<p>Robert Silverberg</p><p>Do ziemi obiecanej</p>

Przyszli po mnie w samo po�udnie, w godzinie Apolla, kiedy tylko szale�cy wychodz� na pustyni�. Pracowa�em w pocie czo�a i nie u�miecha�o mi si� to uprowadzenie. Ale �atwiej by�oby skierowa� Nil na po�udnie, ni� przem�wi� im do rozs�dku. Tacy nie s�uchaj� rzeczowych argument�w. Ich oczy �arzy�y si� dzikim stalowym blaskiem, a usta zwiera�y w tym szczeg�lnym zaci�tym wyrazie, w�a�ciwym fanatykom. Kiedy panoszyli si� w moim ma�ym, zagraconym gabinecie, grzebi�c w chwiejnych stosach ksi��ek i wertuj�c m�j r�kopis z niemal�e ju� uko�czon� kronik� upadku Cesarstwa, wydawali si� dwoma pot�nymi, niezmo�onymi �ywio�ami, nieludzkimi i strasznymi niczym bogowie staro�ytnego Ajgyptos zrodzeni do �ycia. Czu�em si� przy nich bezsilny.

Starszy i wy�szy nazywa� si� Eleazar. Ja bym go nazwa� Horusem z uwagi na wielki, orli nos. Mia� wygl�d Ajgipcjanina i nosi� bia��, p��cienn� ajgipsk� szat�. Drugi, kr�py i szeroki w barach, obdarzony ma�pi� twarz� godn� samego Thota, przedstawi� si� jako Leonardo di Filippo; jego rzymskie imi� pasowa�o do wygl�du ulizanego Rzymianina. Wiedzia�em jednak, �e taki z niego Rzymianin, jak i ze mnie. Drugi te� nie by� Ajgipcjaninem. Rozmawiali po hebrajsku ze swobod� nieosi�galn� dla ludzi innych narodowo�ci. Byli Izraelitami, cz�onkami tego samego zagubionego ludu co ja. By� mo�e ojciec di Filippo nale�a� do innowierc�w� a mo�e lubi� udawa�, �e wywodzi si� z rasy pan�w, a nie zapomnianego przez Boga plemienia. Tego ju� nigdy si� nie dowiem.

Eleazar przewierca� wzrokiem mnie i moje zdj�cie na ok�adce ksi��ki opisuj�cej wojny zjednoczeniowe, jakby nie do ko�ca przekonany, �e naprawd� jestem Natanem ben Symeonem. Zdj�cie zrobiono przed pi�tnastu laty. Wtedy jeszcze mia�em czarn� brod�. Stukn�� w ksi��k� i wymierzy� we mnie palec w ge�cie zapytania. Kiwn��em g�ow�.

��W porz�dku�� powiedzia�. Kaza� mi szybko spakowa� walizk�, jakby czeka�a mnie weekendowa wycieczka do Aleksandrii.�� Moj�esz nas wys�a�. Jeste� mu potrzebny. Ma dla ciebie wa�ne zadanie.

��Moj�esz?

��Przyw�dca�� wyja�ni� Eleazar tonem, jakim inni m�wi� o faraonie albo pierwszym konsulu.�� Na razie nic o nim nie wiesz, ale si� dowiesz. Ca�y Ajgyptos si� dowie, ca�y �wiat.

��Czego ode mnie chce Moj�esz?

��Napiszesz dla niego kronik� exodusu�� rzek� di Filippo.

��Historia staro�ytno�ci nie jest moj� specjalno�ci�.

��Nie m�wimy o staro�ytno�ci.

��Exodus wydarzy� si� trzy tysi�ce lat temu. C� mo�na o nim powiedzie� po wiekach? Straszna szkoda, �e si� nie uda�, nic wi�cej.

Di Filippo przez chwil� patrzy� t�pym wzrokiem.

��Nie m�wimy o tamtym�� rzek� w ko�cu.�� Exodus nast�pi teraz, lada chwila, nowy i prawdziwy. Tamten dawno temu by� pomy�k�, przedwczesn� pr�b�.

��I wasz Moj�esz organizuje go jeszcze raz? Po co? Nie wystarczy mu jedno fiasko? Potrzebujemy drugiego? Dok�d niby mieliby�my si� uda�, gdzie by�oby nam lepiej ni� w Ajgyptos?

��Zobaczysz. Wie�� o przedsi�wzi�ciu Moj�esza b�dzie najwi�ksz� sensacj� od czasu p�on�cego krzewu.

��Dosy� tego�� wtr�ci� Eleazar.�� Czas si� zbiera�. Prosz� si� pakowa�, doktorze ben Symeonie.

Rzeczywi�cie zamierzali mnie zabra�. Odczuwa�em mieszanin� strachu i niedowierzania. Czy to si� dzieje naprawd�? Jak si� im przeciwstawi�? Jak nie pozwoli�, �eby to si� sta�o? Pomy�la�em, �e trzeba wykaza� si� stanowczo�ci�. Zas�oni� autorytetem uczonego. Przecie� nie u�yj� si�y. W ko�cu to Hebrajczycy i niewa�ne, kim s� poza tym. Uszanuj� uczonego. A wi�c szorstko i rzeczowo, po ojcowsku, jak przysta�o na me�ameda i cz�owieka nauki. Pokr�ci�em g�ow�.

��Niestety, to niewykonalne.

Eleazar lekko kiwn�� r�k�. Di Filippo stan�� nade mn� z�owieszczo; jego barczysta sylwetka zdawa�a si� niepokoj�co rozrasta�.

��Chod� pan�� rzek� spokojnie.�� Niedaleko stoi samoch�d. Przed nami cztery godziny jazdy, a Moj�esz kaza� ci� dostarczy� przed zachodem s�o�ca.

Poczucie bezradno�ci uderzy�o mnie ze zdwojon� si��.

��Prosz� was, mam jeszcze du�o pracy i�

��Do dupy z prac�, profesorze! Pakuj si� albo jed� bez niczego.

* * *

Na ulicy by�o pusto i cicho. Panowa�a po�udniowa martwota, nadaj�ca Menfe wygl�d opustosza�ego miasta w skwarnej porze dnia. Szed�em mi�dzy nimi, prowadzony jak wi�zie�, sil�c si� na spok�j. Spogl�da�em na szare zapuszczone fasady budynk�w w dzielnicy hebrajskiej, gdzie sp�dzi�em ca�e �ycie, zastanawiaj�c si�, czy jeszcze je zobacz�, co si� stanie z moimi ksi��kami i kto przechowa moje zapiski. Zdawa�o mi si�, �e to sen.

Porywisty zachodni wiatr dmucha� drobnym py�em i czerwieni� niebo tak, �e zdawa�o si�, i� ca�a delta p�onie, a w s�onecznym �arze upiek�oby si� koszerne prosi�. W powietrzu nios�y si� zapachy oliwy, kwiat�w pomara�czy, wielb��dzich odchod�w i dymu. Auto zaparkowali po drugiej stronie placu Amenhotepa, zaraz za ruinami olbrzymiego pos�gu faraona; prawdopodobnie my�leli o cieniu, ale o tej porze wn�trze samochodu przypomina�o piekarnik. Prowadzi� di Filippo, Eleazar pilnowa� mnie na tylnym siedzeniu. Trwa�em w ca�kowitym bezruchu, ledwo oddychaj�c, jakby tym sposobem mo�na by�o wytworzy� wok� siebie obronn� barier�. Kiedy jednak Eleazar cz�stowa� papierosem, wyrwa�em mu go z tak� drapie�no�ci�, �e popatrzy� na mnie ze zdziwieniem.

Objechali�my hipodrom i Wielk� Bazylik�, w kt�rej odbywa�y si� posiedzenia s�du Republiki, i ustawili�my si� w lu�nym sznurku samochod�w wje�d�aj�cych na �wi�t� Drog�. A zatem nasz szlak wi�d� na wsch�d, przez rzek� i w g��b pustyni. O nic nie pyta�em. By�em wystraszony, przygn�biony, z�y oraz do pewnego stopnia, jak mniemam, zaciekawiony. Sparali�owany nadmiarem emocji, siedzia�em jak trusia, modl�c si� w duchu, �eby ci ludzie wraz z ich przyw�dc� szybko uwin�li si� ze swoj� misj�, a potem odstawili mnie do domu i pozwolili kontynuowa� badania.

��Parszywe miasto, to Menfe�� mrukn�� Eleazar.�� Ohyda!

