Rzek� Kwintus Cestiusz:
��Wczoraj cesarz zjad� na obiad ryb� z grzybami w posypce ze sproszkowanych pere�, do tego soczewic� z onyksem i rzep� z bursztynem. Ma �o��dek wo�u i m�zg pomyle�ca.
��A wi�c masz go za wariata?�� zapyta� Sulpicjusz Sylanus z szelmowskim b�yskiem w oczach.�� Ja nie. Uwa�am, �e jest swawolny.
��Swawolny, na pewno�� odpar� ponuro Cestiusz.�� Rzuca psom g�sie w�tr�bki. Sypia na �o�ach z litego srebra, na materacach wypchanych kr�licz� sier�ci� lub przepi�rczym puchem. Obija meble z�otog�owiem. Swawolny, dobre sobie.
��Na jego rozkaz w pa�acowym basenie znikaj� wiadra szafranu, nim raczy zamoczy� palec�� doda� Sylanus.
��Srebrne rondle.
��Wino zaprawione sokiem z mak�wek.
��Raz potrawy w odcieniach b��kitu, drugi raz zieleni, nast�pnie szkar�atu.
��Poprowadzi� rydwan zaprz�ony w cztery s�onie alej� przed Pa�acem Watyka�skim.
��Tydzie� wcze�niej przez cztery wielb��dy. Za tydzie� pewnie b�d� psy, a za dwa lwy.
��Szaleniec�� skonstatowa� Cestiusz.
��Po prostu swawolnik�� sprostowa� Sylanus.
Obaj gruchn�li �miechem, cho� kto jak kto, ale oni wiedzieli najlepiej, �e coraz �mielsze ekstrawagancje cesarza Demetriusza II nie daj� powod�w do weso�o�ci. Albowiem Cestiusz by� prefektem
Pierwszego dnia ka�dego miesi�ca skarbnicy zwyczajowo jedli razem obiad w jadalni dla oficjeli rz�dowych w biurowcu senatorskim za gmachem senatu. Tworzyli niezwyk�� par�: wiecznie osowia�y Kwintus Cestiusz by� gruby jak beka i mia� pulchn�, rumian� twarz, natomiast zawsze roze�miany Sulficjusz Sylanus by� niski, chudy, wymizerowany�� i�cie jak patyczek, kt�ry mo�na by �atwo schowa� w fa�dach przepastnej togi Cestiusza. Obiad za ka�dym razem wygl�da� tak samo: talerzyk jab�ek i surowych jarzyn dla Cestiusza, bogaty korow�d zup, owsianek, pieczonego mi�siwa i aromatycznych ser�w maczanych w miodzie dla szczup�ego Sylanusa. Cestiusz, od urodzenia oty�y, mimo �e nie przepada� za jedzeniem, nieraz si� zastanawia�, gdzie Sylanus mie�ci to wszystko, co jest w stanie poch�on�� za jednym razem.
��Dosta�em list od brata w Hispanii�� rzek� Sylanus bez odrywania wzroku od p�miska, rozprawiaj�c si� z pot�nym combrem dzika.�� Pisze, �e hrabia Walerian Apollinaris zako�czy� rekonkwist� i niebawem wr�ci do stolicy.
���wietnie�� skomentowa� pos�pnie Cestiusz.�� Zapowiada si� wielka uczta na cze�� zwyci�zcy. P�tora miliona sestercji wyrzuconych w b�oto. M�d�ki flaming�w, kie�bie w sosie z sycylijskich hiacynt�w, dziczyzna z ros�ego jelenia, upolowanego daleko na p�nocy, stuletnie wina, co tylko. Niepotrzebnie wykosztujemy si� na Apollinarisa, kt�ry zgani nasze marnotrawstwo i, niczym jeden z kamiennych ajgipskich bo�k�w, b�dzie siedzia� sztywno i tylko czasem co� skubnie. Ale tak czy inaczej, b�d� musia� sk�d� wytrzasn�� pieni�dze. A je�li nie ja, to ty.
��M�j brat pisze�� ci�gn�� Sylanus, jakby nie s�ysza� Cestiusza�� �e troskliwego hrabiego Waleriana Apollinarisa martwi brak pieni�dzy na wojsko, co niepotrzebnie utrudni�o mu rekonkwist�. Domaga si� rozmowy z jego wysoko�ci� o ci�ciach bud�etowych.
��Je�li ma do�� oleju w g�owie, zmieni zamiar.
��Czy kto�, cho�by sam cesarz, odwa�y si� tkn�� palcem hrabiego Apollinarisa, bohatera wojny zjednoczeniowej?
��Nie twierdz�, �e grozi mu niebezpiecze�stwo�� odpar� Cesjusz.�� Cesarz po prostu zlekcewa�y jego s�owa. Wszak nie tak dawno r�wnie troskliwy Larcjusz Torkwatus poruszy� ten temat w cesarskim pa�acu. Nie by�em tam, lecz s�ysza�em. Torkwatus, teraz cz�onek rz�du, z jeszcze wi�ksz� za�arto�ci� ni� Apollinaris pi�tnowa� rozrzutno�� cesarza. No i tak sobie rozmawiali: konsul wrzeszcza� i ujada�, cesarz �mia� si� do rozpuku.
��Nas te� zawsze got�w wy�mia�. W ca�ym rz�dzie jeste�my jedynymi urz�dnikami, kt�rzy martwi� si� nadmiernymi wydatkami. Nie licz�c Apollinarisa i Torkwatusa, rzecz jasna.
��Reszta to g�upcy, s�abeusze albo szale�cy tacy sami jak cesarz.
��My za� musimy posp�aca� wszystkie rachunki�� rzek� Sylanus.�� To my si� na co dzie� borykamy z ekscesami cesarza.
��To prawda.
��Czy cesarz zwolni� ze stanowiska Torkwatusa za to, �e ten na niego krzycza�?
��Ale� sk�d�e. Cesarz, jak zwykle, takich rzeczy nie bierze na powa�nie. Podobno kiedy Torkwatus opu�ci� pa�ac, Demetriusz w ge�cie przyja�ni podes�a� mu prezent: przepi�kn� nierz�dnic� Eumeni�, nagusie�k� i opr�szon� z�otym py�em. Wyprawi� j� w b�yszcz�cym klejnotami powozie, zaprz�onym w czarne arabskie rumaki, z kt�rych ka�dy kosztuje sto tysi�cy sestercji. M�wi�, �e kiedy Torkwatus j� zobaczy�, o ma�o nie dosta� zawa�u.
��W takim razie zacznij zbiera� pieni�dze na prezent dla Apollinarisa�� powiedzia� Sylanus.
W owym czasie hrabia Walerian Apollinaris przebywa� w oddalonym o setki mil wspania�ym hispa�skim mie�cie Tarraco, gdzie zatrzyma� si� na zako�czenie swojej piorunuj�cej wyprawy zbrojnej do zbuntowanych zachodnich prowincji imperium. Bra� je w ryzy jedn� po drugiej bez wystawiania na szwank swoich wojsk i nadmiernego rozlewu krwi. Najpierw by�a Sycylia, gdzie w roku 2563 dosz�o do pierwszych rozruch�w, potem Belgika i Galia, na ko�cu za� Hispania. Wsz�dzie pos�ugiwa� si� t� sam� strategi�: zjawia� si� na czele niewielkiego korpusu twardych, zaprawionych w bojach legionist�w, ��daj�c od miejscowych w�adz odnowienia przysi�gi pos�usze�stwa wobec cesarza, by po chwili, jako przyk�ad dla innych, uj�� i straci� na oczach gawiedzi o�miu lub dziesi�ciu prowodyr�w zamieszek. Chodzi�o o to, by przypomnie� prowincjuszom, �e Rzym jest wci�� Rzymem�� �e armia imperium uderza tak samo skutecznie i bezlito�nie, jak za czas�w Trajana, Hadriana i Marka Aureliusza przed siedemnastoma wiekami i �e on, hrabia Walerian Apollinaris, jest uosobieniem wszelkich cn�t staro�ytnych Rzymian, kt�re uczyni�y z imperium budowl� wieczn�, maj�c� sw�j fundament na ca�ym �wiecie.
Odni�s� sukces. Dzi�ki szybkim, bezlitosnym ciosom Apollinaris po�o�y� kres�� mia� nadziej�, �e na zawsze�� powolnym, lecz sta�ym tendencjom od�rodkowym, kt�re os�abia�y imperium od niespe�na stu lat, w epoce beztroskiej i niepohamowanej rozrzutno�ci, nazywanej ju� drug� dekadencj�.
Piastuj�c sw�j urz�d konsula po raz czwarty z rz�du, szykowa� si� do powrotu do Rzymu i odej�cia od publicznego �ycia. W�adza dla samej w�adzy nigdy go nie poci�ga�a, tak samo jak bogactwa i luksusy. Poniewa� urodzi� si� w dobrobycie, nie uwa�a� go za co� nadzwyczajnego. W�adz� dano mu naturaln� kolej� rzeczy, kiedy sta� si� pe�noletnim m�czyzn�; a poniewa� nigdy o ni� nie zabiega�, nigdy jej nie nadu�ywa�. Co si� za� tyczy kosztownych luksus�w, to zostawia� je tym, kt�rzy ich po��dali, jak na przyk�ad temu beznadziejnemu idiocie, cesarzowi Demetriuszowi II.
Z Demetriuszem, oczywi�cie, by�y wieczne problemy. Najbardziej stukni�ty cesarz z rodu znanego z wariactw zasiada� na tronie od przesz�o dwudziestu lat, daj�c popis szale�stwa, nic wi�c dziwnego, �e imperium rozsypywa�o si�, jakby je rozrywa�a si�a od�rodkowa. Od ca�kowitego upadku chroni�y je tylko niestrudzone, pozakulisowe wysi�ki ma�ej grupy wiernych, zdyscyplinowanych ludzi, takich jak Apollinaris i Marek Larcjusz Tarkwatus, jego konsularny odpowiednik w Rzymie.
Od prawie stu lat w odleg�ych prowincjach narasta� zam�t. Cz�ciowo by� za to odpowiedzialny mocarstwowy charakter cesarstwa�� za du�ego, �eby mo�na nim by�o kierowa� z jednego o�rodka w�adzy. Wiedziano o tym od zarania czas�w imperialnych, dlatego nikt nie podj�� pr�by wcielenia do rzymskiej administracji Indii i ziem le��cych jeszcze dalej. Nie sprawdzi� si� system oparty na jednej stolicy, tote� za�o�ono Konstantynopol na wschodzie i nast�pi� podzia� imperium.
P�niej jednak�� po tym jak Saturninus, inny szalony cesarz, poprzez skazan� na pora�k� pr�b� podboju Nowego �wiata doprowadzi� Cesarstwo Zachodnie na skraj upadku, spychaj�c je na mielizny mrocznej epoki, nazwanej p�niej wielk� dekadencj��� Cesarstwo Wschodnie wykorzysta�o s�abo�� Zachodu i rozszerzy�o swoje panowanie. Cieszy�o si� pe�ni� w�adzy przez dwa wieki, dop�ki niezwyci�ony Flawiusz Romulus nie przywr�ci� niepodleg�o�ci Cesarstwu Zachodniemu. A�eby Wsch�d nigdy wi�cej nie pokaza� rog�w, Flawiusz Romulus pozbawi� Konstantynopol praw miasta sto�ecznego i zjednoczy� rozdzielone tysi�c lat wcze�niej po��wki imperium.
Aczkolwiek Flawiusz Romulus potrafi� samodzielnie rz�dzi� tak olbrzymim terytorium, to jednak rzadko kt�remu z jego nast�pc�w udawa�a si� ta sztuka. Nie min�o sto lat od jego �mierci, a tron przypad� Demetriuszowi z Windonissy, zamo�nemu prowincjonalnemu patrycjuszowi, w kt�rego rodzinie zaobserwowano dziedziczn� sk�onno�� do szale�stwa. Zar�wno Walens Akwila, jego syn, jak i Mariusz Antoninus, wnuk, byli nadzwyczaj ekscentrycznymi cesarzami. Lodowikus, syn Mariusza, by� do�� zr�wnowa�ony, lecz beztrosko przekaza� rz�dy swojemu synowi, obecnemu cesarzowi Demetriuszowi, kt�ry migiem u�wiadomi� obywatelom Rzymu, �e s� poddanymi drugiego Kaliguli, Kommodusa czy Karakalli.
Demetriusz II przynajmniej nie mia� morderczych zap�d�w, jak trzej wy�ej wymienieni. Wszak�e jego rz�dy, ju� teraz d�u�sze od ich rz�d�w, charakteryzowa�y si� podobnym szale�stwem inspiracji. Chocia� w przeciwie�stwie do Kaliguli nie og�osi� si� bogiem ani nie mianowa� senatorem konia, wydawa� bankiety, na kt�rych jednorazowo zarzynano sze��set strusi, a tak�e rozkazywa� zatapia� wy�adowane towarem statki handlowe w porcie w Ostii dla podkre�lenia dobrobytu w imperium. W przeciwie�stwie do Kommodusa nie zabawia� si�, udaj�c chirurga, operowaniem chorych nieszcz�nik�w, lecz bywa�o, �e w pokojach go�cinnych spuszcza� ze smyczy oswojone lwy i pantery, aby nastraszy� �pi�cych przyjaci�. W przeciwie�stwie do Karakalli nie kaza� zabi� brata i innych cz�onk�w rodziny, za to organizowa� loterie, w kt�rych po wp�aceniu zb�jeckiego wpisowego musieli uczestniczy� wszyscy dworzanie, �eby wygra� b�d� to dziesi�� funt�w z�ota, b�d� dziesi�� zdech�ych ps�w lub kosz zgni�ej kapusty.
Za czas�w niefrasobliwego Walensa Akwili i przyg�upiego Mariusza Antoninusa odleg�e prowincje, takie jak Syria i Persja, zacz�y traktowa� z coraz wi�kszym lekcewa�eniem uchwa�y rz�du centralnego. Samo to nie budzi�o obaw w Rzymie, jak d�ugo dociera�y do stolicy egzotyczne towary wysy�ane z tych kraj�w. A� raptem za panowania Lodowikusa dwie prowincje, Dalmacja i Panonia, blisko samego serca imperium, spr�bowa�y si� wyrwa� z uwi�zi i trzeba je by�o si�� uspokaja�. A zaraz po doj�ciu do w�adzy Demetriusza II mieszka�cy Sycylii, od zawsze uznawani za malkontent�w, przestali p�aci� podatki cesarskim poborcom. Poniewa� Demetriusz nic nie robi�, bunt ogarn�� Belgik�, Gali� i Hispani�. I zaraz og�aszano deklaracje niepodleg�o�ci. Oczywi�cie, tego ju� nie m�g� tolerowa� nawet Demetriusz.
Konsulem by� w�wczas Apollinaris, wybrany na trzeci� kadencj�, dziel�cy konsulat z niezdarnym opojem Duiliuszem Eurupianusem. Od czas�w Maksymiliana Wielkiego, je�li nie d�u�ej, stanowisko konsula w gruncie rzeczy niewiele znaczy�o, mia�o raczej honorowy charakter w odr�nieniu od praktycznie nieograniczonych uprawnie� konsul�w w staro�ytnych czasach Republiki. Jak wyrazi� si� ongi� Epiktetus, pod rz�dami cesarzy konsulat, pozbawiony wi�kszo�ci swoich prerogatyw, upad� do roli urz�du maj�cego przywilej sponsorowania igrzysk w Cyrku i wydawania darmowych obiad�w dla fa�szywych pochlebc�w.
Kryzys wisia� w powietrzu. Sytuacja wymaga�a stanowczych dzia�a�. Apollinaris zrzek� si� urz�du konsula i wezwa� do rezygnacji tak�e Eurupianusa, daj�c mu do zrozumienia, �e je�li odm�wi, mo�e si� to niekorzystnie odbi� na jego zdrowiu. Nast�pnie przekona� cesarza, kt�rego akurat poch�ania�o bez reszty kolekcjonowanie jadowitych w�y z najdalszych rubie�y imperium, �eby ten mianowa� go na powr�t konsulem wsp�lnie z r�wnie krewkim obywatelem Larcjuszem Torkwatusem. Mocno naciskany przez Apollinarisa, cesarz zgodzi� si� udzieli� jednemu i drugiemu wyj�tkowych uprawnie�, dalece wykraczaj�cych poza uprawnienia konsul�w z ostatnich stu lat. Ponadto obaj mieli pe�ni� to stanowisko bezterminowo�� w odr�nieniu od innych, kt�rych po roku s�u�by odwo�ywa� kapry�ny cesarz. Torkwatus mia� nawo�ywa� o zdrowy rozs�dek na ojczystych ziemiach. Apollinaris, do�wiadczony wojak, mia� przemaszerowa� przez zbuntowane prowincje i narzuci� im dyscyplin�.
