<p>Robert Silverberg</p><p>Przycz�ek Imperium</p>

Wroga mo�na pozna� od pierwszego wejrzenia. Ja swojego pozna�am w tamtym roku, pi�knego wiosennego dnia, kiedy zesz�am do Wielkiego Kana�u, co jest moim porannym zwyczajem, poniewa� lubi� powiew bryzy. Po wodzie �lizga�a si� flotylla strojnych rzymskich barek, kt�re spycha�y na bok nasze gondole, jakby to by�y szcz�tki rozbitego statku. Na dziobie pierwszej sta� cesarski prokonsul, m�ody, ros�y m�czyzna z czarn� brod�, szeroko u�miechni�ty w blasku pierwszych promieni s�o�ca. Rozgl�da� si� po �wiecie jak nowy Aleksander, obejmuj�cy we w�adanie zdobyte w�a�nie kr�lestwo.

Przygl�da�am mu si� ze stopni ma�ej �wi�tyni Apolla, niedaleko Rialto. Barka prokonsula mia�a trzy wysokie maszty; na jednym �opota� sztandar z or�em. Zna� by�o, �e nie przep�ynie pod mostem zwodzonym, bo ten z jakiego� powodu za wolno si� podnosi�. Gdy tak rozgl�da� si�, zniecierpliwiony, jego bystre, harde spojrzenie spocz�o na mnie. Wpatrywa� si� we mnie z aroganck� wy�szo�ci�. Potem mrugn�� okiem, pomacha�, zwin�� r�ce w tr�bk� i zawo�a�, lecz go nie zrozumia�am.

��Co?�� odpowiedzia�am mimowolnie, pos�uguj�c si� j�zykiem greckim.

��Falkon! Kwintus Pompejusz Falkon!

Jego barka przep�yn�a pod ca�kowicie otwartym mostem, oddali�a si� wartko i znikn�a na kanale. Jak si� p�niej dowiedzia�am, zmierza� do Pa�acu Do��w przy g��wnym placu, gdzie chcia� zamieszka� w komnatach zajmowanych dawniej przez weneckich ksi��t.

Spojrza�am na swoj� s�u��c� Sofi�.

��S�ysza�a�? Co on m�wi�?

��Wypowiedzia� swoje imi�, pani. Pompejusz Falkon, nasz nowy pan.

��No tak, oczywi�cie. Nasz nowy pan.

Jak�e go znienawidzi�am od samego pocz�tku! Ten m�ody, zaro�ni�ty czosnkojad z Italii butnie wkroczy� do tego pi�knego, idyllicznego miasta, �eby nami rz�dzi�! Czy mog�am si� nim nie brzydzi�? Nieokrzesany �o�nierz z Neapolis lub Kalabrii, kt�ry wybi� si� z n�dzy i zosta� mianowany prokonsulem Wenecji w nagrod�, jak nale�a�oby s�dzi�, za bestialstwo na polu bitwy, teraz b�dzie kaleczy� nam uszy swoj� szorstk�, niewybredn� �acin� i profanowa� wspania�o�ci bankiet�w grubia�skimi rzymskim wyg�upami. Patrzy�am na niego ze wstr�tem. Poczu�am si� zbrukana, gdy zatrzyma� na mnie lekcewa��ce spojrzenie, nim barka min�a most zwodzony. Kwintus Pompejusz Falkon, dobre sobie! Ile mo�e dla mnie znaczy� to obrzydliwe imi�? Dla mnie, weneckiej arystokratki, Bizantyjki z krwi i ko�ci, kt�rej przodkowie wywodz� si� od ksi��t Konstantynopola, kt�ra od wczesnego dzieci�stwa nabiera�a og�ady w wielkim greckim �wiecie!

Nie dziwota, �e s� tu Rzymianie. Od miesi�cy czu�am, �e imperium przeciska si� do naszego miasta jak wzburzone fale oceanu, kt�re przelewaj� si� nad wa�ami i wdzieraj� do spokojnej zatoczki. Tak si� sprawy maj� w Wenecji: bronimy si� jak mo�emy przed naporem morza, lecz w czasie sztormu woda pokonuje wszelkie przeszkody, zalewa nas i podtapia. W ca�ym �wiecie nie ma pot�niejszego morza ni� imperium rzymskie. Wydawa�o si�, �e w ko�cu i nas zagarnie.

B�d� co b�d�, byli�my ras� przegran�. Mija�o pi��, osiem, potem dziesi�� lat od chwili, kiedy bazyleus Leon XI i cesarz Flawiusz Romulus podpisali traktat w Rawennie, na mocy kt�rego Cesarstwa Wschodnie i Zachodnie po��czy�y si� pod rzymskim ber�em, i wszystko wraca�o do stanu sprzed wiek�w, do panowania pierwszych cesarzy. Grecy zn�w odchodzili na drugi plan. Przez pewien czas sprawowali�my chwalebne rz�dy, lecz w ko�cu Rzymianie nas wyparli. Kawa�ek po kawa�ku ca�y niepodleg�y bizantyjski �wiat powraca� pod rzymskie skrzyd�a. Teraz przyszed� czas na nas, Wenecj�, najbardziej na zach�d wysuni�ty przycz�ek upadaj�cego kr�lestwa. Mieli�my zosta� wch�oni�ci. Po naszych kana�ach �eglowa�y rzymskie barki. Rzymski prokonsul przyby� zamieszka� w Pa�acu Do��w. Rzymscy �o�nierze panoszyli si� na naszych ulicach. Pi��dziesi�t lat krwawej wojny domowej, potem dwie�cie lat greckiej dominacji i teraz wszystko to przechodzi�o do historii. Nie mieli�my ju� nawet w�asnego cesarza, a przecie� od tysi�ca lat, od czas�w Konstantyna, Wschodem rz�dzi� odr�bny w�adca. I oto, jak w staro�ytno�ci, musieli�my gi�� si� w pok�onach przed cesarzami. A zatem czy to dziwne, �e od razu znienawidzi�am cesarskiego wys�annika, gdy z dum� wkracza� do naszego podpitego, lecz nie uleg�ego miasta?

* * *

Zrazu niewiele si� zmieni�o. Nie przemianowano �wi�tyni Zeusa na �wi�tyni� Jowisza. Pi�kne bizantyjskie pieni�dze, nomizmy i miliarezjony, nadal by�y w obiegu, cho� pojawia�o si� coraz wi�cej rzymskich aureus�w i sestercji. Pos�ugiwali�my si� tym samym co zawsze j�zykiem, oficjalne dokumenty by�y jednak opatrzone rzymsk� dat� (wed�ug nich, by� rok 2206), zamiast liczy� po grecku lata od za�o�enia Konstantynopola. Tylko kto by si� przejmowa� oficjalnymi dokumentami? Dla nas wci�� by� rok 1123.

Czasami widywa�o si� rzymskich urz�dnik�w na placach, w sklepach w Rialto, podr�uj�cych rz�dowymi gondolami po g��wnych kana�ach, lecz byli nieliczni i chyba uwa�ali, �eby nie wchodzi� nam w drog�. Miejscowi prominenci, nale��cy to starej klasy patrycjuszy, z kt�rej wywodzili si� niegdysiejsi do�owie, dalej zadzierali g�ow�, odziani w paradne stroje. Oczywi�cie, nie by�o do�y, ale ten stan trwa� ju� od d�ugiego czasu.

