Szpital Si�str Mi�osierdzia �w. Wincentego � Paulo mie�ci si� we Lwowie przy Teaty�skiej 1 w starym ceglanym budynku przypominaj�cym szko��. W czwartek przed po�udniem zjawi� si� tam Jakub Stern, dziennikarz lwowskiego �Kuriera�, by zdoby� materia� do kroniki sensacyjnej. Stern wymy�li� ju� porywaj�cy tytu�. Waha� si� jeszcze, czy s�owo �rze�nik� nie jest zbyt �agodne. A mo�e �oprawca�? - chodzi�o mu po g�owie. Albo, bardziej dobitnie, �potw�r�?

Z t� w�tpliwo�ci� min�� szpitaln� dy�urk� i zatrzyma� si� po�rodku holu. Rozgl�da� si�, s�ucha�, w�szy�. Ci�ki zapach lizolu, doprawiony woni� przepoconych pi�am, zelektryzowa� jego wyobra�ni�. Stern ruszy�. W sprinterskim tempie pokona� dwa pi�tra i stan�� pod drzwiami izolatki schowanej za gabinetem zabiegowym. Mia� ju� wej��, lecz ch��d mosi�nej klamki ostudzi� jego zapa�. Dla pokonania tremy wzi�� g��boki wdech i delikatnie pchn�� drzwi oddzielaj�ce go od tajemnicy.

W szpitalnej izbie, do kt�rej wszed�, dostrzeg� tylko podstawowe wyposa�enie: drewniany st� przykryty niebiesk� cerat�, dwa taborety, metalowy wieszak, zlew z blaszanym dzbankiem i p��cienny parawan przes�aniaj�cy ��ko.

Stern zrobi� trzy kroki w stron� okna z widokiem na kopiec Unii, a kiedy si� obr�ci�, znalaz� si� sam na sam z przera�on� chor�.

- Ja - zacz�� nie�mia�o - chcia�em si�, prosz� pani, dowiedzie�...

M�wi� coraz ciszej, a� w ko�cu zamilk�.

Zofia Widacka, niebrzydka trzydziestoletnia szatynka, zobaczywszy intruza, szybko naci�gn�a koc i przysun�a si� do �ciany. W�a�nie w tym momencie (Stern �a�owa�, �e nie zabra� aparatu) ukaza� si� zabanda�owany kikut jej lewej stopy. Nag�a reakcja Widackiej nie pozostawia�a w�tpliwo�ci: wyci�gni�cie z niej czegokolwiek graniczy� b�dzie z cudem. Mimo to, niczym zadufany sztubak, spr�bowa� od nowa. Z wpraw� dyplomaty przebrn�� przez niezb�dn� prezentacj�, a potem, jakby od niechcenia, przyst�pi� do rzeczy

- Jaki� szczeg�, prosz� pani - rzuci� b�agalnie. - Przecie� musi pani co� pami�ta�. Nie widzia�a pani jego twarzy, lecz... mo�e �on� (specjalnie, �eby nie zrani� kobiety, u�y� tego eufemizmu) utyka�, mo�e jego g�os by� nienaturalny. Na pewno zapami�ta�a pani, jak wygl�da�. Kobiety przyk�adaj� du�� wag� do ubioru. Jestem pewien... - Otworzy� notes. Odkr�ci� nasadk� pi�ra, got�w pisa�. Tekst by� �na wczoraj�, tylko ten fakt si� liczy�. Przeci�gn�� uko�n� kresk�, pod kt�r� mia�y si� znale�� s�owa Widackiej. Gdy podni�s� wzrok, zobaczy� zielone, szeroko otwarte oczy, wi�c zacz�� zdesperowany: - Nie b�d� porusza�, prosz� mi wierzy�, tych bolesnych wspomnie�. Niech pani jedynie opisze tamten dzie�. By�o gor�co. Kiedy upa� jest nie do zniesienia, ja to wiem, w lesie szuka si� och�ody. Dlatego na minutk� odesz�a pani na bok, tam gdzie...

- Zostawcie mnie wreszcie w spokoju! - Kobieta niespodziewanie zanios�a si� p�aczem.

Stern straci� cierpliwo��. By� przecie� sam. Liczba mnoga oznacza�a, �e konkurent z innej gazety go wyprzedzi�. To nag�e odkrycie zdenerwowa�o go. Poczu� si� perfidnie oszukany.

- Od pani zezna� zale�y teraz czyje� �ycie! - powiedzia�, odwo�uj�c si� do jej rozwagi. - Wiem, �e stara�a si� pani znale�� drog�, a wtedy... ten szaleniec pani� zaatakowa�.

- Nie, nie, nie! - Widacka skry�a twarz w poduszk�. - Niech pan mnie zostawi w spokoju!

Przera�liwy krzyk zaalarmowa� szpitalny personel.

Z korytarza wbieg�a salowa ze �cierk�, a za ni� siostra zakonna.

- Co si� tu, do licha, dzieje? - zapyta�a ostro salowa.

- Jak pan si� tu, na mi�o�� bosk�, dosta�? - rzuci�a z pretensj� siostra, kre�l�c w powietrzu znak krzy�a. - Prosz� natychmiast st�d wyj��!

Salowa zamierzy�a si� mokr� �cierk�.

- Niech on si� czem pr�dzej st�d zabiera! Fora!

- Nie tak ostro! - broni� si� dziennikarz, przeciskaj�c si� do drzwi. - Zaraz wszystko wyt�umacz�.

