poetryЯнЧыквінСвет першы і апошні

«Свет першы і апошні» - зборнік вершаў Яна Чыквіна – выкладчыка Беластоцкага універсітэта, старшыні Літаратурнага аб'яднання «Белавежа» - дапаўняе раней выдадзеныя творы аўтара. Лірыка Чыквіна прыцягвае сваёй шчымлівай тугой і светлай радасцю, якія арганічна спалучаюцца ў ягоных вершах. Філасофскія разважанні на будзённыя тэмы і тэмы маштабу сусвету раскрываюць перад намі ўражлівую і вельмі ранімую душу паэта. Чытаеш вершы і ўяўляеш аўтара маладым хлопцам, шалёным у пачуццях і памяркоўным у дзеяннях. Падаецца, што гэтая душа не састарэе ніколі. Вершы – таму пацьверджанне. А дадзены томік – чарговы доказ таму. (н.г.)

be9cbkavk.com/belinbookcalibre 0.9.26, FictionBook Editor Release 2.6.6, fb2cut 2.5.4, fb2cut 2.6.29.4.2013http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=582A3E03F4C-2BF2-43F6-973B-3414993523761.01Свет першы і апошніБеларускае Літаратурнае Аб’яднанне БелавежаБеласток199783-85918-12-4
<p>Ян Чыквін</p><p>СВЕТ ПЕРШЫ І АПОШНІ</p>

Падрыхтаванае на падставе: Ян Чыквін, Свет першы і апошні — Беласток: Беларускае Літаратурнае Аб’яднанне Белавежа, 1997. — 54 с., Бібліятэчка Беларускага літаратурнага аб’яднання Белавежа, Серыя заснавана ў 1990, Кніга дваццатая

ISBN 83-85918-12-4

© ePub: Камунікат.org, 2012

<p>Свяшчэнны дождж</p>Дажджу не хочацца шумна ісці,Таму паціху тупоча, сівенькі.Вясны панаднай гонкія касцыВаду, што скосяць, то збяруць ў сявенькі.А ў маім доме гасне хатні агонь —Ад розуму халоднага ці, можа, ад слязы?Хоць ты падай, вясна свяшчэнная, мне сваю далоньІ таямніцу выяві жыцця — каб жыць.Святлее дождж, какетліва ўглядаецца ў ваду,Ў якой мігціць яго крыштальная прыгожасць,І звонка харашынь сваю ён множыць,Загледжана-заслуханы ў сімфонію сваю.У гэтай музыцы, дакорнай і шчымлівай,Ёсць цень адной заплаканай жанчыны.Яна ка мне прыходзіць напамінам неспакойным,Вяртаецца й бруіць, па той бок шыбінаў ваконных.
<p>* * *</p>Тужу па зялёнавокай князёўне,Як вернік тужыць па царкоўным звоне.Іду на гасцінец, выглядаю, клічу,А мая князёўна хваляю на Пцічы.А мая князёўна у вятроў сястрыцай.І вярбою ніцай богу ёй маліцца.Ах, жыцця чужога ёй ўжо не пазбыцца!А свайго не хопіць — каб жыццём нажыцца.Тужу па зялёнавокай князёўнеЯ клёнам адцвілым у пройме вячорнай.
<p>Жальба неадпаведнасці</p><p>(або скарга дрэва закаханага ў дзяўчыну)</p>Расту да цябе яЗялёнымі ўсхліпамі,Пошумам мысляў маіх.Цягнусь наўздагонБлакітнай гатычнасці дзён —Не нашых... хоць бы на міг!Маё раскрытае небаПлыве над табой у нябытНабраклаю кнігай тугі.Між намі завалы прастораў,Між намі планідаў кругіЗвіваюць яснасць жыцця у сутонь,У дымныя дрэваў ствалы,Што вышэй ды вышэйІмкнуцца ў нябесны агонь.
<p>Пацалунак</p>Як пляснуў тройчы пацалунак на пероне,“Едзь абы-куды!” — прашамкаў з рэзігнацыяйМужык павешаны на слупе-клёне.І, засмактаўшы мой даношаны касцюм і целаЎ сваё дрыготкае, здранцвелае нутро,Адзін цягнік, відаць, найгоршы, нетутэйшы,Пацягнуў — рук разрываючы падковы —Сваім імпэтам ў найчарнейшую дарогу,Па якой асуджаных на несціханы перастук калёсВязуць-адвозяць-возяць у непамяць, ў сена-гора,У іншы бок жыцця, дзе клеіцца і моршчыцца сутонне,Дзе поранкаў спаволеных няма і радасці ад захаду нябёс,А ёсць адна загубленая ў космасах прастора,Нібы навечна куплены білет — той пацалунак на пероне.
<p>Кветка болю</p>... за кшталт тваіх далоняў,што атулялі мяне ў месцах найбольш збалелых,за вызваленне мяне ад цяжарубыць самым сабою і супраць сябе,за лыжку ажыўляючай вады іза саломіну, якую падалá, калі знясіленыкалодаю ляжаў, стары і недарэчны,за музыку прытульную тваіх званкоў-грудзей,што павялі праз лабірынт асвежаных падумак цела,за човен твой, а стырнікам якога ты мяне зрабіла,каб змог вярнуцца йшчэ ў жывых краіну,за сон саснёны пра мяне, хоць без мяне, іза мальбу тваю у прыцемках святыні,каб вывеў нас з даліны плачу,за кветку, што ў табе ужо расце,пасеяная мною з болю кветка болю,за кнігу адыходу і вяртання, што поначаміпішаш аба мне сабе, забыўшыся пра конАлександрыйскай бібліятэкі, іза развітальнае тваё слаўцо, якое капнула ў разораную наміглебу суму-вечара слязінай абмірання або нараджэння —ахавальніца жыцця, я дзякую табе.