Mnie za� wydawa�o si� zawsze pe�ne blasku. Kto� powie, �e mocno wros�em w swoje otoczenie, jednak czuj� si� Izraelit� z krwi i ko�ci, w �adnej mierze Ajgipcjaninem. Nawet Hebrajczyk musi przyzna�, �e Menfe jest jednym z najwspanialszych miast na �wiecie. Wszyscy m�wi�, �e najbardziej majestatycznym po tej stronie Rzymu, i ja wierz� im na s�owo, cho� nigdy nie przekroczy�em granicy prowincji ajgipskiej.

Po obu stronach �wi�tej Drogi przesuwa�y si� stare, dostojne �wi�tynie: �wi�tynia Izydy, �wi�tynia Serapisa, �wi�tynia Jowisza Amona. W sumie by�o ich z pi��dziesi�t lub nawet sto, wzniesionych wzd�u� okaza�ego bulwaru, gdzie na chodnikach rozstawiono dziesi�tki sfinks�w i byk�w. Ludzie zbudowali �wi�tyni� Dagonowi, Mitrze, Kybele, Baalowi, Mardukowi, Zaratustrze�� ka�demu bogu i bogini, o jakich s�ysza� �wiat� ale oczywi�cie nie jedynemu prawdziwemu Bogu, kt�remu garstka Hebrajczyk�w po cichu oddaje cze�� za murami naszej dzielnicy. Nazbiera�o si� tu bog�w z ca�ej ziemi, jak mu�u po wylewie Nilu. Rzecz jasna, w dzisiejszych czasach ma�o kto bierze ich na powa�nie, nawet tak zwani wierni. �mieszne by�oby twierdzenie, �e ludzie prowadz� �ycie religijne. W przybytku Mitry�� a tak�e, naturalnie, Jowisza Amona�� spotykaj� si� jeszcze nieliczni wyznawcy. G��wnie w interesach, �eby spotka� znajomych, a czasem wyjedna� sobie �aski z nieba. Pozosta�e �wi�tynie nie r�ni� si� wiele od muze�w. Nikt do nich nie zagl�da z wyj�tkiem rzymskich i nippo�skich turyst�w. A mimo to wci�� stoj�, niejednokrotnie od tysi�cy lat. W kraju Misr niczego si� nie spisuje na straty.

��Tylko popatrz�� odezwa� si� oburzony Eleazar, gdy�my mijali ogromny, na wp� zrujnowany Serapejon.�� Md�o si� robi na sam widok. Idioci! Tyle pracy na darmo! A wszystko zroszone potem naszych przodk�w.

Prawd� m�wi�c, nie mia� racji. Mo�e w czasach pierwszego Moj�esza harowali�my przy budowie wielkich piramid faraon�w, jak m�wi Pismo. Ale nie by�o nas a� tylu, �eby znacz�co przyczyni� si� do uko�czenia prac. Nawet dzi�, po trwaj�cym przesz�o cztery tysi�ce lat pobycie nad Nilem, jest nas ledwie dwadzie�cia tysi�cy. Jeste�my zagubieni w dziesi�ciomilionowym morzu Ajgipcjan, przy czym sami Ajgipcjanie ton� w oceanie Rzymian i pseudo-Rzymian. Jeste�my wi�c mniejszo�ci� w mniejszo�ci, etnograficzn� ciekawostk�, kropl� w bezkresnych wodach ludzko�ci, osobliw� i nic nie znacz�c� sekt�, nie szanowan� przez nikogo z wyj�tkiem jej cz�onk�w.

Dystrykt �wi�tynny zosta� za nami. Przejechali�my pod d�ugim, smuk�ym, b�yszcz�cym �ukiem Mostu Augusta Cezara, zag��biaj�c si� w t�tni�ce �yciem przedmie�cie Hikuptah na wschodnim brzegu rzeki, pe�ne bazar�w ze z�otem i konfekcj� sk�rzan�, z mrowiem kafejek i gmatwanin� �redniowiecznych uliczek. Po chwili Hikuptah ust�pi� miejsca dzikim gajom figowym i trzcinowiskom, potem by�a strefa przej�ciowa w postaci ogrod�w oliwnych i daktylowych, nast�pnie za� miejsce, gdzie ziemia z czarnej staje si� czerwona i nic na niej nie ro�nie. Z namacaln� wr�cz si�� dotkn�a mnie pustota tego odludzia. By� to koszmarny region, pos�pny i martwy, ustronie nawiedzane przez okropne straszyd�a. S�o�ce pra�y�o �ywym ogniem. My�la�em, �e si� usma�ymy. Kiedy silnik auta raz czy dwa zakaszla� i zarz�zi�, wywnioskowa�em z wystraszonej miny Eleazara, �e w razie awarii by�oby po nas. Di Filippo garbi� si� nad kierownic� z wyt�on� uwag�; w milczeniu zaciska� d�onie na kierownicy, nie rozlu�niaj�c si� ani na chwil�, co �wiadczy�o o powadze sytuacji. Eleazar te� nic nie m�wi�. Od wyjazdu z Menfe prawie w og�le si� nie odzywali, podobnie jak ja, teraz jednak, na tej rozpalonej, nieprzyjaznej pustyni, �aden nie otworzy� ust. Nawet si� nie poruszali�my, jakby samoch�d sta� si� naszym grobowcem. Powoli brn�li�my naprz�d, boj�c si� o silnik, a woko�o gwizda� piach niesiony zachodnim wiatrem. W tym upale ka�dy oddech by� m�k�. Ubranie lepi�o mi si� do sk�ry. Droga, zrazu ca�kiem niez�a, prosta, szeroka i dobrze utwardzona, po pewnym czasie si� zw�zi�a, a� zosta�a z niej bia�a, wyboista nitka, tu i tam przysypana wydmami. W czasach Cesarstwa Rzymskiego s�u�by drogowe lepiej dba�y o trakty, ale to by�o dawno temu. W epoce konsul�w na g��bokiej prowincji pog��bia si� n�dza, lecz nikt si� tym nie przejmuje.

��Wie pan, doktorze, co to za szlak?�� przerwa� Eleazar dojmuj�c� cisz�, gdy�my ju� od godziny przemierzali t� g�uch�, przygn�biaj�c� pustyni�.

Gard�o wysch�o mi jak kawa�ek sk�ry wisz�cej na s�o�cu tysi�c lat, wi�c z trudem wypowiada�em s�owa.

��Wydaje mi si�, �e jedziemy na wsch�d�� wykrztusi�em.

��To prawda, na wsch�d. Pod��amy szlakiem, kt�rym pierwszy Moj�esz pr�bowa� wyprowadzi� lud z niewoli. Kierujemy si� ku Jeziorom Gorzkim i Morzu Trzcinowemu, gdzie dopad�y nas wojska faraona i uton�o dziesi�� tysi�cy niewinnych ludzi.

M�wi� to z dzik� furi� w g�osie, jak gdyby wspomniane wydarzenia mia�y miejsce dzie� wcze�niej, a dowiedzia� si� o nich nie z Ksi�gi Aarona, lecz z porannej gazety. R�wnocze�nie spiorunowa� mnie wzrokiem, jakbym by� wsp�winny temu, �e nasz nar�d tak d�ugo musi znosi� ajgipskie jarzmo, i cz�ciowo odpowiedzialny za potworne fiasko dawnej pr�by ucieczki. Skurczy�em si� pod wp�ywem tego z�owrogiego spojrzenia i odwr�ci�em wzrok.

��Obchodzi to ciebie, doktorze ben Symeonie? �e �cigali nas i wp�dzili do morza? �e jednego przera�aj�cego dnia, w pop�ochu nie do opisania, zgin�o co najmniej p� narodu? �e ko�a rydwan�w rozje�d�a�y m�ode matki z dzie�mi?

��Przecie� to si� zdarzy�o dawno temu�� odrzek�em niezr�cznie.

Zaledwie to powiedzia�em, zrozumia�em sw�j nietakt. Wcale nie zamierza�em umniejsza� znaczenia kl�ski exodusu. Pr�bowa�em go tylko u�wiadomi�, �e rany tamtego wielkiego nieszcz�cia po tysi�cach lat zosta�y zagojone�� e cho� byli�my zmia�d�eni, za�amani i potwornie zdziesi�tkowani, stan�li�my na nogach, umieli�my �y� dalej, przetrwa� mimo przeciwno�ci losu. Ocaleni z katastrofy raz jeszcze osiedlili si� nad Nilem pod rz�dami faraon�w, potem Grek�w, kt�rzy zwyci�yli faraona, a potem Rzymian, kt�rzy podbili Grek�w. I wci�� yjemy�� my, �wiadkowie powolnego, nieuchronnego schy�ku imperium wraz z jego Pax Romana, upadku wiecznego Cesarstwa i obejmuj�cej ca�y �wiat �a�osnej, nieudolnej w�adzy Drugiej Republiki.