- Ta wyno� si�, drania jedna, ale ju�! - nie przebiera�a w s�owach salowa. - My�li, suczy patafian, �e trafi� na Ormia�sk� do knajpy!

Stern, jak kameleon, podszy� si� pod inspektora policji.

- Ta wizyta wymaga ode mnie dyskrecji. Nie mog� dzia�a� po omacku. Mam zebra� dane, ustali� fakty i z tych pozornych drobiazg�w, prosz� mi wierzy�, stworzy� jego portret psychologiczny. Bez pomocy pani b�d� drepta� w miejscu, wi�c...?

- Trudno! Lekarz nie pozwala! - Siostra popatrzy�a surowo, marszcz�c brwi pod kornetem. - Pani Widacka do�� si� ju� przez was nacierpia�a. Nie ma u was, jak wida�, �adnej �wi�to�ci.

- Å propos �wi�to�ci - odezwa� si� bezczelnie Stern, wczuwaj�c si� w rol� gliny - mog� da� doskona�y przyk�ad na to, �e...

W por� ugryz� si� w j�zyk. Wiedzia�, �e jutro lub pojutrze b�dzie musia� tu wr�ci� i palenie most�w tylko utrudni mu prac�. Dobrze jest gada�, ironizowa� w my�li, odgrywaj�c teatr ze szmat� albo wielkim jak p�achta na byka kornetem.

Tak czy siak, nale�a�o zwija� �agle. Wsun�� pi�ro z notesem do kieszeni. W drodze do drzwi rzuci� jeszcze okiem na wystaj�cy spod koca zabanda�owany kikut stopy Wi- dackiej. Co komu po informacji, �e szarytka ma krzywy zgryz, a ruda salowa piersi jak st�gwie. Takich wiadomo�ci nie zamieszcza si� przecie� na pierwszych stronach lwowskich gazet, pomy�la�, opuszczaj�c bez po�egnania trzy zjednoczone przeciw niemu kobiety.

Ten dzie� nie przyni�s� ju� �adnych rewelacji i frapuj�cy temat morderstw w Rowach wci�� nie mia� zako�czenia. Trzeba si� by�o spieszy�. Post�p�w w �ledztwie domagali si� lwowscy rajcy. Pytania od czytelnik�w p�yn�y z ca�ej Rzeczypospolitej, dowodz�c, �e cykl jego artyku��w by� strza�em w dziesi�tk�. Teraz nale�a�o ku� �elazo, p�ki gor�ce. Dawkowa� na pierwszej stronie opisy krwi i nienaturalnie poskr�canych zw�ok. Robota jak ka�da inna. Stern po latach szczerze j� polubi�, przezwyci�ywszy w sobie resztki niepotrzebnych opor�w. Mo�e dlatego mu si� powiod�o? W redakcji m�wiono o nim jak o guru. Radzono si� go i na�ladowano. Byli jednak i tacy, kt�rych z�era�a zazdro��. S�dzili, �e tak jak on maj� prawo umieszcza� pod tekstem inicja�y lub nawet ca�e nazwisko.

Ostatnie dni kaza�y Sternowi chucha� na informator�w, ba, by� dla nich mi�ym. Wsp�praca z policj� uk�ada�a si� kiepsko. Jak na z�o�� inspektor Zi�ba, specjalista od seryjnych zab�jstw w komendzie wojew�dzkiej, pojecha� z delegacj� miejsk� do Gdyni. Dlaczego do Gdyni, a nie do Ko�omyi, tego dziennikarz nie wiedzia�. Poczt�wka z tr�jmasztowcem i dowcipnym tekstem - �Jestem na Lwowie, ahoj!� - nie poprawi�a mu humoru.

Stern zawzi�� si�. Nie mia� zamiaru da� inspektorowi satysfakcji. Z redakcyjnego biurka sprz�tn�� notatki i razem ze zdj�ciami przyni�s� do domu. Po po�udniu w swoim gabinecie na pi�trze sortowa� materia�, uk�adaj�c makabrycznego pasjansa. Zdj�cia wykonane nowiutkim weltek- sem, kt�rego blaszkowa migawka uruchamiana by�a z korpusu, wbija�y go w dum�. Tak ostrych pozytyw�w - gdyby nie fotografowany obiekt - mog�oby mu pozazdro�ci� niejedno atelier. Ale w�a�nie ta obrzydliwa dokumentacja rodzi�a jeszcze wi�cej w�tpliwo�ci. Co oznacza�y podkute, rozrzucone stopy? Przes�anie? Sprzeciw? A mo�e wo�anie o pomoc nieuchwytnego szale�ca? Ten, kto zabra� do lasu m�otek, gwo�dzie i podk�wki, dwukrotnie ju� odprawi� mro��cy krew w �y�ach rytua�.

Dochodzi�a szesnasta. Stern wysun�� szuflad� i wyj�� osobliwe zawini�tko. Na blacie spocz�� metalowy przedmiot owini�ty zwyk��, lnian� szmatk�. Ten zagadkowy pakunek, kt�ry przypadkiem znalaz� w lesie, wr�ci� na swoje miejsce, gdy do pokoju wesz�a Kasia.

- Tatusiek pracuje, tak? - zaszczebiota�a i podbieg�a do ojca. - Mieli�my wyprowadzi� Dega. Znowu zapomnia�e�?

- Ale� nie, doskonale pami�tam. Zastanawia�em si� tylko - doda� z namys�em - nad ma�� zmian� plan�w.