I powiod�o mu si�. Pakowa� walizy w Tarraco, got�w do powrotu.
Tyberiusz Charakos, adiutant o drobnej budowie cia�a i zw�onych oczach, Grek pochodz�cy z Jonii, kt�ry wiele lat s�u�y� u jego boku, wszed� do komnaty i oznajmi�:
��Listy z Rzymu, panie, od konsula Larcjusza Torkwatusa. Przyby� te� ksi��� Laureolus. Czeka przed domem.
��Wprowad��� odpar� Apollinaris, wzi�wszy pismo od Charakosa.
Z�ama� piecz�� i przebieg� wzrokiem zawarto�� listu. Zaprzyja�niony z nim drugi konsul pisa� ze zwyk�� sobie zwi�z�o�ci�: �Gdy opowiadam cesarzowi o twoich sukcesach na polu bitwy, reaguje, jak to on, niczym dziecko. Tu, w Rzymie, sprawy maj� si� coraz gorzej i gorzej. Je�li nie ograniczy szastania pieni�dzmi, to niebawem ogo�oci skarbiec z ostatniego denara. Zamierzam uciec si� do surowych �rodk�w�. A pod spodem podpis, zamaszysty gryzmo� niewiele mniejszy od samego tekstu:
Apollinaris uni�s� wzrok i dostrzeg� obecno�� ksi�cia Laureolusa.
��Z�e wie�ci, panie?�� zapyta� ksi���.
��Irytuj�ce.�� Apollinaris nie pr�bowa� nawet ukrywa� wrz�cego w nim gniewu.�� List od Torkwatusa. Cesarz doszcz�tnie opr�nia skarbiec. Ciekaw jestem, ile zap�aci� za g�r� �niegu, kt�r� kaza� sobie usypa� w ogrodzie zesz�ego lata. Albo za tunik� ze z�otych p�ytek, wysadzan� diamentami i per�ami. Jaki� to nowy bibelocik teraz kupi? A� strach my�le�.
��Ach, cesarz�� rzek� cicho Laureolus. Przez chwil� w k�ciku ust m�odzie�ca b��ka� si� szyderczy u�mieszek.�� Nasz cesarz.�� Nic doda�, nic uj��.
Apollinaris bardzo polubi� ksi�cia. Og�lnie do siebie pasowali, obaj niscy i dobrze zbudowani, cho� na tym podobie�stwa si� ko�czy�y. Apollinaris mia� �niad�, niemal ciemn� karnacj�, do tego szeroki garbaty nos, pe�ne usta i czarne jak w�giel oczy, g��boko osadzone pod g�stymi, krzaczastymi brwiami. Tymczasem Laureolus by� blady, obdarzony ch�odem arystokratycznych rys�w twarzy: d�ugiego, wysoko sklepionego nosa, w�skich warg i lodowatych oczu w najciemniejszym odcieniu b��kitu. Korzenie staro�ytnego, mo�nego rodu, z kt�rego pochodzi�, jedn� z odn�g si�ga�y do cesarza Publiusza Klemensa, rz�dz�cego imperium mniej wi�cej sto lat przed bizantyjskim podbojem Cesarstwa Zachodniego. Zra�ony rozrzutnym �yciem Demetriusza II, przed pi�cioma laty przeprowadzi� si� do swojej rodzinnej posiad�o�ci na wsi, gdzie z upodobaniem studiowa� histori� i literatur� dawnych Rzymian. Tak oto pozna� go Apollinaris, kt�ry posiada� dom w okolicy i podziela� antykwaryczne zainteresowania ksi�cia. Pr�dko zauwa�y�, �e podobnie jak on�� oraz Larcjusz Torkwatus i dos�ownie nikt wi�cej w dzisiejszym Rzymie�� dziesi�� lat m�odszy Laureolus t�skni za surowo�ci� zasad moralnych, obowi�zuj�cych w niegdysiejszej Republice Rzymskiej.
Kiedy Apollinaris zaanga�owa� si� w wojnie zjednoczeniowej, ustanowi� ksi�cia swoim zast�pc�. Posy�a� go na przemian do wszystkich spacyfikowanych prowincji, dbaj�c o to, �eby proces przywracania cesarskiego zwierzchnictwa przebiega� bez zak��ce�. Ostatnio Laureolus wizytowa� p�nocn� Gali�, gdzie dosz�o do zamieszek w mie�cie Bononii, po�o�onym nad kana�em dziel�cym Gali� i Brytani�. L�kaj�c si�, �e rozruchy przenios� si� na drugie wybrze�e, do jeszcze nie ogarni�tej buntem prowincji, brutalnie przywr�ci� porz�dek. Skoro wi�c nareszcie zlikwidowano �r�d�a oporu wobec cesarskiej w�adzy, przyby� do Tarraco, �eby zda� spraw� z sytuacji w prowincjach.
Apollinaris niedbale przewertowa� raport i od�o�y� go na bok.
��Widz�, �e wszystko w porz�dku. Czyli mog� ju� st�d wyjecha�.
��Po powrocie do stolicy, panie, spr�bujesz nieco poskromi� Demetriusza?
��Ja?! Zwariowa�e�? Nie b�d� ryzykowa�, t�umacz�c cesarzowi, co mo�e, a czego nie. Ci, kt�rzy pr�buj�, marnie ko�cz�, jak uczy historia. Poczytaj sobie Swetoniusza, Tacyta i Ammianusa Marcellinusa. O nie, ja wracam na wie�. Cztery kadencje konsula wystarcz� mi w zupe�no�ci. Tak czy owak, Marek Larcjusz odpowiada za wszystkie sprawy w Urbs Romie.�� Postuka� w list od Torkwatusa.�� M�wi, �e podejmie surowe �rodki w celu zapanowania nad sytuacj�. B�d� mu wdzi�czny, je�li tego dokona.
��Uda mu si� w pojedynk�?�� zapyta� Laureolus.
��Nie, raczej nie.�� Spojrza� bystro na ksi�cia.�� Chcia�by� zosta� konsulem?
��Ja, panie?�� Laureolus otworzy� szeroko oczy, zdumiony.
��Ty, a jak�e.�� Zaraz jednak Apollinaris pokr�ci� g�ow�.�� Nie, to z�y pomys�. Demetriusz nigdy si� na to nie zgodzi. W twoich �y�ach p�ynie kr�lewska krew. Wystraszy si�, �e to wst�p do jego obalenia.�� I doda� z u�miechem:�� C�, tak sobie tylko pomy�la�em. Ty i Torkwatus wsp�lnymi si�ami mogliby�cie do tego doprowadzi�. Ale je�li ci �ycie mi�e, b�dziesz unika� stolicy. Wr�� do swojego maj�tku. Spotkamy si� raz na tydzie�, zjemy smaczny obiad i porozmawiamy o staro�ytnych dziejach, a ba�aganem w Rzymie niech si� martwi Torkwatus. A zatem? Od pi�ciu lat tyramy na obczy�nie. Nie uwa�asz, �e nale�y nam si� odpoczynek?
W swoim obitym boazeri� gabinecie na najwy�szym pi�trze dziewi�ciopi�trowego gmachu konsulatu na wschodnim kra�cu Forum konsul Larcjusz Torkwatus uk�ada� i przek�ada� stosy dokument�w, wyr�wnuj�c ich brzegi z pieczo�owito�ci�, o jak� trudno by�oby pos�dzi� tego zwalistego cz�owieka. Nagle przeszy� wzrokiem dw�ch prefekt�w, odpowiadaj�cych za finanse Cesarstwa, kt�rzy przed godzin� dostarczyli wykazy i siedzieli przed nim z niepokojem.
��Je�li wyczyta�em z tego, co nale�a�o wyczyta�, a s�dz�, �e tak, to w administracji rz�dowej nie ma ani jednego wydzia�u, kt�ry w zesz�ym roku fiskalnym przekroczy� sw�j bud�et w jakim� rozs�dnym stopniu. Mam racj�, Sylanusie?
Prefekt finans�w publicznych pokiwa� g�ow� ze smutkiem. Jego s�ynna niepohamowana weso�o�� znikn�a gdzie� bez �ladu.
��Tak, konsulu.
��A ty, Cestiuszu�� ci�gn�� Torkwatus, obracaj�c spojrzenie na prefekta finans�w cesarskich�� powiadasz, �e wydatki cesarza w zesz�ym roku przekroczy�y kwot� jego prywatnych funduszy o trzydzie�ci jeden milion�w sestercji, wi�c �eby zlikwidowa� deficyt, po�yczy�e� pieni�dze od Sylanusa?
��Tak, panie�� odpowiedzia� cienkim g�osikiem pot�ny, brzuchaty Cestiusz.
��Jak mog�e�!? Gdzie twoje poczucie odpowiedzialno�ci przed krajem, senatem, w�asnym sumieniem? Cesarz wyrzuca w b�oto trzydzie�ci jeden milion�w sestercji ponad to, co ju� mu dano do wyrzucenia w b�oto, a s� to sumy ogromne, a ty po prostu wyci�gasz �ap� po fundusze, kt�re s� przeznaczone na napraw� most�w, wywalanie gnoju ze stajen i �o�d dla �o�nierzy Apollinarisa? Pytam raz jeszcze: jak mog�e�?
W oczach Cestiusza zaja�nia� p�omyk sprzeciwu.
��Chyba lepiej spyta�, czy mia�em jakie� wyj�cie. Chcia�by�, konsulu, �ebym powiedzia� prosto w oczy cesarzowi, �e za du�o wydaje? Szybko by znalaz� nowego prefekta finans�w cesarskich. Tylko �e ja bym nie znalaz� drugiej g�owy!
Torkwatus prychn�� pogardliwie.
��A co z odpowiedzialno�ci�, Cestiuszu, co z odpowiedzialno�ci�? Nawet gdyby mia� ci� skr�ci� o g�ow�, powiniene� powstrzymywa� go od rozrzutno�ci. Od czego jest prefekt finans�w cesarskich, je�eli nie od tego? A ty, Sylanusie! Jakim prawem przychyli�e� si� do pro�by Cestiusza i da�e� mu te miliony? Nikt od ciebie nie wymaga� naprzykrzania si� cesarzowi, mia�e� po prostu odm�wi� Cestiuszowi. Ale nie odm�wi�e�. Czy ratowanie sk�ry przyjaciela jest dla ciebie wa�niejsze ni� finansowa stabilno�� imperium? Przysi�ga�e� sta� na jej stra�y.
Sylanus milcza�, zawstydzony.
��Mam za��da�, by�cie z�o�yli urz�d?�� zapyta� po chwili Torkwatus.
��Zrezygnuj� w ka�dej chwili�� odrzek� Cestiusz.
��I ja, panie�� doda� Sylanus.
��Dobrze, tylko kto mia�by was zast�pi�? Jeste�cie jedynymi warto�ciowymi lud�mi w ca�ym rz�dzie, mimo �e �aden z was nie jest wart zbyt wiele. Ale przynajmniej uczciwie prowadzicie rachunki. Uczciwie, nieprawda�? Deficyt nie jest wy�szy ni� to, co przedstawiaj� liczby?
��Obliczenia s� prawid�owe, panie�� odpowiedzia� szorstko Sylanus.
��W takim razie dzi�kuj� bogom, �e nie karz� nas z ca�� surowo�ci�. Zatrzymacie swoje posady, jednak�e od dzisiaj wymagam od was innego rodzaju sprawozda�. Chc� zna� nazwiska rozrzutnik�w. Lista ma by� szczeg�owa: kierownicy wydzia��w, osoby zach�caj�ce cesarza do szale�stw, osoby wystawiaj�ce rachunki, kt�re wy tak ochoczo sp�acacie. I nie tylko naczelnicy wydzia��w, lecz ludzie na wszystkich szczeblach kierowniczych, kt�rzy zamiast sprzeciwi� si� wydatkom, jawnie wyra�aj� swoje poparcie.
Prefekci wpatrywali si� w niego z przera�eniem.
��Nazwiska, panie?�� odezwa� si� Cestiusz.�� Ich wszystkich?
��Tak, nazwiska.
���eby otrzymali reprymend�?
���eby zostali zwolnieni ze stanowiska. Ca�a zgraja musi odej��, na pocz�tek najgorsi, lecz tych ma�ych r�wnie� dorwiemy. Skoro nie mo�na kontrolowa� cesarza, b�dziemy kontrolowa� tych, co mu s�u��. Jutro po po�udniu czekam na pierwsz� list�.�� Machni�ciem r�ki wyprosi� ich z gabinetu.�� Najlepiej jutro rano�� rzuci�, nim min�li pr�g.
Zamiast jednak czeka� do rana, zacz�� uk�ada� w�asn� list�. Wiedzia�, kto b�dzie pierwsz� ofiar� czystki: cesarska �wita zamieszkuj�ca pa�ac, sfora przymilnych darmozjad�w, paso�yt�w i pijawek, kt�re nie odst�powa�y w�adcy w dzie� i noc, popycha�y niefrasobliwego Demetriusza ku nowym pu�apom groteskowego marnotrawstwa i nape�nia�y sobie kabzy sztukami z�ota, kt�re sypa�y si� na lewo i prawo.
Wi�kszo�� imion zna�. Urz�dnicy z
Zaraz, zaraz, Drakon umar� ze dwa lata temu, zapewne ze wstydu nad swoimi chybionymi projektami, bo przecie� da� si� zapami�ta� jako cz�owiek z gruntu honorowy. List� zaludnia�y coraz to nowe nazwiska. W ci�gu godziny nazbiera�o si� ich ze sze��dziesi�t. Nie�le na pocz�tek. Narasta� w nim gniew, gdy rozmy�la� o ich przewinieniach. Gniew zmrozi� jego serce, i tak z natury ch�odne.
Po dwudziestu latach, ju� i tak z op�nieniem, nadesz�a wreszcie pora po�o�y� kres krety�skiej rozrzutno�ci Demetriusza, zanim doprowadzi imperium do ruiny. Nie bacz�c na ryzyko, Torkwatus postanowi� podci�� skrzyd�a cesarzowi. Z krwi� przodk�w odziedziczy� bowiem wierno�� Cesarstwu. Pewien Torkwatus by� konsulem na dworze Marka Aureliusza, drugi za panowania Dioklecjana, potem ziemia widzia�a jeszcze wiele wybitnych postaci z tego rodu. I oto nast�pny, na miar� nowych czas�w, konsul Marek Larcjusz Torkwatus, chlubna latoro�l rodu. Przodkowie przemawiali do niego z kart historii. Wiedzia�, �e ze wzgl�du na nich musi ratowa� Rzym.
Ten Rzym, pomy�la�, to imperium, kt�remu po�wi�cili�my tyle stara�, tak du�� cz�� �ycia w ci�gu ostatnich dw�ch tysi�cy lat�
Przez chwil� �udzi� si� nadziej�, �e najlepiej b�dzie wytypowa� pi�ciu czy sze�ciu zausznik�w cesarza i jednego po drugim wysadzi� z siod�a, tak �eby Demetriusz nie zauwa�y�, co si� �wi�ci. Szybko si� jednak zorientowa�, �e to niew�a�ciwa taktyka. Nale�a�oby raczej sp�dzi� wszystkich do kupy i bez ceregieli rozprawi� si� z nimi�� podobnie jak Apollinaris przywraca� �ad w prowincjach. Z pa�acu do lochu i sprawa za�atwiona. Ot� to, t�dy droga.
Ju� sobie wyobra�a� rozmow� z cesarzem.
�Gdzie moi kochani przyjaciele? Gdzie Stacjusz? Gdzie Hilarion? Co si� sta�o z Klaudiuszem Neronem?�.