Tymczasem Eleazar odebra� moje s�owa tak, jakbym splun�� na ksi�g� z Prawem.

��Przecie� to si� zdarzy�o dawno temu�� powt�rzy� ze zjadliw� ironi�.�� Dlatego powinni�my zapomnie�, tak? Patriarch�w te� powinni�my zapomnie�? I o �wi�tym przymierzu? Czy Ajgyptos jest ziemi�, kt�r� Pan da� nam w posiadanie? Postawi� nas nad wszystkimi ludami ziemi czy mo�e mamy zosta� na zawsze niewolnikami faraona?

��Chcia�em tylko powiedzie�

Nie obchodzi�o go to, co chcia�em powiedzie�. Oczy mu p�on�y, twarz poczerwienia�a, na szerokim czole zadziwiaj�co mocno uwidoczni�y si� �y�y.

��Zostali�my wybrani do wielkich rzeczy. Pan, B�g nasz, pob�ogos�awi� Abrahama, obiecuj�c rozmno�y� jego potomstwo jak gwiazdy na niebie i piasek na brzegu morza. Potomstwo Abrahama posi�dzie bramy nieprzyjaci� i za jego po�rednictwem b�ogos�awie�stwo zostanie udzielone wszystkim narodom ziemi. M�wi� ci co� te s�owa, doktorze ben Symeonie? Wydaje ci si�, �e co� znacz�, czy raczej s� przechwa�kami niewydarzonych, pyskatych wodz�w z pustyni? O, nie! Zapewniam ci�, �e jeste�my wybrani do wielkich rzeczy, mamy wstrz�sn�� wiatem. Zbyt d�ugo trwa lizanie ran po kl�sce nad Morzem Czerwonym. Brak�o godziny, mo�e dw�ch, a historia potoczy�aby si� zupe�nie inaczej. Przeprawiliby�my si� na p�wysep Synaj, ku le��cym dalej �yznym ziemiom. Za�o�yliby�my tam swoje kr�lestwo zgodnie z postanowieniami �wi�tego przymierza. Sprawiliby�my, �e �wiat zadr�y, s�ysz�c grzmi�cy g�os Boga. Dzisiaj obr�c� si� na nas oczy �wiata, jak przez dwadzie�cia stuleci kierowa�y si� na Rzymian. Okazuje si�, �e nie jest jeszcze za p�no. Powsta� nowy Moj�esz, kt�ry odniesie sukces tam, gdzie nie powiod�o si� pierwszemu. I zaprawd� wyjdziemy z Ajgyptos, doktorze, i we�miemy to, co nam si� s�usznie nale�y. Nareszcie, doktorze. Po d�ugim, d�ugim czekaniu.

Siedzia� spocony, rozdygotany, kredowoblady, jakby przyp�yw elokwencji nadw�tli� jego si�y. Nawet nie pr�bowa�em odpowiada�. W starciu z tak� si�� przekonywania nie mo�na zwyci�y�. Zreszt�, c� bym osi�gn��, burz�c jego wizj� triumfuj�cego Izraela? Niech sobie wierzy, w co chce, w tego swojego nowego Moj�esza. Niech sobie �ni o triumfuj�cym Izraelu. Ja mia�em inn� wizj�, mniej romantyczn�, bardziej cyniczn�. Bo �atwo jest wyobrazi� sobie, �e dzieci Izraela wyrywaj� si� z niewoli faraona, przeprawiaj� si� na Synaj, id� dalej do mi�ej, �yznej Palestyny. Ale co potem? Dominacja nad �wiatem? Czy jest co� w naszych dziejach, w naszej naturze, narodowym temperamencie, co pozwoli�oby nam to osi�gn��? Przekazywaliby�my niewiernym nauki Jahwe? Tak, tylko czyby zrozumieli, czyby w og�le s�uchali? W�tpi�. Zawsze byli�my szczeg�lnym narodem, plemieniem ma�ym, lecz upartym, piel�gnuj�cym wiedz� o jedynym Bogu w�r�d hord dzikus�w, kt�rzy woleli oddawa� cze�� wielu bogom. Mogliby�my podbi� Palestyn�, zdoby� r�wnie� Syri�, a nawet przycz�ki w basenie Wielkiego Morza, lecz czeka�aby nas rywalizacja z Asyryjczykami, Babilo�czykami, Persami, Grekami Aleksandra i Rzymianami�� zw�aszcza nudnymi, niez�omnymi, niezwyci�onymi Rzymianami, kt�rych przeznaczeniem by�o zaj�cie wszystkich zak�tk�w ziemi i przedzierzgni�cie ich w rzymskie prowincje, pe�ne rzymskich go�ci�c�w, rzymskich most�w i rzymskich dom�w schadzek. Zamiast mieszka� w Ajgyptos pod panowaniem faraona, b�d�cego obecnie marionetk� pierwszego konsula, kt�ry zast�pi� cesarza Rzymu, mieszkaliby�my w Palestynie pod rz�dami po�ledniego prokuratora, prokonsula lub prefekta, porozumiewaliby�my si� z naszymi panami jak�� odmian� greki lub �aciny� jednak�e reszta pozosta�aby niezmieniona. Wola�em jednak nie m�wi� tego Eleazarowi. Byli�my lud�mi r�nego pokroju. Mia� wi�ksz�, wznio�lejsz� wizj� i wi�kszego ducha. Ponadto wi�ksz� si�� i mniejsz� cierpliwo��. B�d� si� z nim spiera� o historyczne niuanse, a on w gniewie uderzy mnie w twarz. I kt�ry z nas b�dzie g�r�?

* * *

S�o�ce mieli�my teraz za plecami, a wiatr miota� piasek w przedni� szyb�, nie tyln�. Dostrzeg�em mgliste cienie g�r na po�udniu i przed nami, daleko poza cie�nin� oddzielaj�c� Ajgyptos od pustkowi Synaju. By�o p�ne popo�udnie, prawie wiecz�r. Wtem jak spod ziemi wyros�a przed nami wioska. W zasadzie, bardziej ob�z ni� wioska. Zobaczy�em kilkadziesi�t przekrzywionych blaszanych barak�w, a tak�e zabudowania jeszcze skromniejsze, wykonane z powi�zanej trzciny. Tu i �wdzie b�yska�y lampki karbidowe. Rozrzucone bez�adnie na terenie wioski, sta�y stare, poobijane samochody, w tym trzy lub cztery zdezelowane p�ci�ar�wki. Na samym �rodku wykopano studni�, za� przewody tworzy�y nad ziemi� zwariowan� krzy��wk�. Bli�ej obrze�a sta� o wiele wi�kszy budynek, du�a przybud�wka lub barak kryty blach�. U wej�cia sta�y ci�ar�wki.

Znajdowa�em si� w tajnym sztabie jakiego� podziemnego ruchu, lecz nie poczyniono �adnych stara�, �eby go zamaskowa� lub ufortyfikowa�. Wystarczaj�c� ochron� by�a sama lokalizacja na tych odleg�ych pustkowiach; nikt o zdrowych zmys�ach nie zapuszcza�by si� tu bez powodu. Patrole farao�skiej policji nie zap�dza�y si� poza obr�b miast, a urz�dnikom Republiki nie u�miecha�o si� w�szy� w tak ustronnych, odpychaj�cych krainach. �yjemy w epoce schy�kowej, pozbawionej jednak niepokoj�w i podejrzliwo�ci.

Eleazar, wyskoczywszy z auta, da� mi znak. Poku�tyka�em za nim. Po wielogodzinnym uwi�zieniu w ciasnocie samochodu czu�em si� wyko�czony i po�amany. Od smrodu opar�w benzyny skr�ca�o mi �o��dek. Cuchn�o mi ubranie, zesztywnia�e i przesi�kni�te przyschni�tym potem. Ch��d wieczoru nie ogarn�� jeszcze pustyni, wi�c panowa� skwar i duchota. Powietrze wydawa�o si� dziwnie lekkie, pozbawione niezliczonych odor�w miasta. Do tego stopnia, �e si� zatrwo�y�em. Takie w�a�nie mog�oby by� powietrze na Ksi�ycu, gdyby Ksi�yc mia� atmosfer�.

��To miejsce nazywa si� Bet Izrael�� rzek� Eleazar.�� Mamy tu swoj� stolic�.