- Jak�? - Dziewczynka spojrza�a z niepokojem.

- Czy nie pojecha� na cmentarz.

- Naprawd�, tato? Dzisiaj? Po spacerze mieli�my przecie� jecha� do cyrku!

- Cyrk Forum b�dzie jeszcze ca�e dwa tygodnie. Poje- dziemy do mamy na cmentarz, bo dzisiaj s� jej urodziny. Wi�c jak?

- Je�li tata bardzo chce... - odpowiedzia�a rezolutnie.

Stern zgarn�� praw� d�oni� zdj�cia.

- Tatu� tylko posprz�ta i zaraz, kochanie...

Lew� r�k� przytuli� c�rk�. Poczu� zapach wykrochmalo- nej sukienki i mlecznego irysa, kt�rego Kasia trzyma�a w ustach.

- �yczysz sobie jednego? - Potrz�sn�a blaszanym pude�kiem Kanolda, z kt�rego wyj�a zawini�ty cukierek.

Jakub kiwn�� g�ow� i otworzy� usta. Us�ysza� szelest odwijanego papierka i apetyczny irys wyl�dowa� mi�kko na jego j�zyku.

- Jeste� s�odka jak cukierek! - powiedzia� czule, przyciskaj�c makabryczne zdj�cia do blatu. - No, m�j kotku, prygaj! Tata zaraz po ciebie przyjdzie.

Gdy Kasia wybieg�a, skacz�c zabawnie z nogi na nog�, Stern rozpar� si� na krze�le. Bior�c pod j�zyk kanolda, przypomnia� sobie zdarzenie, kt�re rozegra�o si� w Rowach przed miesi�cem. Wspomnienie to ca�kowicie go poch�on�o. Pierwsz� ofiar�, skrupulatnie opisan� w �Kurierze�, by�a mieszkaj�ca w le�nicz�wce pa�stwa Daniluk�w Olga Ku- rz�cka. B�d�ca w pi�tym miesi�cu ci��y kobieta celowo wybra�a z m�em t� urokliw� samotni�, aby si� wzmocni�. Krystaliczne powietrze, niezapomniane widoki i serdeczni ludzie - to wszystko mia�o j� przygotowa� na narodziny pierwszego potomka. Jej m��, u�an stacjonuj�cego w Jaros�awiu pu�ku, dosta� na t� okoliczno�� tygodniowy urlop.

Dlaczego Olga Kurz�cka pomyli�a drog� w lesie? Czy�by spacer po nieznanej okolicy spot�gowa� zdenerwowanie? Bywa, rzecz jasna, �e jedna �cie�ka przypomina w lesie drug� i wtedy klops, �atwo traci si� g�ow�. Tak my�la� Stern, patrz�c przez okno na pierwsze rudziej�ce li�cie na Pohulance. I pomy�la� jeszcze, �e z pewno�ci� kobieta us�ysza�a za sob� trzask z�amanej ga��zi. To j� ca�kiem przerazi�o. Czy obr�ci�a wtedy g�ow�? A je�li tak, co zobaczy�a w ostatnich sekundach �ycia? Ta my�l sprawi�a, �e poczu� sp�ywaj�ce na szyj� zimno. Zatem Kurz�cka obraca ozdobion� przepi�knym warkoczem g�ow� tam, sk�d dociera do niej trzask. Powinna, rozmy�la� Stern, kierowa� si� w stron� zachodz�cego s�o�ca. Dlaczego nierozwa�nie pozwoli�a sobie na chwil� oddali� si� od m�a? By� mo�e kucn�a za potrzeb� lub, analizowa�, postanowi�a zebra� wi�cej dorodnych je�yn. Zawsze, tak m�wi� jej m��, lubi�a je�yny. To ich zapach j� podnieca�. Oczywi�cie w zupe�nie innym sensie podniecony by� skryty w krzakach zwyrodnialec. I oto przyjemny spacer zamienia si� w jednej chwili w koszmar. Czy�by ta le�na oaza wzbudzi�a w niej strach? Ros�y tam �wierki, roz�o�yste klony i kar�owate buki. Drzewa nasycaj�ce aromatem powietrze i rzucaj�ce orze�wiaj�cy cie�. Podobne, lecz zdeformowane r�k� ogrodnika tworzy�y g�sty szpaler pod jego oknem, tu� za k�p� bujnych magnolii. Tak, lecz tam, pod stopami Olgi Ku- rz�ckiej, miast skoszonej trawy by�o g�ste poszycie: papro� jeleni j�zyk, jask�cze ziele i szczawik zaj�czy. Ros�a te� dostarczaj�ca paciork�w na odpustowe r�a�ce k�okoczka. To wszystko formowa�o zwart� le�n� kurtyn�.

Olga Kurz�cka, wychodz�c z m�em, mia�a na sobie kremow� bluzk� z d�ugim r�kawem, sp�dnic� w szkock� krat�, a�urowe po�czochy ze szwem i czerwone botki. Tylko mieszczuch chodzi tak do lasu. Prowokuj�ca sp�dnica z rozci�ciem z ty�u si�ga�a do po�owy �ydki i w�a�nie t� sp�dnic� w czerwono-niebiesk� krat� oraz le��cy przy drodze botek znalaz� syn le�niczego.