�Wszystkich aresztowali�my, najja�niejszy panie, pod zarzutem zbrodni stanu. Stoj�c na kraw�dzi, nie mo�emy d�u�ej pozwala� im knu� w pa�acu�.
�Ale� m�j medyk! I m�j szewc!�
�Stanowi� zagro�enie dla dobra narodu, Cezarze. �miertelne zagro�enie. Moi szpiedzy mieszaj� si� z ludem w ober�ach i m�wi si� tam o rewolucji. M�wi si�, �e ulice, mosty i budynki publiczne popadaj� w zaniedbanie, �e nie ma pieni�dzy na pomoc dla ludzi, �e lada dzie� wybuchnie wojna w przygranicznych prowincjach� i �e trzeba odsun�� od w�adzy cesarza, zanim sprawy przybior� gorszy obr�t�.
�Odsun�� od w�adzy cesarza? Mnie!?�.
�Lud t�skni za Republik��.
Demetriusz wybuchnie �miechem.
�Republika! Ludzie t�skni� za ni� od osiemnastu wiek�w! M�wili o niej ju� w czasach Augusta, dziesi�� minut po jej obaleniu. To pr�ne gadanie. Wiedz�, �e cesarz jest ojcem kraju, umi�owanym kr�lem, osob� stoj�c� na stra�y..�.
�Nie, najja�niejszy panie, dzi� to ju� nie przelewki�.
W tym momencie Torkwatus odmaluje Demetriuszowi barwny, przera�aj�cy obraz skutk�w rewolucji, nie szcz�dz�c dramatyzmu: barykady na ulicach, polowanie na senator�w, zabijanie ich w ��ku, a przede wszystkich masakra rodziny panuj�cej, potoki krwi, grabie�e w cesarskich muzeach, po�ary w pa�acach i budynkach rz�dowych, bezczeszczenie �wi�ty�. Cesarz Demetriusz II August Cezar ukrzy�owany na Forum. Gorzej: powieszony na krzy�u g�ow� w d�; kona w agonii, gdy t�um szydz�cych miota kamienie, a mo�e i w��cznie�
O, tak. Wystarczy chwila, by Demetriusz przykucn�� i skuli� si� ze strachu na swoich z�otych sanda�ach, mocz�c purpurowe odzienie. Ucieknie do pa�acu, gdzie schowa si� w�r�d swoich zabawek, na�o�nic i oswojonych lw�w i tygrys�w. Tymczasem b�d� toczy� si� procesy, z�oczy�cy szybko zostan� uznani za winnych szachrajstw i nadu�y�, a nast�pnie zes�ani do odleg�ych zak�tk�w imperium�
Zes�ani?
Zsy�ka mo�e by� zbyt ryzykowna, pomy�la�. Zes�ani czasem wracaj� do domu, szukaj� zemsty�
M�drzej b�dzie zastosowa� �rodek pewniejszy ni� zes�anie.
Rylec pracowa� �wawo, lista si� wyd�u�a�a. Apollinaris b�dzie z niego dumny. B�dzie przytacza� przyk�ady z dziej�w, wymieniaj�c dobrodziejstwa rz�d�w republika�skich, podczas kt�rych niez�omni stoicy, tacy jak Katon Starszy, Marek Furiusz Kamillus czy Emiliusz Paulus, dawali narodowi przyk�ady wyrzecze� i zdyscyplinowania. �Imperium pilnie potrzebuje samooczyszczenia��� mawia� Apollinaris. Torkwatus s�ysza� te s�owa tysi�c razy. �wi�ta racja. Kiedy hrabia powr�ci z Galii b�d� Luzytanii, gdziekolwiek przebywa, zobaczy, �e pilnie potrzebne samooczyszczenie ju� si� dokonuje.
Utwierdza� si� w przekonaniu, �e wszyscy musz� zgin��: paso�yty �eruj�ce na cesarzu, robactwo tocz�ce Cesarstwo.
Apollinaris u�wiadomi� sobie, �e co� dziwnego dzieje si� w Rzymie, ju� w pierwszych minutach po zej�ciu ze statku kupieckiego, kt�rym p�yn�� z Tarraco do portu w Ostii. Zamiast swojskiego rytua�u, czyli urz�dnik�w portowych wchodz�cych na pok�ad, by po przyj�ciu �ap�wki za��da� standardowej kwoty nale�nego c�a, nast�pi�o przeszukanie �adowni. Sze�ciu ludzi w czarnoz�otych uniformach przedstawicieli cesarskiego skarbca przetrz�sn�o statek, spisuj�c punkt po punkcie ca�y fracht.
Teoretycznie, ca�y towar wysy�any do Italii z przeznaczeniem na sprzeda� podlega� ocleniu. W rzeczywisto�ci inspektorzy celni, kt�rzy dostali prac� po wr�czeniu s�onej �ap�wki w dziale kadrowym swojego urz�du, zgarniali dla siebie wi�kszo�� nale�no�ci, przez co do cesarskiego skarbca trafia� drobny u�amek tego, co powinno. Wszyscy o tym wiedzieli, lecz nikt si� nie przejmowa�. Apollinarisowi te� nie podoba� si� ten uk�ad, nawet je�li nie rozumia�, dlaczego pobiera si� op�at� od przewozu towaru z jednej cz�ci imperium do drugiej. Jednak�e przekupno�� urz�dnik�w portowych by�a jedn� z setek bol�czek ustroju cesarskiego, wymagaj�cych okre�lonych �rodk�w zaradczych, a poza tym sprawami kupc�w i przewo�nik�w nigdy szczeg�lnie nie zaprz�ta� sobie g�owy.
Nowe dzia�ania powodowa�y jednak op�nienie. Po pewnym czasie wezwa� kapitana statku, jowialnego czarnobrodego Kartagi�czyka, �eby zapyta�, co si� dzieje. Kapitan, blady ze strachu i upokorzenia, niczego nie by� pewien. Nowe procedury, o�wiadczy�. Trz�sienie ziemi w wydziale celnym. Tylko tyle wiedzia�.
Zrazu Apollinaris przypuszcza�, �e ma to zwi�zek z niedoborami w skarbcu, o kt�rych pisa� Torkwatus. Cesarz, kt�remu dokucza� brak got�wki, by� mo�e nakaza� urz�dnikom zwi�kszy� dochody skarbowe. Jednak�e ta my�l by�a absurdalna: swoim zachowaniem Demetriusz zawsze udowadnia�, �e nie zdaje sobie sprawy z zale�no�ci mi�dzy dochodami pa�stwa a wydatkami cesarza. Apollinaris doszed� do wniosku, �e zaczynaj� skutkowa� dzia�ania Torkwatusa, owe �surowe �rodki�, konieczne do przywr�cenia porz�dku.
Z Ostii uda� si� wprost do swojej podmiejskiej willi przy Via Flaminia, po�o�onej zaraz na p�noc od mur�w miasta. W ci�gu pi�ciu lat opiekowa� si� ni� jego m�odszy brat Romulus Klaudiusz Apollinaris. Po powrocie stwierdzi� z zadowoleniem, �e Romulus Klaudiusz, mimo �e sam wi�kszo�� czasu sp�dza� poza Rzymem, a obecnie mieszka� w Umbrii, zachowa� dom w bardzo dobrym stanie, gotowy na powr�t w�a�ciciela.
Droga do domu wiod�a przez samo serce miasta. Mi�o by�o wr�ci� do Rzymu, ponownie ujrze� staro�ytne budowle, na ka�dej ulicy pami�tki z dw�ch tysi�cy lat, marmurowe mury �wi�ty� i gmach�w rz�dowych, czasem datuj�cych si� na epok� Augusta i Tyberiusza, nadwer�one up�ywem czasu pomimo cz�stych remont�w. A tak�e �redniowieczne budynki, solidne i troch� przyci�kie; ozdobne fasady migota�y w gor�cym blasku s�o�ca. A dalej nowsze budynki z czas�w Dekadencji: udziwnione gzymsy, niebotyczne �uki, gdzieniegdzie za� wypuszczone znienacka w pust� przestrze� skrzyd�a, jakby nale�a�y do olbrzymich �uk�w, szykuj�cych si� do lotu. Jak�e go cieszy�y te widoki! Nawet upa� sprawia� mu przyjemno��. By� w�a�nie miesi�c julius, parny i gor�cy�� okres, w kt�rym opada� poziom wody w rzece, m�tnej i zag�szczonej ��tym mu�em. Miasto dr�a�o w szponach upa�u. Z oddali dolecia� grom: g�uchy �oskot b�yskawicy, cho� nie by�o deszczu, z�owieszczy grzmot roztargnionych bog�w. W powietrzu unosi� si� md�y fetor. W ci�gu pi�ciu lat sp�dzonych w mniejszych miastach zachodnich prowincji zd��y� zapomnie�, jak stolica �mierdzi latem. Rzym by� najwspanialszym miastem, jakie kiedykolwiek istnia�o lub mia�o istnie�, lecz o tej porze roku nale�a�o si� pogodzi� z jego smrodem, wyziewem miliona mieszka�c�w�� wyrzuconej gnij�cej �ywno�ci, �mieci, potu tysi�cy cia�. Mia� wra�liwe zmys�y. Nie znosi� upa�u, brudu, przykrych zapach�w. A jednak� a jednak to w�a�nie by� Rzym, miasto nie maj�ce sobie r�wnych!
Po przybyciu do willi wys�a� list do Torkwatusa, powiadamiaj�c go o swoim powrocie i ch�ci natychmiastowego spotkania. Wnet zjawi� si� pos�aniec z zaproszeniem na wieczerz� w domu Torkwatusa.
W�tpliwa przyjemno��. Apollinaris, mimo zainteresowania stoick� etyk� republika�skiego Rzymu, by� �wiat�ym i post�powym cz�owiekiem, kt�ry gustuje w dobrych trunkach i wyszukanych potrawach. Drugi konsul by� natomiast skrojony wedle zupe�nie innej miary�� niczym dawny Rzymianin, mia� w pogardzie wygody i dostatki. �w bezbarwny typ o zgorzknia�ym sercu nie interesowa� si� kuchni�, winami, literatur� czy filozofi�, poniewa� rado�� sprawia�y mu�� jak podejrzewa� Apollinaris�� jedynie �owy na dziki w zasypanych �niegiem kniejach w p�nocnych prowincjach.
Tym razem jednak st� nakryto dla cz�owieka o wysmakowanym podniebieniu. W�r�d rozlicznych win i sorbet�w kr�lowa�o wspania�e danie g��wne: mocno przyprawiona dziczyzna. Brakowa�o rozrywek (na tego rodzaju spotkaniu obecno�� tancerek i muzykant�w by�aby niewskazana), a do posi�ku zasiedli tylko oni dwaj. Apollinaris nigdy si� nie o�eni�, a ma��onka Torkwatusa, rzadko widywana publicznie, nawet we w�asnym domu kry�a si� w ten wiecz�r.
Gospodarz oznajmi�, �e rzeczywi�cie wprowadzi� zmiany w procedurach celnych. I nie koniec na tym. Ca�a zdeprawowana �wita cesarza zosta�a pojmana i usuni�ta. Sko�czy�o si� nieumiarkowane, swawolne szastanie pieni�dzmi. Torkwatus zreformowa� te� rz�d na wszystkich jego szczeblach. Zwolniono przekupnych urz�dnik�w. Wcielano w �ycie przepisy prawne, kt�re przez dziesi�ciolecia funkcjonowa�y tylko na papierze. Wszystkie departamenty rz�du dosta�y nakaz sporz�dzenia nowych bud�et�w i dopilnowania, by ich nie przekroczono.
��A cesarz?�� zapyta� Apollinaris, kiedy wreszcie Torkwatus przerwa� recytacj�.�� Jak przyj�� rozstanie z zast�pem podlizuch�w? Masz jeszcze g�ow� na swoim miejscu, wi�c musia�e� znale�� spos�b, �eby go udobrucha�. Ciekaw jestem jaki.
��Jego Wysoko�� chwilowo nie jest w stanie skazywa� ludzi na �mier�. Jego Wysoko�� przebywa w areszcie domowym.
Apollinaris nie kry� zdumienia.
��M�wisz najzupe�niej powa�nie? Ale� tak, oczywi�cie, ty nigdy nie �artujesz. A zatem siedzi zamkni�ty w pa�acu?
��A dok�adniej, w przypa�acowym domu go�cinnym. To ten nowy budynek, to dziwad�o z niespotykanymi mozaikami. Stra�e rozstawione wok� domu pilnuj� go dwadzie�cia cztery godziny na dob�.
��Ale gwardia pretoria�ska nie pozwoli�aby�
��Zapobiegliwie zwolni�em ze stanowiska prefekta gwardii pretoria�skiej. Wymieni�em go na zaufanego cz�owieka, niejakiego Atyliusza Rullianusa. Pretorianie otrzymali hojne wynagrodzenie i ch�tnie przysi�gli pos�usze�stwo nowemu prefektowi.
��No tak, ci wszystko zrobi� za pieni�dze.
��Zapewniamy Demetriuszowi dostatek kobiet i �ywno�ci, lecz nie pozwalamy mu na kontakty ze �wiatem. Nie mo�e si� porozumie� z �adnym urz�dnikiem dworskim ani cz�onkiem senatu. Rzecz jasna, ja te� si� do� nie zbli�am. Mam nadziej�, �e i ty go nie b�dziesz odwiedza�. Praktycznie ty i ja, razem po��czeni, jeste�my teraz cesarzem. Wszystkie uchwa�y rz�dowe wychodz� teraz z urz�du konsula. Wszyscy urz�dnicy sk�adaj� nam sprawozdanie.
Apollinaris mierzy� Torkwatusa uwa�nym, badawczym spojrzeniem.
��Zamierzasz wi�zi� cesarza do ko�ca �ycia? Wiesz, przyjacielu, �e b�d� z tym problemy. Szalony czy nie, w okre�lonych porach roku cesarz winien pokaza� si� ludowi. �wi�to nowego roku, inauguracja nowej kadencji senatu, pierwszy dzie� igrzysk w Koloseum na otwarcie sezonu. Nie mo�na go ukrywa� w niesko�czono��, ludzie zaczn� zadawa� pytania.
��Na razie og�osili�my, �e Jego Wysoko�� zaniem�g�. My�l�, �e chwilowo to wystarczy. Czy szybko wydobrzeje? C�, p�niej b�dziemy si� tym martwi�. Obecnie mamy inne problemy na g�owie.
��Mianowicie?
��Po pierwsze, senat. Nawet sobie nie u�wiadamiasz, jak wielu senatorom odpowiada�y wybryki Demetriusza. W�r�d nich te� szerzy�a si� korupcja. Poniewa� nie musz� si� t�umaczy� przed surowym cesarzem, czuj� si� bezkarni. Cz�sto �yj� jak mali Demetriusze. Mam na my�li orgie i swawole, z kt�rych s�yn�� Rzym za Nerona. Nie pozwolimy, �eby to wr�ci�o. Senat trzeba zreformowa�. Je�li tego nie dopilnujemy, senatorzy b�d� nam rzuca� k�ody pod nogi.
��Rozumiem. Planujesz pozbawi� mandatu niekt�rych senator�w?
��Mog� mi nie da� wyboru.
��Ale tylko cesarz ma do tego prawo.
��Uczynimy to w jego imieniu�� odpar� Torkwatus.�� To i wszystko, co oka�e si� konieczne.
��Aha. Rozumiem. W imieniu cesarza.
Po raz pierwszy zauwa�y� zm�czenie na twarzy ros�ego Torkwatusa; na temat jego nadludzkiej krzepy i wytrzyma�o�ci kr��y�y legendy. Jednak�e zaczerwienione oczy �wiadczy�y o przebytych trudach, a policzki po��k�y i obwis�y.
��Przed nami jeszcze inne wyzwania�� ci�gn�� Torkwatus.
��Opr�cz rozp�dzenia dworu, uwi�zienia cesarza i czystek w senacie?
��Zastanawiam si� nad mo�liwo�ci� og�lnych rozruch�w�� o�wiadczy� z�owr�bnym tonem.
��Z powodu reform, kt�re wprowadzasz?
��Wr�cz przeciwnie. Moje reformy ulecz� imperium, pr�dzej czy p�niej wszyscy si� o tym przekonaj�� je�li wytrwamy do tej chwili. Niestety, lud mo�e straci� cierpliwo��, nim przyzna nam racj�. Nie by�o ci� pi�� lat, wi�c nie wiesz, jak si� sprawy maj�. Chc�, �eby� jutro odwiedzi� ze mn� Subur�.