Moja egzystencja raczej si� nie zmieni�a. Jako c�rka Aleksego Fokasa i wdowa po Herakliuszu Kantakuzenie, op�ywa�am w bogactwa i przywileje. M�j pa�ac nad Wielkim Kana�em by� ostoj� ludzi wykszta�conych i szlachetnie urodzonych. Moje posiad�o�ci w po�o�onej na wsch�d od miasta ciep�ej Istrii przynosi�y obfity owoc w postaci dorodnych fig, oliwek, owsa i pszenicy, a tak�e dawa�y mi�y azyl, ilekro� znudzi�y mi si� wodne uroki Wenecji. Pomimo tego �e kocham Wenecj�, zimowe s�oty i skwarne, uci��liwe lata wywieraj� na mnie przygn�biaj�cy wp�yw. W takich porach roku ratuj� si� ucieczk�.

Miewa�am kochank�w i adorator�w, przy czym ci pierwsi nie zawsze byli tymi drugimi. W powszechnym mniemaniu czeka�o mnie powt�rne zam��p�j�cie, wszak by�am trzydziestoletni�, bezdzietn� i zamo�n� niewiast�, s�yn�c� z urody i pochodz�c� z rodu �ci�le powi�zanego z bizantyjsk� kr�lewsk� dynasti�. Cho� jednak czas �a�oby si� sko�czy�, nie rozgl�da�am si� za nowym m�em. Wychodz�c za Herakliusza, by�am m�oda i s�abo obeznana ze zwyczajami na �wiecie. Wypadek, kt�ry tak wcze�nie pozbawi� mnie m�a, wynagrodzi� mi zarazem utracon� niewinno��, z czego ch�tnie skorzysta�am. Niczym Penelopa otacza�am si� adoratorami, kt�rzy z rado�ci� poj�liby za �on� c�r� Fokas�w, nawet wd�wk�. Kiedy wszyscy ci ambitni wielmo�owie, nierzadko dziesi�� lat starsi i wi�cej, zasypywali mnie prezentami, obiecuj�c szeptem niestworzone rzeczy, zabawia�am si� w kompanii mniej dystyngowanych paniczyk�w z wi�ksz� werw�: gondolier�w, masztalerzy, muzyk�w, niekiedy nawet �o�nierzy� co znacznie pog��bia�o moj� wiedz� o �yciu.

My�l�, �e spotkanie z rzymskim prokonsulem by�o mi pisane. Wenecja to ma�e miasto, wi�c wypada�o mu si� brata� z tutejsz� arystokracj�. Je�li chodzi o nas, to byli�my zmuszeni traktowa� go przyja�nie. U Rzymian wszystkie korzy�ci sp�ywaj� od g�ry, a on by� w Wenecji pe�nomocnikiem cesarza. Kiedy pojawia�y si� do rozdzia�u ziemie, szar�e wojskowe, lukratywne urz�dy w mie�cie, ich przyznawaniem zajmowa� si� Kwintus Pompejusz Falkon. A m�g� on, je�li tak mu si� spodoba�o, ignorowa� dotychczasowych mo�nych tego miasta lub wynosi� do godno�ci nowych ludzi. Zatem ci, kt�rzy mieli wp�ywy pod rz�dami poprzedniej w�adzy, musieli zabiega� u niego o �ask�, je�eli chcieli zachowa� pozycj�. Falkon mia� adorator�w zupe�nie tak samo jak ja. W dni �wi�teczne zagl�da� do �wi�tyni Zeusa, gdzie weneccy dostojnicy �asili si� do niego, jakby by� samym Zeusem, odwiedzaj�cym sw�j w�asny przybytek. W czasie bankiet�w nale�a�y mu si� zaszczytne miejsca, zapraszano go na �owy w okolicznych maj�tkach. Kiedy barki mo�nych sun�y po kana�ach, Falkon niejednokrotnie przebywa� na pok�adzie: �mia� si�, popija� wino i przyjmowa� pochlebstwa swoich gospodarzy.

Nieraz wi�c z konieczno�ci go spotyka�am. Kilka razy zauwa�y�am, jak z daleka �ledzi mnie wzrokiem podczas uroczysto�ci. D�ugo nie zaszczyca�am go odwzajemnieniem spojrzenia� a� do wieczora, kiedy musia�am stan�� z nim twarz� w twarz.

Odbywa� si� bankiet w willi Demetriusza, m�odszego brata mojego ojca. Odk�d umar� ojciec, Demetriusz by� g�ow� rodziny i jego zaproszenie mia�o moc rozkazu. Nie wiedzia�am wszelako, �e mimo posiadania work�w z�ota i licznych posiad�o�ci w g��bi kontynentu �ni� o politycznej karierze w nowej rzymskiej administracji. Pragn�� zosta� mistrzem kawalerii, co nie wi�za�o si� z �adn� wojskow� funkcj�, bo i jak� konnic� mog�aby wystawi� nadmorska Wenecja? By�a to zwyk�a synekura, uprawniaj�ca do udzia�u w zyskach z op�at celnych. Wobec tego, piel�gnuj�c przyja�� z Pompejuszem Falkonem, zaprosi� go na uczt�. I�� o zgrozo!�� posadzi� mnie przy stole obok prokonsula. Czy�by wujo przedzierzgn�� si� w sutenera dla paru dodatkowych dukat�w rocznie? Na to wygl�da�o. Zgrzyta�am z�bami ze z�o�ci, ale nie by�o wyj�cia, musia�am dotrwa� do ko�ca. Nie zamierza�am wywo�ywa� skandalu w domu wujka.

��Tak si� z�o�y�o, �e jeste�my dzi� kompanami�� rzek� do mnie Falkon.�� Pozwolisz, Eudoksjo, �e zaprowadz� ci� na miejsce?

M�wi� po grecku, i to ca�kiem poprawnie, cho� z wyczuwalnym ci�kim, barbarzy�skim akcentem. Uj�am go pod rami�. By� wy�szy, ni� si� spodziewa�am, i nader szeroki w ramionach. Jego bystry wzrok przewierca� na wylot, a sztuczny u�miech szybko znika� z twarzy. Z daleka wydawa� si� wyro�ni�tym ch�opcem, teraz jednak zrozumia�am, �e ma ze trzydzie�ci pi�� lat, mo�e nawet wi�cej. Budzi� we mnie obrzydzenie tym, �e zachowywa� si� z tak niewymuszon� swobod� i �e patrzy� na wszystkich z g�ry. No i ze wzgl�du na znajomo�� naszego j�zyka. Patrzy�am te� z odraz� na jego g�st�, czarn� brod�; w greckim �wiecie broda wysz�a z mody wiele pokole� temu. Jego zarost by� kr�tk�, zwart� szczecin�, cz�sto spotykan� u �o�nierzy, upodabniaj�c� go do cesarzy na dawnych rzymskich monetach. Ca�kiem mo�liwe, �e by� to zamierzony efekt.

Podano misy z ryb� z rusztu, a do popicia ch�odne wino.