Stern, kt�ry po telegramie Daniluka zjawi� si� w Rowach w nieco ponad godzin�, sta� wtedy kilka krok�w od zw�ok, obracaj�c w palcach papierosa. Zaskakuj�ce, �e chcia�o mu si� w tym momencie pali�. Kropi� ciep�y lipcowy deszcz i �wieci�o - co rzadko si� zdarza w takich przypadkach - s�o�ce, wi�c paruj�ce poszycie usztywnia�o nieco jego ruchy. By�oby zabawnie, przemkn�o mu przez g�ow�, nabawi� si� w �rodku lata kataru. Okr��y� zw�oki i szybko pozby� si� tej my�li. Czekaj�c na sp�niaj�c� si� policj�, si�gn�� po swojego ronsona. Otworzy� posrebrzane wieczko zapalniczki, uderzy� kciukiem w k�ko i z zadowoleniem przypali� papierosa od sun�cego ochoczo w g�r� p�omienia. To w�a�nie wtedy, gdy zaci�gn�� si� dymem, uderzy�a go niestosowna my�l, �e miejsce, w kt�rym stoi, jest wr�cz wymarzone dla odprawienia mrocznego rytua�u. Oczywi�cie, zak�adaj�c, �e mia�by z jakiego� niezrozumia�ego powodu zast�pi� morderc�.

Snuj�c te rozwa�ania, podszed� do zw�ok i spr�bowa� lew� d�oni� odsun�� kolczasty krzew, kt�ry zas�ania� mu widok. Mia� wyj�tkowe szcz�cie: znalaz� przedmiot owini�ty w szar� lnian� szmatk�. Instynktownie schowa� go do kieszeni, a potem wielokrotnie, bez �wiadk�w, ogl�da�. Wtedy te�, przej�ty znaleziskiem, nieostro�nie chwyci� naszpikowan� cierniami ga�� i ostry kolec wbi� mu si� pod paznokie� palca wskazuj�cego.

Nag�y b�l przyni�s� spok�j. Kropelka krwi zabarwi�a na czerwono bia�� bibu�k� papierosa. Stern rzuci� go pod nogi i wdepta� w wilgotny mech podkutym stalow� �abk� obcasem. Natychmiast w�o�y� palec do ust, pr�buj�c usun�� z�bami z�amany cier�. W trakcie tej precyzyjnej operacji z uwag� przygl�da� si� policjantom odrzucaj�cym znad zw�ok paprocie, traw� i ga��zie.

Oboj�tna na wszystko przyroda po swojemu zaopiekowa�a si� cia�em dwudziestoczteroletniej nauczycielki, kt�rej zagini�cie zg�osi� przed trzema dniami zrozpaczony m��. To w�a�nie on potwierdzi�, �e toczone przez robactwo, poszarpane przez lisy zw�oki nale�� (paradoksalne dla Sterna okre�lenie) do jego ukochanej �ony.

Jeden z policjant�w z nie ukrywanym wstr�tem podwa�y� pa�k� zw�oki, ods�aniaj�c pokiereszowan� twarz trupa. Wtedy m�odziutki porucznik krzykn�� przera�liwie, czym sp�oszy� siedz�cego na ga��zi leszczyny kosa, i zemdla�. Uchroni�o go to przed jeszcze gorszym widokiem. Nie zobaczy�, na ca�e szcz�cie, makabrycznego szczeg�u: opuchni�te stopy denatki, pokryte warstw� skopanego mchu i igliwia, zdobi�y przybite do pi�t okrwawione podk�wki.

Rzecz jasna pierwsze�stwo w le�nej uczcie przypad�o owadom. Ich larwy z �atwo�ci� poradzi�y sobie z mi�kk� tkank� oczu i nozdrzy, po czym przesz�y do innych partii cia�a. Zielone, t�uste muchy o przezroczystych skrzyd�ach leniwie sfruwa�y z pogryzionej przez lisy �ydki, kiedy policjant pr�bowa� odgoni� je �wie�o zerwan� ga��zi�. I jeszcze jeden szczeg� wart wzmianki, a perfekcyjnie uj�ty na zdj�ciu � po�yskuj�ca chitynowym pancerzem pachnica. Olbrzymi chrz�szcz sun�� lamazarnie w stron� gotuj�cej si� od bia�ych larw krwawej miazgi. Stern ju� raz widzia� podobny okaz. Jako ucze� powszechniaka odkry� go na targu za teatrem, gdzie pod wielkim zwa�em trocin rze�nicy trzymali l�d, kt�rym okrywano latem porcjowane mi�so. Uciek� stamt�d w pop�ochu.

�lad�w przest�pcy nie znaleziono. Nie by�o to mo�liwe, gdy� gawied� z Row�w, a tak�e licznie przybyli letnicy stratowali le�ne runo w promieniu kilkunastu metr�w.

O siedemnastej, sfotografowane we wszystkich mo�liwych uj�ciach, cia�o nauczycielki jecha�o do Lwowa wynaj�tym ze sp�ki Styks odkrytym czarnym citroenem. Z ty�u, w zasi�gu wzroku, ko�ysa�a si� na nier�wnej drodze kierowana przez Brodackiego granatowa tatra z redakcji �Kuriera�, w kt�rej, pr�cz Sterna, siedzia� tak�e porucznik Olaf Kurz�cki.

Dziennikarz by� zadowolony z takiego podzia�u miejsc. Nie dopu�cili, by Kurz�cki podr�owa� z �on� i by na ni� patrzy�. Jej cia�o znaczy�o teraz mn�stwo ran i skalecze�. Z niekt�rych s�czy�y si� jeszcze p�yny ustrojowe, w innych zd��y�y si� ju� zasiedli� larwy, wi�c mimo kilkakrotnego owini�cia cerat� i kocem zw�oki wydziela�y ohydn� trupi� wo�, wabi�c padlino�eme much�wki.