��Suburꅠ� Apollinaris z��czy� d�onie i koniuszkami palc�w dotkn�� ust. Subura, je�li dobrze pami�ta�, by�a star�, zapuszczon� dzielnic�, pl�tanin� cuchn�cych, brudnych, ciemnych zau�k�w i kr�tych uliczek, kt�re donik�d nie prowadz�. Co par�set lat cywilizowani cesarze zarz�dzali oczyszczenie i przebudowanie Subury, lecz jej natura nie pozwala�a si� okie�zna�. Niczym chwast w przeci�gu kilku pokole� odradza�a si� i odzyskiwa�a sw�j dawny charakter.�� Ludzie si� burz�? Za�adujmy wozy darmowym chlebem i winem, a b�dzie po k�opocie.
��Mylisz si�. Oni maj� w br�d jedzenia i napitk�w. Mimo wyg�up�w Demetriusza to ci�gle bogata kraina. Wbrew powszechnej opinii do rewolucji ludzi nie popycha ub�stwo. Raczej d��enie do zmian i rado�� z niszczenia. Rewolucja wynika z bezczynno�ci i znudzenia.
��Z bezczynno�ci i znudzenia brudnych mieszka�c�w Subury?�� Apollinaris spogl�da� w zamy�leniu na drugiego konsula. Rozwa�a� t� ciekaw�, niezr�wnanie absurdaln� tez�.
Torkwatus chyba jednak nie mia� rozterek.
��Owszem. Gdy depcze si� prawo i niszczy �ad powszechny, co czasem nazywa si� dekadencj�, ludzie widz�, �e nikt ju� nad niczym nie panuje. I zaraz marz� im si� �upy. Obalmy monarchi�, wybijmy patrycjuszy, podzielmy zdobycz mi�dzy siebie. Zagl�dam do karczm, wys�uchuj� buntowniczych nawo�ywa�. Chod� jutro ze mn�, usi�d� i pos�uchaj.
��Dw�ch konsul�w ma si� w��czy� bez ochrony po szemranych spelunkach?
��Nikt nas nie rozpozna. Poka�� ci, jak si� ubra�.
��By�aby to ciekawa przygoda, ale dzi�kuj�, nie skorzystam. Wierz� ci na s�owo: w Suburze wrze. Jednak od czego armia, Torkwatusie? Przez pi�� lat t�umi�em bunty w prowincjach. Je�li b�d� musia�, st�umi� bunt w Suburze.
��Napu�cisz rzymskie wojsko na obywateli stolicy? Zastan�w si�, przyjacielu. Zanim wybuchn� prawdziwe rozruchy, nale�y sprz�tn�� g��wnych wichrzycieli. Wiem, �e to tw�j pierwszy dzie� po powrocie, wola�bym ci� tym wszystkim nie obarcza�. Ale nie mamy czasu do stracenia. Przed nami ci�ka praca.�� Torkwatus da� znak niewolnikowi, kt�ry czeka�, �eby nape�ni� kielichy.�� Na razie na tym poprzesta�my. Co powiesz o winie? Czterdziestoletnie z Falernii. Z prywatnych piwnic cesarza, gdyby� nie wiedzia�. Kaza�em je sprowadzi� na t� okoliczno��.
��Wyborne�� odpar� Apollinaris�� lecz z czasem odrobin� zgorzknia�o. Podasz mi mi�d?
��Aktualna lista, panie�� rzek� Charakos.
Apollinaris wzi�� papier od swojego adiutanta i przebieg� wzrokiem po nazwiskach.
��Stacjusz� Klaudiusz Neron� Judasz Antoniusz Soranus� Kim oni s�?
��Lucjusz Stacjusz jest osobistym sekretarzem cesarza. Hebrajczyk Soranus podobno przywozi� z Afryki niezwyk�e zwierz�ta do kolekcji. Nic mi nie wiadomo o Klaudiuszu Neronie, ale to chyba jaki� dworski rzemie�lnik.
��Aha.�� Apollinaris zn�w si� skupi� na li�cie.�� Hilaron i Polibiusz, tak� Zawsze u jego boku. Pami�tam tych fa�szywych drani. Glicjusz Agrykola. Gajusz Kallistus. Marko Kornuto. C� to za imi�: Marko Kornuto?
��Rzymskie, panie. To znaczy� w j�zyku rzymskim, nie �aci�skim.
��Rzymskim, �aci�skim, co za r�nica?�� zapyta�, skonfundowany.
��Ni�sze warstwy spo�eczne pos�uguj� si� nowym, prymitywnym j�zykiem, kt�ry nazywaj� �rzymskim�. M�wi si�, �e to gwara ludowa. Wywodzi si� z �aciny, podobnie jak j�zyki w prowincjach. To jej �atwiejsza, niechlujna forma. Pono� ludzie zaczynaj� t�umaczy� swoje nazwiska na t� gwar�. Marko Kornuto jest prawdopodobnie jednym z wo�nic�w cesarza lub jego stajennym, co� w tym gu�cie.
Apollinaris skrzywi� si�. Razi� go ten nowy zwyczaj, panosz�cy si� ostatnio w prowincjach, u�ywania miejscowych dialekt�w: haniebnie uproszczonej �aciny, przemieszanej z prymitywnymi obcymi s�owami. I tak inaczej m�wiono w Galii, inaczej w Hispanii, jeszcze inaczej w Brytanii, a ju� ca�kiem inaczej w prowincjach teuto�skich. T�pi� nowe dialekty, gdziekolwiek si� z nimi spotyka�. A wi�c r�wnie� tutaj si� to dzia�o?
��Nie rozumiem, sk�d ta popularno�� nowej odmiany �aciny w samym Rzymie? W prowincjach dialekt podkre�la odr�bn� to�samo�� narodow�. Ale Rzym nie mo�e chyba oderwa� si� od Rzymu, prawda?
Charakos tylko u�miechn�� si� i wzruszy� ramionami.
Apollinaris przypomnia� sobie s�owa Torkwatusa, kt�ry opowiada� o wrzeniu w ubogich dzielnicach, mo�liwo�ci wybuchu zamieszek w�r�d plebejuszy. Czy�by n�dzarze polubili zdegenerowan� odmian� �aciny, sw�j w�asny j�zyk, odr�niaj�cy ich od znienawidzonej arystokracji? Warto by�o to zbada�. Z w�asnego do�wiadczenia wiedzia�, jak du�e znaczenie ma odr�bno�� j�zykowa podczas przewrot�w politycznych.
Po raz kolejny spojrza� na list� os�b aresztowanych przez Torkwatusa.
��Macjusz� Licencjusz� Licyniusz� Cesjusz Basjusz��� Podni�s� wzrok.�� Co oznaczaj� czerwone znaczki obok niekt�rych nazwisk?
��Oznaczaj� tych, kt�rzy zostali straceni�� wyja�ni� Charakos.
��Straceni, powiadasz?�� wystraszy� si� Apollinaris.
��Skazani na �mier�. Nie wiedzia�em, panie, �e to ci� zaskoczy. My�la�em, �e wiesz.
��Nie wiedzia�em. Nie s�ysza�em nic o egzekucjach.
��Na drugim ko�cu Forum, przed �ukiem Marka Anastazjusza, jest taki ma�y placyk. Ustawi� tam podest, na kt�rym popo�udniami przez ca�y tydzie� zabija si� skaza�c�w, po pi�ciu lub sze�ciu na raz.
��Ustawi�? Kto?
��Larcjusz Torkwatus, panie�� odpowiedzia� Charakos tonem rodzica pouczaj�cego dziecko.
Apollinaris pokiwa� g�ow�. Mija� dziesi�ty dzie�, odk�d wr�ci� do Rzymu, a by�y to dni bardzo pracowite. U siebie w domu Torkwatus nie da� mu okazji wyja�ni�, �e zamierza z�o�y� urz�d konsula i odej�� z �ycia publicznego. A kiedy spostrzeg�, do czego si� przymierza Torkwatus�� zamykaj�c cesarza w areszcie domowym, wtr�caj�c do wi�zienia towarzyszy jego pohulanek, wydaj�c mn�stwo surowych rozporz�dze� w celu wyplenienia korupcji w rz�dzie�� zrozumia�, �e nie mo�e sobie pozwoli� na odej�cie. Plany Torkwatusa, cho� same w sobie chwalebne, by�y zarazem tak radykalne, �e nie nale�a�o mu pozwoli� dzia�a� w pojedynk�. Da�by si� bowiem pozna� jako nowy dyktator, a historia uczy�a, �e Rzym toleruje wy��cznie takich dyktator�w, kt�rzy�� jak August Cezar�� potrafi� ukry� swoje dyktatorskie zap�dy za zas�on� konstytucyjnych uregulowa�. Zwyk�y mianowany konsul, chc�cy rz�dzi� po obaleniu cesarza, nie utrzyma�by si� u w�adzy�� musia�by przej�� cesarskie uprawnienia. Apollinaris wola�by, �eby Torkwatus nie szed� t� drog�. Za wszelk� cen� nale�a�o zachowa� system konsularny. A Torkwatus potrzebowa� przychylno�ci drugiego konsula, je�li jego reformy mia�y przynie�� skutek.
A zatem Apollinaris odsun�� od siebie my�l o zako�czeniu kariery politycznej. W ci�gu pierwszych dni podkre�la� swoj� obecno�� w stolicy: urz�dza� gabinet w gmachu konsulatu, odnawia� znajomo�ci z dystyngowanymi senatorami i og�lnie zadomawia� si� w g��wnym o�rodku w�adzy. Codziennie spotyka� si� ze swoim koleg� Torkwatusem, kt�ry zapewnia�, �e proces oczyszczania kraju z wa�koni i krwiopijc�w przebiega bez zarzutu. Dot�d jednak Apollinaris nie wdawa� si� w szczeg�y. Rozumia� ju�, �e to by� b��d. Za�atanie nieszczelno�ci w publicznej kasie, z kt�rych korzystali obwiesie otaczaj�cy t�umnie cesarza, by�o szczytnym celem, lecz kt�by si� spodziewa�, �e z�oczy�cy b�d� zabijani? W czasie swoich podr�y po mie�cie Apollinaris nie zbli�a� si� do placyku Marka Anastazjusza�� miejsca egzekucji, gdzie na rozkaz Larcjusza Torkwatusa po ziemi toczy�y si� ludzkie g�owy.
��Chyba powinienem porozmawia� o tym z Torkwatusem.�� Wstaj�c, schowa� list� aresztowanych.
Gabinet Torkwatusa mie�ci� si� pi�tro wy�ej w gmachu konsulatu. Dawniej konsulowie dzielili mi�dzy siebie przestrze� �smego pi�tra; przynajmniej tak by�o za czas�w pierwszych trzech kadencji Apollinarisa. Na pocz�tku, jako nieopierzony konsul, zajmowa� gabinet we wschodniej cz�ci budynku, sk�d rozpo�ciera� si� widok na Forum Trajana. W czasie drugiej i trzeciej kadencji, ju� jako konsul z do�wiadczeniem, przeni�s� si� do bardziej reprezentacyjnych pomieszcze� w zachodniej cz�ci najwy�szego pi�tra. W czasie d�ugiej w�dr�wki po prowincjach utraci� sw�j rewir, nale��cy teraz do kr�lestwa Torkwatusa, kt�ry przygotowa� dla kolegi drugorz�dny gabinet pi�tro ni�ej.
�Niepomiernie przyby�o zada� konsulowi, odk�d przywr�cili�my znaczenie temu stanowisku�� wyja�ni� Torkwatus z niejakim zawstydzeniem, kiedy Apollinaris po powrocie upomnia� si� o stary gabinet.�� Walczy�e� na Sycylii i by�o wiadomo, �e nie zobaczymy ci� tu przez dwa, trzy lata, a potrzebowa�em wi�cej przestrzeni dla dodatkowych pracownik�w, kt�rzy stali si� niezb�dni��.
Dra�ni� go nowy uk�ad, lecz uzna�, �e na razie nie warto wszczyna� k��tni na temat przestrzeni gabinetowej. Kiedy sytuacja w stolicy si� ustabilizuje, b�dzie czas wyrazi� zastrze�enia w kwestii hierarchii.
Apollinaris zasta� Torkwatusa na podpisywaniu dokument�w. Wydawa� si� nie�wiadomy, �e kto� wszed� do gabinetu, po chwili jednak podni�s� wzrok i u�miechn�� si� przelotnie z wyrazem ubolewania.
��Stosy papierkowej roboty�
��Wyrok�w �mierci do podpisania�
Apollinaris chcia�, �eby to stwierdzenie zabrzmia�o zdawkowo, nawet �artobliwie, lecz s�dz�c po marsowej minie Torkwatusa, zamiar mu si� nie powi�d�.
��To prawda, Apollinarisie, w�a�nie je podpisuj�. Przejmujesz si� tym?
��Troch� tak. Chyba nie dotar�o do mnie, �e planujesz skaza� na �mier� wsp�lnik�w Demetriusza.
��Przecie� rozmawiali�my o tym.
��Ma�o precyzyjnie. Je�li dobrze pami�tam, mia�e� ich usun��. Nie wyja�ni�e� dok�adnie, co przez to rozumiesz.�� Gdy w oczach zacietrzewionego Torkwatusa zamigota�y lodowe b�yski, wyci�gn�� zdobyt� przez Charakosa list� wi�ni�w, pytaj�c:�� Uwa�asz, �e stosowanie tak surowych kar wobec niegro�nych ludzi jest m�dre? Cesarski golibroda? Trefni�?
��Nie by�o ci� w stolicy wiele lat. Niech ci si� nie zdaje, �e to niewini�tka. Nikogo nie posy�am na �mier� z lekkim sercem.
��Mimo to�
Torkwatus urwa� w p� zdania:
��B�d� �askaw rozwa�y� inne opcje. Pozbawimy ich posad i pu�cimy wolno? Zostaj�c mi�dzy nami, b�d� pod�ega� do buntu i knu� intrygi, �eby odzyska� intratne stanowiska. Wsadzi� ich tylko do wi�zienia? B�dziemy na nich �o�y� z publicznej kasy, p�ki nie poumieraj�. Skaza� na zes�anie? Zabior� ze sob� bezprawnie zdobyte bogactwa, kt�re w przeciwnym razie mo�na by z�o�y� w skarbcu. Wierz mi, Apollinarisie, �e jedynym rozwi�zaniem jest pozby� si� ich raz na zawsze. Je�li darujemy im �ycie, pr�dzej czy p�niej zbli�� si� do cesarza i zaczn� go podburza�, �eby si� z nami porachowa�.
��A wi�c skazujemy ich na �mier�, bo dzi�ki temu grozi nam mniejsze ryzyko?
��Ca�emu imperium, nie tylko nam. O swoje �ycie nie dr��, lecz je�li my padniemy, razem z nami upadnie imperium. Ci ludzie s� wrogami wsp�lnoty, my za� stoimy mi�dzy porz�dkiem a bezprawiem. Musz� zgin��. My�la�em, �e w tej kwestii doszli�my do porozumienia.
Apollinaris wiedzia�, �e to mocno naci�gana argumentacja, mia� jednak �wiadomo��, �e nie przeforsuje swojego zdania. Nie po raz pierwszy imperium znalaz�o si� o krok od anarchii. Niepokoje w prowincjach by�y tego pierwsz� zapowiedzi�. August stworzy� imperium dzi�ki pot�dze militarnej i to w�a�nie armia by�a oparciem cesarza przez te wszystkie stulecia. Wszelako cesarz sprawowa� w�adz� za przyzwoleniem poddanych. Nawet najsilniejsze wojska nie zmusz� ludu, �eby d�ugo tolerowa� rz�dy nikczemnego lub szalonego imperatora. Historia stale o tym przypomina�a ju� od czas�w Kaliguli i Nerona. Demetriusz zwariowa�, to wszyscy widzieli. Roi�o si� od sprzedajnych urz�dnik�w rz�dowych. Je�eli plebejusze istotnie knuli przewr�t, a wielce prawdopodobne, �e Torkwatus nie myli� si� co do tego, to bezwzgl�dna wojna z korupcj� i szale�stwem mog�a by� jedynym �rodkiem ocalenia. Darowanie �ycia s�ugusom Demetriusza, by si� powt�rnie zorganizowali i zbli�yli do cesarza, przybli�a�o zag�ad�.