��Uwielbiam weneckie wina�� o�wiadczy�.�� Du�o delikatniejsze ni� ci�kie wino z po�udnia. Nala�, pani?

Stoj�cy wok� s�udzy ju� czekali, �eby nape�ni� kielichy, lecz moim zaj�� si� wenecki prokonsul, co zauwa�yli wszyscy obecni.

Zachowywa�am si� jak pos�uszna bratanica. Prowadzi�am mi�e rozm�wki, jakby Pompejusz Falkon by� pierwszym lepszym go�ciem, a nie zausznikiem naszego ciemi�yciela. Udawa�am, �e ca�ym sercem popieram upadek Bizancjum i obecno�� w�r�d nas rzymskich oficjeli. Sk�d pochodzi�? Powiedzia�, �e z Tarraco, z miasta po�o�onego w Hispanii, daleko na zachodzie. Cesarz Flawiusz Romulus te� pochodzi� z Tarraco. O, czy wi�c byli ze sob� spokrewnieni? Ale� sk�d, rzek� Falkon, nic podobnego. By� za to bliskim przyjacielem Marka Kwintyliusza, najm�odszego syna cesarza. Walczyli rami� w rami� podczas kampanii wojskowej w Kapadocji.

��Cieszysz si�, �e wys�ano ci� do Wenecji?�� zapyta�am, gdy po raz drugi rozlewano wino.

��O tak, pani, i to jak! Jak�e cudne miasteczko! I te niezwyk�e kana�y, te mosty! I powiew cywilizacji po rzymskim zgie�ku i zaduchu.

��To prawda, mieszkaj� tu cywilizowani ludzie.

Jednak�e w �rodku a� mnie skr�ca�o, bo wiedzia�am, co naprawd� ma na my�li. Ta wasza Wenecja� s�odkie dziwade�ko, drogocenna pere�ka. I jak sprytnie wybudowali�cie nad morzem to �liczne miasteczko, �e wszystkie ulice s� kana�ami, a cz�owiek zamiast powozem musi przemieszcza� si� gondol�. Co za ulga, �e mog� odetchn�� w tym sielankowym, prowincjonalnym za�cianku, raczy� si� przednim winem w towarzystwie powabnych dam. Gdzie miejscowi paniczykowie nadskakuj� mi na ka�dym kroku�� w odr�nieniu od d�ungli na dworze cesarskim w Rzymie, w kt�rym co chwila kto� komu� podrzyna gard�o.

Wychwalaj�c uroki miasta, tylko podsyca� moj� nienawi��. Starczy, �e nas podbili; mogliby sobie darowa� protekcjonalny ton.

Wiedzia�am, �e chce mnie uwie��. Nie trzeba by�o mie� rozumu Ateny, �eby to zauwa�y�. Dlatego ja postanowi�am uprzedzi� go w uwodzeniu, zdoby� kontrol� nad tym Rzymianinem, upokorzy� go i w ten spos�b pokona�. Falkon, oczywi�cie, by� zwierz�ciem o mi�ej aparycji. Gdybym szuka�a zwierz�cych przyjemno�ci, zapewne nie mog�abym narzeka�. I ta rozkosz ze zwyci�stwa nad zwyci�zc�, z prze�ladowania prze�ladowcy. Och, jak�e si� niecierpliwi�am. Nie by�am ju� tamt� niewinn� siedemnastoletni� oblubienic� promiennego Herakliusza Kantakuzena. Umia�am omami�. By�am kobiet�, nie dziewczyn�.

Kierowa�am rozmow� na r�ne tory: m�wili�my o sztuce, literaturze, filozofii, historii. Pragn�am zdemaskowa� go jako barbarzy�c�, lecz okaza�o si�, �e odebra� znakomite wykszta�cenie. Kiedy zapyta�am, czy obejrza� w teatrze ostatni� sztuk�, mianowicie Nausika� Sofoklesa, odpar�, �e owszem, tak, lecz ze sztuk Sofoklesa najbardziej lubi Filokteta, kt�ry doskonale oddaje konflikt mi�dzy honorem i patriotyzmem.

��A jednak rozumiem, Eudoksjo, czym ci� urzek�a Nausikaa. Odnajdujesz pokrewn� natur� w tej �askawej ksi�niczce.

Kolejny ohydny komplement. Jednak prawda jest taka, �e �ka�am w teatrze, kiedy Nausikaa i Odyseusz kochali si� i �egnali. Mo�e i widzia�am jej odbicie w sobie lub swoje w niej.

Wieczorem zaprosi� mnie do swojego pa�acu, chc�c, �ebym dwa dni p�niej zjad�a z nim obiad. Spodziewa�am si� tego, wi�c bez mrugni�cia okiem wyja�ni�am, �e jestem ju� z kim� um�wiona. Zaproponowa� wieczerz� pierwszego dnia w przysz�ym tygodniu. I tym razem wykr�ci�am si� jakim� k�amstewkiem. U�miechn�� si�. Poj�� zasady gry, kt�ra si� w�a�nie rozpocz�a.

��A zatem innym razem�� stwierdzi� i z wdzi�kiem zostawi� mnie pod opiek� wuja.

* * *

Oczywi�cie, zamierza�am si� z nim jeszcze spotka�, lecz por� i miejsce wola�am wybra� sama. Wnet nadarzy�a si� sposobno��. Kiedy do Wenecji przybywaj� w�drowne trupy muzykant�w, zawsze ch�tnie u�yczam im go�ciny. Zapowiedziano �piewy, wi�c zaprosi�am prokonsula. Zjawi� si� z orszakiem sztywnych Rzymian. Posadzi�am go, rzecz jasna, na honorowym miejscu. Po wyst�pie Falkon wstrzyma� si� z odej�ciem, chwal�c flecist�w i wzruszaj�cy g�os �piewaka, lecz nie zaprasza� mnie wi�cej na obiad. I dobrze: odda� mi pole. Od tej chwili to ja decydowa�am, jak maj� wygl�da� �owy. Te� go nie zaprasza�am, ale zanim wyszed�, zwiedzi� ze mn� komnaty na parterze mojego pa�acu. Podziwia� obrazy, rze�by, gablot� osobliwo�ci, wszystkie cude�ka, kt�re odziedziczy�am po ojcu i dziadku.

Nazajutrz przyby� rzymski �o�nierz z podarunkiem od prokonsula. Dosta�am statuetk� z polerowanego czarnego kamienia, przedstawiaj�c� kobiet� z koci� g�ow�. Z za��czonego li�ciku wynika�o, �e naby� j� przed laty w czasie s�u�by w Ajgyptos. By�a to podobizna jednego z ajgipskich bog�w, kt�r� kupi� w �wi�tyni w Memfis. Pomy�la�, �e urzeknie mnie jej uroda. Rzeczywi�cie, figurka na sw�j spos�b by�a pi�kna, ale zarazem dziwna i zatrwa�aj�ca. Pod tym wzgl�dem, co mi si� nagle objawi�o, przypomina�a Kwintusza Pompejusza Falkona. Postawi�am figurk� na p�ce w gablocie, gdzie stanowi�a wyj�tkowe kuriozum. Nigdy nie widzia�am podobnych statuetek. Zdecydowa�am, �e nast�pnym razem, kiedy spotkam si� z Falkonem, poprosz� go, aby powiedzia� mi co� o Ajgyptos, tamtejszych piramidach, niezwyk�ych bogach, spieczonych piaszczystych pustkowiach.