<p>Impromptu</p>Чый зманлівы там сеў вачэйІ чый сеў рук-махлівых крыл?О, каб — не могучы — маглаТы целам быць маіх касцей!І каб была ў сабе маёй,І — ад пачатку — нічыёй!Каб кожны раз начэй імглаБыла табе і мне натоленаюЖарсцяй мук...За думкай нейкі вобраз-мысль цячэ —Нібыта хоча штось адкрыцца мне на мігДалёкім бляскам-спевамі тваіх вачэй,Жаночай музыкаю рук тваіх.
<p>Чараўніца</p>О, разумная галава,Чараўніца зялёнага луга!Твая зрудзелая траваПад маім буйнее плугам.І вішні глядзяць на сад,Дзе сцелецца вільгаць-раса.Дзе шчодра-акруглыя сферы —Свеціцца музыкай цела.О, ўласніца ног, жывата,Наезніца дзіўнай пагоні!Чым болей корміш атавай,Тым няўрымслівей коні!
<p>Жураўлі</p>Ляцяць жураўлі ў цёплыя краіПраз Крым:Крум-крам,Крум-крым.Праз КрымКлючамі адлятаюць.То ў Пакістан, то над НілПраз Крым:Крум-крам,Ку-гіл, ку-гіл.Клінам пралятаюць.З Бацькаўшчыны ў КувейтПраз Крым:Крум-крам,Ку-гіл...І ўсё далей, усё слабей:Ку-гіл,Крум-крам,Ку-гіл.
<p>Асіметрыя</p><p>з ліста жанчыны</p>Люблю я гэты свет,Шкадую гэты свет,Сумую па пяшчоце.На тым сябе лаўлю —Тваімі словамі малю,З табой сама сабе адпавядаю.Будзь ласкавы, мой свет,Трымай мяне ў руках —Я вельмі ад цябе залежу.Ў табе ёсць, свеце, ўсё,Каб я была шчаслівай,Бо ты — мая сапраўднасць.З табой адным хачу сустрэч —Цвітуць ў чаканні кветкі пачуцця,Я адчуваю пругкасць гэтага памкнення.Замест хаваць ў грудзях адчай,Пакінутасці боль, самоту —Кахай мяне, кахай, кахай!Сваім жыццём маё жыццёНе адкладай на потым —Пакуль ліпнёвы мёд у сотах.Люблю я гэты свет,Шкадую гэты свет,Хачу тваіх пяшчотаў.
<p>У альбом</p>

на дзень нараджэння Г.

Жыві, жыві, прыгожае тварэнне!Шчаслівай будзь ад дотыкаў Жыцця.Няхай жа збудуцца ўсе твае памкненніІ нашых дзён — хай доўжыцца працяг.
<p>* * *</p>Свяча рассвятляе ноч.Ноч паглынае свячу:Клюе птах ружовы куст.
<p>Паэт і муза</p>Калі, забіты ў кут, ад года я усё пісаў адзін радок,Летуценячы здабыць той лаўравы вянок,Прыйшла ка мне і села муза. Села пад іконай.І глянуўшы, як у ваду, ў мае паперы,Адкрыла вокны, адчыніла дзверы,І прохаладзь хлынула вясновая,І з яе спакойна-светлага абліччаКапнула слязіна.“Ці ўбачыць?.. Ці пакліча?..Паблагаславіць мо мяне?.. Ці папракне?..На вуха тайніцу шапнеЦі скрутак спісаных законаўАбыякава уручыць мне?..”Прамовіла:“О, мілы Божа, як жа ты спанеўІ непрактычны стаў.І хоць цяшы цябе, хоць рэж,Нішто табе сям’я і дом, і мае раны...Ты ў іншу, хлопча, закаханыІ ўжо не пазнаеш мяне.Глядзіш — і не бачыш,Што маеш і траціш.А з замужняй, той мурзаю,Ні дня не пражывеш.І ночны час — не час без ласкЖывой кабеціны...Праўдзівых муз цяпер нямашНа нашым подлым свецені!”
<p>* * *</p>Брат шапку скінуў —і прыйшла вясна.Ўзмахнуў рукой —зазелянелі нівы.Кашулю зняў —і вырасла трава,закаласіла жыта.Запрог каня —і жаць пайшлістальныя рукі,вязаць і малаціць,капаць і звозіць.Ячмень, пшаніцу і авёссталёвы конь прывёз —што ў свіраны, што ў клуні,дзе да кружэння галавыгара стаяла сушанай травы.А каб прыйшла зіма,шапку брат надзеў, аднак.
<p>З даўняй кнігі</p>Дзе неба сыпле сіні дождж надзей,за горадам аддаленым кнігу я раскрыў:чытаю лес, чытаю трапятанне крыл,старонку поля сыпкага — стары запылены раздзелфаліянта даўняга з малюнкамі астылага цяпла,з гравюрай радасці мінулай-цьмянага былля.Чытаю сцежак кволенька пазначаны сюжэт,дзе паабапал сум пасеяны і мітусняі дзе, рассеўшыся, сядзяць усе відовішчы жыццяі, што было раней не помнячы, тахтоляць свет.Мяне не цешыць гэткая бяздушная радня.Мне — каб паспець натрапіць на адно імязапісанае мне у гэтай кнізе Вышняй воляй.І, з кнігі вырваўшы, увесці ў свет людзей,дзе неба нам дазволіць полымем маімяе агонь абняць...
<p>Сучасная Ніке</p>Меднавалосая Ніке ішла прада мной.Яе шавялюра дымілася пахам маёй даўняй спадзевы,Што ёсць іншы свет, недзе там, за сёмай ракой:Рухліва-прынадны і першаісна-боска-напеўны,Дзе ў жывых кругах нагрэтага святлаРасхінутыя свету па-дзіцячы душы;Куды, аднак, ніколі не ступіць мне, нават ў снах.Ішла, крылатая. Мой цень — за ёй, меднавалосай,Той, што адтуль з’явілася, мабыць, на міг,Каб абцякальнымі абрысамі акругласцей сваіх,Перамагаючы, тутэйшае жыццё наўкольнае абагавіць.
<p>* * *</p>Рыжы, пахучы мёдам гародчык,Геаметрычны спакой, летні одум.Але пыл смутку, трывожна-пякучы,За сэрца сціскаеЗялёным вянком прахалоды:Мая хата з дажджу,Мая хата стаіць пакрыёму.Увайдзі, маё сонейка, ў дом,Сонцанятам будзь ў маім доме!