��No dobrze�� powiedzia� Apollinaris.�� Ale jak daleko zamierzasz si� posun��?
��Zobaczymy, jak si� rozwinie sytuacja�� odpar� Torkwatus.
Po miesi�cu upami�tniaj�cym Juliusza przyszed� miesi�c po�wi�cony Augustowi. Najbardziej dokuczliwe lato w d�ugich dziejach Rzymu wci�� nie dawa�o za wygran�. Niezno�ny skwar, potworna duchota, niska powa�a chmur z�owieszczo zas�aniaj�cych s�o�ce, b�yskawice w g�rach mimo braku deszczu, rosn�ce napi�cie. Ludziom nie wytrzymywa�y nerwy, kiedy sznur woz�w, przewo��cych jak co dzie� �wie�y �adunek skaza�c�w, toczy� si� w kierunku katowskiego pie�ka. Zawsze zbiera� si� g�sty t�um gapi�w; biedacy na r�wni z bogaczami spogl�dali na siepacza i jego ofiary, zafascynowani widowiskiem niczym ludzie obserwuj�cy ko�ysz�cy si� �eb w�a gotowego do ataku. Krwawy spektakl przera�a�, lecz wszystkich do niego ci�gn�o. Nad Rzymem unosi� si� zapach krwi. Z ka�dym dniem miasto by�o czystsze i bardziej zal�knione, podszyte strachem i podejrzliwo�ci�.
��To ju� pi�ty tydzie� zauwa�y� Laktancjusz Rufus, przewodnicz�cy senatorskiego gremium s�dziowskiego.�� Nawet nasi koledzy z izby gin�.
��Paktumejusz Pollio, s�dzony i uznany winnym�� rzek� Juliusz Papinio. Sta� najbli�ej Rufusa w ma�ej grupce ludzi, zebranej tego gor�cego, parnego poranka w portyku senatu.
��Podobnie jak Marek Florianus�� dorzuci� korpulentny Terencjusz Figulus.
��I Makrynus�� powiedzia� Flawiusz Lollianus.
��I Fulpianus.
��To by by�o na tyle. W sumie czterech.
��Czterech senator�w, owszem�� rzek� Laktancjusz Rufus.�� Na razie. Ale kto b�dzie nast�pny, pytam. Ty? Ja? Kiedy to si� zako�czy? Ostatnio kr�low� Rzymu jest �mier�. Ca�y senat jest w niebezpiecze�stwie, przyjaciele.�� Wydawa� si� monstrualnym sierpem: niespotykanie wysoki, z obwis�ymi ramionami, wygi�tym w �uk kr�gos�upem i profilem ko�cistej twarzy podobnym do z�batej klingi miecza. Przesz�o trzydzie�ci lat by� dostojnym cz�onkiem senatu: zausznikiem zmar�ego cesarza Lodowikusa, zaufanym doradc� Demetriusza, w przesz�o�ci trzykrotnie mianowany konsulem.�� Musimy si� jako� broni�.
��Co proponujesz?�� zapyta� Papinio.�� Mamy wezwa� cesarza do usuni�cia konsul�w?
By�o to powiedziane bez przekonania. Wszyscy, r�wnie� sam Papinio, dobrze wiedzieli, �e to �mieszny pomys�.
��Skromnie przypominam, �e cesarz tak�e jest wi�niem�� powiedzia� Laktancjusz gwoli formalno�ci.
��Niestety�� przyzna� Papinio.�� Ca�a w�adza przesz�a w r�ce konsul�w.
��Zgadza siꠗ rzek� Rufus�� tote� naszym zadaniem b�dzie wbicie mi�dzy nich klina. Zbierzmy si� w trzech, czterech, mo�e pi�ciu i chod�my ze skarg� do Apollinarisa. To rozs�dny cz�owiek. Z pewno�ci� widzi szkody poczynione przez Torkwatusa i gro�b�, �e je�li czystki b�d� si� przeci�ga�, wymkn� si� spod kontroli i przejd� przez Rzym jak �ciana ognia. Poprosimy, �eby odwo�a� ze stanowiska Torkwatusa i powo�a� nowego konsula.
��Odwo�a� ze stanowiska Torkwatusa?!�� zdumia� si� Terencjusz Figulus.�� Jakby to by�o takie proste! W og�le m�g�by to zrobi�?
��Apollinaris dokona�, i to bez przem�czania si�, ponownego podboju czterech czy pi�ciu prowincji. Nie sprosta�by jednemu cz�owiekowi?
��A je�li nie zechce?�� zapyta� Papinio.�� Je�li popiera metody Torkwatusa?
��W takim razie usuniemy obu�� odrzek� Rufus.�� Niech to jednak b�dzie �rodek ostateczny. Kt�ry z was p�jdzie ze mn� do Apollinarisa?
��Ja�� zg�osi� si� zaraz Papinio.
Nikt mu nie zawt�rowa�.
Rufus przyjrza� si� wszystkim.
��Co z wami? Figulus! Lollianus! Pryskusie, czemu milczysz? Salwiusz Julian!
Koniec ko�c�w, Rufus pozyska� do swojej misji dw�ch towarzyszy: nader ambitnego Juliusza Papiniona oraz m�odego senatora Gajusza Lucjusza Frontinusa, kt�rego rodzina posiada�a rozleg�e winnice w po�udniowej Italii. Chocia� w konsulacie roboty by�o co niemiara�� zwykle dzie� up�ywa� konsulowi na dochodzeniach, wydawaniu nakaz�w aresztowania, uczestniczeniu w rozprawach s�dowych, podpisywaniu rozkaz�w egzekucji skaza�c�w (czyli prawie ka�dego, kto stawa� przed s�dem)�� z zadziwiaj�c� �atwo�ci� uzyskali audiencj� u konsula Waleriana Apollinarisa. Wyjednanie jego poparcia nie by�o ju� jednak takie proste.
��Wasza pro�ba stanowi w zasadzie zdrad� stanu, o czym zapewne wiecie�� rzek� spokojnie Apollinaris. Siedzia� za biurkiem, gdy pozostali rozmawiali na stoj�co.�� Twierdz�c, �e mianowany zgodnie z prawem konsul mo�e usun�� drugiego, zach�cacie mnie do przyst�pienia do zmowy, kt�rej celem jest niew�tpliwie obalenie prawomocnego systemu w�adzy w imperium. To zbrodnia karana �mierci�. W tej chwili m�g�bym zamkn�� was w lochu. Pod koniec tygodnia poczuliby�cie top�r kata. Prawda, Rufusie, Papinionie, Frontinusie?
Niepodobna by�o stwierdzi�, czy �artuje, czy grozi. Laktancjusz Rufus, wytrzymuj�c zimny, badawczy wzrok konsula, odpowiedzia�:
��Za tydzie� lub dwa poszed�by� w nasze �lady, hrabio. Kto jak kto, ale ty z pewno�ci� rozumiesz, jakim zagro�eniem dla wszystkich jest Torkwatus. Na pewno dla nas i dla ciebie, mo�e nawet dla siebie samego.
��Owszem, jest zagro�eniem dla was. Ale czemu dla mnie? Popieram wszelkie dzia�ania Torkwatusa, czy� nie? Dlaczego m�j szacowny kolega mia�by si� zwr�ci� przeciwko mnie?
��Bo jasno wida栗 m�wi� Rufus�� �e zapewne szybciej, ni� si� spodziewamy, usuni�cie cesarza Demetriusza stanie si� polityczn� konieczno�ci�. A cesarz nie ma syna. Dziedzicem tronu jest jego niepoczytalny i nieporadny brat Mariusz, kt�ry �mieje si� ze wszystkiego w swoim pa�acu na Capri. Nie ma zadatk�w na cesarza. Ty i Torkwatus jeste�cie jedynymi godnymi kandydatami do obj�cia tronu. Ale nie mo�e by� dw�ch cesarzy. Rozumiesz, do czego zmierzam?
��Oczywi�cie. Ale ja nie zamierzam zamordowa� cesarza. I w�tpi�, �eby Torkwatus si� do tego przymierza�. Ju� dawno m�g� to zrobi�.
Rufus westchn��.
��Chyba �e czeka na odpowiedni� chwil�. Zreszt�, nie owijajmy w bawe�n�: mo�e i nie czujesz si� zagro�ony, drogi Apollinarisie, ale my z pewno�ci� tak. Nie �yje czterech senator�w. Inni z pewno�ci� trafili ju� na czarn� list�. Upojony w�adz� Torkwatus zabija ludzi co tchu, ca�ymi p�czkami. Niekt�rzy jak najbardziej zas�u�yli na sw�j los. Inni padli ofiar� osobistych porachunk�w. Oskar�a� senatora Paktumejusza Polliona o wrogo�� wobec Cesarstwa, albo takiego Marka Florianusa�
��Zatem �eby ratowa� wasz� sk�r�, mam sprzeniewierzy� si� przysi�dze i podnie�� r�k� na swojego koleg�? A je�li odm�wi�?
��W razie niedyspozycji cesarza senat ma prawo pozbawi� ciebie i Torkwatusa urz�du konsula.
��Tak uwa�asz? A nawet je�li uda wam si� ta sztuka, kto nas zast�pi? Ty, Rufusie? M�ody Frontinus? Czy ludzie zobacz� w was przyw�dc�w? Z pewno�ci� zdajecie sobie spraw�, �e ja i Torkwatus jeste�my jedynymi lud�mi w tym gnij�cym imperium, kt�rzy maj� si�� uchroni� je przed rozpadem.�� Apollinaris pokr�ci� g�ow� z u�miechem.�� Nie udawaj, Rufusie. Nie macie kandydat�w na nasze miejsce.
��Nie przeczꠗ odpar� Rufus bez wahania.�� Rzeczywi�cie nie mamy. Ale je�li odm�wisz, nie pozostanie nam nic innego, jak spr�bowa� w�asnymi si�ami pokona� Torkwatusa. Je�eli poniesiemy kl�sk�, wywrze tak� zemst�, �e powstanie og�lny zam�t i panika. Ty i tylko ty mo�esz ocali� przed nim Rzym. Musisz go usun�� i samodzielnie przej�� dowodzenie. Przerwa� rz�dy terroru, nim ulice sp�yn� krwi� senator�w.
��Czy�by�cie chcieli, �ebym zosta� cesarzem?
Tym razem Rufus, zaskoczony, zawaha� si� przed odpowiedzi�.
��A ty?
��Nigdy w �yciu. Je�li obejm� samodzielne dowodzenie, praktycznie b�d� mia� uprawnienia cesarza. Do�� pr�dko, jak s�usznie przewidujesz, zosta�bym cesarzem. Ale mnie nie ci�gnie do tronu. Zadowol� si� stanowiskiem konsula.
��A wi�c b�d� konsulem. Usu� Torkwatusa i wybierz na jego miejsce kogo�, kto ci pasuje. Tylko go powstrzymaj, nim nas wszystkich po�re. ��cznie z tob�, ostrzegam.
Kiedy trzej senatorowie wyszli z gabinetu, Apollinaris przez chwil� siedzia� nieruchomo, odtwarzaj�c w pami�ci szczeg�y rozmowy. Trudno by�o si� nie zgodzi� z tym, co m�wi� Rufus.
Rufus by� pazerny i umia� manipulowa� lud�mi, czego w�a�ciwie nale�a�oby si� spodziewa� po bogaczu, kt�ry z racji pe�nionej funkcji od dawna kr��y blisko szczyt�w w�adzy. Nie by� jednak z�ym cz�owiekiem, jak wielu pot�nych, a zw�aszcza ju� g�upcem. Rozumia� bardzo dobrze�� podobnie jak Apollinaris�� �e uruchomione przez Torkwatusa dzikie czystki w Cesarstwie nie sko�cz� si� szybko. Przy czym gro�ba wisia�a nie tylko nad prominentnymi senatorami, takimi jak Laktancjusz Rufus. Skazania b�d� si� mno�y�, a� na li�cie ofiar pojawi si� nazwisko hrabiego Waleriana Apollinarisa.
Wszystko na to wskazywa�o. Apollinaris, chocia� od pocz�tku popiera� dzia�ania zmierzaj�ce do ukr�cenia eksces�w cesarza Demetriusza i wyplewienia chwast�w na dworze, widzia�, jak ka�dego dnia Torkwatus dzia�a z coraz wi�ksz� gorliwo�ci�. Niepok�j budzi� bezkompromisowy charakter jego metod: aresztowanie w �rodku nocy, potajemna rozprawa, za godzin� wyrok, nazajutrz egzekucja.
Odk�d Torkwatusowi uda�o si� ustanowi� kar� �mierci za niszczenie moralnej tkanki imperium, lista potencjalnych ofiar czystek wyd�u�y�a si� prawie w niesko�czono��. Odra�aj�ca zgraja komiliton�w Demetriusza, czasem prawdziwych �ajdak�w, a czasem tylko g�upkowatych b�azn�w, po�egna�a si� z �yciem. Tak samo jak dziesi�tki najbardziej przekupnych urz�dnik�w administracji i czterech ich g��wnych mocodawc�w w senacie. Zgodnie z przypuszczeniami Rufusa, szykowa�y si� kolejne oskar�enia. Obecnie Torkwatus koncentrowa� si� na niepokojach w Suburze, gdzie zamiast zwyczajnego z�odziejstwa i wandalizmu dochodzi�o do rozruch�w i anarchistycznych wyst�pie� przeciwko rz�dowi. Niebawem Torkwatus zabierze si� za plebejuszy. Je�li da� mu woln� r�k�, oczy�ci Rzym od g�ry po same niziny.
Apollinaris musia� przyzna�, �e planuje si� wielkie oczyszczenie wsp�lnoty. Mimo wielu zastrze�e� od pi�ciu tygodni ani razu nie spr�bowa� przeszkodzi� Torkwatusowi. Nie mia� wszelako w�tpliwo�ci, �e Torkwatus rz�dzi prawie jak dyktator, w dodatku dyktator morderca, i �e b�d�c drugim konsulem, powinien nadal go wspiera� je�li nie chce sko�czy� jako ofiara jego gorliwo�ci. Albowiem przyjdzie chwila, mo�e ju� bliska, kiedy trzeba b�dzie powiedzie� Torkwatusowi: �Sprawy zasz�y za daleko. Najwy�sza pora odst�pi� od zabijania�. A je�li si� nie zgodzi, co wtedy?
Prawdopodobnie Walerian Apollinaris do��czy do reszty pot�pionych. I chocia� nigdy si� przesadnie nie troszczy� o swoje bezpiecze�stwo, poj�� teraz, �e dla dobra imperium musi pozosta� przy �yciu. By� ostatnim bastionem na drodze post�puj�cego chaosu.
Najlepiej b�dzie nie zwleka�, zdecydowa�. I uda� si� na spotkanie z Torkwatusem.
��W senacie wrze�� zacz��.�� Cztery egzekucje�
��To byli zdrajcy�� przerwa� ostro Torkwatus. W duchocie pomieszczenia pot sp�ywa� stru�kami po jego nalanej twarzy, lecz z niezrozumia�ych powod�w mia� na sobie ci�k� zimow� tog�.�� P�awili si� w zbytkach przy Demetriuszu, pomna�ali swoje olbrzymie fortuny.
��Niew�tpliwie. Ale je�li mamy doprowadzi� do ko�ca nasze dzie�o, potrzebujemy poparcia ze strony senatu.
��Tak s�dzisz? Senat jest kostiumem z minionych wiek�w, prze�ytkiem z czas�w dawnej Republiki. Podobnie jak konsulat, p�ki nie przywr�cili�my mu blasku. Cesarze skutecznie rz�dzili przynajmniej przez tysi�c lat, nie dziel�c si� w�adz� z senatem i konsulami. Ob�dziemy si� bez senatu. Kto z tob� rozmawia�? Laktancjusz Rufus? Juliusz Papinio? Znam imiona malkontent�w. I wszystkich zgarn�, jednego po drugim, a��
��B�agam ci�, cz�owieku�� rzek� Apollinaris, zastanawiaj�c si�, czy kiedykolwiek u�y� tych s��w�� miej�e jaki� umiar. Porywamy si� na rzecz bardzo trudn�. Nie mo�emy sobie pozwoli� na utrat� poparcia senatu.