Wys�a�am do niego kr�tki list z podzi�kowaniami. Potem, odczekawszy siedem dni, zaprosi�am go na kr�tki wypoczynek w mojej posiad�o�ci na Istrii, dok�d udawa�am si� w przysz�ym tygodniu.

Odpowiedzia�, �e niestety, ale w tym tygodniu do Wenecji zawita kuzynka cesarza i b�dzie musia� dostarczy� jej rozrywek. Pyta�, czy mo�e odwiedzi� moj� posiad�o�� innym razem.

Swoj� odmow� zaskoczy� mnie co niemiara. Nie spodziewa�am si�, �e jest tak szczwanym graczem. A� si� porycza�am z w�ciek�o�ci, ale wzi�am si� w gar�� i nie da�am mu natychmiastowej odpowiedzi. Po trzech dniach w li�cie ubolewa�am, �e na razie nie potrafi� poda� dok�adnej daty, lecz w ci�gu najbli�szych miesi�cy mo�e sp�dz� z nim troch� czasu. By�o to ryzykowne zagranie, bo mog�am pogrzeba� ambitne plany wuja. Jednak�e Falkon nie wygl�da� na obra�onego. Kiedy dwa dni p�niej na kanale mija�y si� nasze gondole, uk�oni� si� szarmancko i u�miechn��.

Odczeka�am tyle, ile uzna�am za stosowne, po czym zn�w go zaprosi�am. Tym razem si� nie wykr�ca�. Towarzyszy�a mu obstawa w sile dziesi�ciu ludzi; czy�by si� l�ka�, �e go zasztyletuj�? No c�, Cesarstwo na ka�dym kroku podkre�la swoj� wielko��. Ostrzegano mnie, �e przyb�dzie ze �wit�, by�am wi�c na to przygotowana. Zakwaterowa�am jego �o�dak�w w oddalonych zabudowaniach, a nast�pnie sprowadzi�am dziewki z wioski, �eby zabawi�y ich i zaj�y. Je�li chodzi o Falkona, to u�yczy�am mu pokoju go�cinnego we w�asnym domu.

Nie zapomnia� o podarku. Dosta�am naszyjnik z dziwnych, zielonych kamyczk�w, pokrytych oryginalnymi wzorami. Po�rodku dominowa� kamyk w kolorze krwi.

��Ale� on pi�kny�� powiedzia�am, cho� budzi� we mnie l�k i niesmak.

��Pochodzi z dalekiego Meksyku�� rzek�.�� To pot�ne kr�lestwo w Nowym Rzymie, na drugim brzegu Wielkiego Oceanu. Nar�d tam czci tajemniczych bog�w. Uroczysto�ci odbywaj� si� na szczycie olbrzymiej piramidy, gdzie kap�ani wycinaj� ludziom serca w ofiarnym rytuale, a� ulicami miasta p�ynie krew.

��By�e� tam?

��Oczywi�cie, sze�� lat temu. By�em w Meksyku i kraju, kt�ry nazywa si� Peru. S�u�y�em cesarskiemu ambasadorowi w Nowym Rzymie.

Wstrz�sn�o mn� samo wyobra�enie, �e podr�owa� do Nowego Rzymu. Te dwa wielkie kontynenty po drugiej stronie Oceanu wydawa�y mi si� r�wnie niedost�pne co powierzchnia ksi�yca. Jednak�e pod rz�dami Flawiusza Romulusa, w epoce rozkwitu Cesarstwa, Rzymianie ponie�li swoje chor�gwie do najdalszych zak�tk�w �wiata.

Pog�aska�am paciorki (zielone kamyki by�y g�adkie jak jedwab i zdawa�y si� p�on�� wewn�trznym ogniem) i za�o�y�am naszyjnik.

��Ajgyptos, Nowy Rzym�� Pokr�ci�am g�ow�.�� Jest miejsce, gdzie nie by�e�?

��Trudno takie znale�栗 odpar� ze �miechem.�� S�udzy Flawiusza Cezara musz� si� przyzwyczai� do d�ugich woja�y. M�j brat by� w Kataju i na wyspach Cipangu. Wuj zapu�ci� si� na po�udnie Afryki, poza granice Ajgyptos, gdzie �yj� kud�aci ludzie. Mamy z�oty wiek, pani. Rami� Cesarstwa si�ga do najodleglejszych ziem.�� U�miechn�� si�, nachyli� i doda�:�� A ty, pani? Du�o podr�owa�a�?

��Widzia�am Konstantynopol.

��Aha. Wspania�a stolica. Zatrzyma�em si� tam w drodze do Ajgyptos. Wy�cigi na hipodromie, to trzeba zobaczy�. Nawet Urbs Roma ma czego zazdro�ci�. Widzia�em pa�ac kr�lewski, oczywi�cie z zewn�trz. Podobno s� w nim �ciany ze z�ota. Moim zdaniem, nawet pa�ac Cezara mu nie dor�wna.

��By�am w nim kiedy� w dzieci�stwie. Za rz�d�w bazyleusa, rzecz jasna. Widzia�am z�ote sale. Widzia�am z�ote lwy, kt�re siedz� przy tronie i z rykiem machaj� ogonami, a tak�e zawieszone na z�otych i srebrnych drzewkach w sali tronowej ptaki z drogocennych kamieni, umiej�ce otworzy� dzi�b i za�piewa�. Bazyleus podarowa� mi pier�cie�. Bo widzisz, m�j ojciec by� jego dalekim krewnym. Pochodz� z rodu Fokas�w. P�niej po�lubi�am Kantakuzena. W �y�ach mojego m�a te� p�yn�a kr�lewska krew.

��O!�� odezwa� si�, jakby to mu wielce zaimponowa�o, jakby imiona bizantyjskich arystokrat�w mia�y dla niego jakiekolwiek znaczenie.

W rzeczywisto�ci, o czym wiedzia�am, wci�� patrzy� na mnie z wy�szo�ci�. Zdetronizowany cesarz to �aden cesarz. Upad�y mo�now�adca raczej nie wzbudza zachwyt�w.