<p>* * *</p>О, як гады празрыстыя ляцяць,Калі, у позні час жыцця,Любоў шалёная прыходзіць.Як ранняй слодычы вяртаецца ажур,Як маладосць варушыцца на сподзе!Як хочацца душэўнага цяплаІ шчасце шчасцем затрымаць!Але няма спагады у прыродзе.На свеце радасці няма.Ёсць толкі полымя адно, гарачае,Якім гарыць і неба, і зямля.
<p>Выпрабаванне спакусай</p>Самота стукае ў дзверы, самотаўваходзіць у дом і ў маю чашу жыцця,налітую спаўна, кладзе жывы пялёстак ружыколеру вуснаў жанчыны распуснай.А мне мілейшае маўчанне палыну,мне слодычу — ажухлая цыкута.
<p>* * *</p>Жанчына,што нечакана выйшлаз рамы вечнасці ў мой злічальны час,былаДзевятай сімфоніяй Бетховенаін мінор.У голасе яегучаў далёкіх продкаў хор.І ў гэтым хоры,вельмі паволі і пявуча,яна ка мне плыла па морыусёй постаццю дзявочай.
<p>Чалавек дажджу</p>Дождж ідзе на маю галаву пахмурна-навесны,Дождж-напамін пра хуткаплыннасць светлаблакітнай песні.Дождж ідзе. На маю галаву. Дождж серабрыставалосы.І сплывае як ласка і глыбейшыя сэнсы маўклівых нябёсаў.Дождж ідзе і хвалюецца сам і мяне ён хвалюе да плачу,Шапаціць над маёй галавой як дакор мілагучны маці.Ідзе дождж як не дождж — на маю галаву сыплецца шкліваНараканняў далёкіх і блізкіх людзей і праклён іх шчаслівы.На маю галаву дождж ідзе. Дзень у дзень, дзе ні дзенься,І плёхае следам па мокрых слізгах майго неадбежнага ценю.Дождж празрыстаю песняй з вільготных аблокаў ідзе...І я, родным ахутан макроццем, іду па плыткай, звонкай вадзе.
<p>Паводле Іова</p>Летась добра было. Сонца папераменнастварала дзень і ноч. Нумараваныя дніпраміналі нябачна, няўхільнаі без майго намагання.І ночы штоночы жыццё вышываліжывою мярэжкай — без майго намагання.І без высілку майго дождж ішоўі пясок асыпаўся з магіл,і ткаўся лугамі з гаючых траў кілім.І рыба жыла, без мяне, у вадзе,і птушкі будавалі гнёзды.Наўздзіў наўкол сады цвіліі па далінах коней табуныганяліся за табунамі жарабіц.Я непатрэбны быў, здавалася, нідзенікому ў гэтым свеце, першым і апошнім.Але нечакана ў шыбіну акнараз і другі з налёту стукнуў верабей,і з хвойніка пажар прыйшоў пад хату,і вецер адчыніў вароты мору.І Бог, сам Бог тут затрымаўся надаўжэйдзеля праверкі чалавека у яго парогах.Дзе стол яды быў поўны і пітва —стаяла з дошак негаблёваных труна.
<p>Нейк сталася</p>Нейк сталася, што я паіў каня.Ажурнай цеплынёй ляжала сонейка на грыве.Ціш стрыглі вушы палахліва,Хоць яблыкі вачэй былі ў агнях.Мы з ім жылі не як браты,Таму, пакуль я даставаў вадыІ наліваў з чарпальнай кадзіЎ ягонае напойнае вядро,Атласам губ мяне ён гладзіўІ яблыкаў сваіх наводзіў мікраскопНа кучму валасоў і на загар плячэйДы асабліва ў гузікі маіх вачэй.Праз іх, відаць, там бліскалі й яму агні —І жорны мозгу разлічалі свята й будні,Што я налью яму вады з ягонай студніЎ ягоную пасудзіну, ў ягонай цішыні...Як на вадзе мінае ўсё, як на агнях!Няма даўно высокай постаці каня,Той студні ўжо даўно нямаНі сонейка таго. Вядома — і мяне няма.
<p>Тапелец</p>Лета ў самоце. Лета ў жалобнай цішы.Адзін-аднюткі. Тулю да сэрца твой малы партрэцік.Туга па страчаным мяне сабой калыша.О, мае хмары атлантычныя і філіпінскі вецер!О, філіпінскі вецер мой і атлантычнае пахмар’е,Тугі па страчаным вы неразборлівыя дзеці!Глушу свой боль балючымі музычнымі пажарамі,Ў пажарах гэтых мілая каханым целам свеціць.Плыву праз ночы ноч, аслеплены самотай лета,На ўзвейных крылах філіпінскіх ветраў.Туга па страчаным расце ўва мне балючай цішайІ, як тапельца ў цінах, мроямі музычнымі калыша.
<p>Восень</p>Саспелі нічыйныя грушы і слівыДы падаюць ў жухла-старую травіцу.І дзэнькае сонцава струнка шчымліва.Птушыныя душы пяюць над крыніцайКантаты расстання й вяртання канцоны —Глыткоў пяць паветра, глыточак вадзіцы.Макрынкі вісяць у завойцы лісцёўнай.Дзе шчэплены шчэпкі змуршэлых галін,Свеціцца многа чароўных свяцёлак.Бязмэтна прасторай шасціць парыжэлы прамень.Патайна знікаюць будоўлі рахманых раслін,І кожная ноч рассцілае на дзеньСвой усё новы дыван-габелен.І зноў жа паўторыцца ў садзеІ паданне груш, і паданне сліў!Толькі мне ўжо не бачыць вясны салаўіна-шчаслівай.Дык на што ў белым свеце ты, восень, дагнала мяне?