��Oczywi�cie, �e mo�emy. Ktokolwiek nam wejdzie w drog�, po�o�y g�ow� pod top�r, o czym wszyscy wiedz�. Jak brzmia�o ulubione powiedzonko Kaliguli? �O, gdyby� lud rzymski mia� tylko jedn� szyj�!�. Podobnie my�l� o senacie.
��Uwa�am, �e Kaligula nie jest tym filozofem, kt�rego powiniene� dzisiaj cytowa�. Usilnie ci� prosz�, Torkwatusie, dzia�ajmy z wi�kszym umiarkowaniem. Obawiam si�, �e w przeciwnym razie wzniecimy w Rzymie po�ar, kt�ry b�dzie niezwykle trudno ugasi�. A w p�omieniach, nim zgasn�, zginiesz ty i ja.
��My�l�, �e na razie umiar nie jest wskazany�� odpar� Torkwatus.�� Je�li dr�ysz o swoj� sk�r�, przyjacielu, zawsze mo�esz ust�pi� ze stanowiska.�� Patrzy� teraz wzrokiem zimnym i nieub�aganym.�� Nieraz m�wi�e� o wycofaniu si� z �ycia publicznego, o swoich studiach, maj�tku ziemskim. Mo�e przyszed� czas zaj�� si� czym� innym?
Apollinaris przywo�a� na usta najmilszy u�miech.
��Chyba z tym jeszcze poczekam. Pomimo drobnych zastrze�e� podzielam twoje zdanie, �e mamy w Rzymie sporo do zrobienia. Zamierzam ci� wspiera�. B�dziemy to ci�gn�� wsp�lnymi si�ami do samego ko�ca, Marku Larcjuszu. Po drodze wynikn� mi�dzy nami r�nice zda�, ale nie pozwolimy, �eby zak��ci�y nasz� wsp�prac�.
��M�wisz powa�nie, prawda?
��Jak najbardziej.
Na pobru�d�onej zmarszczkami twarzy Torkwatusa pojawi� si� wyraz niewys�owionej ulgi.
��Niech�e ci� u�cisn�, druhu!
��I ja ciebie.�� Apollinaris wsta� i poda� d�o� ros�emu konsulowi, nie chc�c, �eby zamiar Torkwatusa zosta� przyj�ty dos�ownie.
Pr�dko wr�ci� do swojego gabinetu pi�tro ni�ej i wezwa� Tyberiusza Charakosa.
��Bierz dziesi�ciu uzbrojonych ludzi� nie, lepiej dwunastu�� poleci� adiutantowi�� i ruszaj na g�r� do Marka Larcjusza. Je�eli napotkasz jego gwardzist�w, m�w, �e przybywasz na m�j rozkaz, �e chodzi o sprawy bezpiecze�stwa konsula Torkwatusa i �e masz niezw�ocznie odda� tych ludzi do dyspozycji konsula. Raczej nie b�d� was zatrzymywa�. W przeciwnym razie zabijcie ich. Nast�pnie ujmiecie Torkwatusa i oznajmicie mu, �e jest aresztowany pod zarzutem zdrady stanu. Czym pr�dzej wyprowadzicie go z budynku i osadzicie pod stra�� w kapitoli�skich lochach. Nikomu nie wolno go odwiedza� ani wysy�a� mu list�w.
Apollinaris z wielkim uznaniem patrzy� na Charakosa, kt�ry najl�ejszym gestem nie da� po sobie pozna� zaskoczenia.
Stan�� teraz przed trudnym zadaniem wybrania drugiego konsula, kt�ry pomaga�by w odbudowie i reformowaniu Cesarstwa, zamiast rzuca� k�ody pod nogi. Apollinaris, nieskory do obejmowania samodzielnych rz�d�w, niez�omnie trwa� w swoim postanowieniu. Brakowa�o mu cesarskiej charyzmy, nie chcia� te� przeistoczy� si� w dyktatora, wsp�czesnego Sull�. Nawet po dwudziestu wiekach Rzymianie krzywili si� na wspomnienie o nim. Tak wi�c potrzebowa� uczynnego wsp�lnika. Wiedzia� ponad wszelk� w�tpliwo��, �e dzie�o, kt�re rozpocz�� razem z Torkwatusem, nale�y doprowadzi� do ko�ca, i �e zosta�o jeszcze du�o pracy.
Mia� jednak nadziej�, �e ob�dzie si� bez nast�pnych egzekucji. Z pewno�ci� Torkwatus, zwolennik dawnej rzymskiej dyscypliny, mocno przesadzi� z porz�dkami w Rzymie. Ju� w czasie pierwszej tury mo�na by�o wyeliminowa� najgorszy element, kt�ry Torkwatus chcia� wyt�pi�, i s�usznie, jako robactwo tocz�ce wsp�lnot�. Potem jednak rozpocz�� czystki w senacie, przez co ka�dy, kto co� znaczy� w Cesarstwie, donosi� i oskar�a� wszystkich naoko�o. Wi�zienia si� zape�nia�y, katu omdlewa�o rami�. Apollinaris zamierza� zmniejszy� potworn� liczb� wyrok�w skazuj�cych, a z czasem ca�kowicie odst�pi� od tego sposobu wymierzania kary.
Zastanawia� si� w�a�nie, trzeciego dnia od pojmania Torkwatusa, jak zrealizowa� ten cel, kiedy odwiedzi� go Laktancjusz Rufus.
��Mam nadziej�, Apollinarisie, �e nie dr�czy ci� ju� sumienie, a g�owa pracuje w dw�jnas�b. Ustalono, �e pojutrze zostaniemy zamordowani: ty, ja, oko�o pi��dziesi�ciu senator�w, a na dok�adk� Torkwatus i cesarz. Innymi s�owy, ca�y re�im sprz�tni�ty jednym zdecydowanym poci�gni�ciem.
Apollinaris obrzuci� starego, szczwanego senatora niech�tnym spojrzeniem.
��Nie pora na �arty, Rufusie.
��Uwa�asz mnie za pajaca? W takim razie na pewno si� u�miejesz. Rzu� okiem na te papiery. Szczeg�y spisku jak na d�oni. To sprawka Juliusza Papiniona.
Rufus poda� mu nad biurkiem plik papier�w. Apollinaris pobie�nie je przewertowa�. Zauwa�y� listy nazwisk, rysunki budynk�w rz�dowych, przewidywany rozw�j wypadk�w krok po kroku. Przesz�o mu przez my�l, �e Rufus przychodzi do niego z tymi oskar�eniami tylko i wy��cznie w celu pozbycia si� m�odego, niezno�nie ambitnego rywala, ale nie: g��bia szczeg��w dowodzi�a autentyczno�ci dokument�w.
Zastanowi� si�, jak ma�o wie na temat Papiniona. Rumiany rudzielec z szacownego senatorskiego rodu. M�ody, zach�anny, �otrowskie spojrzenie, dra�liwe usposobienie. Apollinaris nie dopatrzy� si� w nim ani jednej cnoty.
��Papinio chcia�by odbudowa� Republik�. Dla siebie przewidzia� rol� konsula, oczywi�cie. Podejrzewam, �e uwa�a si� za reinkarnacj� Juniusza Lucjusza Brutusa.
Apollinaris u�miechn�� si� gorzko. Wiedzia�, o kim mowa: o prawdopodobnie mitycznym �mia�ku z zamierzch�ej przesz�o�ci, kt�ry porachowa� si� z ostatnimi tyranami, rz�dz�cymi Rzymem u jego zarania. By� mo�e ten w�a�nie Brutus ustanowi� republik� i system konsularny. Marek Juniusz Brutus, zab�jca Juliusza Cezara, uwa�a� go za swojego przodka.
��Nowy Brutus w naszych szeregach?�� odezwa� si� Apollinaris.�� Nie wierz�. Nie Papinio.�� Po raz wt�ry przejrza� dokumenty.�� Pojutrze� No, to mamy jeszcze troch� czasu.
Skoro Torkwatus siedzia� w wi�zieniu, sam musia� sobie z tym poradzi�. Rozkaza� aresztowa� i przes�ucha� Papiniona. Przes�uchanie by�o kr�tkie i tre�ciwe: ledwie kat dotkn�� go szczypcami, Papinio wy�piewa� nazwiska dwunastu wsp�lnik�w. Tego samego wieczoru odby�a si� rozprawa, egzekucje przeprowadzono o �wicie. Nowe wcielenie Juniusza Lucjusza Brutusa wiele nie zwojowa�o.
Apollinaris zdawa� sobie spraw� z ironii losu. Zamkn�� Torkwatusa w nadziei powstrzymania rozlewu krwi, a tymczasem z jego rozkazu dosz�o do kolejnych egzekucji. Wiedzia� jednak, �e nie by�o innego wyj�cia. Gdyby pozwolono Papinionowi przebywa� na wolno�ci dwa dni d�u�ej, w wyniku spisku upad�oby imperium.
Po za�atwieniu tej sprawy zaj�� si� gwa�townymi zamieszkami w dzielnicach n�dzy. Chuligani rozbijali pos�gi, rabowali sklepy. Wys�ano �o�nierzy, co skutkowa�o setkami zabitych plebejuszy, lecz ka�dego dnia dochodzi�o do akt�w przemocy.
Wys�annicy Apollinarisa przynie�li mu pamflety, rozdawane przez wywrotowc�w na ulicach Subury. Podobnie jak nie�yj�cy ju� Juliusz Papinio, nawo�ywali do obalenia rz�du i przywr�cenia dawnej Republiki.
W przekonaniu Apollinarisa restauracja Republiki nie by�aby taka z�a. Ustr�j cesarski zaowocowa� kilkoma wielkimi w�adcami, to prawda, ale te� wprowadzi� na tron Neron�w, Saturninus�w i Demetriuszy. Czasami odnosi� wra�enie, �e Rzym przetrwa� tak d�ugo na przek�r cesarzom, a nie dzi�ki nim. Powr�t do dawnych obyczaj�w, dwaj kompetentni konsulowie wybierani przez senat, magistratowie wydaj�cy rozporz�dzenia po konsultacjach z senatem i piastuj�cy swoj� funkcj� nie do�ywotnio, lecz przez kr�tki czas, po kt�rym bez sprzeciwu odchodz� z urz�du�� by�o mn�stwo zalet wartych rozwa�enia.
Obawia� si� jednak, �e je�li zostanie obalona monarchia, republika b�dzie kr�ciutkim okresem przej�ciowym, po kt�rym nast�pi demokracja, czyli rz�dy t�umu: oddawanie w�adzy w r�ce cz�owieka, obiecuj�cego najwi�cej korzy�ci najmniej warto�ciowym segmentom spo�ecze�stwa, zdobywaj�cego poparcie t�uszczy poprzez oskubanie z pieni�dzy najoperatywniejszych obywateli. Nie wolno by�o do tego dopu�ci�. Demokracja w Rzymie zako�czy�aby si� szale�stwem gorszym ni� za czas�w Demetriusza. Nale�a�o pomy�le� o �rodkach ostro�no�ci. Apollinaris kaza� wi�c wy�ledzi� i aresztowa� prowodyr�w zamieszek w Suburze.
Tymczasem Torkwatus siedzia� w cesarskich kazamatach z ci���cym na nim wyrokiem �mierci. Senat na czele z Laktancjuszem Rufusem, kt�ry prowadzi� rozpraw�, raz-dwa oskar�y� go i skaza�. Apollinaris jednak waha� si� z podpisaniem rozkazu egzekucji. Oczywi�cie, wiedzia�, �e si� od tego nie wykr�ci. Nie m�g� uwolni� Torkwatusa, skoro umie�ci� go w wi�zieniu, je�eli chcia� pozosta� przy �yciu. Z drugiej strony, tak po prostu pos�a� go pod top�r�
Apollinaris chwilowo odsun�� na bok t� spraw� i zaj�� si� szukaniem drugiego konsula. Czyta� list� senator�w, lecz nie znalaz� godnej kandydatury. Wszyscy byli splamieni a to nadmiern� ambicj�, a to korupcj�, a to lenistwem, a to wreszcie g�upot��� mn�stwem przywar i uchybie�.
I naraz ol�nienie: Laureolus Cezar. Kr�lewski rodow�d, inteligencja, m�ody wiek, prezencja. Mi�o�nik historii, obeznany z burzliw�, pe�n� b��d�w przesz�o�ci� Rzymu. I cz�owiek bez wrog�w, jako �e w ci�gu �a�osnych lat rz�d�w Demetriusza roztropnie trzyma� si� daleko od stolicy. Apollinaris nie mia� w�tpliwo�ci, �e nie b�dzie mi�dzy nimi niesnasek.
Ju� w Tarraco sondowa� stanowisko Laureolusa w kwestii konsulatu. Szybko jednak zmieni� zamys�, u�wiadomiwszy sobie, �e cesarz ujrzy w Laureolusie potencjalnego kandydata do tronu i nie przyjmie jego nominacji. Ale tym si� akurat ju� nie musieli martwi�.
A wi�c dobrze. Wezwa� Laureolusa z jego wiejskiego zacisza, powiadomi� go o zdj�ciu z urz�du Torkwatusa i przekona�, �e obowi�zek Rzymianina wymaga od niego przyj�cia funkcji konsula w spadku po Torkwatusie. Tak!
Zanim jednak przywo�a� Tyberiusza Charakosa, �eby podyktowa� mu tre�� listu, sam Charakos nieproszony wbieg� do gabinetu z zaczerwienion� twarz� i wytrzeszczonymi oczami. Grek jeszcze nigdy nie wygl�da� na tak zmieszanego.
��Panie� panie�
��Spokojnie, cz�owieku! Oddychaj. Co si� sta�o?
��Cesarz��� duka� Charakos. Zapewne przemierzy� biegiem Forum i schody na si�dme pi�tro�� przekupi� i� uciek� z wi�zienia� Wr�ci� do pa�acu� Chroni go� poprzedni prefekt pretorian�w� Leon Sewerynus.�� Przerwa�, �eby zebra� my�li.�� Wyznaczy� nowy sk�ad rz�du. Wielu z tych ludzi nie �yje, ale on jeszcze o tym nie wie.
Apollinaris zakl�� pod nosem.
��Co m�wi o konsulach?
��Wys�a� list do senatu, panie. Z rozkazem aresztowania ciebie i Torkwatusa.
��Co do tego drugiego, ju� wyr�czy�em cesarza, prawda?�� Apollinaris u�miechn�� si� ponuro do adiutanta. Sytuacja przybra�a katastrofalny obr�t, lecz nie by�o czasu si� z�o�ci�. Mog�o si� powie�� tylko b�yskawiczne dzia�anie.�� Zwo�aj tych dwunastu, kt�rzy aresztowali Torkwatusa. I drugich dwunastu o podobnych zaletach. Za dziesi�� minut maj� czeka� zebrani u wej�cia do budynku. Zamierzam z�o�y� male�k� wizyt� pretorianom. Aha, i wy�lij wiadomo�� do ksi�cia Laureolusa. Niech si� czym pr�dzej stawi w Rzymie. Najp�niej jutro. Nie, dzi� wieczorem!
Jak za czas�w Tyberiusza, kwatery gwardii pretoria�skiej znajdowa�y si� we wschodniej cz�ci miasta. Obecnie, prawie tysi�c osiemset lat p�niej, pretorianie, elitarna jednostka stra�y przybocznej cesarza, zajmowali kwadratowe, przyt�aczaj�ce gmaszysko: ciemny, brzydki budynek, kt�ry mia� budzi� groz� i to czyni�. Apollinaris zdawa� sobie spraw� z ryzyka, na jakie si� nara�a, przybywaj�c do tego ponurego garnizonu. Towarzysz�cy mu niepozorny oddzia� stanowi� mizern� ochron�. Wobec przewagi liczebnej pretorian�w w przypadku starcia byliby zmia�d�eni. Nie mia� wszak�e wyboru. Je�li Demetriusz naprawd� odzyska� w�adz�, Apollinaris m�g� si� ju� uwa�a� za trupa� chyba �e zjedna sobie pretorian�w.
