lub mo�e miejsce sk�adania ofiar. Vendel zadr�a�. Nale�a� do tych z Ludzi Lodu, kt�rzy wierzyli w Boga i Jezusa. Rytualne ofiary by�y mu ca�kiem obce, bo niechrze�cija�skie. Ale wiedzia�, �e nie ma prawa os�dza�.

Odwr�ci� si� i drgn��.

Przy bramie ujrza� strzelist�, ubran� na czarno posta�. Min�a chwila, zanim zrozumia�, �e zbli�a si� do niego Tun-sij. Odziana by�a w najlepsze sobole sk�ry, a jej czarne, przybrane wst��k� w�osy zaplecione by�y w warkocze. Zn�w uderzy�o go, jak pi�kn� jest kobiet� pomimo swej przera�liwej blado�ci.

Wyszed� jej naprzeciw.

��Wybacz mi � powiedzia�. � Chyba wtargn��em do �wi�tego miejsca.

U�miechn�a si� troch� krzywo.

��To nie jest nic dla ciebie ani dla mnie. To bogowie Nie�c�w.

��Jest ich chyba wielu?

��Nie�cy maj� bog�w wsz�dzie. G�ra ma swojego boga i rzeka, i �nieg� Ale najwi�kszy ich b�g nazywa si� Num. To jego wizerunek znajduje si� nad o�tarzem.

��Ale wy macie innych bog�w, pani Tun-sij?

��Mamy siedmiu bog�w. I pi�� duch�w. Wystarczy.

Vendel tak�e uwa�a�, �e to dosy�.

��My mamy tylko trzech. B�g Ojciec, jego syn Jezus Chrystus i Duch �wi�ty.

��I ty w nich wierzysz?

��Tak. Tak mnie nauczono.

��To dlatego, �e nic nie wiesz � stwierdzi�a z wy�szo�ci�.

Jej rosyjski by� na tyle s�aby, �e w�a�ciwie musia� odgadywa� sens jej wypowiedzi.

��A te stosy kamieni? � zapyta�, gdy oddalili si� od miejsca sk�adania ofiar.

��Nie widzisz? To przecie� groby! Mogi�y wielkich my�liwych. Nie mo�emy grzeba� naszych zmar�ych z powodu wiecznej zmarzliny. Tu spoczywaj� tylko niekt�rzy Nie�cy, najwi�ksi �owcy, kt�rzy mog� mie� wp�yw na powodzenie w polowaniach. Wszystkich innych chowa si� w zwyk�y spos�b.

Vendel chwil� si� nad tym zastanawia�. Je�li nie mog� grzeba� zmar�ych w ziemi, co mo�e oznacza� �zwyk�y spos�b�?

��Kim jeste�, Vendelu?

Pytanie pad�o tak cicho i nieoczekiwanie, �e wyrwany z zamy�lenia drgn��.

��Kim jestem? Szwedzkim �o�nierzem.

T� odpowied� pu�ci�a mimo uszu.

��Doskonale rozumiem, �e przywiod�y ci� tu trzy z naszych duch�w, ale�

Vendel uzna�, �e nadszed� czas, by zwraca� si� do niej wprost. Byli ju� teraz przyjaci�mi.

��Kiedy m�wisz o �naszych duchach�, masz na my�li duchy twojego ludu, prawda? Nie Nie�c�w?

��Tak, masz racj�. Jak ju� m�wi�am, mamy pi�� duch�w. To duchy ziemi, powietrza i wody przywiod�y ci� t� d�ug� drog� z twego kraju do mego, by� m�g� poj�� moj� c�rk� za �on�. Ale kim jeste�? Sk�d tw�j r�d?

��M�j r�d? � powt�rzy� Vendel zdumiony. � C�, nosi nazwisko Grip. Ojciec pochodzi z solidnego ch�opskiego rodu ze Skanii w Szwecji.

Te nazwy nic jej nie m�wi�y. Machn�a r�k�, jakby odp�dza�a zb�dne informacje, i utkwi�a w nim swe wyraziste oczy.

��Nie, o tym nie my�l. Musisz mie� w sobie jeszcze inn� krew.

Wreszcie Vendel przypomnia� sobie o swym osobliwym pochodzeniu.

��Tak � zacz�� z wahaniem. � Moja matka pochodzi z niezwyk�ego rodu�

��Opowiedz o swojej matce � poprosi�a.

��Dobrze, ale to takie skomplikowane. To matka mojej matki, babka Lena, kt�ra�

��M�w dalej!

Vendel odwr�ci� si� nagle ku Tun-sij.

��Sk�d wiesz, �e nosz� w sobie z�e dziedzictwo?

��Powiedzia�e� wczoraj, �e z tego powodu nie mo�esz sp�odzi� dziecka.

Oczywi�cie, jakie� to proste! A czeg� si� spodziewa�?

��No dobrze, opowiem ci, je�li rzeczywi�cie pragniesz o tym us�ysze�.

��Tak. Przecie� masz po�lubi� nasz� c�rk�

��Nie powinienem � stanowczo powiedzia� Vendel. � Ale spr�buj� opowiedzie�. Sama b�dziesz mog�a zdecydowa�, czy zechcesz nara�a� �ycie twej c�rki.

Czeka�a.

��Nie wiem, od czego zacz�� � westchn�� Vendel zrezygnowany. � Nad naszym rodem ci��y przekle�stwo.

��Nad rodem, z kt�rego wywodzi si� twoja matka?

��Tak. R�d ten pochodzi z Norwegii i wiem, �e to brzmi nieprawdopodobnie, ale w ka�dym pokoleniu przychodzi na �wiat przynajmniej jedno dziecko dotkni�te przekle�stwem. Matka zwykle wtedy umiera, bo je�li dziecko narodzi si� powa�nie obci��one, jest to potw�r. Ale u�ywam chyba zbyt trudnych s��w.

��Nie, nie. Mo�e sama �le m�wi� po rosyjsku, ale rozumiem wszystko. Musisz wiedzie�, �e by�am z Irovarem w Workucie.

��Ty?

��Tak. W�a�nie przeze mnie nas z�apano. Wydarzy�o si� to w naszym zimowym obozie w tajdze. Nasi wrogowie rzucili na mnie urok.

Pokaza�a mu nadgarstki, na kt�rych widnia�y takie same straszliwe blizny po kajdanach jak u Irovara.

��Tam z�amali moje zdrowie. Choroba leg�a mi na piersiach i niewiele zosta�o mi si�. Zdo�a�am jednak wyprowadzi� nas z niewoli.

Patrzy�a przed siebie nic nie widz�cym wzrokiem, zatopiona we wspomnieniach. W bladej twarzy p�on�y czarne oczy.

��M�w dalej � poprosi�a po chwili. � Bardzo mnie zainteresowa�a twoja opowie��. Od jak dawna przekle�stwo ci��y nad rodem?

��Powiadaj�, �e od trzynastego wieku. To znaczy od pi�ciuset lat � wyja�ni� dok�adniej. � �y� wtedy z�y cz�owiek, kt�ry� Ale to takie niem�dre. To tylko legenda.

��Chc� j� us�ysze�.

Wiatr d�� g�ucho mi�dzy kamieniami na grobach. Usiedli ko�o bramy na stosie brzozowych pni, z pewno�ci� przywiezionych tu w jakim� specjalnym celu, mo�e do budowy domu. Vendel usi�owa� zajrze� do �rodka jednego z grobowc�w przez szpary mi�dzy kamieniami, chc�c dojrze� zmar�ego, ale to mu si� nie uda�o.

Tun-sij nie m�wi�a p�ynnie po rosyjsku, d�ugo szuka�a s��w, a kiedy je znalaz�a, by�y albo niew�a�ciwe, albo te� tak uproszczone, �e Vendel najcz�ciej musia� domy�la� si� ich znaczenia.

Ci�gn�� dalej opowie��.

��Mniej wi�cej dwie�cie lat temu �y� jeden z moich przodk�w, nosz�cy takie samo imi� jak �w z�y. I on zdo�a� nieco z�agodzi� przekle�stwo. Dlatego nazwano go Dobrym.

��Zbyt wiele pomijasz w swej opowie�ci. Chc� us�ysze� o z�ym!

��Uff � westchn�� Vendel. � Musz� wi�c zacz�� wszystko od pocz�tku.

��Tak powiniene� uczyni�.

Chocia� siedzia�a nieruchomo, skulona, z r�kami wsuni�tymi w r�kawy futra, wyczuwa� p�yn�ce od niej napi�cie. Siln� koncentracj�.

��M�wi�, �e Ludzie Lodu, tak zwie si� �w dziwny r�d, a krewniacy matki mej matki nadal si� tak nazywaj�, wi�c m�wi�, �e Ludzie Lodu przybyli ze wschodu.

��Sk�d to wiadomo?

��C�, tak g�osi opowie��. I dwie kobiety, potomkinie tego Dobrego, obdarzone nadnaturalnymi zdolno�ciami, mia�y wizje, podczas kt�rych ukazali si� im przodkowie opuszczaj�cy krain� zimna i lodu. Wygnani z rodzinnego kraju, w�drowali na zach�d, a� w ko�cu kilkoro z nich znalaz�o si� w Norwegii. Norwegia to kraj s�siaduj�cy z moj� Szwecj�.

W obozie zacz�o popiskiwa� kilka szczeni�t. Vendel us�ysza� kr�tkie, gniewne szczekni�cie suki i ma�e umilk�y. Od strony stad renifer�w przez ca�y czas dochodzi�y ciche odg�osy wydobywaj�ce si� z ich garde� i stukot kopyt, gdy stado si� przemieszcza�o.

��Jak ju� wspomnia�em, pi��set lat temu jeden z Ludzi Lodu wyruszy� w g�ry w Norwegii. To by� niedobry cz�owiek, a sta� si� jeszcze gorszy, bowiem w g�rskim pustkowiu zetkn�� si� z Szatanem.

��Kto to jest?

��Z�a istota naszej religii.

��Aha! Kto� taki, jak Nga w wierze Nie�c�w. Jest synem Numa i jest bardzo z�y.

��Tak. Mo�na w�a�ciwie powiedzie�, �e Szatan by� synem naszego Boga, ale zosta� str�cony z jego tronu i wpad� w przepa��. S� wi�c pewne podobie�stwa. A w twojej religii, Tun-sij? Jak zwie si� b�stwo z�a?

��Nie mamy �adnego z�ego boga. Jest tylko Shama, duch kamienia a jednocze�nie �mierci. Ale on nie jest duchem z�a. Raczej duchem straconej nadziei.

Vendel pokiwa� g�ow�.

��To tak�e niszcz�ca si�a. W ka�dym razie to Tengel Z�y zawar� pakt z Szatanem, z samym z�em, by osi�gn�� korzy�ci.

Tu-sij unios�a g�ow�.

��Nazywa� si� Tengel?

��Tak. Nie jest jasne, w jaki spos�b nawi�za� kontakt z Ksi�ciem Ciemno�ci, ale legenda m�wi, �e doskonale zna� si� na czarach. Zebra� zio�a i inne niezb�dne �rodki do kocio�ka i uwarzy� z nich wywar, kt�ry wypi�. W ten spos�b zmusi� Szatana, by mu si� objawi�. Musia� jednak obieca�, �e przynajmniej jeden potomek w ka�dym pokoleniu b�dzie przekl�ty i wst�pi na s�u�b� z�a. I tak jest a� do tej pory. Sprzeda� wi�c swe dzieci i ich potomk�w, by jemu by�o dobrze.

��Ach, tak � cicho rzek�a Tun-sij. � A wi�c tak to by�o!

��Opowie�� g�osi, �e p�niej zakopa� kocio�ek. Dop�ki kto� nie odnajdzie garnka i nie odkopie go, na rodzie ci��y� b�dzie przekle�stwo.

��Nie � szepn�a Tun-sij, powoli kr�c�c g�ow�. � Wydaje mi si�, �e czego� brakuje w twej historii.

��Dlaczego tak uwa�asz?

��Nie brzmi tak, jak powinna. Wi�cej nie mog� powiedzie�.

Vendel odczeka� chwil�, ale poniewa� kobieta wci�� milcza�a, m�wi� dalej:

��Rozumiesz wi�c m�j l�k przed sp�odzeniem dziecka?

Chwyci�a go za rami�.

��Ale przecie� powiedzia�e�, �e kto� z�agodzi� przekle�stwo?

��Owszem, ale niedostatecznie. Dzi�ki Tengelowi Dobremu u dotkni�tych pojawi�y si� i ludzkie cechy. �yj� jeszcze trzy osoby, kt�re w m�odo�ci stoczy�y wygran� walk� z prawdziwym z�em. I oni mieli ��te oczy, w�a�ciwe dotkni�tym.

Tun-sij zatopi�a si� w my�lach.

��S� w�r�d nas tak�e znaj�cy si� na leczeniu � ci�gn�� Vendel. � Wiedz� wszystko o zio�ach i lekach. Samymi d�o�mi potrafi� leczy� najci�sze choroby.

��Ale nie ty? � zapyta�a z nadziej� w g�osie.

��Nie, nie ja. A w ka�dym razie nie bardzo.

Westchn�a z rezygnacj�.

��Dlatego prosz� ci�, Tun-sij, nie wystawiaj swej c�rki na tak niepewny los.

Wsta�a, ujrza�a bowiem Irovara zbli�aj�cego si� szybkim krokiem. Vendel tak�e si� podni�s�.

��Ty nie rozumiesz � zacz�a szeptem. � Ty niczego nie rozumiesz!

Jej oczy b�aga�y go tak gor�co. Nie zd��yli ju� jednak powiedzie� sobie nic wi�cej, gdy� podszed� Irovar.

��A wi�c tu jeste�cie? Tun-sij, moja droga, wiesz przecie�, �e nie powinna� nara�a� si� na nocny ch��d.

��Noc si� ju� sko�czy�a, a ja jestem ciep�o ubrana � odpar�a i zacz�a schodzi� w d�. � Chod�, Vendelu, w wiosce nasta� ju� dzie�.

Vendel po�wi�ci� dzie� na zapoznanie si� z terenem. Wci�� szuka� mo�liwo�ci ucieczki. Nawet wyjazd st�d, od tych �yczliwych ludzi, nazywa� ucieczk�. Niez�omna wola Tun-sij kr�powa�a go niczym �elazna obr�cz. M�oda Sinsiew patrzy�a na niego r�wnie niech�tnie jak on na ni�, wi�c konsekwentnie unikali si� nawzajem. Jej brat Ngut by� bardziej otwarty, nie m�wi� jednak po rosyjsku, a w dodatku odziedziczy� po matce przera�aj�co przenikliwe oczy, wi�c Vendel nie nawi�za� z nim bli�szego kontaktu. Jasne by�o, �e Vendel nie mo�e ucieka� �odzi�; od zachodu l�d ci�gle jeszcze pokrywa� morze. A czy by� w stanie przedrze� si� przez p�nocne bastiony Uralu i straszliwe urwiste wierzcho�ki nad morzem? Na to tak�e nie by�o �adnych szans. Jedyne, co pozostawa�o, to ruszy� ku p�askowy�owi tundry, ale tam, jak powiadano, w�ada�o wszechogarniaj�ce z�o, cokolwiek si� za tym kry�o.

A gdyby tak zdoby� bro�?

W ci�gu dnia lodowata mg�a spowi�a poszarpane, ostre szczyty na zachodzie. Vendel pomaga� Irovarowi naprawia� sprz�t rybacki. Wykorzysta� to jako okazj� zdobycia interesuj�cych go informacji.

��Czy tam, daleko, naprawd� mog� mieszka� ludzie?

Irovar odpar� niespiesznie:

��Nie nazwa�bym ich lud�mi, ale to prawda, �e tam mieszkaj�.

��Ale wzi��e� sobie stamt�d �on�?

��Tak. � Irovar nagle zachichota�. � Ustrzeli�em j� harpunem.

��Co takiego?

��Straci�a ��d� i dosta�a si� na dryfuj�cy kawa�ek kry. By�a ranna. Wzi��em j� za fok� i strzeli�em do niej. P�niej si� ni� zaopiekowa�em. Ale w�r�d tych tam s� straszliwe istoty. Kiedy�, dawno, dawno temu, co� si� u nich wydarzy�o, ale nie wiem co. W ka�dym razie s� i zawsze byli naszymi wrogami. Jedyna pociecha, �e jest ich teraz tak niewielu. Nie maj� odwagi zaatakowa�.

��A Tun-sij? Czy ona nigdy nie t�skni?

Irovar popatrzy� ku spowitym w mg�� g�rom.

��Nigdy o tym nie wspomina, ale nie wiem� S�dz�, i� boli j�, �e zerwa�a wi�zy ze swym plemieniem.

��To ca�kiem naturalne.

Vendel zn�w zwr�ci� uwag�, �e cho� s�o�ce nie o�wietla �niegu, wydaje si�, i� nad wielkimi lodowcami unosi si� r�owa po�wiata. Wspomnia� o tym Irovarowi.

��Masz racj� � przyzna� Nieniec. � Te g�ry zw� si� Taran-gai. Kraina Szkar�atnego �niegu. Usi�owa�em to zbada� ju� dawniej, ale tak po prostu jest: �nieg ma tam lekko czerwonaw� barw�. Tun-sij wierzy, �e na �niegu rosn� kwiaty.

Vendel u�miechn�� si�. Nie m�g� wiedzie�, �e Tun-sij nie by�a daleka od prawdy. Istnieje bowiem pewien gatunek alg, kt�re potrafi� zagnie�dzi� si� na wiecznym �niegu.

Zn�w pos�a� niech�tne spojrzenie w tamtym kierunku. Nie pojmowa�, jak ludzie mog� mieszka� w tych g�rach, stromych i dzikich. Nagle poczu�, jak co� �ciska mu serce. Wsp�czucie przyprawiaj�ce niemal o �zy. Czy mo�e to by�o co� innego? �al albo po prostu t�sknota?

Nie, nie potrafi� tego okre�li�.

W ci�gu dnia, gdy kr��y� po wiosce, us�ysza� nagle cichutkie �pst!�

Zza odchylonej zas�ony, s�u��cej jako drzwi jednej z jun, wyjrza�o pi�� weso�ych, u�miechni�tych twarzyczek. Kiedy si� zbli�y�, zaraz zosta� wci�gni�ty do �rodka.

��Tu mieszkacie? � zapyta� i musia� powt�rzy� pytanie gestem.

Odpowiedzia� mu chichot. Nie, nie, tylko dwie z nich tu mieszka�y z rodzin�. Ale rodzina by�a teraz daleko, wi�c�

Poci�gn�y Vendela na pos�anie ze sk�r, ale on nie mia� ochoty zosta� zaskoczony przez krewniak�w. U�ciska� je tylko wszystkie po kolei i da� znak, �e musi i�� dalej. Rozradowane buzie natychmiast posmutnia�y.

Biedne dziewcz�ta, my�la�, gdy uda�o mu si� wyj��, tym razem zachowuj�c cnot�. Co mog� dla nich zrobi�? Jestem za nie odpowiedzialny, ale czy jestem w stanie co� uczyni�, by ich �ycie sta�o si� ja�niejsze, nabra�o sensu?

Kiedy Irovar przedstawi� mu najbli�szych s�siad�w i krewniak�w, Vendel u�wiadomi� sobie, �e ludzie z wioski nie m�wili wcale o tym, co zajmowa�o Irovara i jego �on�. Co prawda Vendel nie rozumia� wiele, ale Irovar ch�tnie podj�� si� roli t�umacza i okaza�o si�, �e tematy ich rozm�w ograniczaj� si� wy��cznie do polowa� i ewentualnie �owienia ryb. Liczyli na palcach jednej r�ki, w razie potrzeby korzystaj�c jeszcze ze st�p. Ich my�li nieodmiennie kr��y�y wok� codziennej pracy, rodzin i s�siad�w; dalej ich horyzonty nie si�ga�y. I trudno si� temu dziwi�. Powodzenie na polowaniu, dzieci, choroby, s�o�ce, gwiazdy i ksi�yc� lub czy pogoda nazajutrz b�dzie dostatecznie dobra, by ustawi� nowy sza�as. To by�o najwa�niejsze. Irovar i Tun-sij bywali w �wiecie, poznali spos�b my�lenia innych lud�w. Teraz Vendel lepiej rozumia� powa�anie, jakim cieszyli si� w wiosce.

Wkr�tce mia� zrozumie� jeszcze wi�cej. Kiedy p�nym popo�udniem � tu nad brzegiem Oceanu Lodowatego trudno by�o zorientowa� si� w porach dnia i nocy � powr�ci� do domu Irovara z kolejnej wyprawy, zasta� nieoczekiwany widok.

Na �rodku sta�a Tun-sij z ramionami wyci�gni�tymi na boki, a jej m�� ubiera� j� w przedziwny str�j.

��Wejd�, Vendelu � powiedzia� Irovar. � Przygotowuj� Tun-sij na wiecz�r. Jej samej nie wolno dotkn�� �adnej z cz�ci ubioru.

Vendel wpatrywa� si� w nich zdumiony. Spostrzeg� jeszcze co� innego. Zas�ona, oddzielaj�ca ukryt� cz�� pomieszczenia, zosta�a odsuni�ta, a to, co za ni� ujrza�, przyprawi�o go o dreszcze.

Wizerunki bog�w, symbole wyrzezane w drewnie i k�ach morsa, ogromny p�aski b�ben, ozdobiony najprzer�niejszymi znakami, grzechotki z ko�ci, czaszki zwierz�ce i ludzkie i ca�a mnogo�� przedmiot�w niewiadomego pochodzenia i przeznaczenia.

��Tun-sij jest nasz� szamank� � oznajmi� Irovar z dum�. � Dzi� wieczorem odprawi rytua�. B�dzie prosi� o dobre lato i o wiele innych rzeczy. Nied�ugo przyb�d� tu ludzie.

To prawda, Vendel widzia� ju� kilku m�czyzn siedz�cych przed chat�.

Szamanka?

��Ale przecie� ona jest kobiet�! I w dodatku innej wiary!

��Szamanizm jest religi� ca�ej Syberii � wyja�ni� Irovar. � I wcale nie jest rzecz� niezwyk��, �e kobiety zostaj� szamankami. Tun-sij zosta�a do tego zrodzona. Ale wielu zostaje szamanami dopiero po powa�nej chorobie, chorobie umys�u. Po matce rol� przejmie Ngut, on r�wnie� ma wrodzony dar. A Tun-sij wyuczy�a go praktyk szaman�w. Jeste�my wi�c wa�n� rodzin�.

Szeroka, dobroduszna twarz Irovara promienia�a szcz�ciem.

��Tak, to ju� zrozumia�em. A ty sam jeste� wodzem, prawda?

��Wodzem naszego klanu. Ale ca�y ob�z podzielony jest na trzy wielkie klany, jest wi�c jeszcze dw�ch r�wnie silnych przyw�dc�w. Mamy swoje oddzielne pastwiska w pobli�u i musimy pilnowa�, by nie powstawa�y o nie spory. Nie mo�emy sobie teraz pozwoli� na najmniejsze nawet nieporozumienie.

Vendel podni�s� g�ow�.

��A wi�c Ngut posiada wrodzony dar� Powinienem si� by� tego domy�li�. Te oczy�

��Tak. Moja �ona twierdzi, �e jest bardzo zdolny. Uczy go ka�dego dnia.

��Trzeba si� spieszy� � mrukn�a Tun-sij.

��Nie wolno ci tak m�wi� � powiedzia� Irovar zasmucony.

Vendel podejrzewa� jednak, �e Tun-sij ma racj�. Wygl�da�a na bardzo chor� i s�ab�. Przez ca�� noc jej kaszel niemal rozsadza� chat�.

Nie m�g� si� skupi� na obserwacji niecodziennego wszak wydarzenia. Dr�czy� go niepok�j. Zn�w prosi�a, by zosta�, a on si� wymawia�, m�wi�c, �e w domu czekaj� na niego.

Poniewa� utrzymywa�a si� �adna pogoda, a wiatr nie by� szczeg�lnie dokuczliwy, obrz�dy mia�y zosta� odprawione pod go�ym niebem. Vendel s�ysza� narastaj�cy szum, kt�ry dobiega� z zewn�trz. Przygl�da� si�, jak Tun-sij ubierana jest w kolejne rytualne szaty i ozdoby. Sznury korali ze zwierz�cych z�b�w, z �ap i pazur�w nied�wiedzia, d�wi�cz�ce dzwoneczki i kolorowe ta�my opasywa�y j� od st�p do g��w.

Jak mu wyja�nili, w�a�ciwie nikomu poza Irovarem nie wolno by�o obserwowa� ceremonii ubierania, ale Tun-sin stwierdzi�a, �e Vendel jest szczeg�ln� osob�. Powiedzia�a te�, �e dzi� wieczorem dotrze do jego duszy. Vendel uzna�, �e nie brzmi to zach�caj�co.

Na koniec Irovar umocowa� nakrycie g�owy Tun-sij, w kt�rym z ty�u tkwi�y orle pi�ra, a z przodu opada�y grube, czarne fr�dzle, przes�aniaj�c twarz. Wygl�da�a teraz naprawd� tajemniczo i przera�aj�co zarazem. Owin�a si� peleryn� pokryt� sk�rzanymi rzemieniami, ozdobionymi delikatnym wzorem. Irovar poda� jej wielki b�ben i Vendel zdo�a� dojrze�, �e na spodzie umieszczono wyrze�bion� figurk� przedstawiaj�c� bo�ka, za kt�r� Tun-sij mog�a trzyma� instrument. Zauwa�y� teraz, �e symbole umieszczone na przedniej stronie przedstawiaj� nied�wiedzia i renifera, �wi�te zwierz�ta Jurat�w. W drug� r�k� uj�a grub� pa�k� czy te� grzechotk� z ko�ci, jak s�dzi�, wieloryba.

��Chod�my teraz, Vendelu � cicho rzek� Irovar. � Tun-sij potrzebuje czasu na skupienie.

Wyszli. Na zewn�trz zebrali si� w p�kolu niemal wszyscy mieszka�cy wioski. Przed jurt� pozostawiono nieco wolnego miejsca. Jak okiem si�gn��, siedzieli Jurat-Samojedzi ze wzrokiem wbitym w otw�r wej�ciowy domostwa szamanki.

��Tun-sij �yczy sobie, by� usiad� niedaleko � szepn�� Irovar. � Zosta� przy mnie, b�d� jej asystowa�.

Vendel przycupn�� pod �cian� jurty. W pobli�u dostrzeg� Nguta i Sinsiew; dziewczyna napotkawszy wzrok Vendela odwr�ci�a si� demonstracyjnie. R�b tak dalej, z�o�nico, pomy�la�. Mniej tob� zainteresowany ju� i tak nie m�g�bym chyba by�! Ngut w skupieniu czeka� na pojawienie si� matki.

Kto� pomacha� Vendelowi. W ci�bie rozpozna� pi�� weso�ych twarzy. Kr�tkim, ostro�nym ruchem d�oni odpowiedzia� na powitanie dziewcz�t i u�miechn�� si� nie�mia�o. Zna�y wszystkie jego tajemnice, tak jak i on zna� ich sekrety.

Na zachodzie wznosi�y si� niebosi�ne szczyty g�r. Kraina Szkar�atnego �niegu, Taran-gai� Musia�a to by� nazwa w j�zyku Tun-sij, poniewa� to jej lud tam mieszka�. Wyja�ni�a mu, �e imi� Tun-sij nadali jej Juraci, Nie�cy. Jako dziecko nazywa�a si� inaczej, ale i w�wczas jej imi� znaczy�o tyle co �roz�arzony w�giel�.

Dlaczego te poszarpane wierchy tak go przera�a�y, kusz�c jednocze�nie? Dlaczego co� d�awi�o w piersi, gdy tylko na nie spojrza�? Pragn�� st�d odej��, ju� ich wi�cej nie ogl�da�. Ba� si�, �e g�ry przyci�gn� go do siebie, zaczaruj� i zmusz�, by rzuci� si� w d�, w wype�nione magi� z�a przepa�cie.

C� za op�ta�cza my�l, sk�d si� wzi�a?

Opu�ci� wzrok na zgromadzonych ludzi, odrywaj�c oczy od budz�cych l�k wierzcho�k�w.

W ci�gu dnia pozna� wielu mieszka�c�w wioski.

Wszyscy okazali si� przyja�nie nastawieni mimo k�opot�w wynikaj�cych z nieznajomo�ci j�zyka. Ch�tnie pokazywali mu to, co mieli najcenniejszego: dzieci i pi�knie wykonane przedmioty codziennego u�ytku. Rozumieli bowiem, �e on nie zna ich obyczaj�w. Okazywali mu podziw po��czony z szacunkiem. By� tak od nich inny, taki wysoki i przystojny, jasnow�osy. Jego rysy r�ni�y go od nich, ale tak samo jak Juraci spodobali si� jemu, tak i oni potrafili dostrzec urok w jego twarzy i dobrych, b��kitnych jak niebo oczach. Vendel u�miecha� si�, okazuj�c zainteresowanie, cho� przez ca�y czas zachowywa� rezerw�. Za kilka godzin mia� ich opu�ci� i za nic nie chcia� przywi�zywa� si� do tego wspania�ego ludu. Kiedy wszyscy zasn�, on po cichu we�mie sw�j w�ze�ek i ruszy przez tundr�. Do domu, na zach�d.

Do domu!

C� za cudowne s�owa! Wspomnia� gospodarstwo w Szwecji, zadbane pola. D�b za domem. Jezioro, na kt�rym wiosn� i jesieni� zbieraj� si� �ab�dzie i g�si przed wyruszeniem w dalsz� drog�. Matka ze swym dobrym, nieco smutnym u�miechem na ustach. Nigdy chyba nie osi�gn�a pe�ni szcz�cia w ma��e�stwie, zrozumia� to dopiero teraz, gdy dor�s�. Chyba jeszcze �yje? Musi mie� szans� zapewnienia jej bezpiecznego, szcz�liwego �ycia.

�zy matki, gdy opuszcza� dom na ca�� wieczno�� Mia� w�wczas trzyna�cie lat! Och, Bo�e, jak�e to ju� dawno!