Stern ju� nieraz zetkn�� si� w swojej dziennikarskiej karierze z trudnym zagadnieniem transportu zw�ok, a tak�e przygotowania ich do pogrzebu. Wtajemniczy� go w nie Zygmunt Lauba, emerytowany pracownik domu pogrzebowego przy szpitalu powszechnym we Lwowie. Lauba mia� opanowa� t� sztuk� u samego Hansa F�lera, wybitnego chirurga z Hartmannspital w Wiedniu. Potrafi� po mistrzowsku uzupe�nia� ubytki w ciele, kilkoma ci�ciami skalpela likwidowa� deformuj�ce skurcze, a tak�e przygotowywa� zw�oki do wielogodzinnych podr�y, nie wspominaj�c o takich zabiegach higienicznych, jak mycie, czesanie i pudrowanie, kt�re r�wnie� wymagaj� nie lada kunsztu.

Lauba podkre�la�, �e jest to zagadnienie �niezmiernie delikatne� i �e brak wiedzy mo�e zniweczy� wszelkie wysi�ki, powoduj�c w obumar�ym tworzywie nieodwracalne zmiany. Taka nauka p�yn�a szeptem z grubych, wywini�tych warg.

Za Podhorcami, kiedy po lewej stronie szosy pojawi�y si� Wzg�rza Zniesie�skie, Kurz�cki przerwa� milczenie i zwr�ci� si� do Sterna z pro�b�, by �sprawa� jego �ony nie przedosta�a si� na �amy prasy.

- Pan wie, o co mi chodzi. Rodzina, a poza tym, prosz� mnie nie pos�dza� o ma�ostkowo��, jestem zawodowym wojskowym, wi�c morale...

- Oczywi�cie, rozumiem pana, morale... - powiedzia� Stern, jakkolwiek s�owa m�odego oficera wydawa�y mu si� groteskowe. - B�d� rozmawia� z naczelnym. Postaram si� zrobi� wszystko co w mojej mocy.

K�ama�. Nie m�g� i nie chcia� mu tego obieca�. Kurz�cki irytowa� go. W reporta�u przeznaczy� dla niego daleki plan.

Teraz s�ucha� go z narastaj�c� niecierpliwo�ci�, odliczaj�c cenne sekundy. Zastanawia� si� wr�cz, z jakiej racji mia�by mu wsp�czu�. Ze wzgl�du na karier� czy morale? Kolejna sprawa i kolejne wsp�czucie. Ile i jak d�ugo jeszcze? Setki, mo�e nawet tysi�ce ludzkich niegodziwo�ci opisa�o jego pi�ro. I nic. Dziwne, �e jego jako� do tej pory nikt nie �a�owa�!

Patrz�c na uciekaj�cy do ty�u niebieski znak z bia�ym krzy�em, kt�ry oznacza� skrzy�owanie, Jakub Stern pr�bowa� odgadn��, kiedy nast�pi kolejny atak. Kiedy morderca, ochrzczony przez letnik�w �kowalem z lasu�, da o sobie ponownie zna�.

G�o�ne nawo�ywanie za oknem przypomnia�o Sternowi o c�rce. Szybko wyszed� z gabinetu, zamykaj�c drzwi na klucz. Kiedy znalaz� si� w holu, spostrzeg� Ann�. Siedzia�a w salonie zaj�ta lektur� ��wiatowida�. Nie odezwa�a si� do niego, gdy podszed�. Milcza�a te�, gdy podni�s� jej d�o� i poca�owa�.

- Pojedziesz z nami? - zapyta�, patrz�c jej w oczy.

- Macie swoje tajemnice, ja nie jestem wam potrzebna.

- Ale�...

- Ciekawe, �e nagle sobie o mnie przypomnia�e�.

- Przepraszam, by�em zaj�ty.

- Znowu kto� si� powiesi�? - zakpi�a. - A mo�e kogo� okradli? C� to zreszt� za r�nica. Nasz telefon zna w mie�cie ka�dy. Mo�na nas wyrwa� z ��ka cho�by o p�nocy! Stern: dziennikarska gwiazda Lwowa, bo�yszcze, kt�re mnie nudzi!

- Przesta�!

- Nie przestan�! Czeka�am na ciebie wystarczaj�co d�ugo, a teraz chcia�am si� troch� po�o�y�.

- Masz do mnie pretensj�?

- Daj spok�j! - Uderzy�a ze z�o�ci� palcami o por�cze fotela. - Nie mog� znie�� tego, jak na mnie patrzysz.

- Jak?

- Nie wystarczy, geniuszu, �e dziwnie? Zadajesz takie same idiotyczne pytania jak ona. No, id�. Id� wreszcie! Twoja Kasiunia czeka. - Powr�ci�a do kroniki towarzyskiej omawia-j�cej trzeci� wystaw� kot�w rasowych u Dzieduszyckich.

- Wi�c zostajesz?

- Tak jak ty zmieni�am raptem plany. Od tygodnia opowiadasz, �e p�jdziesz z Kasi� do cyrku. Da�e� jej pono� s�owo...

- Ja mam cyrk w domu!