Szcz�cie si� do� u�miechn�o. Magia god�a konsula, dwunastu brzozowych r�zg z ostrzami topor�w, otworzy�a mu drzwi budynku. Obecni byli akurat obaj prefekci pretorian�w: wyznaczony przez cesarza Leon Sewerynus oraz Atyliusz Rullianus, jego nast�pca z rozkazu Torkwatusa. Jednak�e w tej chwili kluczowym graczem by� Sewerynus i zachodzi�a obawa, �e by� ju� w pa�acu.
Jakby wyszli spod tej samej sztancy: barczy�ci m�czy�ni z ospowat� cer�, t�ust� sk�r� i przenikliwym spojrzeniem. Pretorianie mieli okre�lone oczekiwania co do wygl�du swoich dow�dc�w i zawsze m�drze by�o je spe�ni�, co najcz�ciej brano pod uwag�.
Sewerynus, poprzedni i obecny prefekt, jako m�ody oficer s�u�y� pod dow�dztwem Apollinarisa w kampanii na Sycylii. Apollinaris liczy� na to, �e stare wi�zy lojalno�ci pomog� prze�ama� lody.
I rzeczywi�cie, Sewerynus nie kry� zmieszania w obecno�ci nie tylko swojego konkurenta do stanowiska dow�dcy gwardii, ale i prze�o�onego z dawnych czas�w. Sta� i si� patrzy�.
��Co tu robisz?�� zapyta� z miejsca Apollinaris.�� Nie powiniene� by� przy cesarzu?
��Ee� panie� to jest�
��Musieli�my si� naradzi栗 wtr�ci� Rullianus.�� Chcemy wiedzie�, kt�ry z nas naprawd� dowodzi gwardi�.
��Zatem poprosi�e� go, �eby przyszed�, a on, wariat, si� zgodzi�?�� Apollinaris parskn�� �miechem.�� Chyba zaszkodzi�o ci towarzystwo cesarza, Sewerynusie. Wida� szale�stwem mo�na si� zarazi�.
��Po prawdzie, to by� m�j pomys��� rzek� Sewerynus, niczym nie wzruszony.�� W sytuacji, kiedy dw�ch pe�ni t� sam� funkcj�, Rullianus i ja�
��Zaiste. Jednego wyznaczy� cesarz, kt�ry postrada� zmys�y, drugiego za� konsul, kt�ry straci� posad�. Wiesz, Rullianusie, �e Torkwatus siedzi w lochach, prawda?
��Oczywi�cie, panie�� odpowiedzia� niemal�e szeptem.
��A ty, Sewerynusie, zapewne masz �wiadomo��, �e cesarz jest szalony?
��I to bardzo. Ca�y si� �lini�, panie, kiedy rozstawali�my si� godzin� temu. Tak czy inaczej, z rozkazu Jego Wysoko�ci�
���adnego �tak czy inaczej�!�� uci�� Apollinaris.�� Rozkazy wariata mo�na uniewa�ni�. Demetriusz nie nadaje si� ju� do sprawowania w�adzy. Po latach jego rz�d�w imperium stan�o na kraw�dzi ruiny. Wy dwaj mo�ecie je uratowa�, je�li b�dziecie dzia�a� szybko i odwa�nie.
Stali przed nim jak pos�gi�� tak bardzo przej�ci, �e zdawali si� nie oddycha�.
��Dla ka�dego z was mam zadanie�� ci�gn�� konsul�� kt�re trzeba wykona� dzi� rano. Zaskarbicie sobie wdzi�czno�� ca�ego imperium. A tak�e wdzi�czno�� nowego cesarza i jego konsul�w.�� Przewierca� to jednego, to drugiego twardym spojrzeniem.�� Wyrazi�em si� jasno? Ci, co ustanawiaj� cesarzy, otrzymuj� w zamian niema�e korzy�ci.
Zrozumieli. Bez cienia w�tpliwo�ci.
Przekaza� im polecenia i wr�ci� do gmachu konsulatu, �eby poczeka� na rozw�j wypadk�w.
Wiedzia�, �e przed nim d�ugi i m�cz�cy dzie�. Zabarykadowa� si� w gabinecie, obstawiwszy drzwi swoj� nieliczn� �wit�, i skraca� sobie czas wyrywkowym czytaniem kroniki rz�d�w Tytusa Galiusza autorstwa Lentulusa Aufidiusza,
P�nym popo�udniem rozleg� si� pot�ny grzmot i niebo rozora�a wielka b�yskawica, zwiastunka tropikalnej ulewy�� pierwszego deszczu od wielu tygodni tego niemi�osiernie upalnego lata. Apollinaris poczytywa� to za dobr� wr�b�, znak od bog�w, w kt�rych nie wierzy�, �e z�a aura wreszcie si� odmieni.
Po kilku minutach pojawi� si� przed nim Rullianus, przemoczony do suchej nitki. Egzekucja by�ego konsula Marka Larcjusza Torkwatusa, jak g�osi� raport, zosta�a przeprowadzona w lochach�� bez rozg�osu i zgodnie z instrukcjami. Sewerynus, dos�ownie depcz�c mu po pi�tach, zjawi� si� z wiadomo�ci�, �e stosownie do polecenia cesarz Demetriusz zgin�� uduszony poduszk�; zw�oki obci��one kamieniami zatopiono w Tybrze, w miejscu gdzie cz�sto za�atwiano takie rzeczy.
��Wr�cicie teraz na kwater�, nic nikomu nie m�wi�c�� rozkaza� Apollinaris. Gdy zasalutowali �ywo i odeszli z entuzjazmem, zwr�ci� si� do Charakosa:�� Wtr�� ich do wi�zienia. Oto nakazy aresztowania.
��Dobrze, panie. Ksi��� Laureolus czeka na zewn�trz.
��Do zmroku godzina. Czy�by odebra� skrzyd�a Merkuremu, �e dotar� tu tak pr�dko?
�aden szczeg� wygl�du ksi�cia nie �wiadczy� o wyj�tkowym po�piechu, z jakim przyby� do stolicy. Jak zwykle, sprawia� wra�enie spokojnego, opanowanego, pewnego siebie cz�owieka, arystokraty z krwi i ko�ci. Jego zimne niebieskie oczy nie zdradza�y zdziwienia zam�tem w mie�cie.
��Z �alem ci oznajmiam�� zacz�� od razu Apollinaris swoim przesadnie powa�nym tonem�� �e to bardzo smutny dzie� dla imperium. Jego Wysoko�� Demetriusz August nie �yje.
��Niepowetowana strata�� odpar� Laureolus tym samym tonem udawanej powagi. A poniewa� w swoim lotnym umy�le b�yskawicznie doszed� do w�a�ciwych wniosk�w, w jego oczach odmalowa�a si� zgroza.�� Jego nast�pc� b�dzie�?
Apollinaris u�miechn�� si�.
��Niech �yje Laureolus Cezar August, imperator Rzymu!
Laureolus zas�oni� twarz r�kami.
��Nie, nie�
��Musisz. Jeste� zbawc� imperium.
Nie dalej jak tego ranka Apollinaris zamierza� poprosi� Laureolusa, �eby zosta� drugim konsulem. Jednak�e niespodziewana ucieczka Demetriusza z wi�zienia w kr�lewskim domu go�cinnym po�o�y�a kres tym planom. Apollinaris wiedzia�, �e mo�e teraz mianowa� konsulem Charakosa lub Sulpicjusza Sylanusa, zaradnego prefekta finans�w publicznych, lub te� ka�dego, kto mu si� spodoba. W ka�dym razie tego dnia nale�a�o obsadzi� kogo� w roli cesarza. Co Laureolus w lot poj��.
Blado�� lic ust�pi�a, oczy b�yszcza�y zdumieniem i oburzeniem.
��A co z moim cichym wypoczynkiem na prowincji, Apollinarisie? Co z moj� prac� uczonego?
��Czyta� i pisa� mo�esz sobie w pa�acu. Zapewniam ci�, �e cesarska biblioteka nie ma sobie r�wnej w ca�ym �wiecie. Odmowa nie wchodzi w rachub�. Chcia�by�, �eby Rzym stoczy� si� w otch�a� anarchii? Tylko ty nadajesz si� na cesarza.
��A ty nie?
��Mnie wychowano do �o�nierki i administracji. �aden ze mnie imperator. Nie, Cezarze, opr�cz ciebie nie widz� nikogo.
��Przesta� nazywa� mnie Cezarem!
��To moja powinno��. I twoja. B�d� zawsze przy tobie jako starszy konsul. Wiedz, �e i mnie si� marzy� spoczynek, lecz odk�adam go na przysz�o��. Rzym tego od nas oczekuje. To miasto widzia�o ju� r�ne oblicza szale�stwa: najpierw szale�stwo Demetriusza, p�niej inna jego odmiana, na kt�r� cierpia� Torkwatus. A wichrzyciele w Suburze s� zapowiedzi� nowych szale�stw. Trzeba z tym sko�czy� i tylko my mo�emy to uczyni�. A wi�c powtarzam: �Niech �yje Laureolus Cezar August!�. Jutro zostaniesz przedstawiony senatowi, pojutrze ludowi Rzymu.
��Niech ci� piorun spali, Apollinarisie!
��Nie wstyd ci, Cezarze, tak si� odzywa� do cz�owieka, kt�ry posadzi� ci� na tronie wielkiego Augusta?
Laktancjusz Rufus, pe�ni�cy funkcj� magistrata senatu, osobi�cie przed�o�y� wniosek, na mocy kt�rego Laureolus otrzyma� prawo do tytu�u
��Teraz wi�c�� rzek� Apollinaris wieczorem w pa�acu�� zabieramy si� do przywracania �adu w imperium.
�atwo powiedzie�, trudniej wykona�. Wcielenie w �ycie tych pi�knych s��w okaza�o si� wi�kszym wyzwaniem, ni� mog�oby si� wydawa�. Charakos zorganizowa� siatk� szpieg�w, kt�rzy dzie� i noc przemierzali miasto, wyczuleni na wszelkie objawy dywersji i niezadowolenia. Ci donosili zgodnie, �e jad demokratycznych idea��w rozprzestrzeni� si� po wszystkich dzielnicach stolicy. Zwykli ludzie, plebejusze, pozbawieni jakichkolwiek zaszczyt�w i maj�tk�w, patrzyli bez zmru�enia oka na egzekucje dworzan cesarza na placu Marka Anastazjusza, nie przejmowali si� te�, kiedy konsulowie posy�ali na szafot zast�py senator�w i kiedy dowiedzieli si� o niemal r�wnoczesnej �mierci konsula Torkwatusa i cesarza Demetriusza. Gdyby do nich nale�a� wyb�r, aresztowaliby wszystkich uprawnionych do noszenia togi wolnego obywatela, a wraz z nimi ich �ony i dzieci, potem skazaliby ich na �ci�cie, a maj�tki rozdzielili w�r�d posp�lstwa dla dobra og�lnego.
Apollinaris powo�a� rad� porz�dku publicznego, maj�c� bada� i kontrolowa� w stolicy rozprzestrzenianie si� wywrotowych idei. Zosta� jej przewodnicz�cym. W sk�ad rady opr�cz niego weszli Charakos i Laktancjusz Rufus. Kiedy Laureolus protestowa�, �e nie dopuszczono go do tego grona, Apollinaris przyj�� i jego, lecz zawsze pilnowa�, �eby posiedzenia kolidowa�y z wa�nymi zaj�ciami cesarza. Nale�a�o wykona� wiele niemi�ych posuni��, a Laureolus w mniemaniu Apollinarisa by� cz�owiekiem zbyt wra�liwym i rycerskim, �eby zaaprobowa� niekt�re krwawe metody.
C�, i ja nim jestem, pomy�la� Apollinaris, wra�liwym i rycerskim cz�owiekiem, a jednak w ci�gu ostatnich tygodni brodzi�em w morzu krwi, �eby uchroni� imperium od zag�ady. Za p�no na odwr�t; musz� i�� do przodu, doj�� na drugi brzeg.
Namierzono wreszcie przyw�dc� rozruch�w w Suburze, pewnego Greka imieniem Timoleon, niegdy� niewolnika. Charakos pokaza� Apollinarisowi pamflet, w kt�rym Timoleon namawia do wyt�pienia klasy patrycjuszy, obalenia wszystkich istniej�cych struktur politycznych w imperium i ustanowienia tak zwanego trybuna�u ludowego: gremium licz�cego tysi�c os�b, po dwudziestu z pi��dziesi�ciu dzielnic stolicy, wybranych w g�osowaniu powszechnym przez og� obywateli. Ust�powa� mieliby po dw�ch latach s�u�by, przed kolejnymi wyborami, przy czym nikt nie m�g�by by� cz�onkiem trybuna�u dwukrotnie w ci�gu dekady. Osobom z grona dawnych senator�w i arystokrat�w nie wolno by�oby zg�asza� swojej kandydatury.
��Aresztujcie Timoleona, a z nim ze trzydziestu najbardziej wyszczekanych m�cicieli�� rozkaza� Apollinaris.�� Kiedy stan� przed s�dem, dopilnujecie, �eby pr�dko dosi�g�a ich sprawiedliwo��.
Niebawem powr�ci� Charakos z wiadomo�ci�, �e Timoleon zaszy� si� w niezbadanych komorach staro�ytnych podziemi, gdzie przemieszcza si� z miejsca na miejsce, stale o krok przed tropi�cymi go wys�annikami rady porz�dku publicznego.
��Znajd�cie go�� rzek� Apollinaris.
��Mogliby�my go szuka� pi��set lat bezskutecznie�� odpar� Charakos.
��Znajd�cie go�� powt�rzy� Apollinaris.
Mija�y dni, a Timoleon wci�� wymyka� si� swoim prze�ladowcom.
Inni plebejscy rewolucjoni�ci nie byli tak przebiegli� albo te� nie sprzyja�o im szcz�cie. Aresztowanych agitator�w zwo�ono wozami. Liczba egzekucji, kt�ra nieco zmala�a w czasie oficjalnej �a�oby po og�oszeniu �mierci Demetriusza i po ceremoniach towarzysz�cych intronizacji cesarza Laureolusa, zn�w wzros�a. Wnet �cinano tylu winowajc�w, co pod koniec dzia�alno�ci Torkwatusa. A potem codzienne �niwo jeszcze si� powi�kszy�o.
Apollinaris nie potrafi� oszukiwa� samego siebie. Usun�� Torkwatusa w interesie pokoju i prosz�: pod��a� t� sam� krwaw� �cie�k�, co jego nie�yj�cy kolega. Nie widzia� innego wyj�cia. Sprawy wy�szej wagi. Wsp�lnota si� chwia�a. Sto lat rz�d�w g�upich cesarzy os�abi�o fundamenty, kt�re teraz nale�a�o umocni�. A skoro krew musia�a si� koniecznie zmiesza� z zapraw�, to trudno, niech i tak b�dzie. To by� jego obowi�zek, mimo �e cz�sto bolesny. Zawsze stawia� znak r�wno�ci mi�dzy obowi�zkiem a zwyk��, prost� s�u�b��� s�u�b� imperium, cesarzowi, obywatelom Rzymu, w�asnemu kodeksowi zasad przyk�adnego Rzymianina. W tych dramatycznych dniach odkry� jednak, �e w gr� wchodzi co� wi�cej: ci�kie brzemi� trudno�ci, spor�w, cierpienia i wyrzecze�.
Mimo to ani my�la� si� uchyla�.
Cesarz Laureolus tymczasem rzadko pokazywa� si� publicznie. Apollinaris przekonywa�, �e w tych niepewnych czasach lepiej dla niego, je�eli b�dzie postrzegany jako osamotniony dostojnik, przetrzymywany w pa�acu, nie skalany rzezi�. Kiedy wi�c powr�ci �ad i porz�dek, nikt mu nie zarzuci, �e splami� sobie r�ce krwi� ludu. Laureolus wzi�� sobie do serca t� rad�. Najcz�ciej przebywa� sam na sam ze swoimi my�lami, uczestniczy� w posiedzeniach senatu, stroni� od publicznych ceremonii, nie wydawa� o�wiadcze�. Kilka razy w tygodniu odwiedzany w pa�acu przez Apollinarisa, tylko dzi�ki temu zachowywa� wi� z machin� rz�dow�.