Stary dobry w�a�ciciel maj�tku, Lave Beck, ojciec Corfitza� czy jeszcze �yje? Chyba nie. A ojciec? Vendel nigdy nie m�g� porozumie� si� z ojcem, teraz jednak pragn�� go ujrze�, spr�bowa� ugody. By� teraz starszy, lepiej zna� ludzi i sta� go by�o na wi�cej tolerancji.

Babcia Lena i dziadek Orjan? Pewnie odeszli ju� z tego �wiata. Najdro�sza babcia, wi���ca go z niezwyk�ymi Lud�mi Lodu. W Danii nie pozosta� ju� nikt z rodu po tym, jak brat babki, Tristan, przeni�s� si� na Elistrand w Norwegii. Tam mieszka�a teraz wi�ksza cz�� Ludzi Lodu, wszyscy opr�cz jego w�asnej rodziny w Skanii i ciotki Villemo w Morby pod Sztokholmem.

A on by� tutaj. Czy mo�na znale�� si� jeszcze dalej od domu? Dlaczego wi�c nie czu� si� tu obco? Przecie� nie powinien, nie wolno mu by�o inaczej!

Oderwa� si� od nurtuj�cych go my�li. Wielka sk�ra w otworze wej�ciowym zosta�a ods�oni�ta i ukaza�a si� Tun-sij.

Rozszeptane zgromadzenie ucich�o.

Szamanka, spowita w czarne szaty, z przes�oni�t� twarz�, omiot�a wzrokiem zebranych. Trudno by�o rozpozna�, �e to kobieta. Zbli�y�a si� do starca, siedz�cego niedaleko, i dotkn�a go pa�k� z ko�ci. Zrobi�a jeszcze par� krok�w i znowu dotkn�a kilka os�b, kt�re najwyra�niej specjalnie usiad�y z przodu: kobiet� wygl�daj�c� na chor�, s�abe dziecko w ramionach matki i jeszcze kilkoro. Obesz�a w ten spos�b ca�e p�kole i zbli�y�a si� do Vendela. Jego tak�e musn�a pa�k�. Ale przecie� ja nie jestem chory, zaprotestowa� w duchu. W odpowiedzi ujrza� roz�arzone oczy Tun-sij, b�yszcz�ce za fr�dzlami przes�aniaj�cymi jej twarz.

Stan�a na �rodku i pocz�a uderza� w b�ben. Na pocz�tku d�wi�ki by�y jakby lekko przyt�umione, jednostajne, rytmiczne. Tun-sij monotonnie zawodzi�a rytualn� pie��. Z coraz wi�ksz� si�� uderza�a w b�ben, nie zmieniaj�c jednak tempa. Pie�� stawa�a si� coraz bardziej wyrazista. Czas p�yn��, wszyscy siedzieli nieruchomo, utkwiwszy w niej wzrok.

��Co ona robi? � niemal bezg�o�nie szepn�� Vendel do Irovara.

��Usi�uje odszuka� zb��kane dusze � odpar� Irovar r�wnie cicho. � Musi odnale�� dobre duchy, kt�re jej pomog�. Mo�e to by� duch nied�wiedzia lub innego zwierz�cia. Duchy przodk�w lub szaman�w. Mo�e nawet uda jej si� odnale�� twoj� dusz�. Tun-sij twierdzi, �e jest dobra. Duchy j� poprowadz�, dopomog� w uzyskaniu odpowiedzi na pytania zadane przez plemi�. Pro�by dotycz� r�nych spraw: powodzenia na polowaniach, odegnania z�ych duch�w. S� tacy, kt�rzy pragn�, by dowiedzia�a si�, jaka b�dzie przysz�o�� naszego ludu.

Dudnienie b�bna by�o teraz tak og�uszaj�ce, �e Vendel musia� odczytywa� s�owa z ust Irovara.

��A ci chorzy, kt�rych dotyka�a?

��B�dzie szuka� si� do ich uzdrowienia, do wyp�dzenia z ich cia� z�ych duch�w choroby. Teraz prosi ducha rzeki, by zes�a� nam dobre po�owy �ososia.

Vendel nie pyta� wi�cej. Nie chcia� wiedzie�, dlaczego dotkn�a i jego.

Wydawa�o si�, �e Tun-sij wyczerpa�a ju� wszystkie swoje si�y. Powa�nie si� o ni� zaniepokoi�. Jej oddech sta� si� nier�wny, z trudem chwyta�a powietrze, chwia�a si� na nogach. Wygl�da�o na to, �e stopniowo wpada w trans. Na Vendelu wywar�o to wielkie wra�enie, ale dla pozosta�ych, jak si� zdawa�o, sytuacja by�a zwyczajna. B�ben dudni�, Tun-sij zachowywa�a si� niby op�tana, rzuca�a si� i podskakiwa�a, ta�czy�a i kr�ci�a w k�ko. I nagle wydarzy�o si� co� niepoj�tego, co Vendel m�g� wyt�umaczy� tylko niezwyk�ym nastrojem, w jaki i on da� si� wprowadzi�.

��Nawi�za�a kontakt z duchami � szepn�� Irovar. � Wzi�y j� w posiadanie.

Szamanka krzykn�a, wypowiadaj�c jakie� s�owa, kt�re zabrzmia�y niemal jak rozkazy. I � Vendel m�g�by przysi�c, �e to prawda � w odpowiedzi rozleg�o si� wo�anie. Nadesz�o z daleka, od zachodu, straszne, ochryp�e, nieludzkie.

��Teraz przenosi si� do innego �wiata � szepn�� Irovar. � Nie, nie ruszaj si�, zostaw j�!

Tun-sij upad�a na ziemi�, chwyci�y j� silne drgawki. Po chwili cia�o si� uspokoi�o, le�a�a nieruchomo.

Umar�a, pomy�la� przera�ony Vendel. Nikt jednak nie reagowa�.

Ca�e zgromadzenie czeka�o.

��Jej dusza znajduje si� teraz w �wiecie duch�w � mrukn�� Irovar. � Tam otrzyma odpowied� na wszystkie nasze pytania i modlitwy.

Tun-sij le�a�a na ziemi, zdawa�o si�, ca�� wieczno��, nikt jednak nie przerywa� jej transu. Wszyscy z napi�ciem czekali, a� powr�ci i opowie o rezultatach swej podr�y w za�wiaty. B�ben nadal przymocowany by� do jej nadgarstka, ale pa�ka wypad�a z d�oni i potoczy�a si� a� do st�p jednego z m�czyzn. Wpatrywa� si� w ni�, cho� nie wydawa�o si�, by traktowa� to jako z�y omen.

Wiatr wy� i szele�ci� sk�rami pokrywaj�cymi sto�kowate juny. Gdzie� daleko psy walczy�y o straw�. S�ycha� by�o huk p�kaj�cych na rzece lod�w. Poza tym na pustkowiu panowa�a cisza. Nikt by nie pomy�la�, �e zebra�o si� tu tyle ludzi.

Nareszcie czarne rami� szamanki poruszy�o si�. D�o� bezradnie miota�a si� po ziemi, Vendel spojrza� na Irovara, ale ten nawet nie drgn��, by jej pom�c. Prawdopodobnie by�o za wcze�nie.

Up�yn�o jeszcze kilka minut, Tun-sij wsta�a. Wtedy podni�s� si� tak�e Irovar i wr�czy� jej kilka ma�ych przedmiot�w, kt�rych Vendel z daleka nie m�g� rozpozna�. Wzi�a je do r�ki, a Irovar uwolni� j� od ci�aru b�bna.

Sta�a chwiej�c si�. W zamy�leniu przygl�da�a si� podanym przedmiotom, po czym u�o�y�a je w okre�lony wz�r przed kobiet� z dzieckiem na r�ku. Vendel zorientowa� si� teraz, �e by�y to r�nokolorowe kamienie i d�ugi kie� jakiego� drapie�nika.

Tun-sij pochyli�a si� nad dzieckiem, ale poniewa� sta�a zwr�cona plecami do Vendela, zas�oni�a mu widok i nie wiedzia�, co robi�a. Sta�a tak d�ugo, mamrocz�c monotonnie jakie� s�owa, a� nagle si� wyprostowa�a. Zobaczy�, �e matka dziecka wsuwa co� za pazuch�, najwidoczniej lek.

Starcowi nakazano wysun�� si� bardziej na �rodek. Przemie�ci� si� z trudem. Szamanka usiad�a mu na plecach i masuj�c kark i barki mrucza�a co� jednostajnie. Vendelowi wydawa�o si� jednak, �e widzi jakby oboj�tno�� w jej poczynaniach. Czy�by uzna�a, �e ten cz�owiek jest ju� stracony?

Kobieta wygl�daj�ca na chor� musia�a po�o�y� si� na plecach. Tun-sij usiad�a nad ni� i odmawiaj�c rytualne zakl�cia masowa�a jej klatk� piersiow�. P�niej wr�czy�a jej �rodek leczniczy wyci�gni�ty gdzie� z zakamark�w obszernych szat.

Szamanka szybko przechodzi�a od jednego chorego do drugiego. Jeden z m�czyzn musia� po�o�y� si� na wznak, a ona nakaza�a mu rozpi�� spodnie. Tym razem usiad�a tak, by zgromadzeni nie widzieli chorego, ods�aniaj�c tym samym widok Irovarovi i Vendelowi.

Ku bezbrze�nemu zdumieniu Szweda odm�wi�a kilka magicznych formu� nad najintymniejsz� cz�ci� cia�a m�czyzny, kt�ra natychmiast uros�a do swych maksymalnych rozmiar�w.

Irovar szepn��:

��On ma sze�� �on, ale ani jednego dziecka. Prosi� bog�w o p�odno��.

Tun-sij mocno chwyci�a wznosz�cy si� ku niebu cz�onek m�czyzny i dyskretnie na niego naplu�a. Potem poda�a m�czy�nie jak�� mikstur�. Podni�s� si� oszo�omiony.

Vendel by� wstrz��ni�ty. Je�li ona ze mn� zrobi co� podobnego, to natychmiast st�d uciekam. Bez s�owa! pomy�la�.

W ko�cu zosta� tylko on.

Uciekn�, my�la�. Ale spod woli Tun-sij nie�atwo by�o si� wyrwa�. Podesz�a do niego, daj�c mu znak, by pochyli� si� do przodu.

No, dzi�ki Bogu, na to mog� si� zgodzi�. Opar� czo�o o kolana z niecierpliwo�ci� czekaj�c, co te� ona z nim zrobi. Szamanka usiad�a mu na plecach, podobnie jak czyni�a to z innymi, i wbi�a palce w kark i ty� g�owy. Ale ja nie jestem chory! pomy�la�. Przesta�!

Ona jednak najwidoczniej mia�a wobec niego inne plany ni� uzdrawianie cia�a. Jej d�onie mi�kko porusza�y si� wok� czo�a Vendela, nie dotykaj�c go. Pozostawa�y w niewielkiej odleg�o�ci od sk�ry, ale czu� p�yn�ce od nich intensywne ciep�o, kt�re przez sk�r� i czaszk� przenika�o wprost do jego m�zgu. By�o to przera�aj�ce, a zarazem cudowne. Zmys�owe, pal�ce, wszechogarniaj�ce. Vendel mia� wra�enie, �e to niezwyk�a erotyczna moc, nie pochodz�ca wszak�e od Tun-sij, lecz dzi�ki jej po�rednictwu docieraj�ca do najg��bszych zakamark�w jego duszy i cia�a. Pomimo �e si� opiera�, poczu�, �e podzia�a�o to na niego tak jak na poprzedniego m�czyzn�. Na szcz�cie siedzia� skulony, nikt nie m�g� tego zobaczy�. Mia� jednak nieprzyjemn� pewno��, �e Tun-sij zdaje sobie spraw� z jego k�opotliwego stanu.

Pu�ci�a go. Przez ca�y czas szepta�a mu zakl�cia prosto do ucha. Teraz w g�owie nadal rozbrzmiewa�o ich echo, cho� nie rozumia� ani s�owa.

Szamanka usiad�a mi�dzy nim a Irovarem. Czuli, jak bardzo jest wyczerpana. Obydwaj oparli d�onie na ziemi za jej plecami, by mog�a si� oprze� o ich ramiona. Zacz�a opowiada�, co prze�y�a w �wiecie duch�w.

Jej g�os by� zadziwiaj�co mocny, jakby zebra�a wszystkie swe si�y po to tylko, by jej s�owa dotar�y do ca�ego zgromadzenia.

��Tun-sij m�wi�a d�ugo, Vendel obserwowa�, jak w miar� jej opowiadania twarze zgromadzonych ja�nia�y. Przepowiednie m�wi�y najwyra�niej, �e widoki na przysz�o�� s� pomy�lne.

Tun-sij by�a tak wycie�czona, �e trzeba by�o j� zanie�� do domu i po�o�y�.

��Ona jest wspania�a � rzek� Vendel.

��Najlepsza w okolicy � potwierdzi� Irovar uroczystym tonem. � Wielu szaman�w musi pomaga� sobie tymi czerwonymi, bia�o nakrapianymi grzybami, kt�re rosn� w lasach. Dzi�ki nim maj� wizje. Tun-sij niczego takiego nie potrzebuje. W zimowym obozie zdarza si�, �e ludzie z innych plemion, Khanti i Mansi, zwracaj� si� do niej o rad�. A to nie jest zwyk�a rzecz!

Vendel wiedzia�, �e Khanti i Mansi to nazwy Ostiak�w i Wogu��w u�ywane przez nich samych. Obydwa s�owa znaczy�y �cz�owiek�.

Irovar przet�umaczy� �onie pochwa�y Vendela. Wyczerpana pokiwa�a g�ow�.

��S�ysza�am � odpar�a kr�tko, ale Vendel dostrzeg� na jej zm�czonej twarzy cie� rado�ci.

Irovar wraz z dzie�mi wyszed� spu�ci� ��d� na wod�.

Vendel ofiarowa� si� zaopiekowa� przez ten czas Tun-sij i nagle poj��, �e tego w�a�nie wszyscy pragn�li, najbardziej chyba ona sama.

Mo�e i by� tch�rzem, ale nie o�mieli� si� zapyta�, co z nim zrobi�a. W milczeniu usiad� niedaleko jej pos�ania, got�w czuwa� nad ni� w czasie snu. W�ze�ek mia� ju� przygotowany do podr�y.

Tun-sij jednak wcale nie mia�a zamiaru spa�. By�a teraz tak blada, �e sprawia�a wra�enie, i� ma si� do czynienia z �ywym trupem. Chocia� polarny wiatr osmaga� jej sk�r�, nadaj�c br�zow� barw�, pod lekko b�yszcz�cymi oczami widnia�y cienie. Ju� wcze�niej Irovar zaj�� si� jej szama�skim strojem i powiesi� go na miejscu, za zas�on� ze sk�ry renifera. Pomieszczenie znowu wygl�da�o ca�kiem zwyczajnie.

��Nie zako�czyli�my naszej porannej rozmowy � powiedzia�a Tun-sij.

��Tak, wiem. Mia�em do ciebie wiele pyta�.

��To, co opowiada�e� o Ludziach Lodu, rozbudzi�o moj� ciekawo��. A czy ty chcesz us�ysze� moj� histori�?

��Czekam na ni�.

Pokiwa�a g�ow�. Przez chwil� le�a�a nieruchomo na plecach, wpatrzona w sufit.

��Wygnano nas � Tun-sij rozpocz�a opowie��. � Nasz biedny, nieszcz�liwy lud zosta� wyp�dzony ze starego kraju z powodu swych umiej�tno�ci.

��Jaki to by� kraj?

��Nie wiem, Vendelu. Le�a� daleko na wschodzie. Kiedy moi przodkowie tu przybyli, ich w�dr�wka trwa�a ju� od niepami�tnych czas�w.

Mongo�owie? zastanawia� si�. Istnia�y pewne cechy, kt�re by na to wskazywa�y. A mimo wszystko chyba nie. Jakim j�zykiem przemawia� w transie Ulvhedin? Ugryjskim?

��Tw�j lud� czy kto� pozosta� na wschodzie?

��Nie, to by�a tylko ma�a grupa, szcz�tkowa cz�� plemienia, kt�re od tysi�cy lat prze�ladowano z powodu czarodziejskich si� i magicznych mocy.

Vendelowi przebieg� po plecach dreszcz.

��Ale nie wszyscy tu zostali? Irovar wspomnia�, �e po prostu przemieszczali si� t�dy. W g�rach Taran-gai zosta�o tylko czworo.

��Tak. Cztery kobiety. Z dzie�mi. W�a�ciwie wi�c by�o ich wi�cej ni� czworo.

��A reszta?

��Skierowa�a si� na zach�d. Nikt nie zna� ich losu.

Vendelowi z trudem przychodzi�o m�wienie.

��Irovar� a mo�e ty? Nie, raczej Irovar wspomina�, �e po�r�d was by�y jakie� potworne istoty.

��Nie by�o tak od pocz�tku, ale kiedy przybyli do Taran-gai, zacz�y dzia� si� straszliwe rzeczy. Zostali tu do�� d�ugo.

��Jakie straszliwe rzeczy?

��Zaraz us�yszysz. W podr�, kt�ra ci�gn�a si� wiele lat, wyruszy� z nimi pewien ma�y ch�opczyk, stworzenie na wskro� z�e. Powiadaj�, �e obce mu by�y takie uczucia, jak �yczliwo�� czy lito��. Kiedy mia� oko�o pi�tnastu lat, uczyni� jedn� z kobiet ci�arn�. W naszym plemieniu by�o to niewybaczalne przest�pstwo. Dziewczyna zosta�a odrzucona przez swoj� spo�eczno��. Tu w�a�nie musia�a rozsta� si� ze wsp�plemie�cami, a wraz z ni� zosta�y jeszcze trzy kobiety po to, by jej pom�c, a tak naprawd� dlatego, �e nie mia�y ju� si� na dalsz� w�dr�wk�. Dwie z nich tak�e spodziewa�y si� dziecka, a wszystkie trzy by�y wdowami, ich m�owie zgin�li nied�ugo przedtem. Te cztery kobiety sta�y si� zal��kiem plemienia w Taran-gai. Z czasem ich dzieci po�eni�y si� mi�dzy sob� i zn�w sp�odzi�y dzieci. Znali si� na czarach, ale byli zdolnymi, pracowitymi lud�mi. A potem dotkn�a ich przekle�stwo.

��Jakie przekle�stwo?

Tun-sij odetchn�a g��boko.

��Okaza�o si�, �e ten, kt�ry by� synem z�ego ch�opca, nosi� w sobie z�e dziedzictwo. On sam by� zwyk�ym cz�owiekiem, ale i on mia� syna. A ten okaza� si� potworem!

Vendel waha� si� d�u�sz� chwil�. W ko�cu jednak zapyta� cicho:

��Czy mia� ��te oczy?

��Tak, powiadaj�, �e mia� wilcze oczy. A po nim przychodzi�y na �wiat, nie w ka�dym pokoleniu jak u was, lecz od czasu do czasu, z�e istoty. Nieludzie, potwory!

Vendelowi wydawa�o si�, �e w jurcie nagle zrobi�o si� niezwykle duszno, tak trudno by�o mu oddycha�. Kilkakrotnie prze�kn�� �lin�, czuj�c, �e Tun-sij czeka, by zada� jej pytanie.

W ko�cu wydusi� je z siebie:

��Ten m�ody ch�opiec, pi�tnastolatek, kt�ry w�drowa� wraz z twoim ludem� kt�ry wraz z nimi wyruszy� na zach�d� czy znasz jego imi�?

��Tak.

Vendel jeszcze raz odetchn�� g��boko i zapyta�:

��Jak si� nazywa�?

��Zwa� si� Tan-ghil.

Tan-ghil! Tengel?

��Tengel Z�y � szepn��.

��Tak, ale mylisz si�, m�wi�c, �e nawi�za� kontakt z wasz� z�� si��, Szatanem, tam u was. Nie by�o tak. Tego, co naprawd� straszne, dokona� ju� tutaj, w Taran-gai,

��Ale kocio�ek, kt�ry zakopa�? Czy to tak�e wymy�lono?

��Nie. Zakopa� w ziemi naczynie: jakie, nie wiem. I musicie zrobi�, co w waszej mocy, by je odnale��. Ale nieprawd� jest, �e w �rodku s� zio�a i resztki wywaru. To jest zupe�nie co innego.

��Co takiego?

��Nie ma czasu, by teraz to wyja�nia�. Oni nied�ugo wr�c�, a i ja jestem ju� bardzo zm�czona.

��Rozumiem. Powiedz mi tylko, dlaczego tak wa�ne jest, by�my odnale�li owo naczynie? Czy dzi�ki temu uwolnimy tw�j i m�j r�d od przekle�stwa?

Tun-sij przymkn�a oczy i odpowiedzia�a skinieniem. By�a ju� teraz tak s�aba, �e trzyma�a d�o� Vendela w swojej, jakby chc�c czerpa� si�� od niego.

��I to tak�e. Musimy by� wolni. Ale najwa�niejsze jest, by� zniszczy� Tengela Z�ego.

��Teraz ci� nie rozumiem.

Jej palce wpi�y si� w jego d�o�.

��Jeszcze tego nie zrozumia�e�? Nikt z was tego nie poj��? Tengel Z�y, nasz Tan-ghil, wcale nie sprzeda� SWOJEJ duszy waszemu Szatanowi. On sprzeda� swoich potomk�w, by w zamian otrzyma� wieczne �ycie.

��Chcesz powiedzie�, �e�

��Tengel Z�y nadal �yje.

Jedyne, co Vendel by� w stanie po d�u�szej chwili wydusi� z siebie, by�o niewyra�ne i bardzo szwedzkie:

��Chyba oszala�a�?

Tun-sij naturalnie nie zrozumia�a. Czeka�a w milczeniu.

W ko�cu odezwa� si� po rosyjsku:

��Ja nie mogu uwierit'!

Ona tylko wzruszy�a ramionami. Vendel le�a� na sk�rach reniferowych, wsparty na �okciu, i przygl�da� si� jej z niedowierzaniem. Tun-sij spoczywa�a jak przedtem ze wzrokiem utkwionym w otworze w dachu.

Usi�owa� j� przekona�:

��Tun-sij, nie m�wisz chyba powa�nie!

Powoli zwr�ci�a ku niemu zm�czone oczy.

��Uwa�asz, �e opowie�� o Ludziach Lodu brzmi rozs�dniej? Sprzeda� Szatanowi dusz� w zamian za bogactwo?

��Masz racj� � przyzna� Vendel zastanowiwszy si� chwil�. � Ale wszystko, co ��czy si� z Lud�mi Lodu, jest niepoj�te.

��Tak. Poniewa� Ludzie Lodu dotkn�li �r�de� �ycia.

Nic wi�cej na ten temat nie powiedzia�a. Vendel spyta� wi�c zaczepnie:

��M�wisz, �e sprzeda� swych potomk�w, by w zamian cieszy� si� �yciem. Ale komu ich sprzeda�?

��Shamie. �mierci. Wol� Shamy by�o uczyni� z nich narz�dzia, kt�re zdobywa�yby dla niego przedwcze�nie zgas�e istnienia. Takie bowiem Shama kocha najbardziej. Zamienia je p�niej w kwiaty w swoim ogrodzie. Pi�kne, czarne kwiaty.

Ogr�d �mierci? Vendelowi zakr�ci�o si� w g�owie.

��A wi�c potrzebni mu byli pomocnicy? Mordercy, innymi s�owy? Nie, Tun-sij, to brzmi zbyt nieprawdopodobnie!

��Uwa�asz pacho�k�w �mierci za co� niezwyk�ego? A ilu� takich jest na �wiecie, cho� wcale nie ci��y na nich przekle�stwo jak na Ludziach Lodu?

Vendel musia� przyzna� jej racj�.

��Pod�egacze wojenni. �o�nierze, kt�rym zabijanie sprawia rozkosz. Widzia�em a� nazbyt wielu podobnych ludzi, Tun-sij. Dlaczego wi�c Shama mia�by si� trudzi�, by zdoby� zaledwie ich kilku, po jednym w ka�dym pokoleniu?

��Zapominasz o jednym, Vendelu. Shama nie jest bogiem ca�ego �wiata. On jest nasz, tylko nasz�

Nad tym stwierdzeniem Vendel d�ugo si� zastanawia�. S�owa Tun-sij okaza�y si� jednak zbyt trudne do zrozumienia dla jego zm�czonego umys�u.

��Twierdzisz, �e Tengel Z�y �yje � powiedzia� agresywnym tonem, irytowa�a go bowiem niezrozumia�o�� jej wypowiedzi. Zawsze z trudem przychodzi�o mu pogodzenie si� z przekle�stwem ci���cym na Ludziach Lodu. A teraz pojawi�a si� ta prosta, prymitywna kobieta z kraju po�o�onego dalej ni� kraniec �wiata i ca�� histori� przekr�ci�a, by jeszcze bardziej pomiesza� mu w g�owie. � Je�eli on �yje, to dlaczego nikt go nie widzia�?

��Czy jeste� pewien, �e nikt go nie spotka�?

Vendel zastanowi� si�.

��By�o w rodzie dwoje, kt�rzy twierdzili, �e ujrzeli. Dwoje z dotkni�tych. Prawdziwa czarownica o imieniu Sol. I m�ody ch�opak Kolgrim, kt�ry zaraz potem umar�.

Tun-sij kiwn�a g�ow�.

��S�dz�, �e powiniene� wierzy� ich s�owom.

��Powiadaj�, �e on czuwa przy kocio�ku. Ale nie mo�e chyba czyni� tego ca�� wieczno��?

��Nie, nie s�dz�, by strzeg� kocio�ka. Na tyle dobrze znam przekl�tych z naszego rodu, i� wiem, �e oni widz� wi�cej ni� inni; dostrzegaj� to, co nale�y do �wiata cieni.

��Tak, to prawda.

��A wi�c twoi dotkni�ci widzieli tylko jego cie�. My tak�e mamy swoje legendy o Tan-ghilu. Podobno le�y u�piony. Ukazuje si� jako duch, i to tylko tym, kt�rzy potrafi� widzie�.

��A gdzie le�y u�piony? � Vendel nic nie m�g� poradzi� na to, �e w jego g�osie zabrzmia�a rezerwa, granicz�ca niemal z blu�nierstwem.

��Tego nie wie nikt.

Przez chwil� trwali w milczeniu. Vendel s�dzi�, �e Tun-sij ju� zasn�a, i mrukn�� pod nosem tylko do siebie:

��Ale to si� nie zgadza!

��Co takiego?

��Wybacz, je�li ci� obudzi�em!

��Nie spa�am.

��Chodzi mi o jednego dotkni�tego w ka�dym pokoleniu. Je�li obci��eni zdarzaj� si� i u nas, i u was, b�dzie to zatem wi�cej ni� jeden.

��To nie takie pewne. Po pierwsze powiedziane jest �przynajmniej jeden w ka�dym pokoleniu�, a po drugie na pewno zdarza�o si� u was, �e w kt�rym� pokoleniu brakowa�o dotkni�tego. Wtedy przekle�stwo z pe�n� si�� uderza�o w nas. We�my twoje pokolenie, czy jest w nim kto� dotkni�ty?

��Tak, jest kto� o bardzo ��tych oczach, o kim nikt nie chce m�wi�.

��To mo�e si� zgadza�, bowiem w Taran-gai nie ma nikogo w twoim wieku, kto by�by tak ci�ko dotkni�ty. A jak jest w nast�pnym pokoleniu?

��Sk�d mog� wiedzie�? Dopiero niedawno doro�li�my, a poza tym nie by�o mnie w domu od o�miu lat!

��Mog� ci� wi�c zapewni�, �e w nast�pnym pokoleniu nie b�dzie �adnego dotkni�tego. W moich g�rach bowiem niedawno narodzi� si� ch�opiec, kt�rego brzydota nie ma sobie r�wnych. Jest bezpo�rednim potomkiem naszego Tan-ghila.

��Chyba wszyscy s� jego potomkami?

��Mniej lub wi�cej. Ale przekle�stwo trzyma si� bezpo�redniej linii po ojcu.

��Rozumiem. Czy cz�sto widujesz swoich krewnych?

��Nie. Bardzo rzadko. Za rzadko. Nikt st�d nie ma odwagi mi towarzyszy�, nawet Irovar.

Vendel o�ywi� si�.

��Tun-sij, zabierz mnie tam kiedy�! Chcia�bym spotka� moich krewnych.

Pochyli� si� ku niej, ona popatrzy�a na niego z gorzkim u�miechem.

��A czy nie mia�e� zamiaru uciec od nas dzisiejszej nocy?

Rzadko czu� si� do tego stopnia zaskoczony.

��Sk�d wiesz?

Nie odpowiedzia�a wprost.

��A wi�c zmieni�e� zdanie?

Vendel zn�w u�o�y� si� na pos�aniu. Zamy�li� si�.

��Nie wiem, Tun-sij. Naprawd� nic ju� nie wiem.

Coraz bli�ej s�ycha� by�o g�osy, zas�ona w otworze wej�ciowym odchyli�a si�. Vendel przyj�� to z niezadowoleniem, tak wiele jeszcze pyta� pragn�� zada�.

��O � zdziwi� si� Irovar. � Nie �picie? Czy wypocz�a�, moja droga? � zwr�ci� si� do �ony.

��Sp�dzi�am mi�e chwile � odrzek�a, u�miechaj�c si� spokojnie.

Udali si� na spoczynek, wszyscy w od�wi�tnym nastroju. Poniewa� spali w ubraniach, jakie nosili na co dzie�, nikt nie musia� si� nikim kr�powa�.

Nad obozem u wybrze�y Morza Karskiego zapad�a cisza. Tylko gdzie� z daleka, z tundry, nios�o si� przeci�g�e wycie wilk�w.

Vendel nie m�g� jednak zasn��. My�li, niezwyk�e, obce, kr��y�y mu po g�owie. Po paru godzinach wsta� i po cichu wy�lizgn�� si� na dw�r. W�ze�ek zabra� ze sob�. By� to najlepszy moment, by opu�ci� krain� Nie�c�w.