Otaczali mnie ludzie b�d�cy kim� wi�cej ni� fanatykami. Trafi�em mi�dzy szale�c�w, omamionych wizj� �wietlanej przysz�o�ci. A mo�e jedni zawsze po cz�ci s� drugimi?

Podbieg�a do nas kobieta ubrana jak m�czyzna�� m�oda, bardzo wysoka, z szerokimi ramionami i g�stw� czarnych w�os�w, opadaj�cych kaskad� na ramiona. Oczy b�yszcza�y jej tak samo jak Eleazarowi. Mia�a te� podobny orli nos, kt�ry w jej przypadku dodawa� urody.

��Moja siostra Miriam�� powiedzia�.�� Dopilnuje, �eby� si� tu jako� urz�dzi�. Rano oprowadz� ci� i wyja�ni�, na czym polegaj� twoje obowi�zki.

Odszed� i zosta�em sam z jego siostr�. By�a niesamowita. Chcia�em d�wign�� walizk�, lecz bez ceregieli wyrwa�a mi j� i ruszy�a tak dziarsko w stron� obrze�a osady, �e z trudem dotrzymywa�em jej kroku. Czeka�a ju� na mnie osobna chatka, zbudowana nieco na uboczu. Mia�em prycz�, biurko, maszyn� do pisania, miednic� i jedn� dyndaj�c� lamp�. No i szafki na rzeczy osobiste. Nie musia�em si� rozpakowywa�: wyr�czy�a mnie Miriam, kt�ra umie�ci�a na p�kach m�j skromny zapas �wie�ych ubra�, a kilka zabranych przeze mnie ksi��ek po�o�y�a obok pryczy. Nast�pnie nala�a wody do miednicy i kaza�a mi si� rozbiera�. Gapi�em si� na ni�, sko�owany.

��Musisz zdj�� to, co masz teraz na sobie�� orzek�a.�� Umyj si�, a ja w tym czasie zabior� twoje rzeczy do prania.

Mog�a poczeka� na zewn�trz, ale nie, wola�a stan�� nade mn� ze skrzy�owanymi ramionami i wyrazem zniecierpliwienia. Wzruszywszy ramionami, da�em jej koszul�, ale upar�a si�, �ebym zdj�� reszt�. Jej bezpo�rednio��, zupe�na oboj�tno�� na czyj� wstyd, by�a dla mnie czym� niepoj�tym. Nie zadawa�em si� w �yciu z wieloma kobietami i z �adn� od �mierci �ony. Jak rozebra� si� do naga przed tak m�od� kobiet�, mog�c� by� w�a�ciwie moj� c�rk�? Nie ust�powa�a, wi�c odda�em jej w ko�cu ostatni �aszek. Odesz�a, nie przejmuj�c si� moj� golizn�. Wyszorowa�em si� g�bk� i po�piesznie w�o�y�em nowe ubranie, �ebym nie musia� ju� przed ni� paradowa� na golasa. Ale d�ugo nie wraca�a. Wreszcie przynios�a mi na tacy posi�ek, talerz owsianki, duszon� jagni�cin� i butelczyn� bladego czerwonego wina. Potem zosta�em sam. Zapad�a noc, przepi�kna pustynna noc, kiedy gwiazdy b�yszcz� jak latarnie na czarnym firmamencie. Po posi�ku wyszed�em przed chat� i przystan��em w ciemno�ciach. Wszystko wydawa�o mi si� urojeniem�� to, �e mnie uprowadzono, �e znalaz�em si� w tym obcym miejscu, zamiast odpoczywa� w swoim ma�ym, zagraconym mieszkanku w dzielnicy hebrajskiej w Menfe. Za to jaki panowa� tu spok�j! W dali mruga�y �wiate�ka. S�ysza�em �miechy, przyjemne d�wi�ki kitary, kto� �piewa� dawn� hebrajsk� piosenk� niskim, melodyjnym g�osem. Nawet w tej nag�ej niewoli czu�em, jak ogarnia mnie dziwne ukojenie. Wiedzia�em, �e otacza mnie z�yta ze sob� spo�eczno��, cho� oddana jakim� niezwyk�ym, tajemniczym celom. Gdybym mia� wi�cej �mia�o�ci, wyszed�bym do nich, �eby si� przedstawi�, lecz czu�em si� zbyt wyobcowany i zl�kniony. D�ugo tak sta�em w mroku, nas�uchuj�c, zastanawiaj�c si�. Kiedy zrobi�o si� zimno, wr�ci�em pod dach. Nie mog�em zasn��. Le�a�em tak chyba do �witu, zachowuj�c odbieraj�c� sen jasno�� my�lenia. Musia�em si� jednak zdrzemn��, bo rano w mojej pami�ci �y�y jeszcze fragmenty sn�w: obrazy je�d�c�w i rydwan�w, �o�nierzy z w��czniami czy pot�nego, czarnobrodego Moj�esza, kt�ry z gniewn� min� podnosi� tablice Prawa.

* * *

Ma�a dziewczynka nie�mia�o przynios�a mi �niadanie. Potem zjawi� si� Eleazar. W zam�cie wczorajszego dnia nie zwr�ci�em nale�ytej uwagi na jego olbrzymi� postur�; wyda� mi si� po prostu du�y, lecz teraz widzia�em, �e to istny wielkolud, wy�szy ode mnie co najmniej o pi�d� i ci�szy na oko o sze��dziesi�t min. Mia� rumian� cer� i g�st�, spl�tan� grzyw� kr�conych w�os�w. Pozby� si� ajgipskich szat i ubra� si� na rzymsk� mod�� w bia�� rozche�stan� koszul� i spodnie moro.

��Nie w�tpimy, �e podo�asz zadaniu�� powiedzia�.�� Wiele razy dyskutowa�em z Moj�eszem o twoich ksi��kach. Doszli�my do przekonania, �e nikt inny nie umie tak precyzyjnie okre�li� logicznych zwi�zk�w w ca�ym ci�gu dziej�w i nieuchronnych proces�w, wynikaj�cych z natury cz�owieka.

Skwitowa�em te s�owa milczeniem.

��Wyobra�am sobie, jak ci� wzburzy�o to porwanie, ale jeste� tu niezast�piony. Wiedzieli�my, �e z w�asnej woli nie zgodzisz si� jecha� z nami.

��Niezast�piony?

��Wielkie wydarzenia wymagaj� wielkich kronikarzy.

��A co si� w�a�ciwie ma wydarzy�?

��Chod�.

Przeprowadzi� mnie przez osad�. W ci�gu tego spaceru dowiedzia�em si� wyj�tkowo ma�o. Zachowywa� si� z mechaniczn� oboj�tno�ci�, jakby wykonywa� ustalon� procedur�. Ilekro� zadawa�em konkretne pytanie, odpowiada� lakonicznie lub wr�cz unika� wyja�nie�. Wielki, kryty blach� budynek po�rodku osady okaza� si� fabryk�, gdzie mia�y si� zi�ci� marzenia o exodusie. Gdy zapyta�em o szczeg�y, zby� mnie milczeniem. Pokaza� mi dom Moj�esza, n�dzn� chatynk� jak ka�da inna. Samego Moj�esza nie ujrza�em.

��Poznasz go w stosownej chwili�� rzek� Eleazar i wskaza� kolejn� chatk�, b�d�c� synagog�. Nast�pna mie�ci�a bibliotek�, jeszcze inna agregat pr�dotw�rczy. Kiedy wyrazi�em ch�� zajrzenia do biblioteki, tylko wzruszy� ramionami i ruszy� dalej.

Za bibliotek�, w dolnej cz�ci zbocza poka�nego pag�rka, kt�rego nie dostrzeg�em w nocy, te� pobudowano liche domostwa.

��Wioska liczy pi�ciuset mieszka�c�w�� powiedzia� Eleazar.

A wi�c by�o ich wi�cej, ni� s�dzi�em.

��Sami Hebrajczycy?

��A co� my�la�?

Zdziwi�em si�, �e tylu nas przenios�o si� do tej pustynnej osady, a ja o niczym nie wiedzia�em. Oczywi�cie, wiod�em samotniczy �ywot uczonego, lecz pi��set os�b to jedna na ka�dych czterdzie�ci. Trudno ukry� taki przep�yw ludno�ci. I nie by�o tu moich znajomych, ba, znajomych moich znajomych? Najwidoczniej nie. No c�, prawdopodobnie wi�kszo�� osadnik�w w Bet Izrael wywodzi�a si� ze spo�eczno�ci hebrajskiej w Aleksandrii, nie utrzymuj�cej za�y�ych stosunk�w z nami w Menfe. W ka�dym razie, spaceruj�c po wiosce, nie spotka�em znajomych.