I z pewno�ci� nie zaimponowa�am mu zwiedzeniem Konstantynopola�� jemu, kt�ry tylko zatrzyma� si� przejazdem w tym mie�cie, zd��aj�c do ba�niowego Ajgyptos. Jedyna wielka podr� mojego �ycia by�a dla niego zwyk�ym przystankiem w drodze. Wobec jego obycia w �wiecie czu�am si� malutka, co mu chyba odpowiada�o. Bywa� na innych l�dach�� rzec by mo�na, innych �wiatach! Ajgyptos! Nowy Rzym! M�g� pochwali� nasz� stolic� za to czy tamto, owszem, lecz z jego pysznego tonu wnioskowa�am, �e wi�ksz� estym� darzy miasto Rzym, a kto wie, czy nie miasta w Meksyku i Peru b�d� inne egzotyczne miejsca, dok�d zdarzy�o mu si� podr�owa� w imieniu Cezara. Jego wspania�e, dalekie eskapady doprawdy zapiera�y dech w piersiach. Gdy tymczasem my, Grecy, siedzieli�my zamkni�ci w kurcz�cym si� kraju, kt�ry teraz dozna� ostatecznego upadku. Gdy tymczasem ja, c�ra niedu�ego miasta na peryferiach upadaj�cego kr�lestwa, odczuwa�am �mieszn� dum� po na wp� zapomnianym pobycie w naszej niegdy� pot�nej stolicy. Ale on by� Rzymianinem i ca�y �wiat otwiera� przed nim swe podwoje. Je�eli w jego przekonaniu Konstantynopol ze swoimi z�otymi budynkami niczym si� nie wyr�nia�, to co musia� my�le� o naszej ma�ej Wenecji? A o mnie?

Moja nienawi�� do niego wzrasta�a. �a�owa�am, �e go zaprosi�am.

Tym niemniej by� moim go�ciem. Przygotowa�am ju� wspania�� uczt�, najwyborniejsze wina i smako�yki, kt�rych by� mo�e nie pokosztowa� nawet bywa�y w �wiecie Rzymianin. Najwidoczniej bankiet przypad� mu do gustu. Pi�, pi� i pi�� robi� si� rumiany, lecz nie traci� nad sob� kontroli. Rozmowy przeci�ga�y si� do p�nej nocy.

Musz� przyzna�, �e zadziwi� mnie szerok� wiedz� i bystro�ci� umys�u. Nie by� zwyczajnym barbarzy�c�. Pobiera� lekcje u greckiego nauczyciela, podobnie jak wszyscy szlachetnie urodzeni Rzymianie od przesz�o tysi�ca lat. Wiekowy m�drzec z Aten imieniem Euklides zaszczepi� m�odemu Falkonowi zami�owanie do poezji, sztuki i filozofii, wprowadzi� go w najmroczniejsze arkana naszego j�zyka i uczy� nauk humanistycznych, w kt�rych Grecy zawsze wiedli prym. Zatem �w rzymski prokonsul �wietnie si� orientowa� nie tylko w tym, co stanowi�o specjalno�� Rzymian, a wi�c naukach �cis�ych, in�ynierii i sztuce prowadzenia wojen, ale r�wnie� w dorobku Platona i Arystotelesa, poet�w i dramatopisarzy, dziejach mojego narodu pocz�wszy od czas�w Agamemnona. Potrafi� dyskutowa� na wszelkie tematy�� nawet te, kt�re nie mia�y dla mnie �adnej tre�ci, tylko nazw�.

Gada� i gada� do znudzenia, jakby nie chcia� przesta�. A� na koniec�� by� �rodek nocy i w mroku pohukiwa�y sowy�� chwyci�am go za r�k� i zaci�gn�am do ��ka, chocia�by po to, �eby przerwa� ten potok s��w, ba, rzek� wzbieraj�c� jak ajgipski Nil.

Zapali� �wieczk� w sypialni. Ubrania si� z nas zsun�y, jakby przemieni�y si� w mg��.

Z�apa� mnie i obali�.

Nigdy jeszcze nie wi�am si� w obj�ciach Rzymianina. W ostatniej chwili, nim chwyci� mnie w ramiona, wybuchn�� we mnie nowy p�omie� wzgardy dla niego i jego pobratymc�w, bo by�am prze�wiadczona, �e teraz wyjdzie ze� dzikie zwierzꠗ �e jego filozoficzna erudycja ust�pi miejsca brutalno�ci, z jak� Rzymianie od tysi�ca pi�ciuset lat zdobywali wszystko, co stan�o im na drodze. Czy mnie ujarzmi? Czy mnie skolonizuje? B�dzie bezwzgl�dny, okrutny i niewybredny, ale postawi na swoim jak ka�dy Rzymianin. A potem wstanie i wyjdzie bez s�owa.

Myli�am si�. Okaza� si� zupe�nie inny, ni� mi si� wcze�niej wydawa�o.

Swoimi metodami udowadnia�, �e jest Rzymianinem, a nie Grekiem. Innymi s�owy, zamiast rozpali� mnie wyrafinowanymi, przebieg�ymi, wyuzdanymi dzia�aniami, przechodzi� do rzeczy w spos�b szybki i bezpo�redni. Ale na pewno nie niezdarny. Wiedz�c, co ma robi�, z werw� zabra� si� do roboty. A je�li tego i owego musia� si� nauczy�, jak to zwykle bywa w ��ku z now� kochank�, b�yskawicznie odkrywa�, czym jest to i owo i wciela� w czyn nauk�. Zrozumia�am, co maj� na my�li kobiety, gdy m�wi�, �e Grecy kochaj� jak poeci, a Rzymianie jak in�ynierowie. I przekona�am si�, �e in�ynierowie maj� umiej�tno�ci, jakich brakuje wielu poetom; o, tak, czasem in�ynier potrafi pisa� wiersze, ale czy cz�owiek nie mia�by chwili zawahania przed wjazdem na most zbudowany lub zaprojektowany przez poet�?

Le�eli�my do �witu, odrywaj�c si� czasem od siebie, �eby si� po�mia� albo porozmawia�. A potem, nie przespawszy ani chwili, wstali�my nadzy i, przemierzaj�c korytarze, udali�my si� do �a�ni. Tam podczas k�pieli mieli�my wielki ubaw, nast�pnie za�, ci�gle na golasa, wyszli�my na dw�r sk�pany s�odkim, r�owym �wiat�em poranku. Stali�my obok siebie bez s�owa, zapatrzeni w s�o�ce, kt�re wynurza�o si� od strony Bizancjum, rozpoczynaj�c sw� codzienn� w�dr�wk� ku Rzymowi, ku ziemiom le��cym nad Morzem Zachodnim, ku Nowemu Rzymowi i odleg�emu Katajowi.

* * *

Ubrawszy si�, zjedli�my na �niadanie popity winem ser z figami. Zarz�dzi�am przeja�d�k� konn� po ca�ej posiad�o�ci. Pokaza�am mu gaje oliwne, pola obsiane pszenic�, m�yn nad rzeczk�, obsypane owocem figowce. W ten pi�kny, pogodny dzie� �piewa�y ptaki, a niebo by�o bezchmurne.

W po�udnie, kiedy spo�ywali�my posi�ek na tarasie wychodz�cym na ogr�d, zauwa�y�:

��Cudowne miejsce. Mam nadziej�, �e na staro�� osi�d� w r�wnie pi�knej posiad�o�ci.

��Twoja rodzina z pewno�ci� tak� posiada.

��Niejedn�. Ale w �adnej nie panuje taka cisza. My, Rzymianie, zapomnieli�my, jak �y� w spokoju.

��Tymczasem nas, nar�d u schy�ku �wietno�ci, sta� na luksus odrobiny wyciszenia.

Popatrzy� na mnie, zdziwiony.

��Uwa�asz, �e tw�j nar�d chyli si� ku upadkowi?

��Nie udawaj, Kwintusie Pompejuszu. Ju� nie musisz mi schlebia�. Oczywi�cie, �e nasz koniec jest bliski.