Przystan�� przed jurt�, pogr��on� w �wietle nocy. Miejsce, kt�re dopiero co wype�nione by�o lud�mi, teraz w ostrym blasku p�nocnego s�o�ca zdawa�o si� przera�liwie puste. Sta� d�ugo, nie mog�c zebra� my�li. Nieobecny duchem podni�s� z ziemi czarny fr�dzel, kt�ry podczas dzikiego ta�ca odczepi� si� od stroju szamanki.

Ogarn�a go nieprzeparta ch��, by zobaczy� Taran-gai z bliska, pozna� mieszka�c�w tej krainy. Sam jednak nie m�g� si� tam uda�, tyle jeszcze rozumia�. Ci, kt�rzy tam �yli, musieli by� twardym ludem. Na pewno zaraz przeszy�aby go strza�a, wypuszczona z ukrycia na jednym z wierzcho�k�w. Musi mu towarzyszy� Tun-sij.

Je�li zostanie tu jeszcze kilka dni, jakie to b�dzie mia�o znaczenie? Kto powiedzia�, �e musi ucieka� jeszcze tej nocy? Irovar twierdzi�, �e najlepiej wyrusza� pod koniec lata. Tak d�ugo nie mia� zamiaru czeka�, ale rada sama w sobie by�a m�dra. Kruszenie lod�w jeszcze si� nie sko�czy�o, dlaczego wi�c tak spieszy�?

Vendel odwr�ci� si� i wszed� do jurty ze swym tobo�kiem. Z rezygnacj� � chwilowo � podda� si� swemu losowi i wsun�� pod przykrycie. Od sk�r bi� ostry od�r renifera, od �cian zapach dymu, jak to zwykle bywa w takich chatach, ale Vendel ju� wiedzia�, �e z czasem mo�na si� do wszystkiego przyzwyczai�.

Kiedy podj�� decyzj�, �e nie ucieknie tej nocy, opu�ci� go niepok�j i zasn�� z g�ow� pe�n� rozbieganych my�li o Ludziach Lodu i Taran-gai.

Tun-sij s�ysza�a, jak jego oddech z wolna si� uspokaja i wyr�wnuje podczas snu. Odwr�ci�a si� na bok i u�miechn�a z zadowoleniem. Wiedzia�a wi�cej ni� on.

Nast�pnego dnia podczas dzielenia renifer�w Vendel dokona� zaskakuj�cego odkrycia.

Jego spojrzenie pad�o na Sinsiew. Bieg�a, by zagrodzi� drog� kilku zwierz�tom, kt�re wyrwa�y nie tam, gdzie trzeba. Vendel patrzy� na smuk�e cia�o dziewczyny, na niezwykle d�ugie jak na osob� z ludu Jurat�w nogi, na ta�cz�ce w powietrzu czarne warkocze i rozp�omienion� twarz.

Przecie� ta dziewczyna jest �liczna! Nie w zwyk�ym rozumieniu tego s�owa, na to jej twarz by�a zbyt wschodnia. Ale w jej ruchach kry�o si� co� nieodparcie zmys�owego. I ta t�sknota w spojrzeniu, na kt�r� dotychczas nie zwr�ci� uwagi.

W ci�gu dnia po wielekro� �apa� si� na tym, �e na ni� patrzy, i za ka�dym razem ogarnia�o go pragnienie, o jakie dotychczas nigdy si� nie podejrzewa�. Sinsiew traktowa�a go jak powietrze, demonstracyjnie okazywa�a pogard�. To tylko jeszcze bardziej go podnieca�o. W pewnym momencie zauwa�y�, jak Sinsiew u�miecha si�, patrz�c na niezgrabnie podskakuj�ce reniferz�tko. Stwierdzi�, �e nigdy jeszcze nie widzia� czego� tak pi�knego jak �w u�miech. Gdyby tylko zechcia�a bodaj raz tak si� u�miechn�� do niego, potem m�g�by ju� umrze�.

Wiele innych m�odych dziewcz�t z wioski czyni�o wobec niego gesty zach�ty. Rumieni�c si� ze wstydu u�wiadomi� sobie, �e jego pi�� ma�ych przyjaci�ek z pewno�ci� rozg�osi�o wszem i wobec o jego zaskakuj�cych mo�liwo�ciach jako kochanka, a zw�aszcza o fizycznych atrybutach, z kt�rymi jurackie nie mog�y si� r�wna�. By�o to dla niego ogromnie k�opotliwe, tym bardziej �e wyraz twarzy Sinsiew �wiadczy� o pogardzie, jak� dziewczyna �ywi dla jego wyczyn�w w drodze nad Morze Karskie.

Tun-sij nie pokazywa�a si� tego dnia. Le�a�a, wycie�czona obrz�dem, kt�ry odby� si� poprzedniego wieczoru. Vendel mia� ochot� z ni� porozmawia�, ale Irovar odradza�. Prosi�, by da� jej jeszcze jeden dzie�.

Vendela dr�czy�a niemo�no�� podj�cia decyzji co do swej najbli�szej przysz�o�ci. Jego niez�omne dotychczas postanowienie, by spieszy� do domu w Szwecji tak szybko jak nogi ponios�, przes�oni�a ca�a gama nowych spraw. Taran-gai. Musia� na w�asne oczy ujrze� t� krain�, je�li w og�le krain� mo�na nazwa� kilka szczyt�w. Musia� pom�wi� z tymi, kt�rzy tam mieszkaj�, zdoby� rozs�dniejsze wyja�nienie ni� te bajdy o nie�miertelnym Tan-ghilu, kt�re przekaza�a mu Tun-sij. Chcia� por�wna� histori� obu lud�w. Mo�e wsp�lnie zdo�aj� znale�� rozwi�zanie, uwolni� od przekle�stwa ci���cego nad Lud�mi Lodu.

No i jeszcze dopiero co zrodzone uczucie do Sinsiew. Vendel wiedzia�, �e jest ono ca�kiem niepodobne do tego, jakie �ywi� wobec Marii Skagh. Nie by�o to ju� m�odzie�cze zadurzenie, lecz odwieczna si�a, kt�ra wreszcie zaczyna�a dochodzi� w nim do g�osu. Nie potrafi� jej powstrzyma�, nawet gdy stara� si� z ca�ej mocy.

A ona�? Zimna niby l�d! Wiedzia� ju�, ku komu zwr�ci�o si� jej serce, ku m�odemu pasterzowi. Vendel nie potrafi� oceni�, czy jej mi�o�� jest odwzajemniona, ale Sinsiew zawsze pojawia�a si� w pobli�u m�odego pasterza, gdziekolwiek ten si� ruszy�.

Nie pomaga�o mu wcale, �e pi�� dziewcz�t kr�ci�o si� wok� niego jak pszczo�y ko�o ula. Vendel nie chcia� okazywa� im niech�ci, ale ich uwielbienie ogromnie go zawstydza�o, zw�aszcza gdy Sinsiew znalaz�a si� niedaleko.

Nie m�g� poj�� nag�ej zmiany nastawienia w stosunku do Sinsiew. By� teraz jak zauroczony, a przecie� zrazu wydawa�a mu si� skwaszona i nudna. Nie pomaga�o t�umaczenie, �e mi�o�� do dziewczyny takiej jak ona, z obcego, dalekiego kraju, z innej kultury, nie ma przysz�o�ci. Mi�o�� nigdy nie idzie w parze z rozs�dkiem.

Na d�ugie chwile potrafi� zapomnie� o podr�y do domu. A kiedy przypomina� sobie o tym, czu� si� bole�nie rozdarty.

Raz spotka� Sinsiew mi�dzy chatami, w�a�ciwie wpadli na siebie, i Vendel pomy�la�: Teraz mam szans�, by zrobi� na niej wra�enie, powiedzie� co� mi�ego, by zwr�ci�a na mnie uwag�!

Co jednak mo�na powiedzie�, gdy zna si� tylko dwadzie�cia s��w w obcym j�zyku! Naturalnie odebra�o mu mow�, czy� bowiem m�g� rzec: �Tu w ogrodzeniu brakuje jeszcze brzozowego pnia�? By�o ta jedynym ca�e zdanie, jakie umia� wypowiedzie� w j�zyku Nie�c�w. Zw�aszcza �e ogrodzony wybieg dla zwierz�t znajdowa� si� w drugiej cz�ci obozu�

Zdoby� si� wi�c jedynie na g�upkowaty u�miech, kt�ry tylko pog��bi� jej pogard� dla niego. Vendel by� zrozpaczony przez ca�e popo�udnie.

Tego dnia nie wyruszy� w podr� do domu. Nie wyruszy� te� nast�pnego ani jeszcze nast�pnego. Zetkn�� si� twarz� w twarz z codziennym twardym �yciem Nie�c�w. Pomaga� tam, gdzie m�g� by� przydatny, oczywi�cie zawsze cz�onkom rodu Irovara. Podczas pracy chwyta� nowe s�owa i wyra�enia i coraz bardziej zbli�a� si� do ludzi. Konsekwentnie jednak odmawia� udzia�u w polowaniu. Z konieczno�ci uczestniczy� w po�owach �ososia, ale za ka�dym razem, gdy wyci�ga� ryb�, z krwawi�cym sercem prosi� j� o wybaczenie.

Zdawa� sobie spraw�, �e my�listwo i rybo��wstwo w tych warunkach stanowi� absolutn� konieczno��. Tutejszy lud nie zna� chleba. Jak zreszt� Nie�cy mogli uprawia� zbo�e? W tajdze i tundrze udawa�a im si� zebra� nieco zi�, ale mia�y one g��wnie lecznicze przeznaczenie. Od�ywiali si� wy��cznie jagodami i pokarmami pochodzenia zwierz�cego.

Odmawiaj�c udzia�u w polowaniu, Vendel utraci� nieco z szacunku, jakim go tu darzono, to pewne, ale pochodzi� z Ludzi Lodu i po Silje odziedziczy� g��bokie zrozumienie dla zwierz�t i ich �ycia. Nic na to nie m�g� poradzi�, �e za ka�dym razem, gdy by� �wiadkiem zabijania zwierz�cia, reagowa� niemal chorob�.

Irovar by� bardzo bogatym cz�owiekiem, posiada� pi�� tysi�cy renifer�w. W�a�ciwie wi�c Sinsiew stanowi�a dobr� parti�. Gdyby byli zalotnicy! Tylko w klanie Irovara znajdowali si� jeszcze m�odzi, nie�onaci m�czy�ni, a im nie wolno by�o zawrze� ma��e�stwa z jego c�rk�.

Sinsiew nie chcia�a nikogo innego, tylko swojego kuzyna, ale o tym zwi�zku nie mog�o by� mowy i Irovar powa�nie obawia� si�, �e m�odzi odbior� sobie �ycie z powodu nieszcz�liwej mi�o�ci. Co prawda w gr� wchodzi� mog�o jeszcze dw�ch m�czyzn z innych klan�w, ale jeden z nich by� ju� bardzo stetrycza�y i mia� trzy �ony, a drugiemu jeszcze mleko nie wysch�o pod nosem.

Vendel pojawi� si� wi�c niczym ksi��� z bajki.

By� nim dla wszystkich innych dziewcz�t, tylko nie dla Sinsiew.

Widzia�, �e matka dziewczyny, Tun-sij, przygl�da si� c�rce czujnie, badawczo. I pewnego dnia nagle poj�� wszystko. Wzbudzi�o to w nim gniew tak wielki, �e postanowi� rozm�wi� si� z szamank�, w czasie gdy pletli sanie przed chat�.

Bez wst�p�w napad� na ni�, wzburzony.

��A wi�c to tak! To w�a�nie uczyni�a� wtedy, podczas obrz�du! Zwr�ci�a� me po��danie ku Sinsiew!

Tun-sij u�miechn�a si� kpi�co.

��By�am wspania�a, prawda? Sam to powiedzia�e�.

��Tak, ale nie przypuszcza�em� Do czego doprowadzi�a�, czarownico? Zatrzyma�a� mnie tutaj, sprawi�a�, �e zapomnia�em o domu, o rodzicach. Dlaczego? Dlatego, �e nie mo�esz znie�� my�li, i� twoja c�rka pozostanie niezam�na?

Odwr�ci�a si� i dalej plot�a sanie.

��Szcz�cie mojej c�rki nie ma z tym nic wsp�lnego. Ani te� twoje szcz�cie czy moje. Zbyt ma�o znaczymy w por�wnaniu z tym, co musi si� sta�. Masz po�lubi� moj� c�rk�, Vendelu, a moim obowi�zkiem jest do tego doprowadzi�.

Vendel gotowa� si� ze z�o�ci.

��Dobrze, ale nawet je�li ja jej zapragn�, to co z tego? Ona mnie nie chce! Zwr�� wi�c tak�e jej oczy na mnie, �eby by�a w tym chocia� odrobina sprawiedliwo�ci! A mo�e masz zamiar u�mierci� jej kuzyna? To by�oby proste, prawda?

Wiedzia�, �e m�wi teraz bardzo niem�drze, ale nigdy jeszcze nie by� do tego stopnia rozgniewany. Nie pozwoli sob� kierowa�!

��Tu nie jest potrzebna �adna magia � odpar�a spokojnie. � Jeste� m�ody i przystojny. O ile znam Sinsiew, ju� jest tob� oczarowana.

��Ha! � wykrzykn�� Vendel.

��Nie przypad�a jej natomiast do gustu twoja przygoda z dziewcz�tami w drodze do nas. Sinsiew jest dumn� kobiet�. Pragnie m�a, kt�ry b�dzie nietkni�ty.

Vendel uderzy� si� pi�ci� w czo�o.

��Ze wszystkich niezno�nych kobiet musia�em zakocha� si� w tej najbardziej niezno�ne! By�em nietkni�ty a� do tamtej nocy. I chcia�bym ujrze� m�czyzn�, kt�ry opar�by si� pokusie w takich okoliczno�ciach.

Za ich plecami rozleg� si� ch�odny g�os:

��O�mieszy�e� si� przed ca�� wiosk�, przestaj�c z tymi rozpustnicami.

Vendel zerwa� si� na r�wne nogi. Przed nim sta�a Sinsiew. Z wyrazu jej twarzy, bardziej ni� z pojedynczych s��w, kt�re zdo�a� wy�owi� ze zdania, zrozumia�, co powiedzia�a.

��Tun-sij � rzek� zgn�biony. � Oznajmij swej zadzieraj�cej nosa c�rce, �e prosz� o jej r�k�.

Tun-sij przet�umaczy�a dos�ownie.

Sinsiew odpali�a bez wahania:

��Powiedz tej tyce, �e chc� mie� m�a, kt�ry b�dzie mnie godzien. Nie takiego, kt�ry ugania si� za dziewcz�tami. Nie takiego, kt�ry nie ma ani jednego renifera i boi si� polowa�. Kt�ry nigdy nie z�owi� wieloryba ani nawet foki, kt�ry boi si� wbi� n� w �ososia i nie potrafi nawet pochwyci� ciel�cia renifera.

Kiedy matka przet�umaczy�a jej s�owa, Wendel odpar� sucho:

��Wydaje mi si�, �e s� jeszcze inne warto�ci poza u�miercaniem �ywych stworze�. Na przyk�ad dobro�, �yczliwo��, ufno�� i mi�o��. Ale, rzecz jasna, je�li wa�niejsze jest dla ciebie bogactwo i nieroztropne ryzykanctwo, to znaczy, �e nic mi po tobie.

Sinsiew wybuchn�a niczym beczka z prochem.

��Je�li chcesz mnie dosta�, b�dziesz musia� pokaza�, co potrafisz! Mam poza tob� wielu zalotnik�w.

Obra�one �Ach, tak?� by�o jedyn� odpowiedzi�, na jak� Vendel potrafi� si� zdoby�.

��Wyobra� sobie, �e tak w�a�nie jest!

Tun-sij, dzielnie usi�uj�ca nad��y� z t�umaczeniem, co przy jej znajomo�ci rosyjskiego by�o naprawd� godne podziwu, powiedzia�a z cieniem rozpaczy w g�osie:

��Niech Irovar rozs�dzi. Irovarze!

M�� jej nadszed� spokojnym krokiem i Tun-sij wyja�ni�a mu przedmiot sporu.

Kiwn�� g�ow�.

��Obawiam si�, �e b�dziesz musia� stan�� o ni� w zawody. Taki jest nasz obyczaj, gdy kilku stara si� o t� sam� dziewczyn�. A ten stary, o kt�rym ci m�wi�em, tak�e o ni� prosi�.

Z powodu renifer�w? pomy�la� Vendel szyderczo.

��Wobec tego Tuu te� musi by� wolno konkurowa� o mnie � zawo�a�a Sinsiew.

��Nie b�d� g�upia � ostudzi� j� Irovar. � Tuu jest twoim kuzynem.

Sinsiew obstawa�a przy swoim.

��A je�li wygra, czy wtedy mnie nie dostanie?

��Nie b�dzie bra� udzia�u w turnieju.

��Wobec tego ja si� na to nie godz�.

Vendel wsta�, prostuj�c si� na ca�� sw� d�ugo��.

��Nie martw si�, Sinsiew, nie spieszy si�. Zanim uderz� w konkury, musz� zadba� o przysz�o�� moich ma�ych przyjaci�ek. Nie mam zamiaru tak po prostu si� z tob� o�eni� i skaza� je na samotno�� przez ca�e �ycie.

��Ciekawe, gdzie masz zamiar szuka� dla nich m��w?

��Zamierzam pom�wi� na ten temat z twoj� matk�. Jestem za nie odpowiedzialny. Je�li nie znajd� im m�a, sam je wezm�. Postaram si� o to, by mia�y dzieci i by�y bezpieczne. Potem opuszcz� wasz kraj i powr�c� do siebie, do domu.

W oczach Sinsiew pojawi� si� jakby cie� l�ku.

��Mo�esz walczy� o mnie. Ale musisz te� postara� si� o to, by zwyci�y�. Inaczej uciekniemy razem z Tuu.

��Uciekniecie? � powt�rzy� Irovar z pociemnia�� twarz�.

Sinsiew odwr�ci�a si� do ojca.

��Albo razem poszukamy �mierci.

Vendel powiedzia� szybko:

��S�dz�, �e nie m�wisz tego powa�nie, Sinsiew. Inaczej nie przej�aby� si� tak, gdy powiedzia�em, �e o�eni� si� z dziewcz�tami. Ilu w�a�ciwie chcia�aby� mie� m��w?

��Tak w�a�nie m�wi�am, Vendelu � powiedzia�a Tun-sij po rosyjsku. � Ona ma do ciebie s�abo��. Chce tylko, by� pokaza�, �e jeste� odwa�ny i silny. To jej wystarczy.

Sinsiew, kiedy powt�rzono jej s�owa Vendela, obrazi�a si� i uciek�a, przemykaj�c mi�dzy domami jak ciel� wypuszczone wiosn� na pastwisko.

��Ona ma dopiero szesna�cie lat � Irovar po ojcowsku pr�bowa� usprawiedliwi� c�rk�.

��A poza tym jest z naszego rodu, Vendelu, nie zapominaj o tym � rzek�a Tun-sij. � Z Ludzi Lodu. Zrozumia�am, �e i u was niekt�rzy s� bardzo porywczy.

��To prawda � przyzna� Vendel, patrz�c w �lad za uciekaj�c� dziewczyn�. � Wiele by�o podobnych do niej. Samodzielnych, opornych, trudnych do okie�znania. Ale ja m�wi�em powa�nie, Tun-sij. Pragn� porozmawia� z tob� o przysz�o�ci tych pi�ciu samotnych dziewcz�t. Irovarze, ty tak�e mo�esz tego pos�ucha�, je�li masz ochot�. Przyda nam si� twoja pomoc, gdy trudno nam b�dzie si� porozumie�.

Irovar usiad� przy nich. Tego dnia nie by�o tak ciep�o, s�o�ce skry�o si� za chmurami, a wiatr od razu sta� si� bardziej dokuczliwy. Vendel poczu�, �e marzn� mu palce. Nie mia� jak oni futrzanych r�kawic, sk�ra na d�oniach by�a wi�c czerwona i pop�kana z zimna.

��Tun-sij, wspomnia�a�, �e lud, kt�ry mieszka w Taran-gai, wymiera. Czy z tego samego powodu, co wy? Czy tak�e zosta�y tam same kobiety?

��Wprost przeciwnie! Gdyby tak by�o, nie grozi�oby im wymarcie. Po�r�d nich jest za ma�o kobiet, na tym polega ich tragedia.

��No, to wszystko jasne!

Ma��onkowie popatrzyli na niego, nic nie rozumiej�c. Vendel wyja�ni�:

��Zapyta�em kiedy�, czy wszyscy, kt�rzy tam mieszkaj�, to bestie, a ty gwa�townie zaprotestowa�a�, m�wi�c, �e to zwykli ludzie �yj�cy w surowym klimacie i nieprawdopodobnie ci�kich warunkach.

��To fakt.

Irovara ni st�d, ni zow�d pochwyci� atak kaszlu.

��No, �eby tacy zn�w zwyczajni�

Ostre spojrzenie �ony sprawi�o, �e urwa� w p� zdania.

��Tun-sij, chcia�bym, �eby� posz�a ze mn� do Taran-gai � ci�gn�� z o�ywieniem Vendel. � Chc� ujrze� tych ludzi na w�asne oczy, nie oddam bowiem moich ma�ych przyjaci�ek byle komu. Je�li tamci m�czy�ni zgodz� si�, zapytam dziewcz�ta�

��One nigdy si� na to nie zdecyduj� � kr�tko orzek� Irovar.

��A ty? O�eni�e� si� z jedn� z nich � przypomnia� Vendel. � Czy kto� w twoim plemieniu narzeka na Tun-sij? Uwa�a j� za niebezpieczn�?

��Szanuj� j� � z zadum� przyzna� Irovar. � I to jest prawdziwy szacunek.

��Sam widzisz! S�dz�, �e l�k przed Taran-gai bierze si� g��wnie z przes�d�w i nie�wiadomo�ci. Dwie�cie lat temu w Norwegii, w Trondelag, by�o dok�adnie tak samo. Wszyscy �miertelnie si� bali Doliny Ludzi Lodu i prze�ladowali jej mieszka�c�w tylko dlatego, �e ci znali si� na czarach. Ale kiedy wreszcie rodzina Tengela Dobrego wydosta�a si� stamt�d i osiedli�a w�r�d zwyk�ych ludzi, zyska�a ogromny szacunek z powodu swej dobroci i m�dro�ci.

Tun-sij wpatrywa�a si� we� rozja�nionymi oczyma.

��Tak jakbym s�ysza�a o losach mego ludu. Vendelu, wyruszymy najszybciej jak si� da!

��Nie masz si� na tak d�ug� podr� � zaprotestowa� Irovar.

��Zawsze znajdzie si� si�y na to, czego si� naprawd� pragnie � odpar�a. � Dlaczego mieliby�my zwleka�? Dziewcz�ta we�miemy ze sob�, niech zobacz�, co je czeka!

��Nigdy si� na to nie zgodz�.

��Przecie� b�dzie z nami Vendel. Pojad� za nim, byle tylko znale�� si� w zasi�gu jego m�sko�ci.

Podczas gdy Vendel stara� si� opanowa� nag�e zawstydzenie, dyskusj� zako�czy� Irovar, kt�ry kategorycznie sprzeciwi� si� zabieraniu dziewcz�t na tak przera�aj�c� wypraw�. O dziwo, Tun-sij uleg�a jego woli. Vendel nie spodziewa� si� tego, ale fakt �w wiele mu powiedzia� o mi�o�ci, jak� ta w�adcza kobieta �ywi�a do m�a.

Okaza�o si� to jeszcze wyra�niej, gdy Irovar do�� ostro�nie zapyta�:

��A ja? Czy mam tu siedzie� i czeka�?

W oczach Tun-sij pojawi�o si� ciep�o, jakiego Vendel nigdy jeszcze nie widzia�.

��Ty? Wiesz przecie�, �e nie wytrzymam nawet godziny bez ciebie.

Pocieszy�o to Irovara.

��Ale nie p�jd� w g�ry! By�em tam ju� kiedy�, raz, by pokaza� twym rodzicom, �e jestem ciebie wart!

��Nigdy �le o tobie nie m�wili. A wi�c ustalone. Przygotujmy si� do podr�y. Wyruszymy, gdy s�o�ce na dobre zago�ci na niebie i nie b�dzie musia�o walczy� z p�nocnym wiatrem. Vendelu, p�jd� teraz pom�wi� z dziewcz�tami. A ty ostatni� noc przed wypraw� powiniene� sp�dzi� z nimi.

��Ja? � zapyta� przera�ony. � Nie, nie trzeba, ju� mnie nie interesuj�.

��Nie chodzi mi o ciebie. Dziewcz�ta chodz� za tob� krok w krok i ca�e ich po��danie skierowane jest ku tobie. Je�li mamy je nam�wi�, by po�lubi�y moich krewniak�w z Taran-gai, musz� uwolni� si� od ciebie. Pozw�l im si� sob� nasyci�, by p�niej za tob� nie t�skni�y.

Vendelem wstrz�sn�� do g��bi ten pokr�tny stosunek do moralno�ci.

��Ale przecie� to jakby drwi� z Sinsiew prosto w oczy � wykrzykn�� oburzony. � I nie m�w, �e nie musi si� o niczym dowiedzie�! Te pleciugi zdradz� wszystko w najdrobniejszych szczeg�ach.

Tun-sij odwr�ci�a si�, by ukry� u�miech.

��No widzisz, ju� si� prawie zgodzi�e�.

Vendel odszed� od nich, kryj�c wzburzenie. Widok Taran-gai, strzelistych, niedost�pnych szczyt�w spowitych w �niegowe chmury, nie poprawi� jego nastroju.

Chod�, wo�a�y. Chod� na spotkanie swego losu! Zajmiemy si� tob�!

Zadr�a� gwa�townie. W�osy zje�y�y mu si� na g�owie od n�kaj�cych go z�ych przeczu�.

Wyda�o mu si�, �e zar�wno tu, w�r�d Jurat�w, jak i tam, w g�rach grozy, wsz�dzie tkwi� b�dzie w pu�apce, z kt�rej nie ma wyj�cia.

Trzy dni musieli czeka�, a� pogoda ustali si� na tyle, by mo�na by�o wyruszy� w drog� na zach�d.

Pierwszy odcinek wi�d� wzd�u� wybrze�y Morza Karskiego, tam bowiem mogli i�� po lodzie. Wygodniej by�o w�wczas Tun-sij, poniewa� siedzia�a w saniach, ci�gni�tych przez m�czyzn.

Wkr�tce jednak musieli porzuci� sanie i ruszy� dalej pieszo.

Dziwne uczucia wywo�ywa� widok obozu jurackiego z innej strony. Le��cy w g��bi zatoki, sprawia� wra�enie miejsca bezpiecznego, spokojnej przystani z przycz�kami ze wszystkich stron. Tutaj, na drodze ku p�askowy�owi, by�y tylko kamienie, a twarda, zamro�ona gleba �wiadczy�a o wiecznej zmarzlinie, kt�ra nigdy nie opuszcza�a ziemi w tych okolicach.

Okaza�o si�, �e zbyt optymistycznie ocenili pogod�. Rankiem, gdy wyruszali, by�o ciep�o i s�onecznie, ale teraz s�o�ce znikn�o. Wkr�tce chmurka, przypominaj�ca k�aczek waty wisz�cy nad horyzontem, osi�gn�a nieprawdopodobne rozmiary i uraczy�a w�drowc�w deszczem ze �niegiem.

Szli pod g�r�, ukosem do zbocza, ci�gle pr�c na zach�d. Na szcz�cie Irovar i Tun-sij byli r�wnie zdyszani jak on, inaczej czu�by si� zak�opotany. Wspinaczka by�a niezwykle uci��liwa, a ziemia tak nier�wna, �e Vendel bezustannie musia� patrze� pod nogi, by ustrzec si� przed fa�szywym krokiem.

Dlatego w�a�nie tak bardzo si� zdumia�, gdy wreszcie podni�s� wzrok�

Znajdowali si� ju� na p�askowy�u. Krajobraz by� tutaj ca�kowicie obcy, zupe�nie inny, ni� sobie wyobra�a�. Odwr�ci� si�, jakby szukaj�c ostoi w obozie Jurat�w, ale widoczna w oddali wioska by�a teraz tylko jak kilka kropek, jak �lady zostawione na papierze przez muchy. Ten obraz nie doda� mu otuchy.

Ci�kie chmury rozwia� wiatr i zn�w za�wieci�o s�o�ce. Nie poprawi�o to jednak ani troch� nastroju Vendela, nadal nie opuszcza�o go uczucie niech�ci.

Wydawa�o mu si� kiedy�, �e zdo�a si� przeprawi� na zach�d mi�dzy najbardziej wysuni�t� na p�noc cz�ci� Uralu a straszliwymi wierzcho�kami nad morzem. Teraz zrozumia�, �e Taran-gai jest o wiele wi�ksze, ni� s�dzi�. Nadmorskie szczyty stanowi�y tylko rogatk� nieco ni�szej partii g�r, ci�gn�cych si� a� do �a�cucha Uralu na po�udniu. Owa g�rska kraina, ca�e Taran-gai, by�a, o dziwo, pokryta g�st� tajg�, z kt�rej wy�ania�y si� nagie wierzcho�ki. Tylko nad samym morzem g�ry wygl�da�y tak surowo i gro�nie.

W oczach Tun-sij zal�ni�y �zy.

��M�j rodzinny kraj � powiedzia�a nieswoim g�osem. � Tak dawno temu!

M�czy�ni popatrzyli po sobie, ale nic nie powiedzieli. Tun-sij zdecydowanym krokiem ruszy�a ku wybrze�u, zag��biaj�c si� w tajg�, w stron� owych prze��czy �mierci. Pospieszyli za ni�.