<p>Як калісь</p>Неверагодна. Чорная музыка ўладарыць Варшавай,Усе вуліцы робіць непраезнымі аднолькава.Хто б ні з’явіўся — ідзе крокам Раскольнікава,Усе жанчыны — найпрыгажэйшымі вабнымі полькамі.Блізкае ад мяне адплывае і стаецца неймаверна далёкім.Хоць вечар неонамі пісьмаў к сабе прыйсці запрашае,На скрыжаванні стаю, як калісь, і адчайна цалую твой локанІ бачу зноў тое, як размінаюцца нашых двух жыццяў аблокі.Як і тады, пра сябе я й цяпер ведаць нічога не ведаю,Чую адно, што нельга чагосьці ўсё мне. І гэтае нельга ўсё бліжай —Як нельга пайсці адначасна ў шчаснасць Новага свету,Калі ўжо пад чорную музыку йдзеш вуліцай Святога крыжа.
<p>Вяселле</p>Нейкае свята было. У будзённы дзеньнасупраць вады гарэла шчаслівая хата —моладзь гуляла ў жыццё і агонь падкладала.З нічога ўспыхнуў пажар. Мілосным жарамвусны ўспалалі і ад крыві запалыхала ўсё цела.Полымем яркім шугалі белі кашуль,ногі прынадна свяцілі ў гарачых спадніцах.Неба мала было для жывога агнюі званоў было мала на гулкай званіцы.Ластаўчын лёт, зігзагам, між надваконнем і хмарайголкай у сэрца кальнуў — невядома з чаго і адкуль:гэтак жа зноў няма ў гняздзе птушанятак.Ціхай манашкаю крэсліць пустую прастору пташка старая
<p>Дзеці Чарнобыля</p>Дзеці спяць на падлозе,Як авечачкі, збіўшыся ў кучу.І зноў адно з іх не можаУпасці ў сонныя травы,У матчыных рук калыханне —Вочкі трэ ўласнаруччу.Як цвет яблыні танклявай,Душа дзіцяці светлай плямайСпаўзла са столі і па сценахПаволі йшла дрыжачым бляскамДа сонца звабленага шклянкай,Туды, дзе жыў срабрысты ляскат.Дайшла — і ў зіхотныя промні апала...І трэск па шкле зышоў авалам.
<p>Шпіталь</p>Зверху востра сляпіла святло.Прыціснуты к цвёрдай паверхні,Я пусткай валодаў сваёй,Крыкам я быў, і крык быў тлом.У балесна-імглістай лагодзе,Вільготнай гарачцы сноўМне рукі забралі абедзьве, найменей,І вярбе аддалі за акном.Галяк, што ірве апендыцыт,Бы шылам — пальцамі: цыт і цыт!А прага размовы ў прыродзе —Як жэрдкі і белага пеўняЦі выбітай шыбіны з клёнам.Таму там на голлі зялёнай слівыВешаўся нехта вельмі шчаслівы,А побач кнігу пісаў шалёны.І такая там ціш адхімічана,Што ў тэрмометрах топіцца ртуцьІ чутно — з начнікамі начніцыУсё сарочкі вар’ятам ткуць.
<p>* * *</p>Матэрыя —прадметы, рэчывельмі любяць,калі іх кранаюць,гладзяць, выкарыстоўваюць,перастаўляюць, папіхаюць,таўкуць, націскаюць,круцяць да сёмых патоўі разаграваюць да белай гарачкі.Прадметны светштодня, кругласутачнадамагаецца чалавечай рукі,цеплыні ягонай душы.Чапляецца чалавека,не адпускае ад сябе,засмоктвае, хоча —у рэшце рэшт —прыпадобніць да рэчаў у сябе.Браты мае і сёстры.
<p>Канец эпохі</p>Навокал чужыя вочыі слоў калючых калоссе.І сутунак — ні блакітнага неба,ні светлых даляў.Жоўты жах развесіўна грудзях свае медаліі здзірае з галавыапошняе валоссе.Як скінуты нагоюў рэчку камень —зляцелі ідалыз высокіхпастаментаў.Цемра свой сум адкусілаз хрумстам —і ноч выварочваеццаз чорнага глупства.
<p>Лясное возера</p>Чаму ў жвіроўні вечнасціЗатрымаліся часу стрэлкіПерад зенітам поўдня —Нібыта боязна чакаючы кагось,Хто меў з’явіцца вось,Ды не з’яўляецца ў тым чалавечым пекле.Па той бок, там, калосяцца жытаІ воды з мёртвых лечаць,І галавастых шчасця сысуноўШтодня выводзяць прамяністыя кабеты.А тут — перамяшчэнне душ адноЎ цырульна-сцішаным паветры.Шкілеты іх на могільніках гаманяць,Апраткі чорным болем свецяць.Як возера лясное, над якімВісіць бяссмертнікам Кашчэй,Не мрэ і не жыве зачараваны крайАблакітненых вачэй —Ні хваль на ім перастваральных,Ні ў тонях вадакрутаў хоць бы паўжывых...Рукой дрыжачай я кладу, Айчына,На твар твой свята-светлыя крыжы.
<p>* * *</p><p>ля помніка Пілсудскаму у Беластоку</p>Пілсудскі-дзед глядзіць на ўсход.З намі ён быў ці толькі марыўПольшчу пабольшыць на тлусты кусок,А калі не — множыць смерць і пажары?!Гарыць усход у бронзавых вачах,Але жалезнаю нагой не ступіць кроку.І будзе так стаяць — з галубамі на плячах,Скамянелым гістарычным вадасцёкам.І вечна будзе бачыць, як з турэмнай брамыЗ песняй “Мы выйдзем шчыльнымі радамі”Паэта цень выходзіць ў бел-чырвона-белае убраны...
<p>* * *</p>Покуль у невады вечныя дзённае сонцаНе злоўлена сонцам счарнелым,З свету зыходзячы я астаўлю красу найпрыгожую —Бляск жыватворнага Немага.Цела з праменняў ягоных было далікатнымІ гнуткім, як чыстага золата пробы.Рукі былі, каб лавілі гасцей наймілейшых —Ганцоў светланосных — паўсюды, заўсёды.Ах, вылятаюць з мяне, бы з гнязда, пакрыёмуАпошнія спелыя, цёплыя промні.І нічагуткі я хутка, як дрэва-не-дрэва,Не буду, не буду ні бачыць, ні помніць.Смерць непазбежная будзе калісьці пазбежнай,Калі хто не схоча яе прыпадобы.Нам яшчэ суджана з белаю дамай ісці ды ісціПад чарнотаю сонца па мёртвых гародах.