��Poniewa� odebrano wam cesarsk� w�adz�?

��W�a�nie dlatego. Niegdy� przybywali do nas ambasadorowie z Nowego Rzymu, Bagdadu, Memfis, Kataju. Nie m�wi� o Wenecji, tylko o Konstantynopolu. Teraz ambasadorowie wybieraj� si� tylko do Rzymu. W greckich miastach wida� jedynie turyst�w. No i rzymskich prokonsul�w.

��Jak�e dziwne masz spojrzenie na �wiat, Eudoksjo.

��Czemu� to?

��Pomi�dzy utrat� cesarstwa i upadkiem narodu stawiasz znak r�wno�ci.

��A ty by� go nie postawi�?

��W przypadku Rzymu� owszem. Ale Bizancjum to nie Rzym.�� Wpatrywa� si� we mnie uwa�nym spojrzeniem.�� Cesarstwo Wschodnie by�o nieporozumieniem, fanaberi�, wielkim b��dem. Z niewyja�nionych przyczyn przetrwa�o a� tysi�c lat. �le si� sta�o. Ci�ar rz�dzenia �wiatem zosta� z�o�ony na barkach Rzymu i nasz� powinno�ci� jest go d�wiga�. Niepotrzebnie powo�ano do istnienia Cesarstwo Wschodnie.

��Twierdzisz, �e Konstantyn powzi�� z�� decyzj�?

��Tak twierdz�. W Rzymie nie dzia�o si� wtedy najlepiej. Imperia, a wi�c i nasze, te� maj� swoje wzloty i upadki. Wzi�li�my na siebie za du�o i ugi�y si� pod nami kolana. Konstantyn walczy� z nieprzychylno�ci� polityk�w i wybrykami syn�w. Uwa�a�, �e imperium sta�o si� niestabilne, trudne do utrzymania w ca�o�ci, tote� za�o�y� drug� stolic� na wschodzie i pozwoli� rozej�� si� obu cz�ciom. Ten uk�ad przez chwil� si� sprawdza�, co ja m�wi�, kilkaset lat nawet, ale kiedy Wsch�d zapomnia�, �e jego system polityczny zosta� zbudowany przez Rzymian, a zacz�� przypomina� sobie o swoich greckich korzeniach, nic ju� nie mog�o odwlec dnia zag�ady. Imperium greckie jest wynaturzeniem, kt�re nie wytrzyma pr�by czasu. Nawet w staro�ytno�ci d�ugo by nie poci�gn�o. Imperium greckie: sama nazwa stoi z sob� w sprzeczno�ci. Agamemnon nie posiada� w�asnego imperium: by� wodzem plemiennym, a jego w�adza ko�czy�a si� dziesi�� mil od Myken. A jak d�ugo trwa�o imperium ate�skie? Albo kr�lestwo Aleksandra po jego �mierci? Nie, Eudoksjo, nie. Grecy s� wspania�ym narodem, ca�y �wiat winien im dzi�kowa� za wybitne osi�gni�cia, lecz budowanie na wielk� skal� i zachowywanie od upadku rz�d�w nie jest jego mocn� stron�. Nigdy ni� nie by�o.

��Tak my�lisz?�� odpar�am z uniesieniem.�� Czym wi�c wyt�umaczy� to, �e zwyci�yli�my w wojnie domowej? Cesarz Maksymilian z�o�y� bro� przed bazyleusem Andronikiem. Zach�d uleg� Wschodowi, nie na odwr�t. Pozw�l, �e ci przypomn�: przez dwie�cie lat to Wsch�d rz�dzi� �wiatem.

Falkon wzruszy� ramionami.

��Bogowie dali nauczk� Rzymianom, nic poza tym. Po wzlocie nast�pi� upadek. Otrzymali�my kar� za podzia� imperium. Odrobina upokorzenia by�a nam potrzebna, �eby�my po raz drugi nie pope�nili tego samego b��du. Wy, Grecy, wygarbowali�cie nam sk�r� za czas�w Maksymiliana i przez dwie�cie lat w�adali�cie, jak m�wisz, �wiatem, podczas gdy my uczyli�my si�, jak to jest by� drugorz�dnym mocarstwem. Ale taka sytuacja nie mog�a trwa� wiecznie. Bogowie chc�, �eby �wiatem rz�dzi� Rzym. To po prostu nie ulega w�tpliwo�ci. Prawdy obowi�zuj�ce w czasach Kartaginy obowi�zuj� i dzisiaj. Dlatego imperium greckie upad�o bez wojny domowej. I oto wr�cili�my do punktu wyj�cia. W kr�lewskim pa�acu w Konstantynopolu mieszka rzymski prokurator, w Wenecji za� rzymski prokonsul. Mimo �e chwilowo przebywa w wiejskiej posiad�o�ci �licznej weneckiej damy.

��M�wisz powa�nie? Naprawd� wierzysz, �e jeste�cie narodem wybranym? �e Rzym stworzy� imperium z woli bog�w?

��Oczywi�cie�� powiedzia� z rozbrajaj�c� szczero�ci�.

��Pax Romana to dar Zeusa dla ludzko�ci? Chcia�am powiedzie�, Jowisza?

��Tak. Gdyby nie my, �wiat pogr��y�by si� w chaosie. Kobieto, na bog�w, czy ty my�lisz, �e naprawd� chcemy wie�� ycie zarz�dc�w i biurokrat�w? Nie s�dzisz, �e wola�bym osi�� gdzie� w wiejskiej posiad�o�ci, polowa�, �owi� ryby i uprawia� ziemi�? Ale my jeste�my narodem, kt�ry w�a�ciwie pojmuje sens w�adzy. Wobec tego sprawowanie w�adzy jest naszym obowi�zkiem. Eudoksjo, Eudoksjo! Uwa�asz nas za nieokrzesanych brutali, kt�rzy podbijaj� kogo si� da dla samej przyjemno�ci podbijania. Nie rozumiesz, �e to nasza misja, nasze brzemi�, nasza praca.

��W takim razie wyrazy wsp�czucia.

U�miechn�� si�.

��To co, jestem nieokrzesanym brutalem?

��Pewnie, �e tak. Jak wszyscy Rzymianie.

* * *

Przebywali�my razem pi�� dni. Mam wra�enie, �e przez ca�y ten czas przespali�my co najwy�ej dziesi�� godzin. Potem wyjecha�, g�sto si� t�umacz�c, �e musi wr�ci� do swoich zaj�� w Wenecji.

A ja zosta�am z g�ow� pe�n� my�li.