Do�� szybko odnalaz�a �cie�k�, kt�r� szli przez mroczne doliny poro�ni�te g�stym lasem, ograniczone stromymi �cianami ska�. Nie dochodzi�y tu krzyki morskich ptak�w, panowa�a przera�liwa cisza. Jedynie z drzew po deszczu skapywa�y krople. W miejscach, do kt�rych przedosta�y si� promienie s�o�ca, parowa�a woda. Wiatr tu nie dociera�, ciep�o stawa�o si� wr�cz dokuczliwe. Teraz Vendel poj��, �e ludzie mog� tu mieszka�. Taran-gai nie by�o wcale tak� niego�cinn� krain�, bardziej chyba przyjazn� ni� otwarta przestrze� tundry. Od p�nocy i po�udnia os�ania�y j� g�ry, drzewa dawa�y poczucie bezpiecze�stwa, �agodz�c nastr�j.

Gdyby tylko nie te postrz�pione szczyty, gro�nie wznosz�ce si� nad nimi, widoczne za ka�dym razem, gdy zdarzy� si� prze�wit mi�dzy drzewami�

I gdyby nie to ukryte, co czai si� w lesie, na my�l o czym po plecach przebiega dreszcz�

Nigdzie jednak nie mo�na by�o dojrze� nawet najmniejszych �lad�w obecno�ci ludzi.

Irovar na g�os wyrazi� my�li Vendela:

��Mo�na by s�dzi�, �e wszyscy nie �yj�!

Na twarzy Tun-sij pojawi�o si� napi�cie.

��Poczekajcie tutaj � rzek�a. � Najlepiej, je�li ja p�jd� naprz�d i powiem, kim jeste�, Vendelu.

��Nie wolno ci i�� samej � zdecydowanie sprzeciwi� si� Irovar. � P�jd� z tob�. Chocia� przyrzek�em, �e nigdy si� ju� tam nie poka��.

Po chwili wahania przysta�a na to.

��Mo�e ci� pami�taj�. Ale ty, Vendelu, jeste� dla nich obcy. Tutaj b�dziesz bezpieczny.

Vendel wcale nie by� przekonany, ale zgodzi� si� poczeka�, jej s�owa bowiem brzmia�y rozs�dnie. Nie mia� ochoty zosta� u�miercony, zanim zd��y wyja�ni�, kim jest i w jakich przybywa zamiarach.

Tun-sij i Irovar odeszli. On pozosta� w samym �rodku g��bokiego lasu; nie mia� nawet miejsca, by usi��� � wszystko bowiem by�o mokre po deszczu. O, dziwo, wydawa�o si�, �e spad� tu tylko deszcz, nie �nieg, albo te� s�o�ce pali�o tak mocno, �e kryszta�ki �niegu od razu topnia�y. A mo�e powinienem przykucn��, usi��� na pi�tach, jak to z ogromn� wpraw� robili Nie�cy? Nie, nie potrafi� tego.

Sta� wi�c w jednym miejscu, co jaki� czas tylko robi�c kilka krok�w tam i z powrotem po �cie�ce. Nie za daleko, bo przecie� nie wiedzia�, co kryje si� za nast�pnym zakr�tem.

Wida� by�o, �e �cie�ka nie jest ucz�szczana.

Czy�by wszyscy wymarli? Jego dalecy krewni�

Vendel przeszed� kilka krok�w i zawr�ci�. Najlepiej trzyma� si� swego miejsca, uzna�.

Jego my�li wci�� kr��y�y wok� Sinsiew. �Ma�y ptaszek�� Gniewny ptaszek, musia� przyzna�. Prawd� jednak by�o, �e my�la� o niej nieustannie, z t�sknot� i po��daniem. W nocy widzia� Sinsiew w przepe�nionych erotyzmem snach, w kt�rych nie m�g� jej zdoby�, nie m�g� dosta� tego, czego chcia�, i budzi� si� zawiedziony i niespokojny. Pewnego dnia da� dow�d, �e powa�nie potraktowa� s�owa Tun-sij, odpowiadaj�c na gest zach�ty ze strony pi�ciu dziewcz�t. Wsp�lnie wyprawili si� na ryby, nie �mia� bowiem ich rozdziela�, gdy� mog�oby to doprowadzi� do niesnasek. Na pla�y, poza zasi�giem wzroku ludzi z obozu, bra� je po kolei, tak rozk�adaj�c si�y, by zaspokoi� wszystkie, a ka�da z dziewcz�t, kt�r� obejmowa�, by�a Sinsiew. P�niej prosi�, by zachowa�y spotkanie w tajemnicy, cho� doskonale wiedzia�, �e to bezcelowe. Okaza�o si� jednak, �e zdo�a�y okie�zna� sw� niepohamowan� ch�� pochwalenia si� wszystkim woko�o.

Tym razem spotkanie z nimi nie da�o mu rado�ci. Jego po��danie kierowa�o si� teraz nieub�aganie ku Sinsiew, odczu� wi�c jedynie wyrzuty sumienia wobec wszystkich, a zw�aszcza wobec dziewcz�t. Wstydzi� si� jak szczeniak. Ale okaza� im czu�o�� i dobro�, a nawet swoiste oddanie. One za� tuli�y si� do niego, wszystkie z b�agalnym wyrazem w oczach ko�ysa�y w ramionach wyimaginowane dzieci. On w odpowiedzi energicznie potrz�sn�� g�ow�. Uca�owa� je ze smutkiem. By�y wspania�e, ale teraz wszystko ju� mi�dzy nimi si� sko�czy�o.

Zastanawia� si�, co powiedz� na propozycj� po��czenia ich z m�czyznami z Taran-gai.

O ile w og�le istnieli�

Chwilami pomys� ten wydawa� mu si� odpychaj�cy. Jak mo�na ��czy� nieznajomych sobie ludzi? Na razie jednak by� to tylko plan, pr�ba stwierdzenia, czy uda si� ocali� od zatracenia dwa plemiona.

Nagle wstrz�sn�� nim dreszcz. Gdzie� zza najbli�szej ska�y rozleg� si� przenikliwy d�wi�k fletu.

Flet? Tutaj, w tej dzikiej tajdze?

W pal�cych promieniach s�o�ca, prze�lizguj�cych si� mi�dzy sosnami, ubranie lepi�o mu si� do grzbietu. Ziemia przypomina�a pofa�dowane morze mg�y.

S�ysza�, �e niewidzialna istota gra na wierzbowej fujarce, rozpozna� to po nieco chropawym d�wi�ku. Nie by� to jednak kto� pocz�tkuj�cy. Z wierzbowego fletu rzadko udawa�o si� wydoby� melodi�, na to instrument by� zbyt prymitywny. Ten musia� by� bardziej skomplikowany, cho� muzyka nie nadawa�a si� do sal koncertowych.

Osobliwa by�a to melodia, wr�cz niewiarygodna, i nikt, by� mo�e, nie zgodzi�by si� na nazwanie melodi� ton�w wydobywaj�cych si� z fletu. Grano j� zupe�nie inn� technik� ni� ta, do kt�rej przywyk� Vendel. Mia�a wyra�nie wschodni charakter.

Ws�uchiwa� si� w ni�, zafascynowany i oczarowany.

I jak nagle zad�wi�cza�a, tak nagle fujarka umilk�a. Zn�w s�ycha� by�o tylko lekki szelest i krople spadaj�ce z li�ci.

Czy ma zawo�a�?

Nie, nie �mia�. Muzyka nie by�a przeznaczona dla jego uszu, kierowano j� gdzie indziej, ku wznosz�cym si� nad nim szczytom.

Ale dowodzi�a, �e s� tu ludzie.

A mo�e to fauny, demony mistycznego �wiata? Czarodziejski las oddzia�ywa� na niego tak mocno, �e by� got�w uwierzy� we wszystko.

Vendel nadal czeka�. Nic wi�cej si� nie wydarzy�o.

S�o�ce znikn�o za chmur�. Nie wychodzi�o do�� d�ugo i Vendel poczu�, jak strach zaciska mu wok� serca �elazn� obr�cz.

Kiedy s�o�ce zn�w wyjrza�o, ogarn�a go prawdziwa rado��. Jakby przyjaciel wzi�� go w ciep�e obj�cia.

Czy oni nigdy nie wr�c�? Czeka ju� tak d�ugo! Godzin�, mo�e dwie, straci� poczucie czasu.

�wiadomo�� czego� niepoj�tego w swej grozie nadci�ga�a powoli, lecz nieub�aganie. Vendel stan�� nieruchomo, l�ka� si� nawet odwr�ci� g�ow�.

Nie by� sam.

Niepok�j narasta�, przeradzaj�c si� w co� przera�liwego, w strach, kt�ry go d�awi�, poniewa� musia� sta� tak oboj�tnie, nie chc�c zdradzi� swych uczu�.

Las pe�en by� nieznanych stwor�w. Zewsz�d patrzy�y na niego oczy�

Ostro�nie wci�gn�� powietrze. Jego wzrok prze�lizgiwa� si� doko�a, cho� nie porusza� g�ow�.

Tam, w g�stwinie drzew? A mo�e w g�rze, nad �cie�k�? Na szczycie, z drugiej strony? Gdzie?

S�o�ce zn�w skry�o si� za chmur�. Czarn�, ci�k� chmur� pe�n� deszczu lub mo�e �niegu. Zawis�a nad lasem niby ogromny cie�.

W p�mroku, jaki zapad�, niewidzialne istoty nabra�y odwagi. Dostrzega� je teraz k�tem oka, by� tego absolutnie pewien! Ale kiedy b�yskawicznie si� odwr�ci�, niczego nie dostrzeg�.

A mimo wszystko by� przekonany, �e tam s�. I to nie jedna, lecz wiele. Milcz�ce stworzenia, zdziwione jego obecno�ci�, dobrze znaj�ce sw�j las. Ale kim, albo czym by�y, tego nie m�g� stwierdzi�. Ludzie? Czy tylko zwierz�ta? Czy mo�e ich po��czenie? Cz�owiek i zwierz� w jednej postaci?

Nie, nie mo�e dopuszcza� tak strasznych my�li!

A mo�e to tylko zwidy, przywo�ane w osamotnieniu przez jego fantazj�?

Tam by�o co�� Za tym drzewem, w�r�d zaro�li. Vendel rzuci� si� na prz�d, nie my�l�c o konsekwencjach. Chcia� po�o�y� kres niepewno�ci. Za�o�y�, �e to po prostu zwierz�.

Za drzewem nie by�o nic!

Stwory drwi�y z niego, przejawiaj�c i�cie diabelsk� z�o�liwo��. Zatrzyma� si� na chwil�, z trudem chwytaj�c oddech, rozgniewany, �e sta� si� przedmiotem kpin.

Ale nie powinien by� opuszcza� �cie�ki, bo�

Vendel zamar�, zesztywnia� na ca�ym ciele. Odwr�ci� si�, by p�j�� z powrotem do miejsca, w kt�rym go zostawili. Ale przej�cie do �cie�ki by�o zagrodzone.

W ziemi� wbity zosta� pal, jeden z owych przedziwnych totem�w, charakterystycznych dla plemion tych okolic. By� jednak kr�tszy ni� zwyk�e, nie wi�kszy ni� oszczep czy w��cznia, bez dw�ch poprzecznych dr��k�w na g�rze, ale z jego czubka zwisa�a mnogo�� najr�niejszych rzeczy, w�r�d kt�rych rozpozna� tylko ko�ci i d�ugie pukle obci�tych w�os�w. Kij umieszczono tam tak niedawno, �e ko�ci jeszcze stuka�y o siebie.

Co� szele�ci�o tak�e za nim. Odwr�ci� si� pr�dko. Wok� niego wbite w ziemi� by�y teraz cztery podobne kije czy w��cznie.

Vendel sta� jak sparali�owany. Nie wiedzia�, co oznaczaj� owe znaki, ale uzna� je za wyra�ne ostrze�enie.

Przypomnia� sobie opowie�ci Sol i Villemo o przodkach Ludzi Lodu. O tych, kt�rzy w�drowali ku zachodowi przez pokryte lodem r�wniny z powiewaj�cymi na silnym wietrze znakami plemiennymi. Do czego s�u�y�y owe totemy? Do czar�w? Magia, szamanizm, tak, ale przecie� ka�da z rzeczy zwisaj�cych z czubka pala musia�a co� symbolizowa�.

Zawo�a� w las po rosyjsku:

��Jestem jednym z was!

Oczywi�cie nie ten j�zyk! A na ile poradzi sobie z jurackim? Usi�owa� w my�li u�o�y� zdania, ale zas�b s��w okaza� si� niewystarczaj�cy. A poza tym mo�e oni nie znali wcale jurackiego, sk�d m�g� to wiedzie�?

Jak daleko znalaz� si� od �cie�ki? Nie, by� w jej pobli�u, widzia� j� poprzez zaro�la.

Vendel zdecydowa�, �e najbezpieczniej b�dzie zosta� tam, gdzie stoi.

I zaraz potem ze wzg�rza, na kt�re pi�a si� �cie�ka, dosz�y go przyt�umione g�osy. Us�ysza� ciche kroki wielu st�p.

Ku jego niewypowiedzianej uldze zza drzew wynurzyli si� Tun-sij i Irovar. Cho� podnieceni, po cichu rozmawiali z dwoma starszymi m�czyznami. Towarzyszy�o im wi�cej os�b, zar�wno m�czyzn, jak i kobiet.

Ludzie z Taran-gai okazali si� wy�si od Jurat�w, cho� daleko im by�o do Skandynaw�w. Zdaniem Vendela podobni byli do innych p�nocnosyberyjskich plemion, kt�re napotka�, cho� rysy ich przypomina�y troch� mongolskie, ale tylko troch�. Stanowili jak gdyby mieszank� wszelkich ras. Czarne niby w�giel w�osy opada�y im na ramiona, odziani byli w futra, uzbrojeni w topory i bro� k�ut�. Mieli tak�e �uki, a na plecach ko�czany ze strza�ami. Twarze �wiadczy�y o niedolach i g�odzie, o hardo�ci i odwiecznej wrogo�ci wobec innych plemion.

Ale na sw�j spos�b byli pi�kni. I zn�w nap�yn�o niezwyk�e uczucie, jakby znalaz� si� w domu � tak mocno odczu� wsp�lnot� z tym obcym dzikim ludem.

��Tutaj jestem! � zawo�a�, kiedy zdumieni przystan�li na �cie�ce.

Zbli�yli si� do niego od razu, a jeden ze starszych m�czyzn, najpewniej w�dz, wyci�gn�� najbli�szy totem z ziemi. Powiedzia� kilka s��w do Tun-sij.

��Dobrze, �e nie pr�bowa�e� wyrwa� si� z kr�gu � wyja�ni�a. � Niewiele by� teraz by� wart.

Z lasu wyst�pili ciemni m�czy�ni o nieprzeniknionych twarzach. Pochwycili dr�gi i niby murem otoczyli grupk�, w �rodku kt�rej znalaz� si� Vendel. Nast�pi�a kr�tka wymiana zda�; Tun-sij przet�umaczy�a:

��Szcz�cie, �e jeste� dla nich ca�kiem obcy. Nie mieli pewno�ci co do ciebie. Z powodu twoich ��tych w�os�w niekt�rzy przypuszczali nawet, �e jeste� duchem ognia.

Wskaza�a na starszego, wygl�daj�cego na wodza m�czyzn�, i wyja�ni�a, �e to jej ojciec. Powiedzia�a te�, �e wszyscy pragn�li pozna� Vendela, tak bardzo chcieli ujrze� jednego ze swych krewniak�w z krainy na zachodzie.

Vendel nie wiedzia�, jak wygl�da ich najbardziej uprzejme powitanie, pos�u�y� si� wi�c ukrai�skim, kt�re uzna� za dostatecznie pi�kne i dostojne. Sk�oni� si� g��boko i koniuszkami palc�w dotkn�� lekko najpierw swojego czo�a, a potem ziemi.

Oni lekko si� pochylili. To on by� go�ciem, on powinien okaza� najwi�ksz� cze�� i szacunek.

Zabra� g�os ojciec Tun-sij, ona za� przet�umaczy�a:

��Prosi ci�, by� poszed� z nami do najbli�szej siedziby.

Vendel z wdzi�czno�ci� pochyli� g�ow�. Sk�onny by� zgodzi� si� na wszystko, byle tylko wydosta� si� z zakl�tego lasu.

S�o�ce powr�ci�o na niebo i postanowi�o zosta� na nim ju� na ca�y dzie�. Burzowe chmury oddali�y si�, by wyla� sw� zawarto�� gdzie indziej. Spowitym w ob�oki pary lasem udali si� wszyscy ku wzniesieniom. Vendel czu� na sobie ukradkowe, zaciekawione spojrzenia.

Las si� sko�czy� i nagle targn�y nimi porywy wiatru, wiej�cego z gwa�town�, wr�cz przera�aj�c� si��.

��Dlaczego nie mieszkaj� na dole, w ciep�ym lesie? � zapyta� Vendel Irovara.

��Zbyt wiele niebezpiecze�stw. Dzikie zwierz�ta, wrogowie. G�ry lepiej ich chroni�.

Tak, z tym m�g� si� zgodzi�.

��S�ysza�em w lesie d�wi�ki fletu.

Tun-sij odwr�ci�a g�ow�.

��Taran-gaiczycy s� mistrzami w grze na flecie. Zawsze tak by�o. Jeszcze od pradawnych czas�w w naszej starej ojczy�nie.

Vendel zorientowa� si� teraz, �e zmierzaj� ku p�askowy�owi ukrytemu w�r�d najdalej wysuni�tych ku morzu g�r, tych najbardziej diabelskich, o ostrych szczytach. Chwil� p�niej znale�li si� w ma�ej dolinie, jakby kotle mi�dzy wierchami. Idealne miejsce do obrony przed atakami wrog�w.

Zauwa�y�, �e Irovar wiele rozmawia z wyr�niaj�cym si� w gromadzie dostojnym m�czyzn�, kt�rego nazywa� Sarmik, �Wilk�.

W dolinie le�a�o kilka domostw, tak niskich, �e przypomina�y ziemianki. Domy te mia�y zaokr�glone dachy, w niczym nie przypomina�y jurackich. By�y to stare domostwa, do po�owy wkopane w ziemi�. S�ysza� od Irovara, �e przodkowie Samojed�w mieszkali w ziemiankach. Ten lud jednak nie nale�a� do Samojed�w. Przyswoili sobie tylko spos�b �ycia, do jakiego zmusi�a ich natura.

�aden z dom�w najwyra�niej nie zdo�a�by pomie�ci� wszystkich, kt�rzy stali teraz doko�a. Ojciec Tun-sij poprosi� wi�c zebranych, by usiedli na placu.

Tu przed ka�dym z domostw ustawiono w�a�ciwe totemy, na kt�rych zawieszono ca�� mnogo�� plemiennych znak�w. Na czubkach tkwi�y poprzeczne dr��ki, g�rny d�u�szy od dolnego. Tutaj jednak, w os�oni�tej dolinie, wiatr nie wia� tak mocno, ko�ci wi�c nie stuka�y, i tylko lekkie rzemienie i zwierz�ce kity powiewa�y, czyni�c totemy przera�aj�co �ywymi.

Zanim zd��yli usi���, uwag� Vendela przyku�o co�, co znajdowa�o si� na ziemi. Kiedy zrozumia�, czym jest owo zjawisko, w�osy stan�y mu d�ba na g�owie. Cho� nie m�g� w to uwierzy�, by�a to �ywa istota, kt�ra wyczo�ga�a si� z jednej z chat. Vendel nawet w my�lach u�y� s�owa �istota� na okre�lenie starego cz�owieka, poruszaj�cego si� przy ziemi.

Odra�aj�cy stw�r podpe�z� do Vendela, wpatruj�c si� we� pe�nymi nienawi�ci, z�ymi oczyma. Musi by� prastary! Na pewno ma ze dwa tysi�ce lat, przemkn�o Vendelowi przez g�ow�, cho� natychmiast uzna� to za niemo�liwe.

Oczy istoty, na wp� ukryte w demonicznej twarzy, �lizga�y si� po Vendelu. Potem wydoby� si� z niej g�os, kt�ry nie przypomina� g�osu cz�owieka, ju� raczej podobny by� sykowi w�a. Tun-sij przet�umaczy�a z b�yskiem ironii w oku:

��Nasz szaman m�wi, �e twoje l�d�wie potrafi� sp�odzi� pi�kne dzieci.

Na mi�o�� bosk�! Czy oni zawsze musz� m�wi� o jednym? Vendel mia� nadziej�, �e opalenizna ukryje jego rumieniec. Zwr�ci� si� do Tun-sij:

��Ten cz�owiek jest chyba wi�cej ni� szamanem. To dotkni�ty, prawda?

��Tak, tak w�a�nie jest.

��A jego wiek?

��Tego nikt nie wie. Ale by� stary ju� wtedy, kiedy narodzi� si� m�j ojciec. To ojciec ojca mego ojca. W�a�nie w naszym rodzie przychodz� na �wiat szamani. Prawdziwi czarownicy.

Tak, w rodzie Vendela tak�e dotkni�ci najlepiej znali si� na czarach i byli najzdolniejszymi uzdrowicielami. Ale w�tpi�, by ta istota kiedykolwiek uleczy�a kogo� z choroby. Raczej przeciwnie.

A wi�c to prawda � dotkni�ci mogli osi�gn�� nieprawdopodobny wiek. W rodzie Vendela wszystkich przekl�tych spotka� gwa�towny koniec, niewiele wi�c wiedziano o tym zjawisku. Hanna, Grimar, Tengel, Sol, Trond, Kolgrim, urodzona przed czasem siostra Villemo � �adne z ich nie zmar�o �mierci� naturaln� � odeszli za wcze�nie, pozbawiono ich �ycia lub te� odebrali je sobie sami.

A Ulvhedin, nawr�cony, �y� nadal.

Istnia� te� jeszcze jeden dotkni�ty w pokoleniu Vendela. Jon, Dan czy Ingrid? Nie wiedzia�, kt�re z nich. Zawsze my�la� o nich jak o dzieciach. Ale byli teraz doro�li, kilka lat tylko m�odsi od niego. Ten obci��ony przekle�stwem tak�e musia� ju� wyrosn��.

Na kogo? By rozsiewa� wok� siebie strach i �mier�? Tak jak ten stw�r przy ziemi?

Ale w nast�pnym pokoleniu r�d Vendela uchroni si� przed przekle�stwem, tak przynajmniej twierdzi�a Tun-sij. Bo tu podobno urodzi� si� ch�opiec�

Drgn�� na d�wi�k s��w skierowanych do niego przez Irovara.

��Prosimy, by� nam wybaczy�, �e musia�e� czeka� tak d�ugo w lesie, ale najwy�sza rada chcia�a us�ysze� wszystko o tobie i o Ludziach Lodu w waszej krainie. Twoja historia wzbudzi�a wielkie zainteresowanie, tu bowiem zawsze s�dzono, �e ta cz�� plemienia, kt�ra pod��y�a na zach�d, zgin�a podczas pe�nej trud�w przeprawy. Witaj� ci� serdecznie w Taran-gai i wszyscy przychylaj� si� do pragnienia Tun-sij, by� po�lubi� nasz� c�rk� Sinsiew. To absolutna konieczno�� dla rodu.

Vendel nadal nie m�g� zrozumie�, dlaczego.

Otrzyma� wyja�nienie, ale tylko po�owicznie.

��W rodzie Tun-sij urodzi�o si� wielu szaman�w i takich, kt�rym nieobce by�y czary. W twoim rodzie byli niezwykli m�czy�ni i kobiety, znaj�cy si� na sztuce leczenia, a przy tym obdarzeni dobroci�.

��To prawda.

��To ostatnie jest niezwykle wa�ne!

Irovar zrobi� pauz�, po czym powiedzia� przyciszonym g�osem, cho� wcale nie by�o to potrzebne, gdy� nikt tutaj nie zna� rosyjskiego:

��Jedynym, kt�ry nie s�ysza� o naszym planie, jest ten okropny staruch. No i obci��one przekle�stwem dziecko. Stary wie, �e masz o�eni� si� z Sinsiew, ale nie wie, dlaczego.

Prawd� powiedziawszy, i dla mnie pozostaje to niejasne, pomy�la� Vendel.

��Przedstawili�my tak�e tw�j pomys� dotycz�cy pi�ciu dziewcz�t. By�a to do�� �mia�a propozycja i du�o czasu up�yn�o, zanim zdo�ali�my ich przekona�. Ale m�odzi m�czy�ni st�d s� ch�tni, by poj�� je za �ony. To jednak wymaga zako�czenia wszelkich wa�ni mi�dzy plemionami, co, jak wiesz, jest ogromnie trudne. W ko�cu jednak zgodzili si� przyby� do nas za siedem wschod�w s�o�ca, by o tym pom�wi�. Cho� ma�o brakowa�o! Nienawi�� mo�e by� satysfakcjonuj�ca.

��Powiedzia�bym, �e to raczej niszcz�ca si�a. Wsch�d s�o�ca? Za siedem lat czy siedem dni?

��Dni. Pozostaje natomiast pewna trudno��. Rozstrzygamy konflikty przez walk� na �mier� i �ycie.

��Nigdy si� na to nie zgodz� � przerwa� mu Vendel.

��Wiemy o tym. Na tym w�a�nie polega trudno��.

��Irovarze, nie �ywi� sympatii dla ludzi, kt�rzy przybywaj� do obcego kraju i postanawiaj� zmienia� panuj�ce tam obyczaje, uwa�aj�c, �e ich w�asne s� o niebo lepsze. Ale w tym wypadku� Nie zosta�em wychowany, by �ywi� nienawi��. Tragedia w moim domu polega�a na tym, �e m�j ojciec by� cz�owiekiem lubi�cym walk�, podczas gdy matka, kt�ra pochodzi�a z Ludzi Lodu, wprost chorowa�a od wybuch�w jego agresji. Jestem taki jak ona�

Tun-sij przys�uchiwa�a si� tym s�owom.

��Tak w�a�nie przedstawi�am wszystko memu ojcu. Powiedzia�am, �e to p�yn�ca w twoich �y�ach krew Ludzi Lodu pragnie pokoju mi�dzy tutejszymi plemionami. Dlatego w ko�cu przystali na twoj� propozycj�.

��Dzi�ki im za to � uradowa� si� Vendel. � A czego dotycz� spory mi�dzy wami?

Nadesz�y kobiety, nios�c naczynia, kt�re w�o�y�y w d�onie m�czyznom. Vendel popatrzy� w oczy ojcu Tun-sij, uni�s� naczynie i leciutko skin�� g�ow�. W�dz odpowiedzia� mu na ten gest i wszyscy wypili osobliw� zup�. Vendel wola� nie bada�, co si� w niej znajduje, nie m�g� jednak nie zwr�ci� uwagi na smak i zapach gotowanej krwi i na p�ywaj�ce w niej bia�e larwy odgrywaj�ce rol� przysmak�w.

��Spory mi�dzy nami dotycz�, rzecz jasna, pastwisk � rzek� Irovar. � Je�li uda nam si� doj�� do porozumienia, by ich renifery mog�y si� pa�� na naszych obszarach tundry, a oni w zamian udost�pni� nam przej�cie ku zachodowi przez ich las, to ju� wielka wygrana i twoja osobista zas�uga, Vendelu.

Nic nie m�g� poradzi� na to, �e poczu� si� dumny jak paw. Ale� do zwyci�stwa jeszcze daleko.

��Irovarze, gdy nadejd� za siedem dni� Czy m�g�by� uczci� ich przybycie? Mo�e zorganizowa� igrzyska, w kt�rych wzi�yby udzia� i inne plemiona znad Morza Karskiego? Uroczyst� zabaw� z turniejami? Zgodnie z tradycj�, jak robili�cie wiele, wiele lat temu. M�czy�ni z Tatan-gai przyjrz� si� dziewcz�tom, a wy bez rozlewu krwi podczas zawod�w zorientujecie si�, kto z was jest najlepszy.

Irovar d�ugo si� zastanawia�.

��Trzeba by odnale�� dawne symbole� Posiadali�my kiedy� wspania�e znaki plemienne czy, jak wolisz, sztandary, ale pochowali�my je, gdy mi�dzy nami nasta�a wojna.

Odwr�ci� si� do Tun-sij z pro�b�, by przed�o�y�a swym wsp�plemie�com propozycj� Vendela.

Rozpocz�y si� d�ugie rozmowy, z kt�rych Vendel zosta� ca�kowicie wy��czony. Przez ca�y czas czu� na sobie spojrzenie paskudnego stwora. Stara� si� nie patrze� w jego stron�, ale w ko�cu musia� zetkn�� si� wzrokiem ze starym. Vendel zdoby� si� na lekki, dr��cy u�miech, a sycz�cy g�os dotkni�tego przerwa� narad�.

Tun-sij zwr�ci�a si� do Vendela:

��Nie spodoba�a mu si� twoja pokojowa propozycja. Twierdzi, �e jeste� tch�rzem, kt�rego bez trudu m�g�by zg�adzi�. Ale ty pozostajesz pod moj� ochron�, a ja jestem szamank�, nie o�mieli si� wi�c. Wie, �e potrafi� odnale�� i zniszczy� jego dusz�, je�eli mnie rozdra�ni. Ale powiem ci te�, Vendelu, �e on troch� boi si� i ciebie. Znalaz�e� si� w posiadaniu si�y, kt�rej nie zna.

Vendel odpowiedzia� w zamy�leniu:

��S�ysza�em, �e dotkni�ci obawiaj� si� tylko jednego: i� z�e dziedzictwo wymrze.

��To prawda � twierdz�co skin�a g�ow� Tun-sij. � Musimy ci� st�d zabra�, cho� on i tak ju� d�ugo nie po�yje.

��Sk�d to wiesz?

��Jestem przecie� szamank� � odpar�a po prostu. � Ale narodzi� si� nowy�

��Ch�opczyk, wiem o tym. Nie ma go tutaj?

Wok� nich kr�ci�o si� kilkoro dzieci, ale wydawa�y si� bardzo sympatyczne i �adne.

��Trzymaj� go w ukryciu wy�ej w g�rach, w g��wnym mie�cie. Ciesz si�, �e go tu nie ma!

��Czy zabi� matk� w chwili swych narodzin?