- Przesta� mnie �apa� za s�owa! Zreszt� nie mam ochoty ci�gn�� si� z wami na drugi koniec miasta, by raz jeszcze to sobie wszystko przypomina�. Widocznie ci na tym zale�y! - Popatrzy�a na niego z wyrzutem.

- Nie opowiadaj bzdur! - odparowa� w�ciek�y. - Dzisiaj s� jej urodziny. Nie zabronisz mi jecha� na cmentarz w takim dniu!

- Ale� jed�, jed�, Jakubie - rzuci�a jadowitym tonem. - Od rana kiepsko si� czuj�, a teraz boli mnie przez was g�owa.

- Znowu?

U�miechn�a si� cierpko, patrz�c na �mia�� reklam� pierwszej krajowej fabryki kosmetyk�w toaletowych Ihnatowicza.

- Wi�c jak, pojedziesz? Spacer dobrze ci zrobi - nalega�.

Nie mia�a zamiaru odpowiada�. Ostentacyjnie si�gn�a po le��ce na stoliku tabletki z kogutkiem. Po�kn�a jedn� i popi�a wod� z kamionkowego kubka.

- Chcemy odwiedzi� dwa groby. Co jest w tym z�ego? - rozgoryczony podni�s� g�os.

- Nic. Ostatecznie to twoja c�rka, tylko my�la�am...

Stern pragn�� zako�czy� t� rozmow�. Od pocz�tku czu�, �e obraca si� przeciw niemu.

- Porozmawiamy wieczorem - rzuci� z�y. Zabra� z wieszaka kapelusz i zbieg� z ganku. - Kasiu? Gdzie si� znowu schowa�a�? - zawo�a�, rozgl�daj�c si� po ogrodzie. - Kasiu, chod��e wreszcie.

Beztroski �miech dziewczynki wybiegaj�cej zza magnolii i okrzyk zadowolenia Jakuba rozw�cieczy�y Ann�. Ch�tnie pokaza�aby im... Mo�e nawet po�kn�aby wszystkie proszki, �eby tylko zwr�ci� na ni� uwag�. Skrywana z�o��, kt�rej nie mia�a si�y przezwyci�y�, opanowa�a jej my�li. Czy jest m�atk�, skoro nie potrafi�a urodzi� mu dziecka? Od pocz�tku nie by�a pewna, czy kocha Jakuba. Ostatecznie by� od niej starszy o ca�e dziesi�� lat, z kt�rych siedem prze�y� z inn� kobiet�.

Jechali tramwajem przez Wa�y Hetma�skie. P�d powietrza wdziera� si� otwartym oknem przedniego pomostu, podrzucaj�c zabawnie kucyki Kasi. Niebieski wagon z nielicznymi pasa�erami buja� si� i skrzypia� na powyginanych szynach. Po prawej stronie ukaza�y si� kopiec Unii Lubelskiej i Wysoki Zamek. I tu Stern spostrzeg�, jak lwowski element przyst�puje do akcji. Kieszonkowiec trzymaj�cy przewieszon� przez rami� marynark�, ani chybi kompan Wasi�skiego, z w�a�ciw� sobie gracj� wyj�� portfel z kieszeni czytaj�cego gazet� frajera. Cenny fant, zdobyty zza parawanu, natychmiast pow�drowa� do niepozornej, chudej dzierlatki.

Stern nie zamierza� interweniowa�. Zbyt dobrze wiedzia�, �e pr�cz porz�dnych ludzi jego �wiat depcze niezliczona masa alfons�w, kurew i z�odziei, kt�rzy niczym wilki oczyszczaj� dla higieny swoje terytorium. Z�o na ka�dym kroku stara si� przechytrzy� dobro. Tak by�o, jest i b�dzie!

Na Kazimierza Wielkiego stalowe ko�a, wrzynaj�c si� w szyny, zapiszcza�y potwornie i Stern przesta� zawraca� sobie g�ow� z�odziejskim duetem. Min�li kolejne znajome przystanki: Legion�w, Bernsteina i �wi�tej Anny, a potem tramwaj zboczy� w prawo, w Janowsk�.

- Ona mnie, tato, nie lubi - powiedzia�a g�o�no Kasia.

- Kto? - Stern oderwa� wzrok od obsypanej kwiatami G�ry Stracenia.

- No, ona.

Zaniepokojony spojrza� z wysoka na uczepion� por�czy c�rk�.

- Pok��ci�a� si� z Al� Pi�tkowskich?

- Ja m�wi�, tato, o niej, no wiesz... � Nie doko�czy�a, robi�c tajemnicz� min�.

- Lubi, lubi. Musisz by� tylko dla niej mi�a.

- Przecie� jestem.

- Nie tak. Powiedz do niej raz �mamo�.

- Dlaczego?

- Bo widzisz, ona my�li, �e...

- A ty?

- Co ja?

- Czy ty j�, tato, lubisz? - Dziewczynka domaga�a si� jasnej odpowiedzi.

Stern odwr�ci� wzrok.

- Powinni�my j� kocha� - t�umaczy� cierpliwie. - To twoja nowa mama i moja �ona, Kasiu.

- Mama?

- W�a�nie. Teraz to twoja nowa mama. Nie m�w o niej �macocha�. Us�yszy i b�dzie si� gniewa�.

- To dlaczego wyrzuci�a mi z teatrzyku Senatora?

- Niemo�liwe. Musia� si� gdzie� zapodzia�.

Kasi nie pocieszy�a ta odpowied�.

- Tere-fere, akurat. To by� m�j najlepszy r�kawiczkowy kociorek.