Eleazar co chwila czyni� zagadkowe uwagi o rych�ym exodusie, lecz nie dawa� �adnych konkretnych wyja�nie�. Jak gdyby exodus by� tylko b�yszcz�c� zabawk�, zamkni�t� w jego d�oniach; czasem wolno mi by�o podziwia� jej blask, ale nigdy wygl�du. Dr��enie tematu nie mia�o sensu. Szed� naprz�d wielki jak g�ra, m�wi�c tylko to, co chcia� powiedzie�. Frapowa�a mnie i irytowa�a przesadna aura tajemniczo�ci, otaczaj�ca �w projekt. Skoro pragn�li opu�ci� Ajgyptos, czemu po prostu st�d nie wyjechali? Nikt nie pilnowa� granic. Niewolnikami faraona przestali�my by� ju� dwa tysi�ce lat temu. Eleazar wraz ze swoimi przyjaci�mi m�g� osiedli� si� w Palestynie, Syrii czy gdziekolwiek indziej, ba, nawet w Galii, Hispanii lub Nowym Rzymie za morzami, i tam nawraca� czerwonosk�rych na wiar� Izraela. Republiki nie interesowa� los garstki postrzelonych Hebrajczyk�w. Po c� wi�c to uparte utajnianie, ca�a ta nad�ta konspiracja? Naprawd� szykowali si� do czego� niezwyk�ego? Czy raczej, jak podejrzewa�em, zbzikowali?

* * *

Po po�udniu Miriam odda�a mi ubranie, wyprane i wyprasowane. Zaproponowa�a, �e przedstawi mnie swoim znajomym. Szli�my przez cich� osad�. Wyja�ni�a, �e prawie wszyscy pracuj�. Na jednej z werand spotkali�my grupk� m�odych ludzi.

��To Debora�� powiedzia�a�� a to Rut, Ruben, Izaak, J�zef i Saul.

Przywitali si� ze mn� z wielkim szacunkiem, �eby nie powiedzie�: czci�� i z miejsca powr�cili do o�ywionej dyskusji, jakby zapomnieli o mojej obecno�ci. Ciemnow�osy, szczup�y, zwinny J�zef traktowa� Miriam z niemal�e intymn� poufa�o�ci�: ko�czy� za ni� zdania i tr�ca� j� w r�k� dla podkre�lenia swoich wywod�w. O dziwo, nie spodoba�o mi si� to. By� jej m�em? Kochankiem? Czy mnie to powinno obchodzi�? Oboje mogliby by� moimi dzie�mi. Bo�e wielki, czemu mnie to obchodzi�o?

* * *

Niespodziewanie i zadziwiaj�co pr�dko zacz��em zmienia� nastawienie do moich porywaczy. Nasze pierwsze zetkni�cie si� ze sob� z pewno�ci� nie by�o dla mnie mi�e: wynios�a napuszono�� Eleazara, brutalna bezpo�rednio�� di Filippo, bezlitosny spos�b, w jaki mnie schwytano i przewieziono. A jednak w miar� poznawania nowych os�b zauwa�y�em, �e na og� s� sympatyczni, uprzejmi, dobrze wychowani, przyjacielscy. Chocia� by�em wi�niem, coraz lepiej si� czu�em w ich towarzystwie.

W ci�gu dw�ch pierwszych dni nie pozwolono mi na �adne prze�omowe odkrycia; zauwa�y�em tylko, �e zapracowani, pe�ni entuzjazmu ludzie s� przewa�nie m�odzi, zawsze inteligentni. Podejmowali kolosalne wysi�ki w celu zrealizowania jakiego� zamierzenia, kt�re w ich mniemaniu mia�o wstrz�sn�� wiatem. Wydaje mi si�, �e ta sama pasja ��czy�a Hebrajczyk�w w czasie tamtego pierwszego, niefortunnego exodusu. Maj�c w pogardzie nieprzyst�pne i obce im spo�ecze�stwo, z kt�rego chcieli si� wyrwa�, posuwaj�c si� ku blaskom wolno�ci, usi�owali znale�� nowy �wiat. Ale gdzie i jakim sposobem? Wiedzia�em, �e powiedz� mi wszystko w swoim czasie i �e ten czas jeszcze nie nadszed�. Obserwowali mnie, sprawdzali, pragn�li si� przekona�, czy mo�na powierzy� mi sekret.

Cokolwiek to by�o, czym chcieli wprawi� w zdumienie Republik�, mia�em nadziej�, �e naprawd� s� w stanie tego dokona�. Dobrze im �yczy�em. Jestem stary i mo�e nie�mia�y, ale nie konserwatywny. Zmiany s� konieczne do wzrostu, a imperium�� pod tym poj�ciem rozumiem r�wnie� Republik�, kt�ra niby je zast�pi�a�� jest wrogiem przemian. Przez dwa tysi�ce lat Rzym dusi� ludzko�� w swoim dobrotliwym u�cisku. Cywilizacja przeze� stworzona pr�chnieje od �rodka, a �ycie b�d�ce udzia�em wi�kszo�ci z nas jest tu�aczk� oderwan� od jakichkolwiek warto�ci i celu. Za spraw� chytrego akceptowania i wch�aniania obcych bog�w i obcych zwyczaj�w podbijanych lud�w imperium rozp�yn�o si� w bezkszta�tnej masie. Majestatyczne i bezu�yteczne �wi�tynie przy �wi�tej Drodze, gdzie jeden b�g nie r�ni� si� od drugiego, zw�aszcza pod wzgl�dem braku znaczenia, by�y tego najlepszym przyk�adem. Oddaj�c cze�� wszystkim jak leci, panowie imperium uczynili ze �wi�to�ci zwyk�y instrument w�adzy. Ostatecznie ich cynizm sta� si� jak zaraza: relacje mi�dzy tym, co ludzkie, a tym, co boskie, uleg�y zniszczeniu, tak �e nie pozosta�o nam do adorowania nic pr�cz istniej�cego stanu rzeczy, �wi�tej dominacji �wiatowego rz�du. Od lat czu�em, �e dawno ju� powinna wybuchn�� jaka� wielka rewolucja, kt�ra obali zat�ch�y, skostnia�y uk�ad spo�eczny, zmiecie ca�y ten popi� przedpotopowych uprzedze� i za�o�e� �e przyjdzie czas, kiedy to, co wieczne, rozwieje si� jak dym, a to, co �wi�te, zostanie sprofanowane, cz�owiek za� wreszcie przejrzy na oczy i zobaczy, w jakim �wiecie �yje. Czy do tego w�a�nie przyczyni si� exodus? Bardzo na to liczy�em, albowiem imperium by�o zepsute, tylko na razie o tym nie wiedzia�o. Niczym ogromna martwa bestia przygniata�o ducha ludzko�ci, dusz�c go swoimi splotami�� bestia tak wielka, �e do jej ko�czyn nie dotar�a jeszcze wie�� o �mierci serca.

* * *

Trzeciego dnia do moich drzwi zastuka� di Filippo ze s�owami:

��Przyw�dca chce z tob� porozmawia�.

W �rodku chata Moj�esza nie r�ni�a si� bardzo od mojej: prycza, go�a �ar�wka, miednica, szafki. Tyle �e liczne tu rega�y ugina�y si� pod ci�arem ksi��ek. Sam Moj�esz by� ni�szy, ni� si� spodziewa�em� lecz ten kr�py cz�owieczek promienia� olbrzymi�, niezr�wnan� wr�cz si��. Nikt nie musia� mi m�wi�, �e to starszy brat Eleazara. Podobnie jak Eleazar, i on mia� lwi� grzyw� kr�conych w�os�w, dzikie spojrzenie i drapie�ny nos w kszta�cie haka. Ale poniewa� by� drobniej zbudowany od brata, jego moc wydawa�a si� bardziej skondensowana, na granicy wybuchu. Robi� wra�enie m�czyzny przyczajonego i doskonale opanowanego, surowego i budz�cego strach.

Mimo to zgotowa� mi ciep�e powitanie, przepraszaj�c za nieprzyjemno�ci w czasie uprowadzenia. Potem wskaza� p�k� z moimi ksi��kami w wys�u�onych oprawach.

��Nikomu nie uda�o si� tak dobrze zrozumie� Republiki, doktorze Ben Symeonie�� powiedzia�.�� Jak�e ona s�aba i zdemoralizowana pod przykrywk� powszechnej mi�o�ci i braterstwa. Jak�e truj�ce jej wp�ywy, jak w�t�a jej pot�ga. �wiat czeka na co� zupe�nie innego, ale co to b�dzie? Oto pytanie, doktorze. Co to b�dzie?