Rzecz jasna, nie mog�am zgodzi� si� z jego twierdzeniem, jakoby Grecy nie umieli rz�dzi�, a Rzym mia� kr�lowa� nad �wiatem za spraw� jakiego� boskiego zarz�dzenia. W ci�gu pierwszych stuleci, odk�d powsta�o, Cesarstwo Wschodnie obj�o swoim zasi�giem rozleg�e rejony poznanego �wiata: Syri�, Arabi�, Ajgyptos, wi�kszo�� wschodniej Europy a� po Wenecj�, sk�d ju� tylko dwa kroki do Urbs Romy. Rozwijali�my si� pr�nie i op�ywali w dostatki, o czym niech za�wiadcz� wspania�e bizantyjskie miasta. W p�niejszych latach, kiedy Rzymianie, kt�rym zacz�a dokucza� rosn�ca pot�ga bratank�w Grek�w, spr�bowali podkre�li� na nowo supremacj� Zachodu, rozp�ta�a si� pi��dziesi�cioletnia wojna domowa. Do�� atwo zgnietli�my Rzymian. Hegemonia Bizancjum trwa�a dwie�cie lat. Zach�d prze�ywa� ci�kie chwile, kiedy nasze statki handlowe dociera�y do bogatych port�w w Azji i Afryce. Chyba w ko�cu rozro�li�my si� ponad miar�, co cz�sto si� przydarza imperiom, albo zwyczajnie zaszkodzi� nam nadmiar bogactw. Rzymianie ockn�li si� ze snu i wstrz�sn�li imperium. Mo�e stanowi� niezwyk�y wyj�tek, mo�e ich pa�stwo rzeczywi�cie b�dzie trwa�o niesko�czenie, przez wszystkie wieki, tam samo jak przez ostatnie tysi�c pi��set lat, z rzadka poruszane tym, co Falkon okre�la� mianem �wzlot�w i upadk�w�, drobnych przerw w nieprzerwanym pa�mie sukces�w. I oto nasze terytoria, rozbite taranem przeznaczenia, zn�w zosta�y pomniejszone do roli prowincji, zupe�nie jak za czas�w cesarza Augusta. Ale i my mieli�my sw�j dzie� chwa�y. Rz�dzili�my �wiatem r�wnie dobrze jak Rzymianie.

Przynajmniej tak sobie wmawia�am. Bo w gruncie rzeczy wiedzia�am, �e jestem w b��dzie.

My, Grecy, te� d��ymy do chwa�y. Lubimy splendor i cesarski przepych. Jednak�e Rzymianie znaj� si� na zwyk�ych, codziennych sprawach, zwi�zanych ze sprawowaniem w�adzy. Mo�e Falkon mia� racj�? Mo�e marne dwa wieki rado�ci z imperium, kt�re przerwa�y d�ugie rzymskie panowanie, by�y li tylko wynaturzeniem w dziejach �wiata? Dzi� bowiem Cesarstwo Wschodnie by�o ledwie wspomnieniem, a Pax Romana zn�w wcielono w �ycie na przestrzeni tysi�cy mil. Ze swojego wzg�rza w Rzymie cesarz Flawiusz Romulus w�ada� mocarstwem, jakiego dot�d �wiat nie widzia�: Rzymianami w najdalszych zak�tkach Azji, Rzymianami w Indiach, rzymskimi okr�tami dop�ywaj�cymi do zadziwiaj�cych l�d�w hen na zachodniej p�kuli. Pojawia�y si� niezwyk�e wynalazki: drukowane ksi��ki, machiny miotaj�ce ci�kie pociski na du�e odleg�o�ci i inne cude�ka. Tymczasem Grecy musz� si� zadowoli� rozpami�tywaniem minionej chwa�y, zasiedziali w swoich zdobycznych miastach, zaj�ci czytaniem Homera i Sofoklesa przy lampce wina. Po raz pierwszy w �yciu ujrza�am swoich ziomk�w w gorszym �wietle: eleganckich, czaruj�cych, wykszta�conych� nie licz�cych si� w �wiecie.

Jak�� odraz� budzi� we mnie przystojny prokonsul! A jak� za to wywar� na mnie zemst�!

Jeszcze przez dwa dni przebywa�am w Istrii, potem wr�ci�am do miasta. Czeka� tam na mnie podarunek od Falkona: kunsztowna rze�ba z ko�ci s�oniowej, przedstawiaj�ca osobliwy domek i niewiast� o delikatnych rysach twarzy, zaduman� nad brzegiem jeziora pod nisko zwieszonymi ga��ziami drzewa. W za��czonym li�ciku napisa�, �e cacko pochodzi z Kataju i �e naby� je w krainie Baktrii na granicy z Indiami. Nie powiedzia� mi, �e podr�owa� do Baktrii. Fascynowa�y mnie te jego podr�e z ramienia Rzymu, dalekie wyprawy pe�ne niebezpiecze�stw. Wyobra�a�am sobie, jak w ka�dym odwiedzonym miejscu gromadzi drobne skarby, a potem wr�cza je damom poznanym w odleg�ych stronach. Ta my�l tak mnie wzburzy�a, �e mia�am ochot� roztrzaska� prezent. Och�on�am jednak i umie�ci�am go w gablocie z osobliwo�ciami, obok kamiennej bogini z Ajgyptos.

Nadesz�a jego kolej, �eby zaprosi� mnie na wieczerz� do Pa�acu Do��w oraz, tak mi si� wydawa�o, przespa� si� ze mn� w �o�u, do kt�rego ongi� do�owie zaci�gali swoje kochanice. Wszelako min�� tydzie�, za nim drugi, a zaproszenia nie by�o. Co k��ci�o si� z moj� ocen� Falkona jako cz�owieka z dobrymi manierami. Mo�e go jednak przecenia�am? B�d� co b�d�, by� Rzymianinem. Wykorzysta� mnie i zaj�� si� innymi przygodami, innymi podbojami.

I znowu si� pomyli�am.

Kiedy zniecierpliwienie po raz kolejny zas�oni�o mi oczy chmur� gniewu, a przez w�ciek�o�� z powodu tego, jak si� mn� niecnie pos�u�y�, przesta�am mie� o nim dobre zdanie, jakie wyrobi�am sobie w czasie jego pobytu w moich w�o�ciach, uda�am si� do mojego wuja Demetriusza z zapytaniem:

��Widzia�e� gdzie� ostatnio naszego prokonsula? Mo�e z�o�y�a go choroba?

��A c� to, Eudoksjo, czy�by� si� o niego martwi�a?

Spiorunowa�am go wzrokiem. Najpierw, przez wzgl�d na w�asny interes, popycha mnie w obj�cia Falkona, a teraz �mie szydzi�? Odpowiedzia�am ostro:

��Na zasadzie wdzi�czno�ci powinien mnie zaprosi� do swojego pa�acu, wujku. Oczywi�cie, nie przyjm� zaproszenia, teraz ju� nie. Ale niechaj si� dowie, �e mnie obrazi�.

��A ja mam mu o tym powiedzie�?

��Nic mu nie m�w! Ani s�owa!

Demetriusz u�miechn�� si� do mnie porozumiewawczo. Wiedzia�am, �e zachowa milczenie. Je�li upokorzy mnie w oczach Pompejusza Falkona, nic na tym nie zyska.

Mija�y dni. A� w ko�cu otrzyma�am wiadomo��, napisan� starann� grek�, jak wszystkie listy od niego. Pyta�, czy mo�e mnie odwiedzi�. W pierwszej chwili chcia�am odm�wi�, lecz nie odrzuca si� pr�b ze strony prokonsula. Zreszt�, zrozumia�am, �e pragn� si� z nim zobaczy�. O, jak bardzo tego pragn�am!