I mia� �wiadomo�� potworno�ci, rozgrywaj�cych si� na placu strace�.
��Martwi� si� tym rozlewem krwi, Apollinarisie�� powiedzia� si�dmego tygodnia swoich rz�d�w. Niezno�ny upa� lata ust�pi� ch�odom niespotykanie d�d�ystej i zimnej jesieni.�� Wst�pi�em na tron w niemi�ych okoliczno�ciach. Przejd� do historii jako potw�r bez serca, a jak potw�r mo�e sobie zaskarbi� mi�o�� ludu? Nie mog� skutecznie rz�dzi�, je�li lud mnie b�dzie nienawidzi�.
��Z czasem zrozumiej�, Cezarze, �e dzisiejsze wydarzenia wynikaj� z troski o dobro spo�ecze�stwa. Podzi�kuj� ci, �e� ocali� imperium przed zapa�ci� i ruin�.
��A nie mo�na wskrzesi� dawnego zwyczaju skazywania wrog�w na wygnanie? Nie mo�na czasem okaza� �agodno�ci?
���agodno�� zostanie poczytana za s�abo��. A wygna�cy wracaj� gro�niejsi ni� przedtem. Zadaj�c �mier� wrogom, zapewniamy pok�j przysz�ym pokoleniom.
Cesarz nie da� si� przekona�. Przypomnia� Apollinarisowi, �e ostrze topora obr�ci�o si� przeciwko szarym ludziom, kt�rych �ycie nie rozpieszcza nawet w pomy�lnych czasach. Niepisana umowa cesarza z ludem, zdaniem Laureolusa, brzmia�a: pok�j i stabilizacja w zamian za bezwzgl�dne pos�usze�stwo cesarskim rozkazom. Gdy jednak cesarz za mocno przykr�ci im cugli, zaczn� fantazjowa� i my�le� o szcz�ciu w jakim� z�udnym �yciu poza �mierci�. Na Wschodzie, w Syrii, Ajgyptos i Arabii, zawsze zjawiali si� religijni fanatycy, kt�rzy starali si� wbi� ludziom do g�owy swoj� naiwn� nauk�, i zawsze trzeba by�o si�� t�umi� zarzewia buntu. Religia, kt�ra obiecuje zbawienie w przysz�ym �wiecie, nieuchronnie os�abia wierno�� poddanych w tym �wiecie. O ich wierno�� nale�y zabiega� bez ustanku na drodze �askawo�ci. St�d konieczno�� roztropnego rozlu�nienia co pewien czas rz�dowych restrykcji. Obecne prze�ladowania przyw�dc�w ludu, jak si� wyrazi� Laureolus, ur�ga�y zdrowemu rozs�dkowi.
��Na przyk�ad ten Timoleon�� m�wi� cesarz.�� Musisz za wszelk� cen� wykurzy� go z nory? Nie potrafisz go znale��, a on staje si� coraz wi�kszym bohaterem ludu.
��Timoleon zagra�a imperium jak nikt inny w dziejach, Cezarze. To w��cznia wymierzona w tron.
��Czasami niepotrzebnie dramatyzujesz, Apollinarisie. Radz� ci, zostaw go w spokoju. Poka� �wiatu, �e jeste�my w stanie tolerowa� nawet Timoleona.
��Chyba nie rozumiesz, jak niebezpieczny�
��Niebezpieczny? To� to zwyk�y obszarpany krzykacz. Nie chc� z niego robi� m�czennika. Owszem, mo�na go schwyta� i ukrzy�owa�, lecz po co dawa� ludziom bohatera? Odwr�c� �wiat do g�ry nogami w jego imieniu. Niech sobie �yje.
Apollinaris przeczuwa� jednak zagro�enie, wi�c nie ustawa�y poszukiwania. Ostatecznie Timoleon, wydany przez chciwego kamrata, zosta� pojmany w jednej z najg��bszych, najbardziej niedost�pnych jaski� podziemnego �wiata. A z nim kilkunastu najbli�szych wsp�pracownik�w i setki zwolennik�w.
Apollinaris, jako przewodnicz�cy rady porz�dku publicznego, nie m�wi�c nic cesarzowi, natychmiast rozkaza� przeprowadzi� proces. Wyobra�a� sobie, �e nast�pi jedna zbiorowa, ostateczna egzekucja, a potem czas rozlewu krwi dobiegnie ko�ca. Po �mierci Timoleona i jego poplecznik�w Laureolus b�dzie m�g� wreszcie wyj�� z cienia i na znak pokoju wr�czy� ludowi ga��zk� oliwn�. Po epoce przemocy nadchodzi� czas pojednania i naprawy zniszcze�.
Po raz pierwszy odk�d wr�ci� z prowincji, Apollinaris mia� wra�enie, �e jego misja jest bliska uko�czenia, �e bezpiecznie przeprowadzi� imperium przez wszystkie zawieruchy i nareszcie mo�e zrzec si� publicznej odpowiedzialno�ci.
Wtem jednak Tyberiusz Charakos przyni�s� zdumiewaj�ce wie�ci, jakoby cesarz Laureolus w ge�cie kr�lewskiej �askawo�ci og�osi� amnesti� dla wi�ni�w politycznych. W ci�gu dw�ch, trzech dni Timoleon i jego przyjaciele mieli zosta� wypuszczeni z loch�w.
��Postrada� rozum�� skonstatowa� Apollinaris.�� Nawet Demetriusz nie zrobi�by takiej g�upoty.�� Si�gn�� po pi�ro i papier.�� Masz, p�jdziesz do wi�zienia z nakazem egzekucji, zanim kogokolwiek puszcz� na wolno��
��Panie��� wtr�ci� nie�mia�o Charakos.
��Tak?�� Apollinaris nie podnosi� wzroku.
��Panie, cesarz ci� wzywa. W ci�gu godziny masz si� stawi� w pa�acu.
��Dobrze. Akurat zd��� podpisa� nakazy.
Zaledwie wszed� do prywatnego gabinetu cesarza, u�wiadomi� sobie, �e dzi� po po�udniu podpisa� w�asny wyrok �mierci. Albowiem na biurku le�a� plik dokument�w, kt�re wr�czy� Charakosowi przed niespe�na godzin�. Zapewne przechwyci� je s�ugus Laureolusa.
Z bladoniebieskich oczu cesarza bi� ch��d zimniejszy od tchnienia lodu.
��Czy�by� nie wiedzia�, konsulu, �e og�osi�em amnesti� dla tych ludzi?
��Mia�bym sk�ama�? Nie, Cezarze, za p�no, �ebym co� wsk�ra� tym sposobem. Wiedzia�em. Uwa�a�em, �e to b��d, i postanowi�em go naprawi�.
��Sprzeciwi�e� si� rozkazom cesarza? To wymaga�o odwagi, konsulu!
��Rzeczywi�cie. Pos�uchaj, Laureolusie�
��Cezarze.
��Cezarze. Timoleon z ca�ego serca pragnie zniszczy� imperium, senat i wszystko, na czym opiera si� rzymski ustr�j. Trzeba go zg�adzi�.
��Ju� ci powiedzia�em: ka�dy nierozwa�ny cesarz posy�a na �mier� swoich wrog�w. Skinie r�k� i po sprawie. Ale dopiero cesarz zdolny okaza� lito�� jest tym, kt�rego lud pokocha i oka�e pos�usze�stwo.
��Nie bior� odpowiedzialno�ci za to, co si� stanie, Cezarze, je�li b�dziesz nalega� na wypuszczenie Timoleona.
��Nikt nie obarczy ci� odpowiedzialno�ci��� odpar� spokojnie Laureolus.
��Chyba rozumiem, co chcesz przez to powiedzie�, Cezarze.
��Wiem, �e rozumiesz.
��Tak czy inaczej, l�kam si� o ciebie, skoro chcesz go uwolni�. L�kam si� o Rzym.�� Mimo �elaznej �o�nierskiej dyscypliny na chwil� straci� panowanie nad sob�.�� Laureolusie, Laureolusie! Jak�e �a�uj�, �e wybra�em ci� na cesarza! Jak bardzo si� pomyli�em! Nie rozumiesz, �e Timoleon musi zgin�� dla dobra og�u? Domagam si� jego stracenia!
��Dziwnie si� zachowujesz przed obliczem cesarza�� rzek� Laureolus wywa�onym tonem, bez cienia rozdra�nienia.�� Zupe�nie jakby� nie dowierza�, �e nim jestem. Tak si� sk�ada, �e naprawd� jestem w�adc� i nie ugn� si� pod �adnymi naciskami. Co wi�cej, przyjmuj� twoj� rezygnacj� ze stanowiska konsula. Przekroczy�e� swoje uprawnienia i nie widz� dla ciebie miejsca w nowym rz�dzie, teraz gdy zaczynam leczy� rany. Zostaniesz wygnany do miejsca, kt�re sam sobie wybierzesz, byle daleko st�d. Mo�e by� Ajgyptos, Cypr, Pont�
��Nie.
��Poza tym mo�esz tylko odebra� sobie �ycie. Pi�kna �mier�, godna Rzymianina.
��To si� r�wnie� nie stanie. Je�li chcesz si� mnie pozby�, ka� mnie zaci�gn�� na plac Marka Anastazjusza, niech mi odr�bi� g�ow� na oczach gawiedzi. I wyt�umacz im z �aski swojej, czemu taki los spotka� cz�owieka, kt�ry uczyni� tyle dobrego dla Cesarstwa. Obarcz mnie win� za rozlew krwi w ostatnich czasach. Za wszystko, nawet za egzekucje wykonane na rozkaz Torkwatusa. Z pewno�ci� zaskarbisz sobie mi�o�� ludu, a przecie� wiem, jak bardzo pragniesz tej mi�o�ci.
Twarz Laureolusa nie odzwierciedla�a �adnych uczu�. Gdy zaklaska�, do gabinetu wesz�o trzech gwardzist�w.
��Odprowadzicie hrabiego Apollinarisa do cesarskiego wi�zienia�� rzek� i si� odwr�ci�.
��Nie odwa�y si� skaza� ci� na �ci�cie�� zauwa�y� Charakos.�� By�by to pocz�tek nowych zamieszek i wyrok�w.
��Tak s�dzisz?�� Apollinaris dosta� najwygodniejsz� cel�, zarezerwowan� dla szlachetnie urodzonych wi�ni�w, okrytych ha�b� cz�onk�w rodziny panuj�cej czy m�odszych braci, kt�rzy targn�li si� na �ycie cesarza. Na �cianach wisia�y grube, purpurowe tkaniny, sofy by�y dzie�em pierwszorz�dnych rzemie�lnik�w.
��Tak s�dz�. Jeste� najwa�niejszym cz�owiekiem w Cesarstwie. Wszyscy wiedz�, czego dokona�e� w prowincjach. I wiedz�, �e uchroni�e� nas przed Torkwatusem, a Laureolusowi otworzy�e� drog� do tronu. Po �mierci Demetriusza powiniene� by� przej�� w�adz�. Je�li ci� zabije, b�dzie mia� senat przeciwko sobie i rozruchy w mie�cie.
��Szczerze w�tpiꠗ odpar� Apollinaris zm�czonym g�osem.�� Mylisz si� w ocenie sytuacji, cho� rzadko ci si� to zdarza. Mniejsza o to. Przynios�e� ksi��ki?
��Tak.�� Charakos otworzy� ci�k� paczk�.�� Lentulus Aufidiusz, Sekstus Azyniusz, Swetoniusz, Ammianus Marcellinus, Juliusz Kapitolinus, Liwiusz, Tukidydes, Tacyt. Najwi�ksi dziejopisarze.
��B�d� mia� co czyta� w nocy�� rzek� Apollinaris.�� Dzi�kuj�, mo�esz odej��.
��Panie�
��Mo�esz odej�栗 powt�rzy�, lecz gdy Charakos zbli�y� si� do drzwi, zapyta�:�� Jeszcze jedno. Co z Timoleonem?
��Pu�cili go na wolno��, panie.
��Tego si� w�a�nie obawia�em.
Po odej�ciu Charakosa zaj�� si� ksi��kami. Zamierza� zacz�� od Tukidydesa, przera�aj�cego sprawozdania z okropnej wojny mi�dzy Atenami a Spart�, ksi��ki wyj�tkowo pos�pnej w swoim przekazie. Potem chcia� si� przebi�, tom po tomie, poprzez p�niejsze dzieje. A je�li Laureolus zostawi go na razie przy �yciu, �eby m�g� je wszystkie jeszcze raz przeczyta�, mo�e sam si� zabierze za wi�zienne zapiski�� pami�tnik, w kt�rym b�dzie pr�bowa� nie rozczula� si� nad sob�, mimo �e opowie, jak dla ratowania imperium po�o�y� na szali w�asne �ycie. Nie s�dzi� jednak, �eby Laureolus da� mu czas na pisanie. Nie odb�dzie si� publiczna egzekucja, o nie. Charakos nie myli� si� w tym wzgl�dzie. By� wszak bohaterem ludu, a takich si� publicznie nie wlecze pod top�r. W dodatku Laureolus wychodzi� z za�o�enia, �e nale�y da� wytchnienie zapracowanym katom i przywr�ci� w stolicy co� na podobie�stwo �adu.
Si�gn�� po pierwszy tom dzie�a Tukidydesa. Zatrzyma� si� na wst�pie i czyta� go raz po raz.
Zapukano do drzwi. Czeka� na to.
��Proszꠗ odpowiedzia�.�� Drzwi raczej nie s� zamkni�te.
Do celi wszed� wysoki osobnik, cz�owiek w czarnym kapturze, spod kt�rego wyziera�o chude oblicze. Zimne spojrzenie wpadni�tych oczu, napi�ta i szorstka sk�ra, wargi w�skie i zaci�ni�te.
��Znam ciꠗ rzek� spokojnie Apollinaris, cho� nigdy go nie widzia�.
��Powiniene��� stwierdzi� m�czyzna, id�c ku niemu z obna�onym no�em.�� Znasz mnie bardzo dobrze. I chyba si� mnie spodziewa�e�.
��Spodziewa�em siꠗ odpar� Apollinaris.
By� pierwszy dzie� miesi�ca, kiedy prefekt finans�w publicznych i prefekt skarbca cesarskiego spotykali si� na tradycyjnym obiedzie, na kt�rym omawiali sprawy dotycz�ce dzia�ania obu instytucji. Nawet teraz, wiele tygodni od przej�cia w�adzy przez nowego cesarza, nad prywatn� szkatu�� w�adcy,
��A wi�c hrabia Walerian Apollinaris zabity�� rzek� Cestiusz.�� Szkoda. By� wielkim cz�owiekiem.
��Zbyt wielkim, �eby ustrzec si� zguby. Takich ludzi zawsze w ko�cu si� usuwa. Ale szkoda, zgadzam si� z tob�. By� prawdziwym Rzymianinem. Takim, jacy dawniej bywali. W dzisiejszych strasznych czasach nie�atwo takich znale��.
��Przynajmniej mamy spok�j. Imperium jest znowu pot�g� dzi�ki hrabiemu Apollinarisowi i mi�o�ciwie nam panuj�cemu cesarzowi Laureolusowi.
��Tak, ale czy si� ostoi? Czy rozwi�zano najwa�niejsze problemy?�� Sylanus, ma�y, chytry �ar�ok o wielkim niezm�conym poczuciu humoru, ukroi� sobie kolejn� porcj� mi�sa.�� Zabawi� si� we wr�bit�, Cestiuszu. W ci�gu stu lat wszystko runie.
��Jeste� niepoprawnym optymist�. Mylisz si� co najmniej o po�ow�.�� Kwintus Cestiusz si�gn�� po wino, cho� pi� rzadko.
��No tak, masz racjꠗ stwierdzi� Sylanus.
Robert Silverberg
Roma Eterna
2009
Wydanie oryginalne
Data wydania: 2003
Tytu� orygina�u: Roma Eterna
Wydanie polskie
Data wydania: 2009
Projekt i opracowanie graficzne ok�adki: Tomasz Maro�ski
Prze�o�y�: Dariusz Kopoci�ski
Wydawca: Agencja �Solaris�
Ma�gorzata Piasecka
11-034 Stawiguda, ul. Warszawska 25 A
tel./fax 089 54131 17
e-mail: agencja@solarisnet.pl
ISBN 978-83-7590-023-1