��Tak. � A zatem na pewno jest jednym z dotkni�tych z Ludzi Lodu.

M�czy�ni nareszcie si� ugodzili. Poderwali si� z miejsc, chwytaj�c si� za r�ce. Cho� usi�owali wygl�da� na zagniewanych, w ich oczach b�yszcza�a rado�� i nadzieja.

Propozycja Vendela zwyci�y�a. Odb�d� si� igrzyska! Nie za siedem wschod�w s�o�ca, lecz za dwa razy po siedem. Potrzeba nieco czasu na przygotowania.

On sam jednak nie m�g� si� doczeka�, kiedy b�dzie m�g� uwolni� si� od niesamowitej istoty, siedz�cej u jego st�p.

Sinsiew szlocha�a z gniewu.

C� za g�upiec, c� za g�upiec! Zamiast walczy� o swoje prawa, tak jak uczyniliby to inni m�czy�ni, ten Vendel niemal doprowadzi� do pokoju mi�dzy siedmioma plemionami. A tamci to tak�e g�upcy! Wszyscy mieli zjecha� na wielkie igrzyska! Jakie� nudne b�dzie �ycie z pozbawione silnych wra�e�!

Czy jest co� wspanialszego ni� obserwowanie dw�ch m�czyzn walcz�cych na �mier� i �ycie? Jak�e cz�sto marzy�a, by walka toczy�a si� w�a�nie o ni�! Do tej pory jednak by�a za m�oda na zalotnik�w, a poza tym kt� mia�by o ni� konkurowa�?

Z bezwzgl�dnym uporem stara�a si� zdoby� swego kuzyna na m�a. Od dziecka byli przyjaci�mi i on zawsze j� os�ania�. Ju� kiedy mia�a dziesi�� lat, zdecydowa�a, �e Tuu b�dzie jej. Tuu znaczy�o ogie�. Pi�kne imi�! Tkwi�o w nim co� kusz�cego, chyba w�a�nie dlatego, �e ich zwi�zek by� zakazany.

Musia�a jednak przyzna�, �e ostatnio zacz�� wydawa� si� jej taki ma�y. I jakby s�aby. I przeznaczono ju� dla niego trzy inne dziewcz�ta. Najgorsze jednak, �e jego uczucia w stosunku do niej, Sinsiew, wydawa�y si� jakby nie gor�ce, a letnie. Ale to oczywi�cie t�umaczy�a strachem przed jego i jej rodzicami.

Od dawna ju� nie grozi�a samob�jstwem.

Jej wzrok oboj�tnie prze�lizgiwa� si� po Vendelu, uczestnicz�cym w przygotowaniach do uczty. Wygl�da� tak brzydko i g�upio! Wszyscy uwa�ali, �e jest ol�niewaj�co pi�kny, ale nie ona. Ona wiedzia�a najlepiej.

Zawody mia�y odby� si� na wielkim polu mi�dzy obozem a miejscem ofiarnym. Wodzowie klan�w Nie�c�w znad zatoki, doszed�szy do wniosku, �e co trzy g�owy to nie jedna, zebrali si�, by przypomnie� sobie dawne zabawy, kt�re odbywa�y si� jeszcze za poprzedniego pokolenia, zanim nasta� czas wielkiej wrogo�ci. Byli podnieceni jak dzieci, ale przyjmowali ulepszenia proponowane przez Vendela. Kobiety, bardzo zaj�te, krz�ta�y si� wok� chat. Aby w tych chudych czasach zbytnio nie obci��a� gospodarzy, ka�dy go�� mia� zabra� ze sob� w�asne jedzenie na okres igrzysk, kt�re mia�y trwa� trzy dni.

To Vendel wraz z Irovarem je�dzi� zaprasza� inne plemiona w nadziei, �e przynajmniej stan� w zawody, by stwierdzi�, kto jest najlepszy, a p�niej, ostatniego dnia, wodzowie wszystkich siedmiu plemion zbior� si� na narad�, by okre�li� granice pastwisk i rozs�dzi� inne spory. Spotkanie mog�o okaza� si� niezwykle burzliwe, ale Vendel obieca�, �e we�mie w nim udzia� jako bezstronny s�dzia.

G�upcy! C� za g�upcy! Sinsiew omal nie rozsadzi� przepe�niaj�cy j� gniew. Wszyscy s�uchali tego beznadziejnego, zarozumia�ego tch�rza! Jego g�upie, jasne w�osy, kt�re z zapartym tchem podziwia�y te niem�dre dziewuchy, wygl�da�y jak wyblak�e! �e te� chcia�y je tkn��! Takie nic!

Sinsiew p�aka�a niemal otwarcie.

Gdyby to ona spotka�a go podczas podr�y tutaj� Sama�

Dr��c usi�owa�a odegna� niem�dre my�li.

Czy on nie m�g�by dokona� cho� jednego bohaterskiego czynu, kt�ry by�by co� wart? Na przyk�ad schwyta� wilka lub zwyci�y� najsilniejszego w obozie cz�owieka? Ale nie, na to nie mia� ochoty. Potrafi� si� tylko o�miesza�.

Tch�rzliwy g�upek.

Sinsiew samokrytycznie zauwa�y�a, �e jej oskar�enia staj� si� monotonne.

Wpatrywa�a si� w niego, gdy sta� otoczony kr�giem m�czyzn i pr�bowa� napi�� podobny do kuszy harpun, kt�rym zwykle polowano na foki. Czy�by mia� go u�y� do celu, do jakiego by� przeznaczony? Nie, nie m�g� przecie� nawet na to patrze�.

Przygl�da�a mu si� z nienawi�ci�, bo nie mog�a znie��, �e zada� si� z tymi pi�cioma. Patrzy�a i nienawidzi�a go, lecz jej piersi napr�a�y si�, a cia�o robi�o si� ci�kie i s�abe, jakby omdlewa�o. Ze wstydem przypomnia�a sobie, �e mia�a ochot� wyj�� bez spodni, jedynie w d�ugim futrzanym okryciu. Na wypadek, gdyby i on pragn�� oddali� si� z obozu w tym samym celu. Pami�ta�a, jak w nocnej ciszy lekko g�adzi�a d�o�mi linie swego cia�a, wiedz�c, �e on le�y w s�siedniej cz�ci jurty.

�eby wszystko z�o spad�o na niego! Nie chcia�a go wi�cej widzie�. I tak po�lubi Tuu!

Kim w�a�ciwie by� Tuu? Przez moment nie mog�a przypomnie� sobie jego twarzy.

Jak wszyscy wdzi�czyli si� do tego Vendela! Nawet m�czy�ni! C� on takiego niezwyk�ego uczyni�?

Sinsiew nie rozumia�a, �e podziw Vendela dla jej wsp�plemie�c�w, kt�rzy radzili sobie w nieludzkich warunkach, uszcz�liwia� ich i radowa� w tym samym stopniu, co jego �yczliwo��, zainteresowanie, spok�j i pogoda.

Dziewczyna nie rozumia�a tak�e, �e agresja, kt�r� w niej budzi�, wynika z jej d��enia do samodzielno�ci. Poniewa� by�a jeszcze niedojrza�a, dawa�a temu wyraz przez przekor�, staraj�c si� za wszelk� cen� my�le� inaczej ni� pozostali i zachowa� w�asn�, niepowtarzaln� osobowo��. Nie by�a jeszcze w pe�ni ukszta�towan� indywidualno�ci�, ale pochodzi�a z Ludzi Lodu, a w rodzie tym zawsze znale�li si� tacy, kt�rzy chadzali w�asnymi drogami. Dlatego w�a�nie nie mog�a przy��czy� si� do wielkiego t�umu adorator�w Vendela.

Nie chcia�a dostrzec jego cn�t. Mog�a my�le� jedynie o tym, co dziewcz�ta m�wi�y o jego fizycznych zaletach.

O, wstydzie!

Cieszy�o j� jedno: �e chcia� wyda� je za Taran-gaiczyk�w. Doskona�y pomys�. Dobrze im tak. I czy to nie znaczy�o, �e mia� ich ju� do��?

Co� jednak �ka�o w jej duszy. Czy� ona nie powinna by� pierwsza? Jedyna?

Sinsiew z zawstydzeniem stwierdzi�a, �e jej my�li zn�w pod��aj� w niew�a�ciwym kierunku.

Musi wyj�� za m�� za Tuu i nikt nie mo�e jej powstrzyma�.

Nikt, opr�cz niej samej�

Przekle�stwo! Rozgniewa�y j� jej w�asne my�li, nad kt�rymi nie by�a w stanie zapanowa�.

Vendel nagle zjawi� si� obok. Jej pierwszym odruchem by�a ucieczka, ale nie chcia�a dawa� mu powodu do takiej satysfakcji. Jeszcze by pomy�la�, �e umyka ze strachu przed nim. Sta�a wi�c, staraj�c si� uspokoi� gwa�towne uderzenia serca.

��Witaj, Sinsiew � rzek� przyja�nie w jej j�zyku. Pozna� ju� sporo s��w i m�g� nawet prowadzi� d�u�sz� rozmow� z Juratami. � Czy to nie wspania�e?

Stali obok siebie, rozgl�daj�c si� po obozie. Go�cie zacz�li ju� przybywa� i wsz�dzie wok� osady Jurat�w pojawia�y si� nowe prowizoryczne domostwa. Sinsiew rozpozna�a znaki plemienne, kt�re ustawiono przed miejscem ofiarnym. Opr�cz znak�w trzech plemion mieszkaj�cych tu latem ujrza�a totem Jurat�w osiad�ych u st�p Uralu. �atwo go by�o rozpozna� po ozdobach z jelenich rog�w i rzemieniach z jeleniej sk�ry powiewaj�cych w nigdy nie zamieraj�cym wietrze znad Oceanu Lodowatego. Charakterystycznym znakiem plemienia Sinsiew by�y rogi renifera, a ich s�siad�w � k�y morsa i kr�g wieloryba. Znalaz� si� tam jeszcze jeden talizman, kt�rego Sinsiew nigdy dot�d nie widzia�a. Nale�a� do dalekich s�siad�w z drugiej strony Obu, E�c�w, zwanych tak�e Jenisej-Samojedami. Dosz�y ich s�uchy o zawodach, poprosili wi�c o zgod� na udzia�, chc�c prze�ama� izolacj�, w jakiej �y�y wszystkie ludy w tej p�nocnej krainie wiecznego zimna. Ich pro�ba zosta�a przyj�ta i teraz symbol plemienia wznosi� si� dumnie nad innymi � by�a to czaszka budz�cej groz� pantery �nie�nej, dobrze widoczna pomi�dzy powiewaj�cymi kawa�kami sk�r. W�a�nie wnosili plemienny totem ludzie z Salechard; ich zwierz�ciem by� sam kr�l P�nocy � nied�wied�. Wiedziano te�, �e ostatni, Jama�-Samojedzi, kt�rzy za sw�j symbol przyj�li wilka, s� ju� w drodze.

Pozostawali jeszcze Taran-gaiczycy. Nie wiadomo by�o, czy przyb�d�. Wielu szczerze w to w�tpi�o.

Vendel ponownie przem�wi� do niej:

��Dlaczego nie chcesz mnie po�lubi�, Sinsiew?

Stara�a si� nie polubi� jego �agodnego, przyjaznego g�osu, w odpowiedzi tylko parskn�a.

U�miechn�� si� wszechwiedz�co.

��Robisz tylko to, co sama postanowisz, prawda?

Przekl�ty, czy�by umia� odczytywa� jej my�li? I jak on m�wi? Nie zna nawet naszego j�zyka, na c� on komu?

Vendel m�wi� dalej:

��Ale je�li ty sama zdecydowa�aby� si� wyj�� za mnie, bez niczyich nacisk�w, albo gdyby ci tego wr�cz zabroniono, zgodzi�aby� si�?

Popatrzy�a na niego. Pomys� wyda� si� jej niezwykle obiecuj�cy.

��Widz�, �e spodoba�oby ci si� przeprowadzenie twej woli � powiedzia�. � Ale ja nie o�eni� si� z tob�, je�li b�dziesz stawia� tak proste warunki. Prosi�em o tw� r�k�, by zrobi� przyjemno�� twojej matce, i dlatego, �e ciebie chc�. Bogowie jedni wiedz�, jak bardzo pragn� wr�ci� do domu. Ale ty mnie powstrzymujesz�

Z trudem dociera�o do niej, co m�wi�, gdy� jego mowa sk�ada�a si� wy��cznie z pojedynczych, nie odmienianych s��w. Nagle jednak z gorycz� stwierdzi�a, �e bardzo chce zrozumie� wszystko, co do niej m�wi. Wszystko!

Jej oczy rozpaczliwie poszukiwa�y Tuu, jak gdyby chc�c u niego znale�� now� si��. On jednak by� zaj�ty czyszczeniem ryb przed jurt�, Sinsiew czu�a wi�c jedynie nieodparty poci�g ku stoj�cemu u jej boku m�czy�nie. Jej cia�o, przepe�nione t�sknot�, by�o niczym paruj�cy, rozgrzany kocio�ek, w kt�rym szumia�o i buzowa�o. One go nie obchodz�, przelecia�o jej przez g�ow�. Matka m�wi�a, �e wzi�� je z lito�ci, bo by�o mu ich szkoda. Nigdy przedtem nie dotkn�� kobiety.

Gdybym wi�c by�a z nim� By�abym jego pierwsz�.

Tak jak j�zyk nieustannie dotyka z�amanego z�ba, tak ona nieustannie powraca�a my�l� do tej kwestii, pocieszaj�c si�, �e tylko przypadek zrz�dzi�, �e nie ona znalaz�a si� na miejscu dziewcz�t.

Nie wiedzia�a o planach, jakie wobec niej ma Vendel. O tym, �e pragnie zabra� j� ze sob� do domu, pokaza�, jak �yj� inni ludzie, jak cudownie i ciep�o mo�e by� w Skanii. �e chce ofiarowa� jej nowe, inne �ycie.

Bez wzgl�du na to, jak bardzo zwi�za� si� z tym ludem, Vendel nie mia� zamiaru zostawa� tu przez ca�� wieczno��. A �ona zwykle pod��a w �lad za m�em, prawda?

C�, niewiele wiedzia� o Sinsiew.

Powiedzia� ostro�nie:

��Twoja matka jest bardzo chora, Sinsiew. Gor�co mnie prosi�a, bym o�eni� si� z tob� podczas tych uroczysto�ci.

Po�owa Sinsiew dziko zaprotestowa�a, druga po�owa odczu�a cudowne podniecenie.

��Wiem o tym � odrzek�a kr�tko. � Ojciec wybuduje nam nowy dom. Wszyscy chc� decydowa� za mnie. Czy ja nie mam nic do powiedzenia?

U�miechn�� si� na d�wi�k jej po dziecinnemu rozz�oszczonego g�osu.

��Owszem, masz. Dla mnie znaczenie ma tylko twoje zdanie.

Popatrzy�a w stron� Tuu. Nim musia�aby si� dzieli� z trzema innymi. I na pewno dosz�oby do wielkiej awantury, gdyby rzeczywi�cie zmusi�a rodzic�w do przyzwolenia na to ma��e�stwo. By� mo�e nawet wyrzucono by ich z plemienia? A je�li nie zgodzi si� na Vendela�? B�dzie zmuszona po�lubi� tego suchego starca, kt�ry ma ju� trzy stare �ony. A Sinsiew nie nale�a�a do tych, kt�re by�yby w stanie dzieli� si� swym m�czyzn� z innymi. Pragn�a by� t� jedn� jedyn�.

Rozgniewana na ca�y �wiat, lecz zdecydowana, by nie straci� twarzy, parskn�a:

��Dobrze, je�li mnie chcesz, ta id� i zabij wilka!

��Nie � odpar� Vendel.

��A morsa?

��Jeszcze mniej ch�tnie. A� tyle dla mnie nie znaczysz, bym z twego powodu u�mierca� niewinne zwierz�ta.

Upokorzona Sinsiew niemal wy�a z w�ciek�o�ci:

��No to pokonaj pi�ciu m�czyzn w walce wr�cz. Poka�, �e do czego� si� nadajesz!

Vendel popatrzy� na drobnych m�czyzn, zawzi�cie �wicz�cych si� w walce na placykach nie opodal.

��Ja, przy mej o wiele wi�kszej wadze i bez w�tpienia wi�kszej sile, mia�bym mierzy� si� z nimi?

Dobroduszny Vendel nie mia� w sobie ani odrobiny ducha walki.

Sinsiew oniemia�a. Wpatrywa�a si� w niego, nie mog�c wykrztusi� ani s�owa. W ko�cu wyrzuci�a z siebie:

��I ty masz czelno�� m�wi�, �e mnie chcesz?

Vendel czu� si� bardzo nieswojo. W�a�ciwie Sinsiew w og�le nie by�a w jego typie, ale po��da� jej, gdy� niez�omna wola Tun-sij nakazywa�a, by tak si� dzia�o.

��Tak, chc� ci�, Sinsiew. Bardziej ni� czegokolwiek pod s�o�cem. Odb�d� si� r�wnie� zawady w �piewaniu, prawda? I w grze na flecie. W tych ostatnich nie mog� wzi�� udzia�u, nie �mia�bym r�wna� si� z Taran-gaiczykami. Ale potrafi� �piewa�

���piewa�! � parskn�a Sinsiew i odwr�ci�a si� na pi�cie, by od niego uciec.

Teraz Vendel uni�s� si� gniewem. Z�apa� j� za rami� i odwr�ci� ku sobie.

��Ty ma�a czarownico! Czy zaspokoi� ci� mo�e tylko gwa�t, krew i prymitywna si�a? A wi�c chod�! Chod� ze mn� do chaty, tam nikogo nie ma. Dostaniesz tyle, ile zniesiesz, i jeszcze troch� na dok�adk�. Ale potem mi�dzy nami wszystko b�dzie sko�czone. Zrozumia�a�? Kiedy ju� spe�ni si� to, czego pragn�, mo�esz sobie i�� cho�by i do diab�a!

Sinsiew patrzy�a na� rozja�nionymi oczyma. Ca�a jej twarz by�a nagle jakby odmieniona i u�miechn�a si� do niego dok�adnie tak, jak tego pragn��.

��Ale ja chcia�abym by� dla ciebie dobr� �on�, Vendelu. Najlepsz�, jak� mo�esz mie�. I jestem cnotliw� dziewczyn�. �aden m�czyzna nie dotknie mnie, dop�ki nie zostan� jego �on�.

Ty diablico, pomy�la� Vendel, nadal rozz�oszczony. By� teraz jednak tak rozpalony po��daniem, pragnieniem, by dotkn�� j�zykiem jej w�skiego, dumnego karku, przycisn�� jej smuk�e cia�o, �e w odpowiedzi by� w stanie tylko kiwn�� g�ow� na zgod�.

Sinsiew u�miecha�a si� coraz szerzej, rozradowana. Wiedzia�a teraz, �e Vendel mimo wszystko ma temperament. I �e po��da jej ponad wszelkie granice.

Dziewcz�ta przeznaczy� wszak dla innych.

Przybyli nazajutrz. Kobiety i m�czy�ni z Taran-gai. Ca�y ob�z wyleg�, by zobaczy�, jak nadci�gaj�. Tylko zobaczy�; nikt inny poza Irovarem i jego rodzin� nie odwa�y� si� wyj�� im naprzeciw. Pot�ny znak plemienny Taran-gaiczyk�w, ozdobiony rogami jaka, tak szerokimi, �e si�ga�y ko�c�w poprzecznych dr��k�w, niesiono jako pierwszy. Rogi jaka dowodzi�y, �e przybyli tu ze wschodu. Totem ni�s� Sarmik, �Wilk�.

Wszyscy mieszka�cy wioski, wraz z przyby�ymi go��mi, zbili si� w ciasn� gromad�. S�awa Taran-gai si�ga�a szeroko.

Ale odziani w futra ludzie puszczy przybyli tu w pokojowych zamiarach. I wszyscy zauwa�yli, jak uroczy�cie witali jasnow�osego olbrzyma z kraju, o istnieniu kt�rego nawet nie mieli poj�cia. D�ugo rozmawiali z Tun-sij i Irovarem, a po sko�czonej rozmowie Irovar po��czy� Vendela i Sinsiew podczas prostej ceremonii, kt�ra, jak Vendel ku swemu zdumieniu p�niej zrozumia�, by�a �lubem.

P�nocne s�o�ce prze�wieca�o przez otw�r w dachu nowej jurty, kt�r� Irovar i Ngut zbudowali ze sk�r morsa dla m�odej pary. Vendel wsta� i naci�gn�� ubranie.

Z wyrazem zdumienia na twarzy popatrzy� na Sinsiew, kt�ra zwin�a si� w k��bek pod okryciami, wzdychaj�c z zadowoleniem.

Jak do tego dosz�o? Co mn� powodowa�o? Czy tylko wola Tun-sij, czy te� ja sam pragn��em tego ma��e�stwa? A mo�e pchn�o mnie przeczucie, �e to nieuniknione, �e to moje przeznaczenie, od kt�rego nie mog� uciec?

Sercem i dusz� w�a�ciwie jej nie pragn��em, nie potrafi� bowiem zaakceptowa� jej hardego usposobienia. Ale teraz jest moj� �on� i �ywi� do niej pewn� czu�o��. Przecie� to dopiero dziecko, ma ledwie szesna�cie lat. Zabior� j� ze sob� do Skanii i z czasem na pewno dopasujemy si� do siebie�

Vendel jednak nic nie m�g� poradzi� na to, �e czuje si� niezmiernie przygn�biony.

Natomiast Sinsiew by�a wyra�nie zadowolona. Prawd� okaza�o si� to, co powiada�y dziewcz�ta: Vendel w nocy by� wspania�y! I nale�a� teraz do niej, podczas gdy one, g�upie g�si, uszcz�liwione by�y tym, �e wyjad� do m�czyzn z Taran-gai. C�, pok�j z nimi, nie b�dzie jej ich brakowa�o.

Z zewn�trz dobiega�y jeszcze odg�osy zabawy, cho� by�a ju� p�na noc. Jak dot�d igrzyska by�y bardzo udane. Na pocz�tku wszystko odbywa�o si� mo�e nieco sztywno, zgromadzeni zachowywali ostro�no��, nie przywykli jeszcze do przestrzegania pewnych regu�. Ale teraz, kiedy up�yn�� ju� pierwszy dzie�, zak�opotanie min�o i bawili si� wsp�lnie, ucieszeni mo�liwo�ci� oderwania si� od codziennego znoju.

Sinsiew z zaskoczeniem odkry�a, �e wszyscy traktuj� Vendela jak wszechwiedz�cego s�dziego, niemal jak Boga. To jej imponowa�o i z jeszcze wi�kszym zapa�em usi�owa�a mu dogodzi�, zw�aszcza w nocy. Vendel zauwa�y� jej starania i nie wiedzia�, co ma o tym my�le�. Jego zwi�zek z pi�cioma dziewcz�tami by� o wiele mniej z�o�ony. Tam by�o prawdziwe, zmys�owe ciep�o. Nami�tno�� Sinsiew zdawa�a si� zale�e� od stopnia jej podziwu dla niego, jak gdyby w my�lach wyobra�a�a go sobie walcz�cego z dzikimi zwierz�tami lub zabijaj�cego wrog�w. Jakby tylko takie obrazy zdo�a�y wzbudzi� w niej po��danie.

Cho� przyzna� trzeba, �e by�o im wspaniale! Oczywi�cie zanurzy� si� w morzu uniesienia i chcia�, by jej by�o r�wnie rozkosznie! By�a przecie� taka m�oda, nie m�g� zbyt wiele od niej oczekiwa�. Kiedy zaznajomi si� z �yciem w Skanii, pozna �agodno�� jego matki, na pewno zmieni si� i ona.

Sinsiew spod p�przymkni�tych powiek zerka�a na swego m�a. Taki przystojny! A ona ju� zadba, by z czasem zosta� dobrym my�liwym� Silnym, walecznym, ��dnym widoku krwi.

Trzeciego dnia, gdy odbywa�y si� ostatnie zawody, Irovar poprosi� Vendela o chwil� rozmowy.

Szwed z trudem oderwa� si� od konkursu flecist�w, kt�ry �ledzi� z niema�ym zainteresowaniem. Jasne by�o, �e Taran-gaiczycy nie maj� sobie r�wnych. Przez wszystkie dni trzymali si� na uboczu, w osobnym obozie z dala od pozosta�ych, ale Vendel widywa� ich, jak wieczorami przysiadali si� do zgromadzonych z oczami wype�nionymi t�sknot� i delikatnym u�miechem szcz�cia na ustach.

Mia� �wiadomo��, �e gdyby zdo�a� doprowadzi� do ich wsp�lnoty z innymi plemionami, spe�ni�by dobry uczynek. Ale oni byli tacy dzicy, tak bardzo odmienni, �e du�o czasu musi up�yn��, zanim o�miel� si� nawi�za� kontakt i zanim inni ich zaakceptuj�.

Przypuszcza� jednak, �e zawody flecist�w bardzo wzmocni� ich presti�. Duma z sukcesu by� mo�e doda im odwagi i wieczorem o�miel� si� bawi� wsp�lnie z pozosta�ymi.

Samojedzi nie pili alkoholu. Jeszcze nie. Jedynym odurzaj�cym napitkiem, jaki znali, by� kumys, kobyle mleko. Przyswoili go sobie od Mongo��w ze wschodu. Poniewa� jednak sami Juraci nie posiadali koni, zdobywali nap�j tylko od czasu do czasu. Vendel wiedzia� jednak, �e Rosjanie rozprzestrzeniaj� si� na coraz wi�kszych obszarach i ju� nawi�zali pierwsze kontakty z ludami p�nocnej Syberii. A z Rosjanami przychodzi�a w�dka. Wszystko zale�y od tego, jak du�a oka�e si� odporno�� tych ludzi. Wiele �yj�cych w odosobnieniu plemion przegra�o w walce z alkoholem.

Nie �yczy� podobnego losu swym przyjacio�om.

Jednym uchem s�uchaj�c zaczarowanych d�wi�k�w fujarki, odszed� � Irovarem nieco na bok.

Jurat spogl�da� na niego swymi m�drymi, przenikliwymi oczyma.

��Jak wiesz, Tun-sij pe�ni�a wczoraj sw�j zaszczytny obowi�zek szamanki, a to pozbawi�o j� si�. Prosi�a, bym z tob� pom�wi�.

Vendel kiwn�� g�ow� i czeka�. Bardzo szanowa� swego te�cia.

Irovar bawi� si� nerwowo po�� kunki.

��Tun-sij nie wr�ci z nami do zimowego obozu.

��Nie? Ale jak ona�

��Prosi�a, by j� uwolni�.

Vendel sta� oniemia�y.

��Ma tylko jedn� pro�b� � ci�gn�� Irovar. � Do ciebie. Jej duch nie zazna spokoju, dop�ki nie uzyska pewno�ci, �e sp�odzi�e� dziecko z Sinsiew. A zb��kana dusza, Vendelu, to wielkie nieszcz�cie.

Zapad�o milczenie. Zna� by�o, �e Irovarowi ta rozmowa nie przychodzi z �atwo�ci�.

��Czy ona b�dzie mie� dziecko?

��Jeszcze nie, Irovarze. Ja tak�e nie p�jd� z wami do zimowego obozu. Mam zamiar zabra� Sinsiew ze sob� do domu, do mego kraju. B�dzie jej tam dobrze, obiecuj�. Nie b�dzie marz�a i m�czy�a si�, tam �atwiej �y�. Dlatego lepiej poczeka� z dzieckiem, a� dotrzemy na miejsce.

Irovar patrzy� na niego z uwag�.

��Czy rozmawia�e� o tym z Sinsiew?

��Jeszcze nie, ale mam zamiar uczyni� to wkr�tce.

Te�� w zamy�leniu potrz�sn�� g�ow�.

��Moja c�rka nigdy si� na to nie zgodzi. �ycie tutaj jest dla niej wszystkim. Nigdy nie opu�ci tych wybrze�y ani naszego zimowego domu w tajdze.

��Ale ja odziedzicz� pi�kny dw�r.

��Wiem, �e nie jeste� byle kim. Ale znam moj� �on�. Wiem, czego pragnie. I nie s�dz�, by chcia�a, aby Sinsiew opu�ci�a t� krain�.

��Ale, Irovarze, dla mnie nie ma tu przysz�o�ci!

��Wiem, m�j synu. Ale id� i pom�w o tym z Tun-sij.

��Dobrze. Zawody ju� si� sko�czy�y, dopiero za jaki� czas zn�w b�d� musia� pe�ni� sw� s�dziowsk� powinno��. Chod�my zatem.

Kiedy wszed� do domu Irovara, ogarn�o go przera�enie. Czy to by�a Tun-sij? Ju� sprawia�a wra�enie zmar�ej.

Chocia� to Tun-sij i jej dzieci by�y jego dalekimi krewniakami, Vendel najbardziej polubi� Irovara. Pozosta�ych troje by�o zbyt twardych, zbyt dzikich i bezwzgl�dnych dla Vendela o go��bim sercu.

Ngut siedzia� przy matce; przerwali najwidoczniej wa�n� rozmow�, gdy weszli m�czy�ni.

Usiedli przy jej pos�aniu i Irovar wyja�ni� �onie stanowisko Vendela.

Sam Vendel doko�czy�:

��Dobrze wiesz, �e nigdy nie zostan� my�liwym, jestem kiepskim rybakiem i nigdy w �yciu nie zar�n� renifera. Od pocz�tku mym zamiarem by�o zabra� Sinsiew do domu, do mojej ojczyzny.

��Ale Sinsiew tam nie pojedzie � orzek�a Tun-sij. Oczy jej p�on�y jak dwa roz�arzone w�gle. � B�d� spokojny, Vendelu, wszystko rozwi��e si� tak jak powinno. Jedyne, o co ci� prosz�, to by� da� Sinsiew dziecko. Dzisiaj, w nocy. Niedu�o ju� mi zosta�o �ycia, a nie b�d� mog�a odej��, dop�ki nie przekonam si�, �e wszystko zosta�o spe�nione.