- Zrobi� ci nowego.

- Nie, jego nic nie zast�pi. Ona tylko czeka, �eby znowu wyrzuci� mi co� do �mieci. - Dziewczynka zacz�a pochlipywa�.

- Mama tego nie chcia�a. Daj� ci s�owo, �e nowy Senator b�dzie sto razy lepszy.

Stern zmru�y� oczy, o�lepiony promieniami, kt�re przebi�y si� przez chmury wisz�ce nad dawnym lotniskiem. Jeszcze chwila i byli na miejscu. Tramwaj wyhamowa� na wprost bramy cmentarnej, przy kt�rej sta�y kwiaciarki i nieogolony preclarz z przewieszonym przez szyj� straganem. Jakub energicznym ruchem otworzy� drzwi wagonu. Chwyci� Kasi� za r�k� i pom�g� jej zej�� po wysokich stopniach. Za nimi z tylnego wagonu wysypa�a si� gromadka ludzi nios�cych szpadle, grabki i konewki.

Stern kupi� u kwiaciarki bukiet r� i cztery �ojowe znicze, a od nieogolonego m�czyzny p�k zwi�zanych sznurkiem precli.

Gr�b pierwszej �ony dziennikarza, Agnieszki, po�o�ony by� przy trzeciej �wirowej alejce, po prawej stronie drogi procesyjnej. Kasia, nie czekaj�c na ojca, pobieg�a tam na skr�ty. Nim doszed� do mogi�y, zd��y�a ju� pozbiera� li�cie le��ce na granitowej p�ycie. Zwi�d�� wi�zank� kwiat�w i okopcone znicze wyrzuci�a do drewnianej skrzyni obok kamiennej steli z pochylonym anio�em. Robi�a to wiele razy, zastanawiaj�c si� zawsze, czy skulonemu anio�owi nie jest w nocy zimno. Teraz chwyci�a schowany za krzakiem ja�owca gliniany dzbanek z zielonym nalotem i ruszy�a po wod� do �r�de�ka. W po�owie drogi zamar�a, dostrzeg�szy rud� wiewi�rk� prowadz�c� mi�dzy grobami psotliw� par� m�odych. Kiedy przynios�a wod�, niespodziewanie wr�ci�a do rozmowy z tramwaju.

- Wi�c mam m�wi� teraz do niej �mamo�? - zapyta�a, wstawiaj�c do dzbanka bukiet r�.

Stern uda�, �e nie s�yszy �alu w g�osie c�rki. Nachyli� si� nad mogi�� i zapali� zapalniczk� trzy znicze. Ustawi� je dla porz�dku w szeregu i, zadowolony, spojrza� na z�ote litery po�yskuj�ce w szarym granicie. Kolejny raz odczyta� dat� �mierci Agnieszki. Machinalnie mno�y�, sumowa� i dzieli� cyfry, jakby wynik tych dzia�a� mia� mu da� odpowied� na pytanie o sens tej niepotrzebnej �mierci.

- Dobrze, b�d� m�wi�a do niej �mamo�, ale tylko dlatego, �e ty tak chcesz. - Kasia wyrwa�a go z zamy�lenia. Potem ukl�k�a przed mogi�� matki i, wyj�wszy z kieszeni sukienki modlitewnik ojc�w salwatorian�w, zacz�a si� �arliwie modli�. Kiedy wsta�a, otrzepuj�c z ko�cistych kolan �wirek, odgad�a my�li ojca. Wzi�a go za r�k� i poci�gn�a w stron� grobu Piotrusia.

We wschodniej cz�ci nekropolii, pod murem oddzielaj�cym j� od �ydowskiego cmentarza, le�a�y ochrzczone przez op�aconego ksi�dza o�miomiesi�czne zw�oki. Na prostok�tnej p�ycie z piaskowca, kupionej w zak�adzie Beriera, wyryty by� nieprawdziwy napis: �Piotru� Stern �y� trzy dni. B�g przyj�� go do grona anio�k�w�.

- Jaki on by�, tato? - dopytywa�a si�, ustawiaj�c na p�ycie gliniany znicz.

- Ma�y. Bardzo ma�y - odpowiedzia�, zapalaj�c knot.

- A ty lubi�e� go, bo by� weso�y, jak ja?

- Kocha�em go tak samo jak ciebie, Kasiu - odpar�, wiedz�c, �e na to pytanie nigdy nie pozna odpowiedzi.

Kiedy wr�cili do domu, s�o�ce chowa�o si� ju� za Klepa- r�w. Stern powiesi� kapelusz na wieszaku w przedpokoju i wyj�� z marynarki wianuszek precli. Po�o�y� go w kuchni na stole - na wypadek gdyby wyszed� do pracy, zanim Kasia wstanie.

Nie spa�. Prze�ladowa� go koszmarny koncert. Dwa, a mo�e trzy �wierszcze rz�poli�y od p� godziny pod niewidocznym krzakiem magnolii. Posadzi� go kiedy� dla Agnieszki, a teraz perfidne owady g�o�no przypomina�y mu o tym. Oczywisty bezsens! Agnieszki przecie� nie ma. Od jej �mierci min�o ca�e sze�� lat.