T� podejrzanie g�adk�, prawdopodobnie starannie przemy�lan� mow� przygotowa� sobie po to, �eby zrobi� na mnie wra�enie i zdoby� moje poparcie dla swojej sprawy, o kt�rej tak ma�o wiedzia�em. Rzeczywi�cie, by�em pod wra�eniem jego pasji i umiej�tno�ci przekonywania. M�wi� do�� d�ugo, powtarzaj�c od dawna mi znane tezy i argumenty. Podobnie jak ja, widzia� w imperium rzymskim trupa, kt�rego nie da si� wskrzesi�, a kt�ry jednak porusza si� jeszcze przedziwn� si�� impetu. Czy nazywa�o si� Cesarstwem, czy te� Republik�, by�o wszech�wiatowym pa�stwem, a takie w dzisiejszych czasach nie mia�o racji bytu. Odradzanie si� lokalnych aspiracji narodowo�ciowych, od tysi�cy lat uwa�anych za wymar�e, coraz bardziej rzuca�o si� w oczy. Chytrzy Rzymianie od wiek�w tolerowali obce zwyczaje, wierzenia, j�zyki i rz�dc�w, nie wiedz�c, �e siej� ziarna zniszczenia. Ju� tylko niewielka cz�stka �wiata posiada�a elementarn� znajomo�� urz�dowej greki i �aciny. Przy robieniu interes�w pos�ugiwano si� ca�� gam� po�lednich j�zyk�w. W samej kolebce imperium pozwalano zast�powa� �acin� dialektami b�d�cymi w zasadzie odr�bnymi j�zykami: galijskim, hispa�skim, luzyta�skim, nie licz�c innych. Moj�esz podkre�la�, �e nawet mieszka�cy rzymskiej stolicy nie u�ywaj� poprawnej �aciny, ale jej prostsz�, melodyjn�, leniw� odmian� zwan� j�zykiem rzymskim�� dobrym do wykonania arii operowej, lecz pozbawionym precyzji potrzebnej rz�dz�cym. Je�li chodzi o swobod� religijn�, kt�r� lekkomy�lnie promowa� Rzym, nie doprowadza�a do umocnienia wiary, lecz do jej zaniku. Z wyj�tkiem najbardziej zacofanych lud�w i kilku drobnych izolowanych mniejszo�ci prawie nikt ju� w nic nie wierzy�. Praktycznie ka�dy deklarowa� si� wyznawc� rzymskiego panteonu, przeszczepionego na ten czy inny grunt z licznymi modyfikacjami� je�li nie jakich� egzotycznych bog�w. Jednak�e spo�ecze�stwo, kt�re toleruje wszystkich bog�w, w gruncie rzeczy nie wierzy w �adnego. Z kolei spo�ecze�stwo pozbawione wiary nie posiada steru, ba, nawet nie zna drogi.

By�y to wszystko oznaki�� zrozumia�e zar�wno dla mnie, jak i dla Moj�esza�� nie elastyczno�ci i bogactwa form, lecz nieuchronno�ci ca�kowitego krachu. Nie s�dzi�em, �eby i tym razem nast�pi�o ponowne zjednoczenie. Kiedy upad�o Cesarstwo, na jego gruzach konserwatywne si�y zbudowa�y Republik�, lecz ten wybieg m�g� si� powie�� tylko raz. Teraz gdy rozdzielone cz�ony dawnego Cesarstwa toczy�y ze sob� wojny, zbli�a� si� czas po�ogi, jakiej nie zna� �wiat.

��A ten wasz exodus� czym on w�a�ciwie jest?�� o�mieli�em si� przerwa� potok jego s��w.�� I jak si� ma do tego, o czym rozmawiamy?

��Lada chwila nast�pi koniec�� rzek� Moj�esz.�� Musimy unikn�� zniszczenia w zawieruchach, kt�re przyjd� po upadku Republiki. Jeste�my narz�dziem Boga w jego wielkim planie i nie wolno nam zgin��. Chod�, co� ci poka��.

Wyszli�my na zewn�trz. Natychmiast podjecha� sfatygowany, nie budz�cy zaufania samoch�d; za dr��kiem siedzia� J�zef, czarnow�osy szczup�y m�odzieniec. Moj�esz gestem zaprosi� mnie do �rodka. Ruszyli�my nier�wn� dr�k�, kt�ra prowadzi�a obrze�em wioski, by wybiec na przestw�r pustyni blisko pag�rka, kt�ry rozdziela� osad� na dwie cz�ci. Przez dziesi�� minut jechali�my na p�noc w�r�d niskich, kamienistych wydm. Potem okr��yli�my kolejny stromy pag�rek. Po drugiej stronie, gdzie rozpo�ciera�a si� rozleg�a r�wnina, ze zdumieniem dostrzeg�em dziwaczn� tub� z l�ni�cego srebrzystego metalu, stoj�c� na sze�ciu w�t�ych paj�czych nogach, wysok� na mniej wi�cej trzydzie�ci �okci, otoczon� m�tlikiem maszynerii, kabli i zapracowanymi robotnikami.

Zrazu pomy�la�em, �e to jaki� bo�ek, Moloch lub Baal. W nag�ej wizji ujrza�em mieszka�c�w Bet Izrael, jak nacieraj� si� �wi�skim t�uszczem i ta�cz� nadzy wok� ba�wana przy d�wi�kach b�bn�w i tamburyn�w. Szybko si� otrz�sn��em z niedorzecznych my�li.

��Co to?�� zapyta�em.�� Jaka� rze�ba?

Moj�esz popatrzy� na mnie z niesmakiem.

��Naprawd� tak my�lisz? To statek, �wi�ta arka.

Gapi�em si� na niego.

��Prototyp statku kosmicznego�� doda�, przewiercaj�c mnie na wylot spojrzeniem.�� Do nieba, tam si� wybieramy. Statkami podobnymi do tego. Bli�ej Boga i jego �wiat�o�ci. Osiedlimy si� w nowym Edenie, kt�ry czeka na nas w innym �wiecie, a potem, gdy nadejdzie godzina, wr�cimy na Ziemi�.

��Nowy Eden� w innym �wiecie?�� wykrztusi�em z niedowierzaniem. Czy�by m�wi� o statku �egluj�cym od gwiazdy do gwiazdy, podobnie jak rzymskie nieboloty kursuj� mi�dzy kontynentami? Czy to w og�le mo�liwe? Przecie� sami Rzymianie, najlepsi in�ynierowie, ju� dawno dyskutowali nad kwesti� podr�y kosmicznych, dochodz�c do wniosku, �e s� praktycznie nieosi�galne, a nawet gdyby by�y, dawa�yby znikome korzy�ci. Przestrze� kosmiczna by�a nieprzyjazna i poza zasi�giem cz�owieka, o czym ka�dy wiedzia�. Pokr�ci�em g�ow�.�� W jakim innym �wiecie? Gdzie?

Zignorowa� moje pytanie.

��Najt�sze g�owy od pi�ciu lat pracuj� nad tym, co tu wida�. Czas na pr�b� generaln�. Najpierw kr�tka wycieczka do Ksi�yca i z powrotem, p�niej dalsza wyprawa w stron� niebia�skiego �wiata, kt�ry Pan obieca� mi da� w posiadanie. Tam pierwsi pionierzy za�o�� osad�. B�dzie lecia� statek za statkiem, jedna �wietlista arka za drug�, p�ki ostatni Izraelita z ziemi ajgipskiej nie przeniesie si� do ziemi obiecanej.�� Oczy mu b�yszcza�y.�� Oto nasz prawdziwy exodus! Co ty na to, doktorze? Co powiesz?

* * *

Ja uwa�a�em, �e to kompletne wariactwo. Moj�esz wydawa� mi si� szale�cem, kt�ry prowadzi sw�j nar�d�� w tym mnie!�� do gigantycznej zag�ady. To by�y czyste mrzonki, wytw�r chorego umys�u. Chyba wola�bym, �eby zamierzali s�u�y� ba�wanowi z kadzid�em i cymba�ami, ni� wyrusza� na jego pok�adzie w mrok przestrzeni kosmicznej. Jednak�e Moj�esz sta� przede mn�, rozp�ywaj�c si� w mistycznym uniesieniu, wi�c nie �mia�em z nim polemizowa�. Uj�� mnie pod rami� i poprowadzi�� a w zasadzie zaci�gn�� w d� zbocza, gdzie uwijali si� robotnicy. Z bliska statek kosmiczny wydawa� si� olbrzymi, a jednocze�nie strasznie w�t�y. Gdy Moj�esz zastuka� w korpus, rozleg� si� g�uchy brz�k. Wsz�dzie pe�no by�o grubych kabli i urz�dze� pomocniczych o nieznanym mi zastosowaniu. Woko�o biegali m�odzi m�czy�ni i kobiety z roziskrzonym wzrokiem, przenosz�cy jakie� cz�ci mechaniczne i przekazuj�cy sobie wskaz�wki gromkim g�osem, jakby ka�dy chcia� okaza� si� najbardziej oddany tej pracy.