��Ale�, Tun-sij, nie wolno ci umiera�! Wszyscy tak bardzo ci� kochamy.

��To bardzo mi�e z twojej strony, Jiij � Tun-sij nazwa�a go teraz zi�ciem, do tej pory zwraca�a si� do niego peerene, by� to wielce szacowny tytu� zarezerwowany dla bliskich cz�onk�w rodziny. � Ale ja musz� odpocz��, nie mam ju� si�. Nikt nie zna mocy b�lu, jaki leg� mi w piersiach. Obiecasz mi to? Jeszcze dzi� w nocy!

��Obiecuj�. Ale nie mog� tu zosta�. A je�li Sinsiew nie mo�e jecha� ze mn�, b�d� musia� z�ama� dane jej s�owo. Co z ni� wtedy b�dzie, nie, nie mog�!

��Nie przejmuj si� Sinsiew � stanowczo rzek�a Tun-sij. � Sam przyczyni�e� si� do tego, �e nasze plemi� zwi�za�o si� z tyloma innymi. Tam znajd� si� m�czy�ni dla naszej c�rki.

��Ale ona jest moj� �on�, ponosz� za ni� odpowiedzialno��!

��Wszystko u�o�y si� pomy�lnie, Vendelu, zaufaj mi!

Po tych s�owach pozwoli�a mu odej��. Vendel, wzburzony, niczego nie rozumia�.

Po po�udniu zebra�a si� liczna niedawno utworzona rada. Vendel prosi�, by zwolniono go z udzia�u w rozmowach. I tak przecie� nie rozumia� poszczeg�lnych dialekt�w. Wodzowie zasiedli w kr�gu przed miejscem ofiarnym. Za nimi wznosi�o si� osiem symboli plemiennych. Z daleka da�o si� zauwa�y�, �e dyskusja przebiega nad wyraz burzliwie. Co chwila kt�ry� z m�czyzn podrywa� si� z miejsca i odchodzi� w gniewie, niemniej jednak zawsze wraca� i po cichu zasiada� w kr�gu. Nikt nie chcia�, by cokolwiek go omin�o, a jeszcze mniej, by pozostawiono go na uboczu.

Narada trwa�a przez wiele godzin. Kobiety przynosi�y jedzenie, a w ko�cu, gdy dzie� min��, pos�ano wodzom wie��, �e zbli�a si� uroczysto�� zako�czenia igrzysk i obwo�anie zwyci�zc�w.

Wtedy, jak za dotkni�ciem czarodziejskiej r�d�ki, wszystko okaza�o si� rozs�dzone. Wodzowie wstali i obj�li si�, odszukali Vendela, nazywaj�c go bohaterem, bo przecie� od niego wysz�a idea pojednania. Sinsiew widzia�a, jak wiele uwagi mu po�wi�caj�, i zapragn�a go jeszcze mocniej.

Noc�, ostatni� przed odej�ciem go�ci do swych odleg�ych siedzib, przyj�a Vendela z wi�ksz� rado�ci� i oddaniem ni� przedtem, a on nie uczyni� niczego, by zapobiec konsekwencjom ich nami�tno�ci. Wierzy�, �e na pewno przekona j�, by wyruszy�a wraz z nim do Szwecji.

Nazajutrz go�cie opu�cili ob�z, raduj�c si� my�l� o powrocie nast�pnego lata. Nawet Taran-gaiczycy wydawali si� ju� bardziej ludzcy, zabierali ze sob� wiele nagr�d i osiem narzeczonych, gdy� nie tylko dziewcz�ta Vendela znalaz�y sobie m��w podczas tych niezwyk�ych dni. Jego pi�� przyjaci�ek, promieniej�cych szcz�ciem, szczebiota�o rado�nie i ku wielkiej z�o�ci Sinsiew u�ciska�o go mocno przed wyruszeniem z obozu.

Widzia�, jak znikaj� w dali, odchodz�c przez tundr�, i z cieniem goryczy w sercu pomy�la�: ludzie w moim �yciu pojawiaj� si� i odchodz�. Tak jest nieustannie. Kiedy wreszcie osi�gn� spok�j, odczuj� prawdziw� wsp�lnot�? Tutaj? Nie, to nie jest m�j dom. Musz� i�� dalej. Z �on�, z kt�r� nie ��czy mnie nic poza po��daniem.

A to nie jest dobra podstawa, by na niej budowa� przysz�o��.

Trzy tygodnie p�niej, gdy ca�y l�d wzd�u� wybrze�a pop�ka� na mniejsze tafle, a lato mia�o si� ku ko�cowi, wydarzy�o si� co� nieprawdopodobnego.

Przez Morze Karskie przedar�a si� szkuta po�awiaczy fok z Archangielska i dotar�a a� na p�wysep Jamal, do zatoki, nad kt�r� le�a� ob�z Jurat�w. By�a to pierwsza szkuta w ich historii, ale nie mia�a by� ostatnia.

O�ywienie w�r�d Jurat�w by�o ogromne. Kr��yli wok� statku niczym podniecone pszczo�y.

Vendel by� chyba poruszony najbardziej ze wszystkich. On i Sinsiew wybrali si� w odwiedziny do jej rodzic�w i tam �arliwie dyskutowano o niewiarygodnym wydarzeniu.

��Mo�emy jecha� z nimi do Archangielska! � wo�a� Vendel. � Wezm� mnie za Rosjanina, nie b�d� mieli podejrze�. Ale Sinsiew nie chce.

��Nie, nie chc� st�d odje�d�a�. Nie wierz� w �wiat, o jakim opowiada Vendel. Chc� zosta� tutaj!

Vendel by� zrozpaczony.

��Sinsiew, zrozum, �e nigdy ju� nie b�dziemy mieli takiej mo�liwo�ci.

Ona jednak mocniej zacisn�a usta i stanowczo pokr�ci�a g�ow�. Z b�lem w sercu Vendel opu�ci� jurt�, musia� wyj�� na powietrze. Zdecydowany by�, �e zabierze j� ze sob�.

Kiedy wyszed�, Tun-sij us�ysza�a nowin�. Sinsiew spodziewa�a si� dziecka.

Szamanka opad�a na pos�anie i przymkn�a oczy.

��A wi�c dobrze, moi drodzy. Niczego wi�cej ju� nie pragn�. Irovarze, id� pom�wi� z naszym zi�ciem. Chc� porozmawia� z synem na osobno�ci. Sinsiew, ty p�jd� z ojcem. I wm�w Vendelowi, �e z nim jedziesz.

Irovar pos�usznie wyszed�. Jego proste, wierne serce by�o ci�kie od smutku. Z wyra�n� niech�ci� Sinsiew uda�a si� w �lad za ojcem. Tun-sij, z trudem dobywaj�c s��w, zwr�ci�a si� do syna:

��Ngut, ty musisz to zrobi�, jeste� mojego pokroju, m�j synu. A potem� Wielka ��d� odp�ywa za trzy dni. Zadbaj o to, by Vendel si� na niej znalaz�! Nie jest ju� nam potrzebny, teraz sta�by si� dla nas jedynie ci�arem. Ale twoja siostra, Sinsiew, zostanie tutaj. Ona jeszcze nie wype�ni�a swego zadania. Nie b�dzie �a�owa� m�a. Podczas wielkich uroczysto�ci by�o tu kilku m�czyzn, kt�rzy zwr�cili na ni� uwag�. Teraz jest rozdarta. Vendel nie jest m�czyzn� dla niej, mia� misj� do spe�nienia i wywi�za� si� z niej. Czy zajmiesz si� tym?

��Tak, matko � odpar� Ngut o nieprzeniknionej twarzy, w kt�rej �y�y, zda si�, tylko b�yszcz�ce sko�ne oczy.

��A teraz, m�j synu, podaj mi b�ben. Przekazuj� ci go, od tej chwili nale�y do ciebie.

Nag�a zmiana decyzji Sinsiew zaskoczy�a Vendela, ale te� i bardzo uradowa�a.

��Zaraz musimy zacz�� przygotowania do odjazdu. I nie martw si�, Sinsiew, pewnego dnia tu wr�cimy, by� mog�a zn�w zobaczy� rodzic�w. Przywieziemy ze sob� wiele potrzebnych rzeczy. I wnuki, by dziadkowie mogli si� nimi nacieszy�. � �mia� si� ze szcz�cia, ale Sinsiew zachowywa�a si� niezwykle pow�ci�gliwie i odwr�ci�a si�, gdy noc� pragn�� si� do niej zbli�y�.

Vendel ogromnie radowa� si� dzieckiem, kt�rego oczekiwa�a, i uroczy�cie przyrzek�, �e nic z�ego nie przytrafi si� jej podczas podr�y. Taki by� uszcz�liwiony, �e nie zwr�ci� uwagi na niezwykle ch�odne zachowanie �ony.

A nast�pnego ranka znikn�a Tun-sij. Po cichu, bez �adnych ceremonii.

Vendel, zrozumiawszy, �e Tun-sij nie �yje, uda� si� natychmiast w miejsce sk�adania ofiar. Na o�tarzu znalaz� jej naszyjnik z z�b�w nied�wiedzia, ale nie by�o �adnego �wie�ego kopca kamieni, kt�ry wskazywa�by na jej gr�b.

Tun-sij nie by�a wielkim my�liwym. Najwidoczniej pochowano j� w �zwyk�y spos�b�.

Co to oznacza�o, pozosta�o dla Vendela zagadk�. Odczuwa� g��boki �al po niej, nie m�g� powstrzyma� nap�ywaj�cych do oczu �ez.

Irovar spotka� go u wyj�cia ze �wi�tego miejsca, tak jak kiedy�, na pocz�tku lata. Wtedy by�a z nim Tun-sij. Teraz twarz Jurata poszarza�a od zgryzoty.

��Jeste� dobrym cz�owiekiem, Vendelu � rzek� Irovar, chc�c pocieszy� zbola�ego zi�cia. � Tun-sij b�dzie si� za tob� wstawia� w �wiecie duch�w.

C� to za pociecha!

Vendel bardzo szybko zauwa�y� co� nowego: wraz ze �mierci� Tun-sij zanik�y wszelkie wi�zy ��cz�ce go z Sinsiew. To wola szamanki wzbudzi�a w nim po��danie. Teraz widzia� sw� �on� dok�adnie tak�, jak� by�a: ca�kiem mu obc�, wyra�aj�c� opinie, z kt�rymi �adn� miar� nie m�g� si� zgodzi�. Nawet jej nie lubi�!

Ale oczekiwa�a jego dziecka i nigdy nie przysz�oby mu do g�owy, by zawie�� j� w takich okoliczno�ciach. Kontynuowali wi�c przygotowania do podr�y, cho� Sinsiew robi�a to wyj�tkowo niedbale i oboj�tnie.

Ostatniego wieczoru przed wyp�yni�ciem �odzi Sinsiew poprosi�a ojca, by przeszed� si� z ni� wok� obozu. Jak powiedzia�a, pragn�a po raz ostatni przyjrze� si� drogim sercu okolicom. Ngut zaprosi� Vendela do siebie na po�egnalny pocz�stunek. By� wszak jego szwagrem, powinni troch� ze sob� porozmawia� przed rozstaniem.

Z tej rozmowy Vendel nie pami�ta� ani s�owa. Podano mu chyba jak�� zup�, gor�c�, paruj�c�, mocno przyprawion�. Nie by�a najgorsza, Sinsiew i Ngut wsp�lnie j� ugotowali specjalnie dla Vendela�

Pami�ta� tylko gorej�ce oczy Nguta, blisko, tu� przy swojej twarzy. Badawczo na niego patrzy�y, a potem zapad� w osobliwy p�sen, w kt�rym duch Tun-sij kr��y� dooko�a w poszukiwaniu samego siebie.

By�o to nad wyraz zadziwiaj�ce doznanie, a gdy si� obudzi�, wszystko wok� niego si� ko�ysa�o. Otworzy� oczy i ujrza� nad sob� drewniany sufit. Deski? Nie by�o ich w obozie Nie�c�w!

Sinsiew?

Pomaca� r�k� obok siebie, ale d�o� natrafi�a tylko na twardy kant pryczy. Jego rzeczy w w�ze�ku le�a�y obok.

Vendel podni�s� si� gwa�townie i usiad� na ��ku.

Znajdowa� si� na pok�adzie statku. Wsta� oszo�omiony, znalaz� drzwi i przedosta� si� na g�r�, na pok�ad.

Morze. Gdzie tylko spojrze�, wsz�dzie pokryte lodem morze.

Marynarze przygl�dali mu si� z niezg��bionym wyrazem twarzy.

��Moja �ena? � zapyta� po rosyjsku.

Kapitan, kt�rego pozna� wcze�niej podczas kilku rozm�w w wiosce, potrz�sn�� g�ow�.

��Wasza �ona nie chcia�a jecha�. To ona i jej brat przynie�li was noc�. Przykro mi, nic nie mogli�my zrobi�.

��Ale ja�

Vendel podbieg� do relingu. Ale ja zostawi�em tam dziecko, my�la� z rozpacz�. Moje dziecko, kt�re narodzi si�, gdy tylko rozpocznie si� lato! Nie mog� zostawi� mego dziecka!

Z Sinsiew ju� zrezygnowa�, odczuwa� nawet swego rodzaju ulg�, �e si� jej pozby�. Ale dziecko! Jego dziecko. I� o zgrozo! Dziecko z rodu Ludzi Lodu! Dotkni�te przekle�stwem?

Nie, Tun-sij twierdzi�a, �e w Taran-gai by� ch�opiec, na kt�rego spad� ca�y ci�ar z�ego dziedzictwa. Dziecko Vendela ujdzie wi�c wolno. Ale tak chcia� zaj�� si� ma�� istotk�, zobaczy� j�, piel�gnowa�.

Taran-gai?

Nigdzie nie by�o wida� szczyt�w. �adnego l�du. S�o�ce�

Nie, wiecznie �wiec�ce s�o�ce nic mu nie powie.

��Jak d�ugo p�yniemy?

��Podnie�li�my kotwic� nad ranem � odpar� kapitan. � Teraz wkr�tce b�dzie noc.

A wi�c spa� niemal przez ca�� dob�! Ach, na Boga, co ma robi�? Nie mo�e prosi�, by zawr�cili, to nie do pomy�lenia. A poza tym otwiera si� przed nim szansa powrotu do domu. Musi przecie� wraca� do domu. Ale dziecko, dziecko!

Serce Vendela �ciska�o si� z b�lu. Poj�� teraz, �e taki by� plan Sinsiew ju� od samego pocz�tku. Wsp�lny plan Tun-sij i Nguta, lecz na pewno nie Irovara.

Dostarczy� go na pok�ad �odzi. Pozby� si� go. Ale pierwszy pomys�, by po��czy� go z Sinsiew, z pewno�ci� wyszed� od Tun-sij.

Vendel zacisn�� z�by, chc�c st�umi� sw�j gniew i �al. Pos�u�ono si� nim, w �aden spos�b nie mo�na tego inaczej nazwa�.

Sta� przy relingu zatopiony w smutnych my�lach. Jak okiem si�gn��, morze pokryte by�o du�ymi i ma�ymi kawa�kami lodu. Teraz p�nym latem, l�d by� chropowaty, niebieskawy. Statek wydawa� si� tak przera�aj�co ma�y, ale par� naprz�d na po�atanych �aglach. Wiatru mieli do��, gdy� na tych wodach wichry hula�y zawsze, lecz kra nieustannie utrudnia�a �eglug�. Vendel spostrzeg�, �e szyper jest z lekka zaniepokojony. Jesie� zbli�a si� szybkim krokiem, wyja�ni� Vendelowi, a najbardziej ze wszystkiego obawia si�, �e statek utknie w lodach.

To prawda, Vendel zwr�ci� uwag�, �e s�o�ce na kr�tk� chwil� chowa�o si� ju� noc� za horyzontem, nie �wieci�o te� z tak� sam� si�� jak na pocz�tku lata.

Nagle stoj�cy na wachcie zawo�a�:

��Sp�jrzcie! Prosto przed dziobem!

Wszyscy rzucili si�, by spojrze� we wskazanym kierunku. Na statku by�o siedmiu ludzi za�ogi i Vendel.

Zmru�y� oczy, by lepiej widzie�. Daleko przed nimi, na wielkim kawa�ku kry, le�a�o co�, czego z tej odleg�o�ci nie byli w stanie rozpozna�.

��To nie zwierz� � orzek� kapitan.

Wszyscy przyznali mu racj�.

Statek par� naprz�d.

��Jeste�my chyba daleko od l�du? � zapyta� Vendel.

��Tak, ale kra pozostaje w ci�g�ym ruchu. Wicher i silne pr�dy potrafi� znie�� j� daleko w g��b morza w ci�gu kilku godzin.

Z�apali wiatr w �agle.

Kapitan zawo�a�:

��Ster prawo!

Wszyscy ju� dostrzegli, �e to by� cz�owiek. Cz�owiek przywi�zany do niewielkich sanek. Vendel widzia� wiele takich sa� w obozie Jurat�w.

��Czy spr�bujemy go uratowa� � zacz��, ale s�owa uwi�z�y mu w gardle. Gdy zbli�yli si� do lodowej kry na kilkana�cie metr�w, Vendel zobaczy�, �e marynarze czyni� znak krzy�a, mamrocz�c pospiesznie modlitwy do swego greckokatolickiego Boga.

On sam poczu� skurcz w �o��dku. Zd��y� rozpozna�, kto siedzi na saniach z oczami martwo wpatruj�cymi si� w polarne s�o�ce.

Tun-sij.

Jego d�onie zacisn�y si� mocniej na relingu.

��Tak robi� ci poganie � ze smutkiem powiedzia� szyper. � Kiedy chc� si� pozby� starych i niepotrzebnych, zostawiaj� ich na lodzie na �mier�.

��Ona sama tego chcia�a � mrukn�� Vendel. � Zna�em j�. By�a ich szamank�.

I moj� te�ciow�, mia� ju� na ko�cu j�zyka, ale w por� si� powstrzyma�.

��Szamank�? � powt�rzy� szeptem kto� z za�ogi, poblad�y ze strachu. � Wybaw nas, Panie!

��Nie musicie si� jej l�ka� � uspokaja� Vendel. � By�a moj� przyjaci�k�, nie wyrz�dzi wam krzywdy, przynajmniej dop�ki ja jestem z wami.

Nie m�g� powiedzie�, �e s� tej samej krwi, zmar�a i on. I tak nikt by w to nie uwierzy�.

��Odesz�a kilka dni temu � wyja�ni�, rzucaj�c ostatnie spojrzenie na posta� znikaj�c� za nimi. � Pragn�a �mierci, bo dope�ni�o si� ju� jej �ycie.

Wym�wi� te s�owa nie bez goryczy, a za�oga popatrzy�a na niego ze zdumieniem.

Up�yn�o wiele czasu, zanim Vendel zdo�a� wymaza� z pami�ci obraz martwej szamanki na lodowej krze. Natomiast wielk� przyjemno�� sprawi�a mu mo�liwo�� pos�ugiwania si� rosyjskim. Dobrze opanowa� ten j�zyk, a kiedy m�wi� po juracku, zawsze mia� wra�enie, �e porusza si� po niepewnym gruncie. Zaznajomi� si� z cz�onkami za�ogi i pomaga� im jak umia�. Ku jego uldze nie polowali ju� na foki, nie mieli bowiem ani chwili do stracenia, je�li chcieli dotrze� do Archangielska przed zim�.

Po koniec sierpnia, cho� Vendel nie zdawa� sobie z tego sprawy, min�li cie�nin� na po�udnie od Nowej Ziemi. W�a�ciwie powinni byli przybi� do brzegu i zej�� na l�d w Naryan Mar, handlowym o�rodku Jurat�w nad wybrze�em Oceanu Lodowatego, ale nie mieli odwagi ryzykowa�. Vendel cieszy� si� z tego. Gdyby zn�w spotka� teraz Jurat�w, odczu�by bolesn� rozterk� i m�g�by podj�� nie do ko�ca przemy�lane decyzje. T�skni� za domem i w krainie Jurat�w zawsze czu�by si� wi�niem, jednocze�nie jednak dr�czy�yby go wyrzuty sumienia, �e nie wraca do Sinsiew. Nigdy nie da�oby mu to spokoju. Fakt, �e kapitan statku decydowa� o kierunku jego podr�y, i to, �e on sam nie ponosi za nic odpowiedzialno�ci, odpowiada�o mu w tym stanie, w jakim si� teraz znajdowa�.

To wiatr ze wschodu, my�la�. Prowadzi mnie do domu!

We wrze�niu nadci�gn�� mr�z. Twarz szypra coraz cz�ciej bywa�a zachmurzona, pali� sw� machork�, �mierdz�c� jak wszyscy diabli, i wrzeszcza� na za�og�, jakby chcia�, by wskoczyli do wody i popychali statek.

Uda�o im si� okr��y� p�wysep Kanin i wp�ywali w�a�nie na wody Morza Bia�ego, gdy bezlitosny mr�z st�a�. Z przera�eniem patrzyli, jak l�d pokrywa maszty i liny, a potem ca�y kad�ub. Bez ustanku odr�bywali l�d, aby ci�ar nie �ci�ga� szkuty w d�, w wodn� otch�a�. Tylko sternik unikn�� tej roboty. Vendel pracowa� ze wszystkich si�, przera�ony bia�ym widziad�em, kt�re zdawa�o si� owiewa� statek i obleka� go kolejn� warstw� lodu. By� ciep�o ubrany, opatulony od st�p do g��w, ale d�onie musia� mie� wolne, coraz bardziej mu wi�c sztywnia�y.

Z mozo�em starali si� uwolni� statek od lodu. Wiatr by� dobry, kierowa� ich wprost do Archangielska. Zej�cie na l�d na nic by si� nie zda�o, zewsz�d otacza�o ich zamro�one pustkowie.

Vendel nie my�la� ju� o niczym innym, jak tylko by ca�o dotrze� do Archangielska. Plany dotycz�ce dalszej podr�y do Szwecji musia� od�o�y� na p�niej. Nie by� jeszcze nawet w po�owie drogi do domu.

Zacz�� pada� �nieg, kt�ry coraz bardziej utrudnia� prac�. A pewnej nocy wydarzy�o si� to, czego obawiali si� najbardziej. Szkuta zacz�a si� przechyla�.

��Idziemy na dno! � krzykn�� kto� z za�ogi, oszala�y ze strachu.

��Jeszcze nie! � odkrzykn�� Vendel.

Wszystko si� zmieni�o. Zamiast wiecznego s�o�ca panowa�a teraz g��boka ciemno��, w ci�gu dnia zmieniaj�ca si� w niebieskaw� szar�wk�. Naprawd� jasno nie by�o ju� ani przez chwil� i musieli ze wszystkich si� wyt�a� wzrok, by bezb��dnie oceni�, w kt�rym miejscu nale�y uderzy�, by skruszy� lodow� pow�ok�.

Vendel z�apa� wielki m�ot i rzuci� si�, by rozbija� l�d na przechylonej burcie statku. Inni pomagali mu gnani strachem, szyper wykrzykiwa� rozkazy, kt�rych nikt nie s�ysza� z powodu ci�g�ego �oskotu uderze�.

Wygl�da�o na to, �e uda�o im si� odrobin� zmniejszy� przechy�. Niestety, jeden z marynarzy si�gn�� zbyt daleko, straci� r�wnowag� i run�� w d�, w ostatnim momencie jedn� r�k� chwytaj�c si� relingu.

Rzucili si�, by wyci�gn�� go na pok�ad.

��Utkn��em! � zawy�. � Zaklinowa�em si� w lodzie!

L�d coraz mocniej napiera� na kad�ub statku i najwidoczniej noga zakleszczy�a mu si� mi�dzy od�amkami kry. Vendel przewi�za� si� lin� w pasie i wskoczy� do wody.

Nigdy nawet nie przypuszcza�, �e mo�e ona okaza� si� tak zab�jczo zimna. Zapar�o mu dech w piersiach, rozpaczliwie usi�owa� nabra� powietrza w p�uca. W ko�cu jako� uda�o mu si� odzyska� kontrol� nad w�asnym cia�em. M�otem, kt�ry zabra� z pok�adu, szybko uwolni� nogi marynarza z lodowego u�cisku i nieszcz�nika mo�na by�o wci�gn�� na pok�ad.

Poniewa� jednak Vendel i tak ju� znalaz� si� w wodzie, uzna�, �e ma niepowtarzaln� szans�, by oczy�ci� szkut�. Krzykn�� do towarzyszy i zacz�� t�uc m�otem w l�d, kt�ry zebra� si� w trudno dost�pnym miejscu na burcie.

Nie m�g� zbyt d�ugo przebywa� w wodzie, spieszy� si� wi�c jak m�g�. Up�yn�o mo�e par� minut, gdy zauwa�y� jednocze�nie dwie rzeczy: szkuta podnios�a si� z gro�nego przechy�u, a on straci� czucie w nogach.

��Wyci�gnijcie mnie! � zawo�a�, odkry� bowiem jeszcze jedno: sam znalaz� si� w kleszczach lodu.

Up�yn�o nieco czasu, zanim zdo�ali go wyrwa� z obj�� kry. W ko�cu jednak si� uda�o. Na wp� nieprzytomnego przeci�gni�to go przez reling.

��Uratowa�e� szkut� � mrukn�� kapitan. � Ale jeste� szalony, cz�owieku, nie znasz tej lodowatej wody. Szybko, ch�opcy, k�ad�cie go na koi!

W�o�yli jego stopy do gor�cej wody, nacierali i szczypali. Ratowali tak�e i jego towarzysza, kt�ry jednak przebywa� w wodzie kr�cej. Vendela u�o�yli na koi, okrywaj�c ciep�o wszystkim, co tylko mogli znale��.

Vendel jednak nic nie czu�. Ku ogromnej rozpaczy nogi mia� jak martwe.

Dwa dni p�niej dotarli do Archangielska.

Vendel nadal le�a�. Nie m�g� si� ruszy�. Za�oga sta�a wok� niego, s�uchaj�c, jak bredzi w wysokiej gor�czce. Patrzyli po sobie i dziwili si�

Zaniesiono go na l�d, do ma�ej portowej knajpki, kt�ra przyjmowa�a go�ci. Przybytek by� to do�� obrzydliwy, ale sprowadzili do Vendela medyka, kt�ry si� nim zaj��.

Kiedy sko�czy� badanie, d�ugo spogl�da� na Vendela, ale nic nie powiedzia�. Po prostu odszed�.

Mniej wi�cej po godzinie przyszli dwaj inni. Mieli charakterystyczny rosyjski wygl�d.

Pytali, sk�d si� tu wzi��.

Vendel wyja�ni�, �e przez d�ugi czas mieszka� u Jurat-Samojed�w.

Nie, nie; chcieli wiedzie�, gdzie s� jego rodzinne strony.

��Sankt Petersburg � odpar�, by�o to bowiem najbli�sze Szwecji miejsce na terytorium rosyjskim i bardzo pragn�� tam w�a�nie zosta� odes�any.

Jeden z m�czyzn gwizdn�� przez z�by.

��Nie po rosyjsku m�wi�e�, kiedy le�a�e� w malignie.

Vendel stara� si� opanowa� nag�e przera�enie.

��Nie, to by� prawdopodobnie juracki.

��Hm � powiedzia� m�czyzna z niedowierzaniem. � Kapitan m�wi� co innego. On zna Jurat�w z Naryan Mar. Nie m�wi�e� po juracku. I sk�d taki jasnow�osy cz�owiek znalaz� si� w tym lodowym piekle?

��To d�uga historia � mrukn�� Vendel, nieprzygotowany na to pytanie.

��Tak te� my�l� � odpar� drugi. � Ale powiem ci jedno, m�j knechcie! Tu w Archangielsku mamy wielu je�c�w wojennych, kt�rzy dla nas pracuj�. A szyper na statku rozpozna� tw�j j�zyk. S�ysza�, jak rozmawiaj� w nim je�cy. W gor�czce m�wi�e� po szwedzku, m�ody cz�owieku. Zaraz przyjd� po ciebie �o�nierze. Masz sporo do opowiedzenia, prawda?

Vendel nie m�g� wykrztusi� ani s�owa.

Wkr�tce rzeczywi�cie zjawili si� �o�nierze. Brutalnie rzucili go na nosze i zanie�li do przypominaj�cego koszary domu w mie�cie. Tam umie�cili go w ma�ej, pustej izbie. Wyj�li du�y klucz i zamkn�li za sob� drzwi. Vendel s�ysza�, jak od zewn�trz przekr�caj� klucz w zamku.

Zn�w by� wi�niem.

Wi�zie�. A wolno�� by�a tu�, tu�! Co prawda nie wiedzia�, w jaki spos�b zdo�a�by si� przedosta� dalej, ale Archangielsk by� du�ym portowym miastem, posiadaj�cym po��czenia z innymi krajami. Mo�e m�g�by przekra�� si� na pok�ad jednego ze statk�w albo przeprawi� do Finlandii, do kt�rej wcale nie by�o tak strasznie daleko. A Finlandia stanowi�a, o ile �wiat ca�kiem nie stan�� na g�owie, szwedzkie terytorium.

Teraz jednak wszystko znalaz�o si� poza jego zasi�giem. Jego rozpacz by�a tak g��boka, �e nie m�g� nawet p�aka�. Jak te� on, a mo�e los � a mo�e i on, i los � pokierowali jego �yciem? Za sob� zostawi� nie narodzone dziecko, kt�re tak bardzo pragn�� ujrze� i wychowywa�. W nieosi�galnej Szwecji na pr�no wyczekiwali go rodzice.

A on le�a� zamkni�ty, bez �adnej nadziei, �e kiedykolwiek st�d si� wydostanie. Jego nogi by�y bowiem jak martwe, nie mia� odwagi nawet na nie spojrze�.

I zn�w w my�lach rozbrzmia�a mu rosyjska piosenka:

Tutaj umr�. I nikt nie b�dzie wiedzia�, gdzie m�j gr�b. Do mego grobu nie przyjdzie nikt. Tylko wczesn� wiosn� za�piewa s�owik.

Nie wiedzia�, czy w Archangielsku s� s�owiki, ale je�li nie, to mo�na chyba �piewa� o wr�blach?

W przyp�ywie wisielczego humoru Vendel zacz�� si� cicho �mia�. �miech wkr�tce zamieni� si� w daj�cy uj�cie rozpaczy szloch.

W roku 1721 pok�j w Nystad w Finlandii po�o�y� kres wojnie mi�dzy Szwecj� a Rosj�. Karol XII dawno ju� wtedy nie �y�, zgin�� bowiem pod Fredrikshald podczas pr�by zaj�cia Norwegii. Od czasu gdy w ko�cu XVII wieku opu�ci� Sztokholm, nigdy za �ycia nie powr�ci� do swej stolicy.

Rok po zawarciu pokoju, w 1722, Corfitz Beck i wszyscy jego towarzysze z Tobolska po trzynastoletniej niewoli powr�cili do dom�w. Wraz z uwolnionymi Szwedami nadci�gn�y osobiste tragedie. Wiele �on pozostawionych w Szwecji dawno ju� uzna�o m��w za zmar�ych i po latach �a�oby zdecydowa�o si� na nowe zwi�zki ma��e�skie.

A kiedy prawowici m�owie nagle stawali w drzwiach, oczekuj�c serdecznego powitania, dramat stawa� si� faktem. Dzieci z ponownych ma��e�stw uznawano za nieprawe. Wielu z powracaj�cych do dom�w �o�nierzy, zdesperowanych, odbiera�o sobie �ycie. A bywa�o i odwrotnie. W Szwecji �ona wiernie wypatrywa�a powrotu m�a, podczas gdy ten zosta� w Rosji, tam o�eni� si� i nie zamierza� nawet odwiedzi� rodzinnego domu.

Corfitz Beck i jego �ona Maria stan�li pewnego dnia u wr�t dworu Andrarum. Domostwo by�o zamkni�te i wygl�da�o na nie zamieszkane.

Podczas tych d�ugich lat wiele przecierpieli. Dzieci rodzi�y si� im i umiera�y. A teraz nikt na nich nie czeka��

��Nie pojmuj� � zdziwi� si� Corfitz Beck. Dobiega� ju� czterdziestki i przeciwno�ci losu odcisn�y pi�tno na jego twarzy. � Kto� powinien tu by�. Ojciec�?

��Wiesz, up�yn�o wiele lat � powiedzia�a Maria.

��To prawda � westchn��. � No c�, pozostaje mi tylko odby� pokut�.

��I�� do� rodzic�w Vendela?

��Tak. Oni powinni wiedzie�, co si� sta�o z tym dworem. I r�wnie dobrze mo�na ich odwiedzi� do razu, zw�aszcza �e to i tak nieuniknione. Prawda?

Maria wsun�a d�o� w r�k� m�a. Musieli zrobi� to wsp�lnie, wina obci��a�a ich oboje.

Z ci�kim sercem pow�drowali do po�o�onego niedaleko domu Grip�w. Sw�j skromny baga� zostawili na progu dworu. Z dalekiego kraju na wschodzie powr�cili z pustymi r�kami, jedynie z nadziej� na rozpocz�cie nowego �ycia na wolno�ci. Teraz niczego jednak nie byli ju� pewni.

Dw�r Grip�w by� tak samo �adny i dobrze utrzymany jak niegdy�. Corfitz Beck delikatnie zapuka� do drzwi. Zawsze odczuwa� swego rodzaju respekt przed surowym ojcem Vendela.

Otworzy�a im m�oda, pulchna kobieta, o prostej, lecz przyjemnej powierzchowno�ci, niebieskich oczach, patrz�cych na nich �mia�o, i warkoczach tak d�ugich, �e chyba mog�a na nich usi���.

Corfitz przedstawi� si� i zapyta�, czy pa�stwo Gripowie s� w domu.

��Mo�ecie porozmawia� z pani� Christian� � odpar�a dziewczyna.

Corfitz ucieszy� si�. Nareszcie jakie� znane imi�!

Christiana niezmiernie si� postarza�a. Nigdy nie by�a szczeg�lnie urodziwa, ale teraz w�osy jej sta�y si� bia�e jak �nieg, a twarz pokry�o tysi�c zmarszczek. Trzyma�a si� jednak prosto i godnie, zeszczupla�a tak�e, nabra�a swoistego dostoje�stwa.

Najpierw przygl�da�a si� im zdziwiona, jakby ujrza�a kogo�, kogo s�abo pami�ta�a i nie potrafi�a rozpozna�.

Nagle szerzej otworzy�a oczy, jej twarz si� rozja�ni�a.

��Ale� to pan Corftz! Przecie� to pan Corfitz! Co za szcz�cie! Ach! Witamy w domu! A pani?

��To moja �ona, Maria. Pani Christiano, dw�r wygl�da na zamkni�ty i opuszczony. Co si� sta�o? M�j ojciec�

Christiana osuszy�a �zy rado�ci przywo�ane ponownym spotkaniem m�odego Becka. Popatrzy�a na Corfitza a powag�.

��Wasz ojciec zmar� na zaraz� dwana�cie lat temu. M�j m�� Soren tak�e.

��Bardzo przykro to s�ysze� � rzek� Corfitz, kt�ry nie przypuszcza� nawet, �e tak wielki b�l sprawi mu �wiadomo��, i� jego ojciec nie doczeka� wiadomo�ci o tym, �e jego syn �yje. I �e on sam nie ujrzy ju� drogiego ojca� � Tak. Nie by�o mnie przecie� przez pi�tna�cie lat. Trzyna�cie sp�dzi�em w niewoli.

��To prawda � przyzna�a cicho. � Wasz brat bywa tu od czasu do czasu i dogl�da dworu, ale w�a�ciwie to ja stara�am si� utrzyma� wszystko we w�a�ciwym porz�dku. Najlepiej jak potrafi�am.

��Wygl�da na zadbany, tyle �e nie zamieszkany.

��Ale wy jeste�cie zm�czeni podr�! Wejd�cie do �rodka i usi�d�cie, prosz�. Zaraz ka�� poda� co� do picia i jedzenia. P�niej mo�emy razem p�j�� do dworu.

Usiedli w mi�ym saloniku Christiany. Maria kobiecym okiem dostrzeg�a, �e obicia mebli by�y zniszczone, cho� starannie pocerowane. Pani Christianie nie najlepiej musia�o si� wie�� podczas tych d�ugich lat samotno�ci.

Christiana zorientowa�a si�, �e Corfitzowi Beckowi co� le�y na sercu i jest to ci�ar trudny do zniesienia.

��Z�y to by� dla was czas, prawda? � zapyta�a delikatnie.

��Nie da si� zaprzeczy�. Nielekko nam by�o w niewoli, ale i wam tutaj, w udr�czonym kraju, nie �y�o si� �atwo. Pani Christiano, przychodz� z ogromnie przykr� nowin�. Wasz syn, Vendel� On�

Czeka�a, w jej �agodnych oczach pojawi� si� smutek.

Corftz Beck spojrza� na �on� i zdecydowa� si� zacz��:

��Obawiam si�, �e nigdy ju� go nie ujrzycie. Zgin�� gdzie� w bezkresnej Syberii. Z mojej winy.

��I z mojej � cicho doda�a Maria.

��Zawiedli�my go � wyrzuci� jednym tchem Corfitz Beck i na chwil� przys�oni� oczy d�o�mi. Z cichym j�kiem osun�� r�ce na kolana.

Jedyn� reakcj� Christiany by�o mocniejsze zaci�ni�cie d�oni. Ju� otwiera�a usta, by co� powiedzie�, ale Corfitz Beck powstrzyma� j�.

��Nie, nie m�wcie nic pocieszaj�cego, t� win� nosimy w sobie ju� nazbyt d�ugo. Post�pi�em brutalnie wobec biednego ch�opaka. W uniesieniu m�odo�ci zakocha� si� w Marii i podarowa� jej misternie wykonan� sakiewk�, swoje w�asne dzie�o. Obudzi� tym moj� zazdro��, wpad�em w gniew, gdy� to ja mia�em po�lubi� Mari�. O tym jednak biedny Vendel nie wiedzia�. Wypowiedzia�em okrutne s�owa, pani Christiano. Wzi�� je sobie do serca i znikn�� z Tobolska, gdzie mieszkali�my. Od tej pory wszelki s�uch po nim zagin��. A to by�o ju�� policzmy� siedem lat temu.

Corfitz umilk�. Poblad� z przej�cia. Przez d�ugi czas �y� obarczony niezno�nym ci�arem wyrzut�w sumienia.

Maria nic nie powiedzia�a. Patrzy�a tylko b�agalnie na Christian�, kt�ra siedzia�a nieruchomo z d�o�mi zaci�ni�tymi na podo�ku. Nagle matka Vendela unios�a si� z krzes�a i podesz�a do komody. Odwr�cona do nich plecami, wyci�gn�a jedn� z szuflad i czego� w niej szuka�a.

Po chwili zapyta�a ze smutnym u�miechem:

��Czy o tym m�wicie?

Ogarni�ci najwy�szym zdumieniem wpatrywali si� w sakiewk�, kt�r� trzyma�a w d�oni.

��Tak. Ale� Sk�d� � j�kn�� Corftz. � Jak j� zdobyli�cie?

��Vendel jest w domu � rzek�a Christiana. � Ju� od p� roku. To on podarowa� mi sakiewk�. Dla osoby, kt�ra jest mi najbli�sza na ziemi, tak powiedzia�. Nie wspomnia� o �adnej historii mi�osnej, maj�cej zwi�zek z wami, pani Mario. Nic takiego nie m�wi�.

Nie byli w stanie wykrztusi� s�owa.

Christiana ci�gn�a:

��Wiele natomiast opowiada� o wydarzeniach, kt�re musia�y wywrze� na nim niezapomniane wra�enie. Wybaczcie mi, mog�am od razu powiedzie�, �e wr�ci� do domu, ale zrozumia�am, �e co� wam le�y na sercu, dlatego pozwoli�am wam m�wi� jako pierwszym.

��Czy mo�emy go zobaczy�? � Corfitz by� tak oszo�omiony nowin�, �e nawet nie by� w stanie si� ni� uradowa�.

��Oczywi�cie! Chod�cie ze mn�!

Zadzwoni�a ma�ym dzwoneczkiem i wesz�a m�oda, okr�g�a kobieta.

��Anno-Greto, pa�stwo chcieliby przywita� si� z Vendelem. Czy on mo�e ich teraz przyj��?

��Tak, wszystko w porz�dku.

Wielkie nieba, pomy�la� Corfitz, czy�by tak wbi� si� w dum�, �e �przyjmuje�?

Za dziewczyn� i pani� Christian� pospieszyli do drugiej cz�ci domu. Gdy mijali jedno z okien, Corfitz ujrza� tylne podw�rze.

Przecie� tu nigdy nie by�o drzewa, pomy�la�. Chyba �e�

To musi by� d�b Vendela! Ten, kt�ry zasadzi� jako ch�opiec! Czy naprawd� a� tak wiele lat up�yn�o, odk�d opu�ci�em dom?

�al tkwi� w nim niby pulsuj�cy b�l. Tyle straconych lat, bez �adnej korzy�ci. C� bowiem przysz�o Szwecji z tej wojny?

��Prosz� � powiedzia�a Christiana, otwieraj�c drzwi. � Vendelu, masz go�ci.

Z wahaniem weszli do �rodka. Ci�gle jeszcze nie mogli uwierzy�, �e Vendel naprawd� �yje.

Siedzia� przy stole, trzymaj�c przed sob� jakie� rysunki i pi�ro w d�oni. Ze zdumieniem popatrzy� na przybysz�w. Dziewczyna z warkoczami stan�a za nim z cokolwiek surow� min�.

Po chwili twarz Vendela rozja�ni�a si�, wyci�gn�� do nich r�k�.

��Nie mog� uwierzy� w�asnym oczom � powiedzia� wzruszony. � Czy to prawda? Czy dobrze widz�?

Corfitzowi Beckowi lekka irytacja zwarzy�a nieco rado�� ponownego spotkania. Zn�w da� o sobie zna� dawny odruch pana wobec s�u��cego. Vendel nie powinien siedzie� jak kr�l-�askawca na tronie podczas powitania ze swoim zwierzchnikiem i jego �on�. C� to za nonszalancja?!

Irytacja jednak wkr�tce min�a. Obop�lne wzruszenie wzi�o g�r�. Vendel wita� Mari� bez cienia za�enowania.

�mia� si�, ocieraj�c �zy.

��Anno-Greto, m�j drogi aniele str�u, sprz�tnij te rysunki i podaj krzes�a moim go�ciom. Mamo, czy poleci�a� ju� poda� co� do jedzenia?

��Zaraz przynios�. Zjemy tutaj. Musimy o wszystkim us�ysze�!

��Dobrze, ale najpierw musz� wam wyzna�, jak ogromnie si� ciesz�, �e spe�ni�o si� moje gor�ce pragnienie � powiedzia� Corfitz Beck. � Najszczersza modlitwa, bym m�g� kiedy� prosi� Vendela o wybaczenie za okrutne s�owa, kt�re kiedy� nieroztropnie wypowiedzia�em.

Vendel w odpowiedzi machn�� tylko r�k�. Dawno ju� wszystko zapomnia� i wybaczy�.

Usiedli.

��Nasza historia jest zwyczajna � rzek� Corfitz. � Przez ca�y czas mieszkali�my w Tobolsku i na koszt pa�stwa wys�ani zostali�my do domu. A ty, Vendelu? Jak potoczy�y si� twoje losy? Dok�d poszed�e�, gdzie by�e� i jak wr�ci�e� tutaj?

��Oj, oj � za�mia� si� Vendel. Spostrzegli, jak bardzo dojrza� od czasu, gdy widzieli si� ostatni raz. Bruzdy na twarzy znaczy�y si� g��boko, a w oczach czai� si� mroczny cie�, kt�rego nie mogli zrozumie�. Nagle Maria dokona�a przera�aj�cego odkrycia i u�cisn�a d�o� m�a.

Narzucony na kolana Vendela we�niany pled nie by� na tyle d�ugi, by da�o si� ukry�, �e jego nogi nie ko�cz� si� stopami.

��Vendelu! � j�kn�� Corfitz z przera�eniem w g�osie, � Drogi przyjacielu, co si� sta�o?

Vendel potrz�sn�� g�ow�, usi�uj�c si� u�miechn��, ale wida� by�o, �e przychodzi mu to z trudem.

��Spr�buj� opowiedzie�. Ale to naprawd� d�uga historia.

��Mamy czas � odpar� Corfitz. � W Andrarum nikt na nas nie czeka.

W zapadaj�cym powoli zmierzchu go�cie posilali si�, a Vendel opowiada� o swej d�ugiej podr�y. O ma��e�stwie, o dziecku, kt�rego mia� nigdy nie ujrze�. O lodowatej wodzie, kt�ra naznaczy�a go na zawsze, o tym, jak zn�w sta� si� wi�niem w Archangielsku.

��Sam musia�em piel�gnowa� moje stopy � m�wi�. � Rosyjski felczer zostawi� mnie na pastw� losu, a inni Szwedzi w mie�cie nic o mnie nie wiedzieli. Musia�em� Musia�em sam odcina� kawa�ek po kawa�ku, kiedy nogi czernia�y i gangrena przenosi�a si� coraz wy�ej. Ale nie chcia�em umiera�, panie Corfitzu! Dwie my�li utrzymywa�y mnie przy �yciu: my�l o rodzicach, kt�rzy nie wiedzieli, czy �yj�, czy umar�em, i my�l o dziecku, kt�re przywo�a�em na �wiat. Ono, niczemu niewinne, b�dzie musia�o cierpie�, poniewa� zabraknie mu ojca, kt�ry by o nie zadba�.

��Nie przejmowa�e� si� jego matk�?

��Czu�em si� za ni� odpowiedzialny, nic wi�cej. Ona by�a tward� kobiet�, nie potrafi�em jej zrozumie�.

��A jak poradzi�e� sobie w Archangielsku? W jaki spos�b si� stamt�d wydosta�e�?

��Z czasem nawi�za�em kontakt ze Szwedami w mie�cie, a stra�nicy przydzielili mi prac�. Nie nadawa�em si�, rzecz jasna, do �adnych ci�kich rob�t, ale mog�em siedzie� przy warsztacie czy biurku. S�a�em list za listem do domu, ale matka m�wi, �e �aden nie dotar�.

Twarz pociemnia�a mu, gdy powr�ci� my�l� do wype�nionych gorycz� lat.

��Nogi bardzo mi dokucza�y. D�ugi czas up�yn��, zanim zdo�a�em wyleczy� chorob�, kt�r� spowodowa�y odmro�enia. Zdoby�em par� kul i przy ich pomocy na resztkach n�g mog�em zacz�� si� porusza�. Nogi ko�cz� si� tu� nad kostk�.

M�wi� o tym do�� spokojnie, pozornie oboj�tnie relacjonowa� szczeg�y, ale nie trzeba by�o wielkiej fantazji, by wyobrazi� sobie, co czu�.

��Czas p�yn�� � ci�gn�� zamy�lony. � Znale�li si� tacy, kt�rzy zdo�ali zbiec, ale tylko jeden dotar� do Szwecji. Pozostali zagin�li. Ja sam bezustannie marzy�em o ucieczce, ale mia�em jeszcze mniejsze mo�liwo�ci ni� inni. A kiedy nasta� pok�j w zesz�ym roku� Szwedzi w Archangielsku oszaleli z rado�ci. Cho� na pocz�tku bali si� mie� nadziej�. I ja tak�e. A potem� Potem�

��Mo�e nie b�dziesz o tym m�wi�, Vendelu? � �agodnie zaproponowa�a Christiana.

��Nie, nie, nic si� nic stanie.

Widzieli jednak, jak na to wspomnienie obla� go zimny pot.

��A wi�c by�o tak� Powiedziano nam, �e powioz� nas rzekami i kana�ami do Sankt Petersburga. Ale w ostatniej chwili� zapomnieli o mnie.

Z dr��cych d�oni wypad�o pi�ro, kt�rym Vendel bawi� si� ca�y czas.

��Nie mieszka�em w tym samym domu co inni. Siedzia�em ubrany, gotowy do podr�y, i czeka�em. Mia�em wra�enie, �e up�yn�o ju� niepokoj�co du�o czasu. D�ugo trwa�o, zanim wreszcie� � Nie m�g� ju� opanowa� dr�enia ca�ego cia�a. -� do mojej izby wszed� Rosjanin. �Co, jeszcze tu jeste�?� zapyta� zdumiony. �Wszyscy inni ju� dawno odjechali!�

Corfitz przymkn�� oczy. I on, i Maria potrafili sobie wyobrazi�, co w�wczas musia� prze�ywa� Vendel. Gdyby im co� takiego przydarzy�o si� w Tobolsku, gdy mieli ju� jecha� do domu�

Vendel nie by� w stanie m�wi� dalej. Christiana popatrzy�a na s�u��c�.

��Anno-Greto, ty umiesz sobie z tym poradzi�.

Dziewczyna stanowczo uj�a Vendela za ramiona.

��No, ju�! Nie wolno litowa� si� nad sob� � rzek�a ostro do swego pana. � Jeste�my ju� w domu i nikt st�d pana Vendela nie zabierze. Spokojnie, panie Vendelu, nie znajdujecie si� ju� w morzu!

Surowe s�owa odnios�y skutek, Vendel wyprostowa� plecy.

��Na szcz�cie jeden ze Szwed�w zorientowa� si� w �odzi, �e mnie brakuje. Zmusi� szypra, by zawr�ci�. A kiedy mnie zabrali� No, c�! Poniewa� by�em bli�ej Szwecji ni� wy, znalaz�em si� w domu p� roku przed wami. Tak najog�lniej przedstawia si� moja historia.

Za oknami pociemnia�o. W swej opowie�ci Vendel najd�u�ej zatrzyma� si� przy pobycie w obozie Jurat�w.

��Mia�bym ochot� zamieni� par� s��w z tym pierwszym szyprem � rzek� Corfitz Beck z gniewem. � Uratowa�e� jego szkut�, a on odp�aci� ci, wydaj�c ci� w�adzom.

��To by� nieszcz�liwy traf � odpar� Vendel. � P�niej si� o tym dowiedzia�em. Szyper podzieli� si� spostrze�eniami na m�j temat ze znajomymi w gospodzie. I to oni wydali mnie ludziom gubernatora.

��Rozumiem. Pani Christiano, to musia� by� dla was ogromny cios, �e syn wr�ci� do domu w takim stanie?

Christiana popatrzy�a na niego z �agodnym u�miechem.

��Wr�ci� do domu, i to jest dla mnie najwa�niejsze, panie Corfitzu.

��No tak, oczywi�cie � odpar� nieco stropiony.

��I wszystko z nim w porz�dku, prawda, Vendelu? �wietnie sobie radzi, poruszaj�c si� o kulach. No i jest ma�a Anna-Greta, kt�ra si� nim opiekuje i pomaga, kiedy trzeba. Naprawd� jest dla niego mi�a.

��Ostra jak tarka � mrukn�� Vendel.

Nikt nie m�g� nazwa� Anny-Grety ma��, nie sprawia�a te� wra�enia szczeg�lnie mi�ej; brwi nadawa�y jej twarzy niezwykle surowy wygl�d. Jedno natomiast by�o pewne: znakomicie wywi�zuje si� ze swych obowi�zk�w.

��Anna-Greta pochodzi z zagrody nale��cej do Andrarum � wyja�ni�a Christiana. � Krz�ta�y�my si� tu we dwie. A potem pojawi� si� Vendel i okaza�o si�, �e jako jego opiekunka Anna-Greta jest prawdziwym skarbem. On, co prawda, sprzeciwia si� wszelkiej pomocy, ale istniej� pewne granice tego, z czym mo�e poradzi� sobie cz�owiek bez st�p. Stara si� te� wybi� mu z g�owy sentymentalizm i lito�� nad sob�.

��No w�a�nie, a co z Andrarum? Bardzo chcia�bym zacz�� co� robi� � wyzna� Corfitz.

Christiana spowa�nia�a.

��Obawiam si�, �e wasz brat ma racj�, m�wi�c, �e maj�tek nale�y sprzeda� � powiedzia�a. � Pragnie go kupi� Christina Piper. A ona ma do�� pieni�dzy.

��Kto to jest?

��Wdowa, do kt�rej nale�y niemal po�owa Skanii. Sta� j� na to, by zn�w postawi� dw�r na nogi.

��A nas na to nie sta�?

��S�dz�, �e na ten temat powinni�cie porozmawia� z waszym bratem. Ale jest przecie� do�� posiad�o�ci w waszym rodzie, kt�re nie tak trudno utrzyma� jak wytw�rni� a�unu i wielki dw�r.

Corfitz skin�� g�ow�.

��Pom�wi� o tym z bratem. Tak bardzo chcia�bym da� Marii nowy, bezpieczny dom w miejsce tego, kt�ry musieli�my opu�ci� w Tobolsku.

Wstali, by wr�ci� do domu. Ostatnie s�owa Corfitza jakby zawis�y w powietrzu, pozostawiaj�c nastr�j smutku. Tak wiele w sobie kry�y. Trzyna�cie lat wyrzecze�. Ale m�wi�y tak�e o tym, co zostawili za sob�. Ka�dy dom w Tobolsku, ka�da ulica, ka�dy cz�owiek, kt�rego znali. Groby. Mogi�y przyjaci� i w�asnych dzieci�

Anna-Greta krz�ta�a si� wok� Vendela, zbieraj�c ze sto�u.

��Strasznie si� zestarzeli � odezwa� si� Vendel.

��Wygl�daj� jak ludzkie wraki.

��On tak bardzo schud� i posiwia�.

��Jest jak �ywy trup.

��A ona� I pomy�le�, �e kiedy� si� w niej kocha�em! Teraz nie mog� tego poj��. Anno-Greto, pami�tasz, �e kilka miesi�cy temu pisa�em do kuzyna mojej matki, Ulvhedina, by dowiedzie� si�, jak si� sprawy maj� w Norwegii? Dosta�em odpowied�.

��Wiem. Przecie� to ja przynios�am wam list.

��Ach, rzeczywi�cie. Jaki� sta�em si� roztargniony! Anno-Greto, czy naprawd� wygl�dam tak staro jak oni? Jak pan Corfitz i jego �ona?

��Ale� sk�d! Macie twarz jak wypiel�gnowana pupa niemowl�cia!

Patrzy� na ni� z rozbawieniem.

��Wiesz, Anno-Greto, czasami mam wra�enie, �e si� ze mnie na�miewasz! No, dobrze, wr��my do listu� Wuj Ulvhedin� Nie, jego nie spos�b nazywa� wujem. A zatem Ulvhedin pisze, �e u nich wszystko idzie wzgl�dnie dobrze. Maj� trudno�ci finansowe i ci�ko pracuj�, staraj�c si� utrzyma� dwory. W Norwegii tak�e nasta�y ci�kie czasy. Ich syn Jon o�eni� si� z dziewczyn�, kt�ra ma na imi� Branja�

��O niej s�ysza�am. To przybrana c�rka pana Tristana, prawda?

��W�a�nie tak. Tych dwoje, Jon i Branja, wychowali si� razem i zawsze byli nieroz��czni. To zazwyczaj nie ko�czy si� dobrze � m�wi� w zamy�leniu Vendel. � Ludzie, kt�rzy nie znali innych m�odych, nie kochali si� w nikim innym, b�d� musieli pr�dzej czy p�niej za to zap�aci�. S� jak kozy, zaczynaj� zerka� na traw� rosn�c� za p�otem. A z tym nale�y sko�czy� przed ma��e�stwem.

��To prawda. Bardzo roztropnie powiedziane. � Anna-Greta zerkn�a na niego spod oka.

Vendel jednak nie zwr�ci� na ni� uwagi.

��Ingrid, c�rka Alva, tak�e jest ju� doros�a. Podobno szczeg�lna z niej osoba. My�li jak m�czyzna.

��Czy to ma by� komplement? � mrukn�a pod nosem Anna-Greta.

��Ulvhedin pisze, �e wielu z naszych bliskich odesz�o. Andreas i Gabriella. Pobrali si� na staro��, ale nie spoczywaj� w jednym grobie. Andreasa pochowano u boku jego pierwszej �ony, Eli, a Gabriell� przy Kalebie. Irmelin i Niklas tak�e zmarli w czasie zarazy i Alv zajmuje si� teraz sam Grastensholm i Lipow� Alej�. Ale na Elistrand jest pe�en dom: Ulvhedin i Elisa, ich syn Jon i Branja. Mieszka tam te� stary wuj Tristan ze sw� �on� Marin�.

��Czy nie mogliby podzieli� dwor�w mi�dzy siebie? Tak aby jedni nie musieli depta� sobie po pi�tach, a drudzy nawo�ywa� si� po pustych komnatach?

��To ich sprawa. Wiesz, �e my z Ludzi Lodu jeste�my z natury d�ugowieczni. Moja babcia Lena ci�gle jeszcze �yje. Od wielu lat jest wdow�, a jest �wawa jak skowronek�

��O, tak! Ostatnio, gdy widzia�am pani� Stege, zwisa�a z dachu, kryj�c go now� s�om�. Parobek ba� si� tak wysoko wchodzi�. Ale macie tak�e krewnych w Sztokholmie, prawda?

��Nieco na p�noc od Sztokholmu. Ale Ulvhedin ich nie wspomina. Matka moja natomiast otrzyma�a od nich list jaki� czas temu. Poruszy�a ich nowina, �e na Syberii spotka�em potomk�w Ludzi Lodu. W Norwegii tak�e bardzo si� tym interesowano. Wszyscy pragn� pom�c mi w ponownym nawi�zaniu kontaktu z Taran-gaiczykami. To bardzo mi�e z ich strony, ale c�, na Boga, mog� zdzia�a�? Ale mimo wszystko� Cho� to tylko s�owa, to jednak dodaj� otuchy.

��Wszystko, co sprawia przyjemno��, jest dobre � o�wiadczy�a Anna-Greta.

��Mi�o, �e to m�wisz. Na og� nie sypiesz komplementami. Tak, tak. Villemo jest nie do pokonania, nadal �yje wraz ze swym Dominikiem. Ale stary Mikael zmar�. Tengel, syn Dominika i Villemo� Nad��asz za tym, co m�wi�?

��O tyle, o ile. Ale mam wra�enie, �e na razie wszystko sobie dobrze pouk�ada�am w g�owie. A wi�c, Tengel� m�wcie dalej.

��On o�eni� si� z Sigrid, kt�rej prawie nie pami�tam. Maj� syna, Dana. Musi ju� by� doros�y! M�j Bo�e, ostatnio, gdy go widzia�em, by� dwuletnim smarkaczem!

Vendel pogr��y� si� w my�lach. Zn�w ogarn�o go przygn�bienie.

Anna-Greta przystan�a i rzek�a kr�tko:

��No, no, panie Vendelu. Nie zatapiajcie si� zn�w w swych nierealnych marzeniach! Wszyscy wiemy, �e wasze dziecko ma ju� sze�� lat! Ale w jaki spos�b zdo�acie je kiedykolwiek zobaczy�? Czy macie zamiar i�� tam piechot�, na tych kikutach?

��Wiem, Anno-Greto. Ale pragnieniem ka�dego chyba cz�owieka jest pozostawi� po sobie �lad, dziedzica. Patrze�, jak dorasta. A mnie zosta�o to odebrane.

��O, na to nie jest jeszcze za p�no.

��M�wisz o nowych dzieciach? Nikt nie zechce cz�owieka bez st�p!

��To, co najbardziej potrzebne, jest chyba na swoim miejscu, prawda?

��Anno-Greto, oburzasz mnie!

��Naprawd�? My�la�am o g�owie.

Vendel wybuchn�� �miechem, chc�c w ten spos�b ukry� zmieszanie.

��Wiesz, chwilami przypominasz mi pi�� moich przyjaci�ek. Z nimi wszystko by�o takie proste, tak nieskomplikowanie ziemskie i realne. Zastanawiam si�, czy�

��O co zn�w chodzi? Zn�w z�e my�li?