<p>* * *</p>Самакрыльна рухаўся ў паветрыВогненна-празрысты напісХОПІЦЬ СМЕРЦІ УСІМ —загадкавы і страшны.
<p>Tessera hospitalis</p>

Ніне Мацяш

Чым я магу дапамагчы табе, мой дружа,У хвіліне той, якую адчуваеш,Што прыйшла і што апошняй...І нямаш ніякага ні кола, ні саломіны ад блізкіх,Ні ад чужых — ста лекараў, філосафаў і багасловаў,Ні ад іншага чаго жывога,Ні прадметаў, што слухмяна зыркаюць у туюСтрашную шчыліну быту, у якуюЗагадаў перш ім глядзець,Сам будучы ячшэ няпэўным парасткам жыцця квітнелага,І з палачкай зялёнай у руцэУсё бег далінай марафонскай без затрымкіТак безразважна! — І сёння ты, яшчэ радасцяюПераможцы акрылены, не бачыш,Яшчэ не разумееш як бы, што вось прыбег...Малодшы духам, я перадам таму,Хто следам і за мноюТаксама без аглядкі бегчы будзе,Зноў малодшаму, за нас абодвух,Жарынку памяці — не болей, аб тваёй прысутнасціПад сонцам ў свеце чалавечым —Добрым, сонечным заўждыІ бескарысным маладым мужчыне.Так буду паўтараць, бо ты і быў такім,Спагадліва-разумным у сваіх мыслях пра сябе —Хоць у паводзінах з людзьмі і рэзкі быў,Злапамятны і крыўдзіў шмат каго,Слабейшых ад сябе найперш,Сабе прыпісваючы ў злосці слабасць.Ды Бог табе суддзя — і мне!Такое нашае быццё!Яно нас ловіць ў сець сваіх нікчэмных рэчаўІ, як рыбіну папаласкаўшы хвілюУ жывой вадзе-жывіцы, без злосці выкідаеЗ утульнай тоні на сухі, зрудзелы бераг.Прабач... У параўнанні гэтакімСпадручна-нескладанымШукаю нейкай дапамогі яСвайму нялётнаму ўяўленню...Перад абліччам вечарэючым тваім,Перад маўклівым звонам вечнаты,Перад тым болем, што баліць усё прасцей,Я дзякую, што — як табою я — быў мною ты.
<p>Два лісты</p>

памяці Уладзіміра Калесніка

Я ўвайшоў,каб спытаць пра сваё лісцеу індыйскіх мудрацоў.На старатамільскай мовемінулае і прышласць прышэльца вырытыдробненькімі значкамі,для маласпрактыкаванага вока амаль нераспазнавальнымі.Для кожнага маюцца два лісты —у 3665 тамах на 365 лісцяў у кожным.На адным — аб перажытых ужо жыццях шматразова,на другім — што ніхто не памірае назаўсёдыі аб наступных увасабленняхна планеце Зямля,паложанай на малазначным краі Млечнай дарогі,аддаленай ад яе цэнтра на нейкіх 30 тысячсветлавых гадоў.Уладары часу,прыбыўшы з вельмі далёкана тахіёнавых машынах,перададуць нам аб’ектыўны вобразнашай рэчаіснасці —І не паверым.
<p>Страла немінучасці</p>ІМама, мама,які нешчаслівываш сын!Калі вымяне нарадзілі,вам гаварылі:на што вы ягона свет прывялі!... на што тадысалаўямі садыбылі абсыпаны?... на што тады бэзліловым ветрам лезу калыску сына?... і жанчыны з нашай студнівядзерцам, як асіліць,нядзелю ў свае буднінасілі і насілі?І вяз і бярозытак грацыёзнана што тадыхадзілі ля вокан?!ІІА ты жыла! З якою мукай,з якой надзеяй з дня ў дзеньСябе ты ўсю пералівала ўнукам!Як пелікансваёй крывёйкарміла ты дзяцей!ІІІЦяпер стаю, як крыж пахілы,над затравелаю яе магілай.О, каб ва ўдзячнасці маёй я могяе дзяўчынаю падняць адтуль жывой!Бо шчасце быць на свеце нешчаслівым!
<p>* * *</p>Спыніліся дрэвы над рэчкай у лесе,Спыніліся дрэвы над рэчкай у полі.На дрэвах у лесе агонь хтось павесіў,А дрэвам у полі абрэзалі голле.Высахла рэчка пад дрэвамі ў лесе,Высахла рэчка у полі пад дрэвам.У гэну пустыню ізноў з паднябессяЗмей не ізыдзе спакусай да Евы.
<p>* * *</p>І я калісьці быўсупольнікам сям’і буйна-зялёнайбярозы і вяза, рабіны і клёна.Яны гадавалі мяне, сваім ценемадхілялі шкоднае праменне.Кармілі, лячылі, вучылікронаў зменлівай красою,змеепаўзучаю кароюі мацатой карэнняў.“Вякуй сярод прасторы нашайі сокі пі найпоўнай чашай!Вяртлявы ты, нат коламі ідзеш па сцежцы,а мы шумім на месцы;ды разам мы —сонца прабоскага адзіны подых!І, сонцападобныя, усё жыццё брыдземпа водах”.
<p>За тым мурам</p>Ведаю, ведаю — свет быў перада мною!Але й ведаю, што ён існуе са мною, ува мне і праз мянеды будзе — калі мяне не стане.І ведаю — верай — што раней не было мяне такога,што Жыццём к жыццю пакліканы, пэўна, цалкам выпадковаз ланцуга арганікі, невядома як доўгага.І хтосьці даў мне разуменне сябе і свету,і патрэбу будавання сэнсу для вялога і малікага,і каб ведаў, што Жыццё — хоць вечнае — для мянене вечнае. Яно сталася тут, на гэтай планеце, знічаму парыве таемным чагосьці да нечага таямнічагаі, споўніўшы сваё прызначэнне, жыццяў не пытаючы,перацячэ праз усё вядома жывое і род чалавечыі станецца формай, відавочна, яшчэ больш дзівосна-магічнай —Але ўжо там, за тым мурам, адкуль ні Слова, ні Рух нас не паклічуць!