Moj�esz wszed� na w�sk� drabink� i da� mi sygna�, �ebym ruszy� za nim. Znale�li�my si� w kabinie na samym czubku statku kosmicznego. W tym ciasnym i niemal�e pozbawionym powietrza pomieszczeniu zobaczy�em ekrany, wska�niki, wi�zki kabli i inne rzeczy niewiadomego przeznaczenia. Stamt�d schodzi�o si� spiralnymi schodkami do sypialni za�ogi. Jeszcze ni�ej, o czym poinformowa� mnie Moj�esz, umieszczono silniki rakietowe, maj�ce wynie�� ark� na niebia�ski exodus.

��I to dzia�a?�� o�mieli�em si� zapyta�.

��Ponad wszelk� w�tpliwo�栗 odpar� Moj�esz.�� Nasi najwybitniejsi naukowcy pracuj� nad tym dzie�em.

Niekt�rych mi przedstawi�. Najstarszy mia� na oko dwadzie�cia pi�� lat. Co ciekawe, w odr�nieniu od Moj�esza ich oczy nie p�on�y fanatycznym zapa�em. Jak przysta�o na profesjonalist�w, byli ch�odni i opanowani. Trzech czy czterech na zmian� przybli�a�o mi zasad� dzia�ania pojazdu, rodzaj nap�du, system nawigacji, spos�b uwolnienia si� od przyci�gania ziemskiego. W g�owie mi si� kr�ci�o. A jednak by�em pod wielkim wra�eniem ich entuzjazmu. M�wili o �spalaniu�, �przyspieszeniu� i �neutralizacji pola grawitacyjnego planety�. Tak�e o �masie�, �sile ci�gu� i �pr�dko�ci kosmicznej�. Zrozumia�em ledwie dziesi�t�, je�li nie setn�, cz�� ich wyja�nie�, lecz w mojej wyobra�ni powsta� obraz giganta, kt�ry rozrywa wi�zy, wybija si� triumfalnie do g�ry i rado�nie szybuje ku nowym obszarom. Czemu nie? Czemu nie? Powiedzieli, �e potrzebne jest tylko w�a�ciwe paliwo i kontrolowany zap�on. Wystarczy kopn�� ziemi� z odpowiedni� si��, �eby z r�wn� si�� unie�� si� w powietrze. No tak, czemu nie? Ju� po kilku minutach pogodzi�em si� z my�l�, �e ten zwariowany statek kosmiczny wzniesie si� na ob�oku ognia i odleci w ciemno�� wszech�wiata. Gdy po godzinie Moj�esz wyprowadza� mnie ze statku, got�w by�em uwierzy� w ka�de jego s�owo.

J�zef sam odwi�z� mnie do osady. Po raz ostatni widzia�em Moj�esza, kiedy sta� przed w�azem do statku kosmicznego, spogl�daj�c niecierpliwie na rozpalone w po�udnie niebo.

Moim zadaniem�� jak si� zd��y�em domy�li�, a w czym utwierdzi� mnie Eleazar jeszcze tego samego niezwyk�ego, szalonego dnia�� by�o opisanie wszystkiego, czego dokonano w tej ustronnej kolonii Izraela i co mia�o si� dopiero wydarzy� w najbli�szej, wstrz�saj�cej przysz�o�ci. Oponowa�em nie�mia�o, �e powinni si� rozejrze� raczej za dziennikarzem, najlepiej z do�wiadczeniem na polu naukowym, ale im to nie pasowa�o. Eleazar o�wiadczy�, �e potrzebuj� kogo� z dok�adnym zrozumieniem d�ugofalowych proces�w w historii �wiata. Poj��em, �e nie wymagaj� ode mnie pracy dziennikarza ani dziejopisa, ale cz�owieka, kt�ry potrafi uchwyci� g��bi� i ponadczasow� moc Pisma. Kr�tko m�wi�c, mia�em napisa� Ksi�g� Wyj�cia, a �ci�lej Ksi�g� Drugiego Moj�esza.

* * *

Przydzielili mi gabinecik w budynku biblioteki i otworzyli przede mn� jej archiwa. Zapozna�em si� z wczesnymi wizjonerskimi esejami Moj�esza, jego listami do bliskich przyjaci�, a tak�e or�dziami i szkicami literackimi, w kt�rych podkre�la� potrzeb� exodusu, o jakim si� nie �ni�o jego staro�ytnemu imiennikowi. Dowiedzia�em si�, jak zbiera� zesp� m�odych, niepokornych naukowc�w�� potajemnie i z najwi�ksz� ostro�no�ci�, wiedzia� bowiem, �e jego skrajnie wywrotowa dzia�alno�� w razie zdemaskowania wywo�a w�ciek�o�� Republiki. Czyta�em �arliwe zapiski Eleazara, kt�ry wprz�dy by� nastawiony sceptycznie do fantastycznych plan�w starszego brata, potem stopniowo, w miar� pisania kolejnych list�w, zmienia� punkt widzenia, a w ko�cu sta� si� jeszcze wi�kszym ni� Moj�esz zapale�cem. Studiowa�em techniczne dywagacje, a� oczy zachodzi�y mi mg�� dywagacje autorstwa nie tylko Moj�esza i jego wsp�lnik�w, ale te� Rzymian sprzed niespe�na stu lat i pewnego Teutona, dotycz�ce historycznej potrzeby podboju kosmosu i praktycznych trudno�ci z tym zwi�zanych. Zapozna�em si� lepiej z teori� budowy i zasad� dzia�ania statku kosmicznego.

Moim przewodnikiem w tym morzu tekst�w by�a Miriam. Pracowali�my jedno obok drugiego w ma�ym pomieszczeniu. Jej m�odo��, uroda, ciemne refleksy w oczach, wszystko to sprawia�o, �e dr�a�em. Cz�stokro� mia�em ochot� wyci�gn�� do niej r�k�, dotkn�� jej d�oni, ramienia, policzka. Powstrzymywa�a mnie wrodzona nie�mia�o��. Ba�em si�, �e zareaguje �miechem, z�o�ci�, szyderstwem, mo�e nawet obrzydzeniem. Z pewno�ci� powodowa� mn� l�k starszego m�czyzny przed odrzuceniem, ale te� mia�em na uwadze to, �e by�a siostr� dw�ch charyzmatycznych prorok�w i �e w jej �y�ach musi p�yn�� tak samo gor�ca krew. A nu�bym si� sparzy��

* * *

Moj�esz zaplanowa� lot na dwudziesty trzeci dzie� miesi�ca tiszri, w radosne �wi�to Simchat Tora, roku 5730 wed�ug naszego kalendarza i 2723 w rzymskiej rachubie czasu. By� cudowny jesienny dzie�, bardzo suchy. Na bezchmurnym niebie wisia�o wysoko rozpalone s�o�ce. Od trzech dni bez przerwy prowadzono przygotowania na stanowisku startowym, dok�d pozwalano si� zbli�y� jedynie ludziom z w�skiego kr�gu naukowc�w. Tego dnia jednak, o �wicie, ca�a osada wybra�a si� ci�ar�wkami, samochodami, a nawet piechot�, �eby wzi�� udzia� w tym wielkim wydarzeniu.

Kable i urz�dzenia pomocnicze zosta�y zabrane. Statek kosmiczny sta� osamotniony i niejako os�abiony na �rodku piaszczystego placu: b�yszcz�ca pionowa iglica, wiotka i krucha. Teren wok� niej odgrodzono linami; mieli�my patrze� z daleka, �eby nas nie dosi�g�y p�omienie buchaj�ce z silnik�w.

Jako za�og� wybrano dwie kobiety i trzech m�czyzn: Judyt�, kt�ra wsp�projektowa�a silniki, Leonarda di Filippo, przyjaciela Miriam J�zefa oraz niejak� Sar�, kt�r� pierwszy raz widzia�em na oczy. Za�og� oczywi�cie uzupe�nia� Moj�esz. To by� jego rydwan, jego przygoda, jego marzenie. Nikt inny, tylko on musia� sta� przy sterze, gdy �Exodus� przymierza� si� do pierwszego skoku ku gwiazdom.