��Racz mi wybaczy�, pani, �em tak d�ugo zwleka�� rzek�.�� W ostatnich tygodniach wiele mia�em na g�owie.

��O tak, z pewno�ci�� odpar�am zgry�liwie.

Sp�on�� rumie�cem.

��Masz prawno si� gniewa�, Eudoksjo, jednak�e niezwyk�e zdarzenia wymaga�y mojej uwagi. Wiesz, �e w Rzymie zawrza�o? Cesarz przetasowa� rz�d. Dostojnicy zostali obaleni, inni nieoczekiwanie dost�pili zaszczyt�w.

��A jak to si� ma do ciebie?�� zapyta�am.�� Jeste� jednym z obalonych, czy mo�e obsypano ci� zaszczytami? Nie wiem, czy mi wolno o to pyta�.

��Jednym z zaszczyconych jest Gajusz Juliusz Flawillus.

Nic mi nie m�wi�o to imi�.

��Gajusz Juliusz Flawillus, pani, piastowa� stanowisko trzeciego flamena, obecnie jest pierwszym trybunem. Sama widzisz, �e wysoko zaszed�. Tak si� sk�ada, �e Gajusz Flawillus pochodzi z Tarraco, podobnie jak cesarz� i ja. Jest kuzynem mojego ojca. Pod jego skrzyd�ami robi�em karier�. Tym samym, o czym �wiadcz� go�cy biegaj�cy od tygodni mi�dzy Rzymem a Wenecj�, dzi�ki �asce nowego trybuna i mnie wywy�szono.

��Wywy�szono?�� b�kn�am.

��W rzeczy samej. Przenosz� mnie do Konstantynopola, gdzie b�d� nowym prokuratorem. To najwy�sza funkcja administracyjna w niegdysiejszym Cesarstwie Wschodnim.�� W jego oczach b�yska�y ogniki. Wtem jednak przygas�y. Pojawi� si� w nich smutek. Popatrzy� czule.�� Pani, wierz mi, przyj��em t� wiadomo�� z mieszanymi uczuciami, nie tylko radosnymi. To dla mnie wielkie wyr�nienie. A jednak, gdyby to ode mnie zale�a�o, nie spieszy�bym si� z opuszczeniem Wenecji. Zaledwie poznali�my si�, a ju�, co nape�nia mnie �alem, musimy si� rozsta�.

Uj�� moje d�onie. Wygl�da� tak, jakby si� mia� rozp�aka�. M�wi� chyba szczerze, a je�li nie, to zaiste by� �wietnym aktorem.

Ogarn�a mnie jaka� niemoc.

��Kiedy wyje�d�asz?�� zapyta�am.

��Za trzy dni, pani.

��Za trzy dni, powiadasz�

��Bardzo pracowite.

Przy�apa�am si� na my�li, �e przecie� mo�e mnie wzi�� ze sob� do Konstantynopola. Zapewne znajdzie si� dla mnie k�cik w ogromnym pa�acu bazyleus�w, gdzie wkr�tce zamieszka.

Ale to by�y tylko mrzonki. Rzymianin dochodz�cy tak szybko do najwy�szych godno�ci nie m�g� si� obci��a� �on� Bizantyjk�. Metres� Bizantyjk�, to pr�dzej. Jednak�e metresy ju� go nie obchodzi�y. Nadesz�a pora, �eby si� w�eni� w mo�n� rodzin� i wspi�� na nast�pny szczebel drabiny. Na stanowisku prokuratora w Konstantynopolu nie zagrzeje miejsca, tak samo jak kr�tko by� prokonsulem w Wenecji. Wnet skieruje swoje kroki z powrotem do Rzymu. Zostanie flamenem, trybunem, mo�e wielkim pontyfikiem. Niewykluczone, �e je�li nie powinie mu si� noga, kiedy� okrzykn� go cesarzem. Wtedy mo�e wezwie mnie do Rzymu, �eby od�wie�y� stare wspomnienia. Ale wcze�niej na pewno si� nie spotkamy.

��Mog� t� noc sp�dzi� z tob�?�� zapyta� z niespotykan� u niego nut� niepewno�ci, jakby bra� pod uwag�, �e mog� mu odm�wi�.

* * *

Oczywi�cie, nie odm�wi�am. By�oby to g�upie i szczeniackie. Poza tym, pragn�am go. Wiedzia�am, �e to ostatnia okazja.

Ta noc nale�a�a do wina i poezji, �miechu i �ez, uniesienia i wyczerpania.

Rankiem odszed�, zostawiaj�c mnie omotan� marnym, prowincjonalnym �yciem, podczas gdy jego celem by� Konstantynopol i chwa�a. Kiedy p�yn�� kana�em do morza, pod��a�a za nim d�uga procesja gondolier�w. Sz�y s�uchy, �e lada dzie� w Wenecji ma si� pojawi� nowy prokonsul.

Falkon da� mi jeden po�egnalny prezent: pi�knie oprawiony tom ze sztukami Ajschylosa, wykonany na prasie drukarskiej�� jednym z wynalazk�w, kt�rymi chlubi si� Rzym.

Pocz�tkowo by�am zniesmaczona tym, �e zamiast r�kopisu daje mi rzecz zrobion� na maszynie. Pr�dko jednak, jak si� to zdarza�o niejeden raz w czasie mojego zwi�zku z tym trudnym cz�owiekiem, zrewidowa�am swoje pogl�dy i zacz�am podziwia� to, co na pierwszy rzut oka wydawa�o si� tanie i wulgarne. Ksi��ka na sw�j spos�b by�a pi�kna. Nie do�� na tym: stanowi�a zapowied� nowych czas�w. Nieprzyjmowanie tego do wiadomo�ci, odwracanie si� plecami, by�oby g�upot�.

Tak wi�c dowiedzia�am si� z pierwszej r�ki o pot�dze Rzymu i s�abo�ci tego, co wcze�niej udawa�o wielko��. Nasz� pi�kn� Wenecj� traktowa� jak przystanek na szlaku. Konstantynopol z jego cesarskim przepychem potraktuje tak samo. Zaiste, po�yteczna lekcja. Otrzyma�am jasne pouczenie w kwestii Rzymu i Rzymian, wielce dla mnie bolesne, bo widz� teraz wyra�niej ni� kiedykolwiek, �e oni s� wszystkim, a my, cho� wykszta�ceni i obdarzeni dobrymi manierami, jeste�my niczym.

Nie docenia�am Kwintusa Pompejusza Falkona, podobnie jak nie docenia�am ca�ego narodu. Nikt z nas ich nie docenia� i dlatego zn�w rz�dz� �wiatem, a przynajmniej wi�ksz� jego cz�ci�. Gdy my �miejemy si�, k�aniamy i prosimy o �ask�.

Napisa� do mnie kilka list�w, co znaczy, �e wywar�am na nim du�e wra�enie. Wyra�a si� z t�sknot�, cho� bez wylewno�ci, o wsp�lnie sp�dzonych chwilach. Jednak�e ani s�owem nie wspomnia�, �e ch�tnie widzia�by mnie w Konstantynopolu.

Mimo to, kto wie, mo�e kt�rego� dnia tam pojad�? Zobaczymy. Zale�y, jaki b�dzie nowy prokonsul.