<p>* * *</p>Не камень я, не векавечны —Таму згартаю святло да святла,Таму збіраю цяпло да цяпла.І свет трымаю ў абдымку хлапечым.Насустрач людзям душа ўсё імкне —І, можа, гэта і ёсць жыццятворнасць ва мне?Маўклівы сэрца чаўнок — ён трапечаІ тчэ кілім з невагомага жалюЗ выяваю болю на дрогкіх скрыжалях.Калісьці песняй для сэрца была агнечаЦвітучай любасці ў садзе пачуццяў —Цяпер адно сны тускноты мярэжкаю ткуцца.Наводдаль спеўна змяркаецца вечнасць.А я — аскепкі цяпла да цяпла,А я — агніцы святла да святла.
<p>* * *</p>Кнігі старых паэтаўчытаю з канца:густы мёд іх мудрасцітам наліты ў сотыі там — не мускулістыторс, гранітці залаты пясок,але ўсё тойдэдалаў лабірынті тайніцы пячаць.
/9j/2wBDAAUDBAQEAwUEBAQFBQUGBwwIBwcHBw8LCwkMEQ8SEhEPERETFhwXExQaFRERGCEYGh0dHx8fExciJCIeJBweHx7/2wBDAQUFBQcGBw4ICA4eFBEUHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh4eHh7/wAARCADbAIwDASIAAhEBAxEB/8QAHQAAAgIDAQEBAAAAAAAAAAAAAAgBBwIDBgUECf/EAFQQAAEDAgEFCgUPCAkFAQAAAAEAAgMEBREGEhMhMQcIMjM3QVFScbMJFCJ1kRYYI0JTV2FjgZKVobG04xUXJENzpcHRJzRicoKDhOHwNVRlk7LS/8QAGwEBAAEFAQAAAAAAAAAAAAAAAAECAwQFBgf/xAAzEQACAQMBBQYFAgcAAAAAAAAAAQIDBBEFBhITITEiQVFhcaEHQpHB0TLhFSNEkrHw8f/aAAwDAQACEQMRAD8Av/fD7qbtyfIqjyibZPyuam4sotD41oM3Ojkfn52Y7Hi8MMOfbqVDHfpS+92Ppr8BdX4QTkqtI/8APQ/d6hI6UA23r1JPe4/ff4CPXqSe9x++/wABKQEIBuPXoze9yPpv8BHr0pve5H03+AlIUFANx69Kb3uR9N/gKPXpTe9yPpv8BKOpCAbj16U3vdD6b/AR69Kb3uh9N/gJR0IBuPXpTe90Ppv8BHr0pve6H03+AlHQgG4dv0ZsOTn9+fgKPXpzbPzc/vv8BKRrwQTggG4O/QmGv83I+m/wFnFv0JXHk5H03+AlGc7ELKnJD0B+n24/l6zdByBt2VT6AW19aZQaXTaXMzJXx8LNbjjm47BtXdN1tCXTehTk7k1ij5m6f7xImJiJzAgFn8IJyWWnz7F3E6R7BPD4QTkstPn2LuJ0j6AxQhCAEFCCgNtHTTVdTFS00T5Z5ntjijYMXPcTgABzknUtl0t1ZbK11LWRhkgY14zXhwLXNDmkEEggggqLdWOo6ymqmwxTGCQSBkmOa4g44HAg+ghe1fMtbteKWohraegc+paGyziDCV2AgHCx1f1dmoYDWdWzCUDyK+211JTRVFRBmRSnBjg4EE5rX4av7L2n5V8gDjsY4/Iuhocra6C3i31NFb7jTtikjZ41G5zmh4hG0OHB0DM3o17dWH3Q7oV2g0uit1pbpaaeld+jnWyV7Xu9tt1YA7QDt1DCcA5A6toI7Qhe7fspa29Uzoaqmoow6bTOdDDmuJzpXYY7cPZjq/st+HHwlDBKhSoUAMNSzhPswWIGpTEcJggHo3oPJXZf9R38iZCHim9iW3eg8lll/wBR38iZKHim9iAWfwgvJZafPsXcTpHuj/nOnh8ILyV2nz7F93nSO86AAhCloLnBoBJJwAQEIK7Cu3PbxbrpbbRdq612y6XGKOWGiqp3Nka2TgF5DS2PHoc4Ec4C5KSN7HuYQTmkgkDV6UBggqdHJmB+jdmnYcNRXYZEZLsuFOLrcWObSA+xsIw0v+ylRlLogcnFTzyjGKN7+xqxlgmi41j2doVhZSVlDENFQQtijjGGYGrhrhPI4Z2Y4tJ1HDUplHdB8fpUFZBri3OAdhsxIKgAkY4OIxwxwO3oVIAqPlWWa4ay04bNigfACgAallE3F4WOKyix0gQDy7z7XuU2btn7+RMnAPYglt3nww3KrL2z9/ImSh4sIBZ/CC8ldp8+xfd50jvOni8ILyV2nz7F93nSO86AF9FvqfE6+nqtEyXRSNfmPHkuwOOB+BfOEIC1t3WusGXmX1Xl1Yr7RQ0dyjhdUU1XJo6mkkZE1jmGPa/g4gszgcVYWS2XmQjdxXJbJ+8XWkjrW2m7UdwdmOeacyOOgJizMJnYZuHU2pZiNeOGtejZ7U+5U1xqBXUFKKCmNQW1M4jdN5TW5kYPCf5WOA5gVOSMFr5c5U2X82uTtuySrrOQ6y0lNWU7hMK2lro5XOkfG3i2h2dw9pGroXu7sWVNuntWTFrslzZUUlJY6SKrijxAbUsaWuzsRrdrOvXjjtS/08kjKmLNZjgRjgMV6FZWFxOBd0amlVqTXQkZTIbdJyQpbbki2vvlDC+iybutPWxlhOFQ97fF87Vwi0fJrxXHuyxsFNkbkbT2GssDohSUNNdaCqZMaqOsiq9NJLG3i/L6/Uzm/AqJzj5WDe1TDJJDPFUQOc2SNwe1wGwjWCreQNhus5UZOWXKzKm33G6UskzMrbZU2akDD+gCLN8ZfwcGNLfSVuu+6budVNzlqBfrbojl9R3LDxaT/p8cEbXOw0fWbwdqVS+Xa7366zXS81tTcK6fAy1E7i978AACSdZ1ABbLRZ5bm6rYyut9IaajkqyauoEQkDAPIYTwpDjqbz/IpIwMLfMoNzTKy0ZQW+7ZUMp7dW5cyV0Gge6F8dFo80TgGJ2cPitRPwLiN2y/5J125zue2jJ+609xqrXBWRVbmQGN7Wl7NFngjaWjZicMFT/Mg7UyMGTgDjgph1SBYtWUR9lCgkeXegn+iuy9s/fyJkoeLCW7ehDDctsvbP38iZGI+xhALP4QLkstPn6L7vUJHinh8IHyWWnz9F93qEjxQEIQhACsvcYvWTtsya3RKHKC4spDc8nZaagY5r3aWpxzox5IOGsbTsxVaIQFub3jKLJ3J2StuN/ymZaBDcrdUsgFM8yVLIpi5+EjGOcGtbjjHqDyW4nBqsnIjdEyDtPj8BylpIaV26J+U4WMZIW/k/5vB1jyfgStIwCEMZjJXdCyCoblJ49dI/FPVXdK+7OMZd+U6OSKUQDDN8vFzgM07NupbtzvLnJOlydyEjrsqaKnfarReaeqjc0kxunONOzHN14AAatnSEsJ6FmzAIMDRUOXmRFPdclgcoqUU1HkDNaq3MY/AVRbqj4OtxOGvZq2rxxl1kXO6BpvtK2n/NpJZ2xPjf7FWFwwj4PCPTs1bUu0kmfwdi1Zo5tqlEmcpzn4hY86AFJ1KAHOpi4a3W6kqq+qjpaOnknnkODI425znHsXaVW59XWik8YupzZiOIb7XtOvH5FXGEpdEBrd6AcdyyzuPx/fyJkYeKb2JdN6bHotzSzxj4/v5ExkPFN7FQBZvCCcllp8/Rfd6hI6nh8ILyWWnz9F93qEjyAAhCEAIQhACEIQApBUIQElQhCAEc+GGKF9FAxr7hTB/BEgLuxANlvU8ibPY8mfVNcQ193ruLxH9Wi6vaedfLu4XO2Vj5c2IBcDkxug1NNSvp2nAObguIywymqblUSNx4JWfxtyCjgt7nMbretlpyBtmi4J0/fyJhYeKb2JcN6M5x3MLQec6fv5EyEPFN7FgNlwWXwgvJXafPsP3eoSPJ4fCCcllp8+w/d6hI/zoCMNaEIQAhCEAIQpQEIQhACEIQANRWcbs14csUbAgPQjqdGTr2hfPJNnSgdK+ckk9i2QR4uDkA8m9C5LLN2z9/ImRg4oJb96Hq3LbN2z9/ImQg4pqAWbwgvJXafPsP3eoSPJ4vCC8llp8+w/d6hI6UAIRijFACEAEnAAkldLk9kdcrm6OWpzbfSv2Sz6i7sHOqJ1IwWZMy7OxuL2pwqEHKXkc1gTrGxZBr36mMcT2K27RkVZ7e3OkpzVy9eY5w9GxdFR09PSQaGnpoYmY44MYAFramqwi+zHJ21p8P7qcc1qij5JZf2KI8Srf+yn/wDWVpcx7eExze0JgM0dU+haau3UFZ/XKZk/7Rod9oVtat4x9zMq/DvC7Ffn5x/coNCtu9ZEWGqjMtOySB3RCBh6D/DBcbech7vRQaaki8bhPMOGO0bftWdSvadXyOZ1HZHUrGO/u70fGP46+xy/tcVBOoKS1wJa5pBHMViRzLLOZawSNpW+nfgQ1aNqmI+W1CB6d6HyW2btn7+RMhBxTUt29B5LLN2z9/ImRh4pvYgFn8IGP6K7V59i7idI64fYnk8ICMdyu1efYu4nSPPH2IDXgt0EUk8zYomFz3HAADatYGJwVq7l+TlPR0zbtch+lO1wMw1Bv81YuK8aMcs3OiaNW1a5VGnyXe/BGORmRIoYxcLk4PqTrjYRxf8Av/wLthFqA6FmG4nEbFkdWxcncXk6ksyPetO0e106iqNBYS+r9WYhjQNijBo5ltLh0LF5GGrasSNbBs1CK7jW+SONhklc1gG1zjgAohdDUMbJE9r2O1hzTiCuA3V7dfKmOmli0klHh7IyM8/whcxY8rr7k9D4mxsZj2Bk7OCt1SsHVpqUZczidQ2vp6fqEravSagvm8/JeBdEjGcJvOtIa7hD2q57I7KuK9UE7dEIq2HDSNB4WPOF09NHjFjjiVh1KcqbxI6Oyu6F7SVajLMWcrlNkvRXYueGCCqOyYDafh6VVd8tdbaa11NVRYOx8l3M4dIV8vjeWY4YAbAvMv1opLxQOpapmvbG8cJh6Qs+yvZU+T5o5jaPZS31GLq0lu1PHufr+Si1LB5bV6N+tVRaK51LUA5w1g4aiOYhfAzjGLoIyTWUeMV6E6E3TmsNdR5d6ByV2T/Ud+9MlBxTexLdvQB/RXZP8/v3pkYOKb2KS0LT4QE4bldq8+xdxOkfefsTveEDOG5XavPsXcTpHXH7EB0W5/aBd8oI2SMzoYAZnjmOGwenBXNTh+ABA1Ki8mq+7UlaI7NM+Oon8gZuGv4Na6Uu3QQ4gyVGI28UtTfW7qyTckkej7KaxTsbWVOnQnOWcycY5Xl/vqWsMUOcBs2qrMd0T2j6jD+/EsQ7L/H2N8+dz+yRLW/w5P50dZHayS/pKv8AaWoM0rIMYqxpvzg6Ya6nM5/Z4f5LsrVDcjTjx2ecS+2zn/y/krcrBR+dMzaO0zrPCt6kfVYPZlDyMM7Uqo3X6CSO6QVwHsczcz/E1dzW0le9xzK6vjA9yLD/APRXH5bWivfbDVOqa+rjhOd7PmeR0nUVmWUVSqJ7xo9qa89Q0+dONCXLnnwx+2TjbDcJ7Vc4a+F+aY9o5nDnB7VetlqoKm2Q1lO9zop257Sl+OxWPudw3uXJ4YVggptKdFhGxzsOfWT0/As3UKKklLODmdiNVq29WdtuuUWs4Xc1+fwWLwvJ6FomZj5XQvJNZcYIDDHR1lRIP12MX/6/gvJuNTlfK3G3U7tJ8YYlo40svGUemV9UVOG9wpv0iyN0C3NqrG6sGuaA4j+7zqqcwA5q7PKGuyqFpdFVyUUUf6zRvYXPXIQxl/lldDY03CGG8nkO197Ru7ziU4Si2lneWB5N6GMNyyyD9t370x0PFjsS570kYbl1k/ze/emMh4tvYs45MWfwgnJXafPsXcTpH08PhA+Su0+fYu4qEjxQH02+rqKSdslHUPpX44Z0bs1XNk1XUktnpnPrWVUzmeVLjrcVSUceke1gc1pccAXHAa+knYrDyFNotcWiuEFHUTjWJoI3yuHRraMPrWt1CmpRT7zuNjdRnb15Qf6XjveF9jvS9hk2LZEGF+xfHS1Iqn/o9PPmdZ8Zb9R1r0Ic0xasC5aCS3T2OnieGu81iBocszG0DatgZiVk6NW8syuHFGmaIOdgvLvBp6ay1stZxDIy4jpw5l7DxgM5c3ui2+rulhkjonEvY3Exj9ZrBw+pXaMd6ST6Gv1KrOlbVJU1mSTa9UuRS2JLsQNSvHJikNHk7QQOGBbA3OB6x1n6yqSpyGVUJk4DZBn9iYCjMUkRw8sYjBbjVZ4UUea/DujHiVqj6pJfXOf8IxzMBqC8u+TGqo3UpoI6z4rFzcflC9SqhkdC800mjlcMWSYY4fIquyoGVks5M2lii6jp2Yn5BgsC2pcaXXGDste1GNnatOnKW9y5JPHrnK9jwsqGZlRoxbDbpBtZpC77SvNErs5oCmpbLHIWTB4eNodtCIc0vaulisI8IuainUbSx9PskvYevel6tzKx/s3945MXBxQS671Dkzsf7N/eOTFQcU3sVWCyugtHhAuSu0+fYu4nSPO/gnh8IFyV2nz7F3E6R15+xAYr6obhXwRNiirqqOMbGslc0D5AV8uCFDSfUqjOUHmLwdNk4Mo57hA9raqWnMnlaWbBr2/4irYsUFaTGJPyZaqWNuzFzyfgzsP4HtVHxXS6RQCGCvqo4x7VspAWLLncWTaWKtqo39YTOxWvuLOVZ5bR2Oj7SUNMp7kIzbf6nle3Ln6N4GDluFstdDPWXeqdEyJoMYY0eW4nYTjjs6AVVt43QH1F0c5hq4qZupkcRDTJ8Lna8OwD5VxdXWVtY/Oq6ueod0yyFx+srQlCwhBdrmyvVttbq7l/I7Eff/nkd7JujVEMebSU0curbIXD+eP1L5G7o13LnaaipJARsbi3D5VxqhZCtKS7jUz2p1aUs8ZhiXE485xVr7ll4kr7Q+jmLTLR4Na53tmHZ6NiqkDWStlNVVNNneL1E0OeMHaN5biOg4Kbq3VxTcOha0HWZ6TdcZc4tYa8fD6Mt3L25VVPSaOEBrMD5batsTjs2Y7VU81fWSHXV1HyylfO5z3OJc9ziedxxKxVFvaqisZyXNb12epVVUUd1LljKf2XvkDiTiTj2qWHB2xB27FlCzOdtWXk0LeR7t6dyZWP9m/vHJiYOKCXbepatzOxD4t3eOTEwcU3sQhdBaPCBclln8/w9xUJHCE8u/8Ao5JNyu0CONzz+XouCMf1FQkgdTVAOuCX5hQGgKVtNPUe4S/MKjxeo9wl+YUIMFCy0Mvub/mlGik9zf8ANKEkKFkYpfc3/NKNHL7m/wCaUBiFJU5ruq70IzXdV3oQEDaoJ1ozH9V3oU5rsOC70IQQpJQGPPtXehAa7qu9CEgNa3x6mrS1jieC70LcwOGrNd6EA9O9S5NbF+xd3jkxEXFt7EvW9TY5u5tYg5pB0LsQR8Y5MLFxbexCEfFdqAVcWZgD261x9xyP00hcYmu7AFYJWJA6EJK19RLOoUeopnUKsrMb0KcxvQgK19RTOp9SPUUzqfUFZWa3qhRmt6B6EBW3qKZ1D6EHIlnUPoCsrNb1QjNb1QgK09RUfuZ9CPUVH7mfQrLzG9UKMxvVCArX1FR9Q+hHqJj6h9CsoNb0BBa3oCArX1FRj2h9CBkVH1D6FZYa3oCgtb0BAVsMi4weAfQpbkZGTrYfQrIDW4bAgtb0BAc3YLE2iADWhoHMAukaMAsghAf/2Q==