��Nie, nie. Nic takiego. � Z przyjemno�ci� obserwowa� kobiece kszta�ty Anny-Grety, zr�cznie krz�taj�cej si� wok� niego, dbaj�cej, by by�o mu jak najwygodniej i by mia� wszystko w zasi�gu r�ki.

Anna-Greta wiedzia�a, kim by�o pi�� dziewcz�t. Opowiedzia� kiedy� a nich, raz, na pocz�tku, kiedy wydawa�o si�, �e si�gn�� dna. Oczywi�cie pomin�� szczeg�y, ale zrozumia�a, �e dziewcz�ta znaczy�y dla niego o wiele wi�cej ni� jego straszna �ona, na kt�rej wspomnienie dr�a�. Dziewcz�ta ofiarowa�y mu bezcenny dar. Nie tylko pierwsze erotyczne do�wiadczenie, kt�re, jak zrozumia�a, tak�e dzi�ki nim zdoby�, cho� nigdy nie wyzna� tego otwarcie, ale przede wszystkim swoj� niewinno��, �ywio�owe i ufne oddanie.

Drgn�a, s�ysz�c jego nast�pne s�owa:

��W�a�ciwie jeste� nieg�upia, Anno-Greto. Powinna� si� kszta�ci�.

��Ja? Dziewczyna? Z wiejskiej zagrody? Dopiero ludziska wzi�liby mnie na j�zyki!

Nie powiedzia�a ani s�owa o tym, �e i tak ju� gadaj�. M�wili, �e Anna-Greta jest wi�cej ni� tylko pomoc� domow� i opiekunk� dla m�odego Vendela. Twierdzili, �e i w czym innym mu pomaga.

Anna-Greta pozwala�a im gada�. Jaki by� wzajemny stosunek jej i pana Vendela, pozostawa�o wy��cznie ich spraw�. Nikt nie musia� wiedzie� o k��liwych wymianach zda� mi�dzy nimi ani o chwilach przygn�bienia pana Vendela, kt�rym musia�a przeciwdzia�a� ostrym s�owem i stanowczym szturchaniem po plecach.

Nikt te� nie musia� wiedzie� o uczuciu, jakie skrycie �ywi�a. O pragnieniu, by by� �liczn� i zgrabn� panienk� ze dworu, na kt�r� Vendel spogl�da�by cz�ciej i inaczej.

Mia�o si� przecie� swoj� dum�!

��Mamo � spyta� zamy�lony Vendel pewnego dnia gdzie� ko�o Bo�ego Narodzenia. � Czy mam uwa�a� si� za �onatego, czy te� nie?

Christiana od razu podnios�a pe�en nadziei wzrok znad pow�oczki na poduszk�, kt�r� pracowicie ozdabia�a.

��Nie, m�j drogi, uwa�am, �e nie. Z tego, co zrozumia�am, tw�j �lub na lodowym pustkowiu mia� dziwny charakter. Potraktowali ceremoni� z ca�kowit� nonszalancj�.

��To prawda.

��A potem sami zatroszczyli si� o to, by ci� stamt�d wyprawi�. I twoja tak zwana �ona nie by�a szczeg�lnie zainteresowana utrzymaniem ma��e�stwa.

��Wcale go nie chcia�a. I ja tak�e w�a�ciwie nigdy nie by�em w niej zakochany. Nigdy, naprawd�!

��Nie mog� tylko poj��, w jaki spos�b ta szamanka do tego stopnia zdo�a�a zamroczy� tw�j umys� i wymusi�, by� zainteresowa� si� jej c�rk�. To wszystko sprawia wra�enie, jakby zosta�o wyj�te prosto z bajki.

��O, nie znasz mocy szaman�w, mamo! A poza tym ona sama pochodzi�a z Ludzi Lodu. I darzy�em Tun-sij, szamank�, sympati�. A jeszcze bardziej lubi�em jej m�a.

Ale ich c�rka, Sinsiew, to i�cie diabelska baba!

��Nie u�ywaj takich okropnych wyra�e�, synu! Bez w�tpienia mo�esz uwa�a� si� za kawalera. O czym my�la�e�?

��Och, o niczym szczeg�lnym. Matka zerka�a na niego ukradkiem i �yczliwie dorzuci�a:

��Tylko b�d� ostro�ny, najmilszy! Nie mo�esz zaleca� si� do szlachcianek.

��Wiem o tym a� za dobrze. Ju� raz si� sparzy�em, w Tobolsku. Nie, wcale nie my�la�em o szlachciankach.

Christiana powiedzia�a ciep�o:

��O kimkolwiek my�lisz, my�l szybko! Pan Corfitz ju� rozwa�a mo�liwo�� przeprowadzki.

��Dok�d?

��Jeszcze si� nie zdecydowa�. By� mo�e do Gladsax. Wszystkie zamki nale��ce do rodziny zosta�y wszak skonfiskowane przez koron�. A my przeniesiemy si� wraz z nimi, takie jest �yczenie pa�stwa.

Wzrok Vendela zacz�� b��dzi� gdzie� bardzo daleko, matka wi�c r�wnie dobrze mog�a oszcz�dzi� sobie informowania go o tym, �e we wszystkich s�oiczkach z konfiturami, stoj�cych w piwnicy, pojawi�a si� ple��. Do niego i tak ju� nic nie dociera�o.

Christiana westchn�a i z trosk� w oczach patrzy�a, jak jej syn, opieraj�c si� na kulach, wychodzi z salonu.

Vendel dotar� do swego pokoju i z ulg� opad� na krzes�o przy biurku. Kiedy wraca� my�l� do d�ugich tras, jakie przemierza� w ten spos�b, od portu, do kt�rego przybi� statek, przez Szwecj�, nie m�g� poj��, sk�d bra� na to si�y. Ale wida� prowadzi�o go niesko�czenie mocne pragnienie powrotu do domu�

��Zn�w jakie� troski? � rozleg� si� zadziorny g�os Anny-Grety. Dziewczyna zawsze by�a pod r�k�, zawsze blisko niego.

��Tak. Przeprowadzamy si�, s�ysza�a� o tym?

��Owszem, ale c� w tym strasznego? Na pewno b�dzie wam tam dobrze.

��A d�b, kt�ry zasadzi�em! I to wszystko, o czym marzy�em przez tyle lat� Nie mog� zn�w opuszcza� jedynie trwa�ej przystani!

��Wasz� najwi�ksz� wad� jest sentymentalizm, panie Vendelu. Trzeba wyrywa� wszystkie chwasty z korzeniami, to wcale nie boli tak, jak wam si� wydaje.

U�miechn�� si� krzywo.

��Co masz na my�li, m�wi�c o chwastach? Mnie? A mo�e d�b?

��Nie, my�la�am o uczuciach. O tym, co wi��e was z tym miejscem. Gdyby o mnie chodzi�o, ca�� dusz� radowa�abym si�, �e zobacz� cho� kawa�ek �wiata.

��No i teraz tak b�dzie!

��Ja z wami nie pojad�. Zaanga�owano mnie we dworze tylko na pewien czas. To pani prosi�a, bym zosta�a nieco d�u�ej, dop�ki pan Vendel si� nie przyzwyczai. Potem zn�w wr�c� do domu, bo jestem jedynym dzieckiem w zagrodzie i mam przej�� gospodarstwo.

Nie b�dzie Anny-Grety? Nikogo, kto wie, czego mu potrzeba? Nie b�dzie z kim si� droczy�?

��To jasne, �e pojedziesz z nami � zaoponowa� wzburzony. � Bez ciebie nie dam sobie rady!

��Doprawdy? A my�la�am, �e chcecie mnie wys�a� gdzie pieprz ro�nie!

��Dobrze wiesz, �e to nieprawda. Anno-Greto, wiem, �e jestem bezradnym, nic nie wartym kalek�, ale potrzebuj� ci�. Cia�em i dusz�.

Prostoduszna Anna-Greta pokra�nia�a na twarzy.

��Chcecie zrobi� ze mnie nieprzyzwoit� kobiet�?

��Nie, nie, wprost przeciwnie, chcia�bym z ciebie uczyni� kobiet� przyzwoit�. Prosz� ci� o r�k�, czy tego nie rozumiesz?

��Wielkie nieba, to du�o wi�cej ni� przyzwoito��. Je�li pan sobie �yczy, bym go grza�a w �o�u, ch�tnie si� na to zgodz�. Nie chcia�am tylko pierwsza proponowa�, to nie wypada!

Odwr�ci� krzes�o od biurka.

��Podejd� tutaj � poprosi�, a kiedy zbli�y�a si�, onie�mielona, po�o�y� r�ce na jej ramionach.

��To prawda, jestem samotnym m�czyzn� i bardzo bym sobie ceni�, gdybym m�g� dzieli� z tob� �o�e. Bardzo! Wiem bowiem, �e jeste� pe�n� ciep�a, wyrozumia�� kobiet�. Ale nie to jest najwa�niejsze. W�a�nie rozmawia�em z matk�. Ona uwa�a, �e mam pe�ne prawo, by zn�w si� o�eni�. Jest tego ca�kiem pewna. Martwi si� tylko, �ebym nie wybra� szlachcianki, tego mi nie wolno. A ja wcale nie mia�em na my�li �adnej wysoko urodzonej damy, my�la�em wy��cznie o tobie, Anno-Greto. Uwa�a�em jednak, �e nie mog� ci proponowa� sp�dzenia ca�ego �ycia z m�czyzn� bez st�p. Zbyt wielki by�by to dla ciebie ci�ar, za du�o trosk i k�opot�w. Ale zanim powiesz �nie�, chcia�bym ci powiedzie�, jak bardzo ci� lubi�. Jako cz�owieka. Za twoj� bezpo�rednio��, zdrowy humor, surowe obej�cie, duchow� hojno��. Chcia�bym zawsze by� blisko ciebie. To, co czuj�, nazywaj� mi�o�ci�. Czy to rozumiesz?

Anna-Greta wpatrywa�a si� we�, oniemia�a.

Vendel usi�owa� j� przekona�.

��Zrozum, nigdy dot�d nikogo nie kocha�em. W uniesieniu kr��y�em wok� Marii Skogh, wiesz o tym. P�niej przysz�o pierwsze mi�osne do�wiadczenie z niemieckimi dziewcz�tami, kt�re nie znaczy�y dla mnie nic poza tym, �e dobrze nam by�o razem. Potem mia�em �on�, kt�r� nakazano mi po�lubi�, do kt�rej nie czu�em nic poza kr�tkotrwa�ym po��daniem. Sama widzisz. Gdzie w tym wszystkim szuka� mi�o�ci?

Anna-Greta bezradnie kr�ci�a g�ow�.

��Ale to jasne � m�wi� dalej. � Je�li ty nic do mnie nie czujesz, je�li przysz�o�� jawi ci si� niczym bezkresny szereg lat z kalek�, kt�remu musisz us�ugiwa�, nie przejmuj si� mn�. Bo ja pragn� twojej mi�o�ci. Nie chc� nia�ki ani gospodyni, chc� �ony. �ony, kt�r� b�d� kocha� i powa�a�, i stara� si� uprzyjemni� jej �ycie. �ona nie mo�e si� trudzi� i m�czy� za mnie, wsp�lnie b�dziemy dzieli� troski.

Wargi Anny-Grety dr�a�y, ale ci�gle nie mog�a pozby� si� surowego, cokolwiek bezczelnego tonu.

��Nie wolno wam w to wierzy�, panie Vendelu. Pomy�lcie tylko, jestem jedyn� kobiet�, jaka przebywa w pobli�u was. Nie macie w czym wybiera�.

��G�upstwa pleciesz � nadal stara� si� j� przekona�, � Moja kochana matka �ci�gn�a tu kilka panienek, kt�re, jak s�dzi�a, by�yby dla mnie odpowiednie. Konwersacja z nimi omal nie zanudzi�a mnie na �mier�. Jedna z nich gryz�a si� w j�zyk i urywa�a w p� s�owa za ka�dym razem, gdy wspomnia�a tylko, �e gdzie� POSZ�A albo gra�a w pi�k�, tak bardzo ba�a si� mnie urazi�. Druga za� terkota�a z naiwnym ubolewaniem: �Ach, jak okropnie, straci� obie nogi! Chcia�am powiedzie�, �e gdyby zosta�a cho� jedna� Chcia�am powiedzie� A jak zak�adasz buty? I czy to prawda, �e mieszka�e� w�r�d barbarzy�c�w?�

Anna-Greta nie mog�a powstrzyma� si� od �miechu, w kt�rym drga�a jednak wyra�na nutka rozpaczy.

��Anno-Greto, pos�uchaj! Przez siedem lat obywa�em si� bez cielesnej blisko�ci kobiety, wytrzyma�bym i przez kolejne siedem. Ale jeste�my przyjaci�mi, prawda? Bo nie my�lisz chyba powa�nie, m�wi�c te wszystkie nieprzyjemne s�owa o mojej inteligencji i m�skim sposobie widzenia �wiata? Ale je�li nie mo�esz mnie znie��

Wtedy zanios�a si� d�ugo powstrzymywanym p�aczem.

��Czy nie lubi�? Czy nie mog� znie��? Tak bardzo was kocham, panie Vendelu, jak dzie� d�ugi. Gotowam umrze�, by da� wam cho� troch� rado�ci w �yciu. Ale inaczej nie umiem tego okaza�. Umiem tylko dogryza� tym, kt�rych ceni� najbardziej. To spos�b, by ukry� prawdziwe uczucia, zrozumcie.

��Rozumiem to w pe�ni � odpowiedzia� Vendel wzruszony. � A teraz zamknij drzwi, by�my mogli przez chwil� zosta� sami.

Podczas gdy ona pospiesznie spe�nia�a jego polecenie, Vendel przeku�tyka� do szerokiego �o�a z baldachimem. Anna-Greta gor�czkowo zsuwa�a z ramion szelki od fartucha, ale nagle zamar�a w p� ruchu i zapyta�a niepewnie:

��Czy mam�?

Vendel, kt�ry wcale nie mia� zamiaru tak pr�dko doj�� do celu, lecz raczej przekona� j� swoj� cierpliwo�ci� i czu�o�ci�, rzek� spokojnie:

��My�l�, �e tak.

Za nic w �wiecie nie chcia� bowiem, by si� go wstydzi�a.

Anna-Greta rozja�ni�a si� i b�yskawicznie zdj�a ubranie. Z cokolwiek sp�nionym za�enowaniem wskoczy�a do ��ka, znikaj�c pod przykryciem. Uczyni�a to tak szybko, �e ledwie zd��y� na ni� zerkn��.

Jest tak samo �ywio�owa jak pi�� moich dziewcz�t, pomy�la� zachwycony. I, co najistotniejsze, ma jeszcze t� zalet�, �e mog� z ni� rozmawia� o wszystkim.

Ze zdumieniem u�wiadomi� sobie, �e przez tyle lat �y� jak mnich. My�l o kobiecej nago�ci Anny-Grety pod ko�dr� wywo�a�a wspania�y skutek. Uradowany, cho� zarazem zawstydzony, siedzia� na ��ku plecami do niej, zdejmuj�c ubranie.

��Nie potrafi� wyrazi� s�owami, jak niezmiernie si� ciesz�, �e spotka�em ci� na mojej drodze, Anno-Greto � rzek� nieswoim g�osem, niezgrabnie mocuj�c si� ze spodniami. � Uwa�am, �e mo�e nam by� razem cudownie. Kiedy�, ca�� wieczno�� temu, umia�em dowcipkowa� i �onglowa� s�owami jak ty teraz. P�niej o tym zapomnia�em na wiele lat. Teraz mam wra�enie, jakby wypuszczono mnie z wi�zienia, w kt�rym mury zbudowano z powagi i smutku. M�j Bo�e, dziewczyno, pierwszy raz z u�miechem patrz� w przysz�o��, raduj� si� na my�l o �yciu! Poniewa� zdoby�em twoje zaufanie. Przy tobie mog� czu� si� bezpieczny, prawda?

��Oczywi�cie, panie Vendelu� to znaczy Vendelu. Nie mo�na m�wi� �panie� do kogo�, z kim jest si� tak blisko.

Vendel ze �miechem rzuci� si� jej w obj�cia. Jak� cudown� by�a kobiet�, jak wyj�tkowo ciep�� i hojn� w uczuciach!

��Anno-Greto, szalona dziewczyno, chyba jestem powa�nie zakochany! Nareszcie, ju� najwy�szy czas, zaczyna�em s�dzi�, �e nie potrafi� �ywi� tak silnego uczucia do �adnej kobiety! Ach, b�d� dla ciebie dobry, uczyni� dla ciebie wszystko! Wszystko, najdro�sza!

U�miecha�a si� uszcz�liwiona i pozwala�a mu, by dotar� tam, gdzie dotrze� pragn��. Strzeg�a si� jednak pilnie, by nie wspomnie� nic o dzieciach. Pragn�a da� mu du�o, du�o dzieci. Jednocze�nie zdawa�a sobie spraw�, �e na zawsze pozostanie pewien cie�, kt�rego nie b�dzie umia�a usun�� mu z oczu. Wiedzia�a, �e czeka j� wiele ci�kich chwil, gdy b�dzie por�wnywa� jej dzieci z tym, kt�rego nigdy nie zobaczy. A jej b�dzie przykro w imieniu jej w�asnego potomstwa.

To by�a jednak cena, kt�r� musi zap�aci�. I uczyni to ch�tnie, byle tylko by� przy nim, przy cz�owieku, kt�rego pokocha�a najbardziej na �wiecie!

Vendel nie zgodzi� si� na przeprowadzk� wraz z rodzin� Corfitza Becka. Tutaj by� jego dom. Uzna�, �e do�� ju� zrobili dla rodu Corfitza Becka.

Christiana nie podziela�a jego zdania, postanowi�a jecha� wraz z Beckami. Teraz wiedzia�a ju�, �e Vendel odzyska� spok�j; w bardziej bezpieczne r�ce ni� Anny-Grety nie m�g� si� dosta�. Nawet przez moment nie pomy�la�a o prostym pochodzeniu swej synowej. Znaczenie mia� tylko jej charakter. A poza tym decyzja Vendela, by pozosta�, mia�a jeszcze t� zalet�, �e babcia Lena b�dzie mia�a w pobli�u kogo� z rodziny.

W bezwstydnie kr�tkim czasie po �lubie Anna-Greta powi�a �licznego synka, kt�rego nazwali Orjan po ukochanym dziadku Vendela. Christiana wstrzymywa�a si� z wyjazdem, dop�ki nie zako�czy si� ca�e radosne zamieszanie, i patrz�c na wnuka ja�nia�a niczym s�o�ce. Vendel natychmiast nada� ch�opcu przezwisko ��abka�.

��Zobacz, mamo, na dole plec�w ma niebieskaw� plamk�. Czy to znami�?

��Wkr�tce zniknie. Ty mia�e� tak� sam�, i ja, i babcia Lena. Wszyscy z Ludzi Lodu rodz� si� z takim znakiem. Nazywa si� go mongolsk� plam�. Maj� go wszyscy, w kt�rych �y�ach p�ynie mongolska krew.

��No c�, to niezbity dow�d, �e Ludzie Lodu przybyli z bardzo daleka, ze wschodu � stwierdzi� Vendel.

Ch�opiec natychmiast sta� si� oczkiem w g�owie, a Anna-Greta na pr�no szuka�a oznak �alu na twarzy Vendela. Wydawa� si� niepodzielnie szcz�liwy, jak gdyby istotna dla niego by�a tylko tera�niejsza chwila. Jak�e j� to radowa�o!

Vendel sam zdecydowa�, �e ch�opiec i wszyscy jego potomkowie w przysz�o�ci nosi� b�d� nazwisko Grip z Ludzi Lodu. Stwierdzi� bowiem, �e dumny jest z tego nazwiska. Wszak Ulvhedin i jego syn Jon nazywali si� Paladin z Ludzi Lodu. W ten spos�b zaznacz� ��cz�ce ich wi�zi. R�d rozga��zi� si� tak mocno i rozpostar� na wielkie obszary; niewiele te� by�o w nim dzieci i dlatego w przysz�o�ci trudno�� mog�o sprawi� odnalezienie krewniak�w. Dodanie do nazwiska �z Ludzi Lodu� mog�o wiele u�atwi�.

Babcia Lena zmar�a. Vendel odczuwa� g��boki i szczery �al po jej �mierci. Ale �ycie up�yn�o jej szcz�liwie a� do samego ko�ca. Bardzo cieszy�o j�, �e ��abk� ochrzczono imieniem Orjan po jej ukochanym m�u.

Vendel z ca�ych si� stara� si� nie okazywa� t�sknoty. Tkwi�a w nim ona jednak, bolesna, uporczywie dr�cz�ca. Nie t�skni� za Sinsiew, o nie, po�ycie z Ann�-Gret� dawa�o mu pe�ni� szcz�cia. Nie mog�o mu by� lepiej. Poniewa� jednak by� cz�owiekiem o wielkim poczuciu sprawiedliwo�ci i wra�liwym sumieniu, my�li o nieznanym dziecku dr�czy�y go cz�sto. Nie zawsze, bowiem odpowiedzialno�� za prowadzenie gospodarstwa i nowa praca, kt�r� si� zaj�� po powrocie do domu, poch�ania�a go tak bardzo, �e zapomina� o dziecku na d�ugie, d�ugie chwile. Zacz�� szkicowa� projekty dom�w dla zamo�nych ludzi z okolicy, a tak�e kre�li� plany zreformowania ich gospodarstw. Zaj�cia te dawa�y mu wiele rado�ci. Poniewa� nie m�g� pomaga� przy pracach polowych, fakt, �e jest przydatny w inny spos�b, mia� wielkie znaczenie dla poczucia w�asnej warto�ci. Ludzie go odwiedzali, prosili o rady, uwa�nie si� im przys�uchuj�c. Anna-Greta widzia�a, jak zn�w si� o�ywi�, i by�a tak szcz�liwa, �e z trudem opanowywa�a �zy rado�ci. Po cichu chadza�a do s�siad�w i znajomych i wychwala�a swego m�a, m�wi�c o jego m�dro�ci i dobroci, �eby go�ci przychodzi�o jeszcze wi�cej.

Gospodarstwo kwit�o, wkr�tce sta� ich by�o na zatrudnienie nowych ludzi i kupno zwierz�t. Wydawa�o si�, �e Vendelowi szcz�ci si� we wszystkim. �y� w uniesieniu.

Ale wspomnienia mog�y zn�w powr�ci�, obudzone jakim� drobnym, wydawa�oby si� nic nie znacz�cym szczeg�em. Nastr�j, zapach czy d�wi�k potrafi� nagle przenie�� go na pokryty lodem p�askowy�.

My�li jego najbardziej chyba zaj�te by�y g�rsk� krain�, Taran-gai. Zaczarowany las, niewidzialny flecista, gro�ne szczyty wznosz�ce si� ku niebu, fascynuj�ce oblicze Sarmika i tajemnica� Potworny starzec, pe�zaj�cy po ziemi, z sykiem wypowiadaj�cy pe�ne nienawi�ci s�owa, i dziecko, ch�opiec, kt�rego ukrywano wysoko w g�rach. Dzi�ki temu ch�opcu syn Vendela by� normalny. W tym pokoleniu przekle�stwo dotkn�o Taran-gai.

Czy to wszystko by�o prawd�? Czy rzeczywi�cie tam by�? Teraz wspomnienie wydawa�o mu si� tylko przedstawieniem, scen� otoczon� p�przejrzyst� mg��, czym�, co m�g� ogl�da� z zewn�trz, lecz jego samego jakby nie dotyczy�o. To nie by� on, ten wysoki, chudy ch�opak, kt�rego poczynania zale�ne by�y od woli szamanki. To nie on kocha� si� z obc�, oboj�tn� mu kobiet� i sp�odzi� z ni� dziecko.

Czy to wszystko by�o tylko snem? C� to powiedzia� w�drowny aktor, kt�ry odwiedzi� nie tak dawno dw�r Andrarum? Czyta� wiersz jakiego� hiszpa�skiego poety. S�owa te g��boko utkwi�y w �wiadomo�ci Vendela, dotkn�y bowiem czu�ej struny, kt�ra rozdzwoni�a si� w odpowiedzi. Jak to by�o? Przypomnia� sobie;

Czym ca�e �ycie? Szale�stwem?

Czym �ycie? Iluzji t�em,

Snem cieni�w, nico�ci dnem,

C� szcz�cie da� mo�e nietrwa�e,

Skoro snem �ycie jest ca�e

I nawet sny s� tylko snem!. [fragment dramatu Calderona ��ycie snem� w przek�adzie Edwarda Boye (przyp. t�um.)]

Vendel jednak si� myli�. Sny nie pozostawiaj� tak g��bokich ran w duszy, jakie nosi� po d�ugich latach sp�dzonych w Rosji. Kiedy nachodzi�y go owe stany g��bokiej depresji, jedynie Anna-Greta potrafi�a go od nich wyzwoli�. Surowe i brutalne, lecz nabrzmia�e mi�o�ci� s�owa przywraca�y go zn�w do rzeczywisto�ci, do codziennych problem�w wi���cych si� z gospodarstwem i do rado�ci z syna Orjana, kt�ry r�s� jak na dro�d�ach.

Pewnego dnia otrzyma� list od swego dalekiego krewniaka, Dominika.

Drogi Przyjacielu!

Nie spotykali�my si� cz�sto, ale by� mo�e s�ysza�e� o Villemo i o mnie? Mo�e wiesz, �e za czas�w m�odo�ci by�em ogromnie wyczulony na nastroje i troski innych ludzi? Straci�em wi�kszo�� mych zdolno�ci w dniu, kiedy nasza misja zosta�a wype�niona. Nie wszystkie jednak. Od dawna ju� dr�czy mnie niepok�j, kt�ry, jak zrozumia�em, w Tobie ma swoje �r�d�o. Obudzi� si� bowiem, gdy powr�ci�e� do Szwecji, a jego charakter nieodmiennie wskazywa� na Twoje prze�ycia.

Dlatego w�a�nie pisz� teraz do Ciebie, by przekaza� Co, co czuj� wg��bi duszy.

Twoje serce odzyska spok�j. Nie potrafi� dok�adnie stwierdzi�, czego dotyczy sprawa, ale DOWIESZ SI�. Czy jest to dla Ciebie pociech�? Osoba, kt�ra pomo�e Ci �w spok�j odzyska�, jest z Twojej krwi. Nie s�dz�, by chodzi�o o Twego nowo narodzonego syna (przy okazji � gratulacje!), ale w�r�d Ludzi Lodu zn�w si� gotuje.

Tkwi w tym co�, co mnie przera�a. Kiedy nachodz� mnie takie my�li, wraz z nimi nieod��cznie nap�ywa uczucie grozy. Fakt ten wskazuje wyra�nie, �e chodzi o moj� w�asn� rodzin�. Ale pewien nie jestem.

Czy to proroctwo bardziej przerazi�o Ci�, czy pocieszy�o? Uwa�am, �e Ty nie masz si� czego obawia�. Je�li o Ciebie chodzi, odczuwam wielki spok�j.

Nie, to z ca�� pewno�ci� gdzie indziej uderzy bezlitosne przekle�stwo. Wydaje mi si� nawet, �e wiem gdzie. Bo mamy teraz pokolenie obdarzone wielkimi zdolno�ciami. To Twoje w�asne pokolenie. Nie wiem, jaki jest Tw�j umys�, ale u nas s� dwa jasno p�on�ce �wiat�a.

Niestety, przypuszczam, �e oba s� w niebezpiecze�stwie.

Och, pisz� chyba zbyt chaotycznie! Villemo przesy�a�

Dalej Dominik pisa� o codziennych sprawach.

Vendel d�ugo siedzia�, nie wypuszczaj�c papieru z d�oni.

Dowiesz si�

Oby B�g sprawi�, by Dominik mia� racj�! Powiadaj�, �e Dominik zwykle si� nie myli.

A on musi bezczynnie siedzie� i czeka�!

Wesz�a Anna-Greta. Rysy jej twarzy z�agodnia�y od czasu, gdy zosta�a matk�. By�a w tym samym wieku co on, mia�a trzydzie�ci lat, ale jej twarz nie zosta�a tak naznaczona cierpieniem jak jego. Anna-Greta jako pani na w�o�ciach spe�nia�a swe obowi�zki godnie i bez zarzutu. By�a inteligentna i silna. Czasem tylko, gdy z wizyt� przychodzili ludzie za mocno zadzieraj�cy nosa, bra�a w niej g�r� wrodzona czupurno�� i nie umiej�c si� powstrzyma� pr�bowa�a ich utemperowa�. P�niej Vendel mia� niema�o k�opot�w, by u�agodzi� rozdra�nionych go�ci. W�a�ciwie jednak nie musieli otacza� si� tego rodzaju lud�mi. Z czasem sami wybierali sobie przyjaci�.

Vendel by� szcz�liwym cz�owiekiem. Utrata st�p nie dr�czy�a go ju� tak bardzo. Nauczy� si� akceptowa� sw�j stan i radzi� sobie w codziennym �yciu.

Nauczy� si� tak�e skrywa� swe troski przed Ann�-Gret�. Wiedzia�a o nich tylko ciemna, cicha noc, kt�ra s�ucha�a jego bezg�o�nych szept�w:

�Nie zimno ci, dziecino? Dobrze si� tob� opiekuj�? Owijaj� ci� w mi�kkie futra i smaruj� sk�r� t�uszczem, chroni�c przed zimnem?

Czy kiedykolwiek pytasz o ojca, dziwisz si�, dlaczego nie ma go przy tobie, nie zajmuje si� tob�? Wiedz, �e on bardzo tego pragnie�.

Vendel oddycha� g��boko, z dr�eniem, chc�c pozby� si� ci�aru, kt�ry leg� mu na sercu. Vendel, jeden z najbardziej wra�liwych w rodzie�

S�owa Dominika pocieszy�y go, ale nie mia� odwagi do ko�ca w nie uwierzy�. Nie wiedzia� jeszcze, �e jest dw�ch, kt�rzy mog� przynie�� ukojenie jego zb��kanej duszy.

Badacz i jego syn.