Wychodzili kolejno z betonowego schronu, gdzie mie�ci�o si� centrum kontroli lotu. Ostatni wy�oni� si� Moj�esz. Przygl�dali�my si� temu w ca�kowitej ciszy, boj�c si� g�o�niej odetchn��, nie m�wi�c ju� o szeptaniu. Ca�a pi�tka mia�a na sobie kombinezony z bia�ego at�asu, o�lepiaj�co jasne w porannym s�o�cu, i osobliwe szklane banie, przypominaj�ce he�m nurka. Podeszli do statku, wspi�li si� po drabince i, odwr�ciwszy si� po kolei w nasz� stron�, znikn�li we wn�trzu pojazdu. Moj�esz zawaha� si� przed w�azem, jakby si� modli�, a mo�e po prostu rozkoszowa� si� t� wspania�� chwil�.

Oczekiwanie, kt�re nast�pi�o, trudne do zniesienia, zdawa�o si� przeci�ga� w niesko�czono��. Mog�o trwa� dwadzie�cia minut, a mog�o i godzin�. Niew�tpliwie ko�czono ostatnie testy lub borykano si� z drobnymi problemami technicznymi. W ka�dym razie wszyscy nadal milczeli, podobni do pos�g�w. Po pewnym czasie zobaczy�em, jak Eleazar kieruje na Miriam zatroskane spojrzenie. Naradzili si� szeptem. Zaraz te� ruszy� truchtem do schronu. Up�yn�o pi�� minut, potem dziesi��. Wr�ci� u�miechni�ty, pokiwa� g�ow� i stan�� obok Miriam. Ale ci�gle nic si� nie dzia�o. Czekali�my.

A� nagle rozleg� si� d�wi�k przypominaj�cy burzowe gromy i ha�as, jak gdyby ryk tysi�ca rozw�cieczonym byk�w. U podstawy statku rozesz�y si� k��by czarnego dymu i pokaza�y b�yski czerwonych p�omieni. �Exodus� uni�s� si� kilka st�p nad ziemi� i tak pozosta� w magicznym zawieszeniu d�ugo, bardzo d�ugo. Wreszcie wzbi� si� wy�ej, zrazu z szarpni�ciami, potem ju� p�ynnie. Z osza�amiaj�c� pr�dko�ci� wystrzeli� w stron� jaskrawego, b��kitnego niebosk�onu. Westchn��em. J�kn��em, jakby kto� mi przy�o�y�. I przy��czy�em si� do owacji. Po policzkach sp�ywa�y mi �zy wywo�ane rado�ci� i zdumieniem. Wok� mnie ludzie wiwatowali, pop�akiwali, machali r�kami, a rakieta z rykiem wzlatywa�a na niebotyczne pu�apy. Ju� ledwo co by�o j� wida� na tle jasnego nieba.

Aplauz jeszcze si� nie zako�czy�, kiedy na firmamencie rozb�ys�a przera�liwie bia�a �wietlista kula, niczym drugie s�o�ce, ja�niejsze od pierwszego. Wybuch�a wysoko w g�rze i porazi�a nas swoj� nieziemsk� moc�. Padaj�c na kolana, powaleni b�lem i trwog�, krzyczeli�my i zas�aniali twarze r�kami.

Kiedy wreszcie odwa�y�em si� podnie�� wzrok, nie by�o ju� owego straszliwego punktu dzikiego �wiat�a. Na jego miejscu pojawi� si� upiorny warkocz czarnego dymu, rozlany na po�owie nieba, stopniowo gin�cy na p�nocy. Nie widzia�em rakiety. Nie s�ysza�em rakiety.

��Nie ma jej!�� rozleg�o si�.

��Moj�esz! Moj�esz!

��Rozlecia�a si�! Widzia�em!

��Moj�esz!

��Judyta�� odezwa� si� ciszej kto� za mn�.

Zaskoczenie odebra�o mi mow�, lecz wok� mnie narasta� krzyk przera�enia i rozpaczy; rozpocz�ty niskim, rwanym szlochem, przerodzi� si� w przepot�ny wrzask, dobywaj�cy si� z setek garde�. Powsta�a og�lna histeria, ludzie wpadli w pop�och�� biegali na wszystkie strony jak wariaci. Niekt�rzy tarzali si� na ziemi, inni bili pi�ciami w piasek.

��Moj�esz!�� krzyczeli.�� Moj�esz! Moj�esz! Moj�esz!

Odwr�ci�em si� do Eleazara. Twarz mu poszarza�a, w oczach zago�ci� dziki wyraz. Jednak�e wzi�� g��boki oddech, uni�s� r�ce i post�pi� naprz�d, domagaj�c si� uwagi. Momentalnie wszyscy popatrzyli na niego. Odnios�em wra�enie, �e ma z pi�� okci wzrostu, tak si� nad��.

��Gdzie statek!?�� wrzasn�� kto�.�� Gdzie Moj�esz!?

��By� dzieckiem Bo�ym�� zabrzmia� g�os Eleazara niczym tr�ba Pana�� i B�g powo�a� go do siebie.

Wycia. �kania. Histeryczne wrzaski.

��Nie �yje!�� da� si� s�ysze� czyj� p�aczliwy g�os.�� Moj�esz nie �yje!

��B�dzie mia� �ycie wieczne!�� hukn�� w odpowiedzi Eleazar.

��Syn Bo�y!�� z��czy�y si� trzy g�osy, potem pi�� i wi�cej.�� Syn Bo�y!

Czu�em blisko�� Miriam. By�a taka gor�ca, tuli�a si� do mnie, wsuwa�a mi r�k� pod rami�, napiera�a mi�kk� piersi� na m�j bok, szepta�a mi do ucha:

��Musisz napisa� ksi��kꠗ stwierdzi�a z naciskiem.�� Jego ksi�g�! �eby ten dzie� na zawsze pozosta� w pami�ci. �eby on nigdy nie umar�.

��Dobrze�� odpowiedzia�em machinalnie.�� Dobrze.

* * *

W tamtych chwilach grozy i ob��du czu�em si� jak drzewo, kt�rym chwiej� wody wezbranego Nilu, wyrywaj� go z korzeniami i unosz� w dal. Ognista kula, w jak� zamieni� si� �Exodus�, wypali�a w mojej duszy niezatarte pi�tno, kt�rego blask nigdy nie zga�nie. Wiedzia�em, �e zosta�em osaczony i pokonany. I �e zostan� tu, aby pisa� i naucza栗 a� wykuj� ewangeli� nowego Moj�esza w ku�ni mojej duszy, dzi�ki czemu wie�� o tym wydarzeniu obiegnie ca�� ziemi�. Tych pi�cioro, kt�rzy zgin�li, zostanie wskrzeszonych. Narodom Republiki zaniesiemy przes�anie, od dawna oczekiwane w czasach zam�tu i pustki. Kiedy je us�ysz�, rozerw� kajdany. Na gruzach imperium wyro�nie nowy porz�dek rzeczy. Czy istniej� gdzie� inne �wiaty i czy mogliby�my na nich zamieszka�? Kto wie? Pojawi�a si� jednak nowa prawda, kt�rej powinni�my si� trzyma�: prawda o drugim Moj�eszu, kt�ry odda� �ycie za to, �eby�my mogli polecie� mi�dzy gwiazdy. A ja zadbam o to, �eby ta nowa prawda nie zgin�a. B�d� pisa�, inni za� rozg�osz� moje s�owa we wszystkich krajach i kraje si� zmieni�.

Mo�e i jestem w b��dzie, my�l�c, �e Republika upadnie. Bardziej mo�liwe, podejrzewam, �e �wiat w ten czy inny spos�b ma nale�e� do Rzymu. Tak by�o przez tysi�ce lat i najwidoczniej tak b�dzie zawsze, po wieki wiek�w. Trudno, niech sobie nim rz�dz�. Nie b�dziemy szli w szranki z odwiecznym przeznaczeniem Rzymu, po prostu wyzwolimy si� z ucisku. Mamy w�asne przeznaczenie. Pr�dzej czy p�niej nastanie dzie�, kiedy zbudujemy drugi statek i trzeci, i czwarty� W ko�cu opu�cimy ten pad� �ez. B�g pos�a� nam swojego Syna i B�g wezwa� Go z powrotem do siebie, lecz kiedy� wszyscy wydob�dziemy si� spod �elaznego jarzma wiecznego Rzymu, �eby pod��y� za nim na skrzyd�ach p�omieni z ziemi niewoli do nieba, gdzie Jego wieczna siedziba.