Zbyt dobrze pami�ta� b�l po jej odej�ciu i dr�cz�c� go przez wiele tygodni chandr�. Nie odbiera� telefon�w, zapu�ci� brod� i zacz�� zagl�da� do kieliszka. Od ca�kowitej degrengolady wybawi�a go praca. Szef dzia�u kulturalnego celowo wys�a� go na wernisa� do Dzieduszyckich. Stern dosta� specjalne zadanie: przeprowadzi� wywiad z Tytusem Czy�ewskim. Pytania do malarskiego objawienia mia�y by� wredne i takie by�y. Tekst z obra�liw� karykatur� - artysta d�uba� palcem w nosie - ukaza� si� w �wi�tecznym wydaniu �Kuriera� bez autoryzacji. Wybuch�a awantura, kt�r� zako�czy� wygrany przez gazet� proces. Dzi�ki tej darmowej reklamie zwi�kszy� si� nak�ad i Stern odni�s� osobisty sukces. Osobisty, gdy� pr�cz skandalu odmieni�o si� te� jego �ycie.

Kiedy pierwszy raz zobaczy� Ann�, pomy�la�, �e ma fart. Nuda geometrycznych malarskich kszta�t�w przegra�a z jednym kusz�cym spojrzeniem m�odej studentki. Anna wiele razy wspomina�a t� scen�. �Pami�tasz? Trzyma�am wtedy kieliszek szampana i specjalnie zas�ania�am ci widok na futurystyczn� Madonn�. Nie zaprzeczysz, �e to ja ci� wtedy wypatrzy�am�.

Stern cofn�� si� we wspomnieniach do pierwszej randki. Um�wili si� niedaleko jej domu, na placu Strzeleckim, sk�d zagadani doszli a� do Starego Rynku. Tam z�apa�a ich letnia ulewa. Gro�ne o�owiane chmury sun�y znad �yczako- wa, nios�c ci�kie krople deszczu. Nie mieli wyboru - przemoczeni schronili si� w hiszpa�skiej restauracyjce, Sevilli.

Annie strumyki sp�ywa�y z mokrych w�os�w wprost do ust. Bawe�niana sukienka przylepi�a jej si� do cia�a, wi�c wygl�da�a niesamowicie podniecaj�co. Deszcz ci�gle pada� i zamieni� si� w burz�. Po ka�dej b�yskawicy dziewczyna mru�y�a zabawnie oczy i spogl�da�a pytaj�co na Sterna.

Ta romantyczna sceneria zbli�y�a ich do siebie. Jakub zawo�a� kelnera i zam�wi� dwie porcje p�on�cych szasz�yk�w oraz rubinow� crianz�. Rozmawiali. Patrzyli sobie w oczy. Jedli i pili. Autorytet Jakuba imponowa� Annie. Widzia�a w nim do�wiadczenie i oparcie. By� w�a�nie takim m�czyzn�, jakiego pod�wiadomie szuka�a. Jakub odnalaz� w Annie to, co utraci�: ciep�o rodzinnego domu i przyjaciela.

Tylko dla nich gra� tego wieczoru chudy jak patyk gitarzysta. I tylko oni st�pali po cieniach, kt�re rzuca� kryszta�owy �yrandol. Przytuleni, szeptali sobie w ta�cu czu�ost- ki. Nie powiedzia� jej wtedy, �e jest wdowcem i �e ma na wychowaniu c�reczk�. Zrobi� to, lecz miesi�c p�niej.

Ten wiecz�r zapad� mu w pami�� z innego jeszcze powodu. Po sko�czonym ta�cu, kiedy siedli do stolika, Anna wzi�a jego d�o�. Udaj�c wr�k�, odczytywa�a z niej lini� �ycia. Nagle czar prysn��. Niczym piorun za oknem pojawi� si� przy nich pijany alfons. Nachyli� si� nad Sternem i zion�c gorza��, zapyta�: �Pan b�dziesz t� dziwk� rucha� czy mo�e zechcesz mi j� odst�pi� na chawir� za dwa zety?�

Anna podnios�a krzyk. Zza lady wybieg� kelner, a za nim spocony kucharz z chochl�. Lecz nim Stern zareagowa� na jej �Zr�b co�, b�agam�, nim pofatygowa� si� u�y� pi�ci, alfons spokojnie wyszed�. Kompletnie zmarnowany wiecz�r z chamskim b�ogos�awie�stwem na pocz�tek.

Nie koniec na tym. Na samym dnie duszy Jakuba, oprawiony w bezwstydn� ramk�, pozosta� obraz m�odziutkiej kurwy, kt�ra �miej�c si� z udanego dowcipu, pobieg�a za alfonsem. Jej ruchy obezw�adnia�y go wprost. Zapowiada�y bezgraniczn� fizyczn� rozkosz. Ch�tnie by j� dogoni�, lecz Anna wci�� by�a przy nim i �ciska�a go za r�k�. P�niej wielokrotnie wraca� do tego zdarzenia, by za ka�dym razem konstatowa�, �e tak delikatnej i poci�gaj�cej twarzy nigdy w �yciu nie widzia�.

Ogl�daj�c barwny fotoplastykon wspomnie�, katowany koszmarnym koncertem �wierszczy, na pr�no przywo�ywa� upragniony sen. Obok niego, na wyci�gni�cie r�ki, le�a�a Anna. Dzieli�o ich wszystko. Dom, przyjaciele, praca. Z takim nagromadzeniem przeciwie�stw niepodobna razem �y�. A jednak �wiadomie podj�li t� pr�b�.

Ich �lub odby� si� u Dominikan�w dwa miesi�ce po sko�czeniu przez Ann� Oddzia�u Farmaceutycznego na uniwersytecie. Rodzice dziewczyny, wzi�ty pediatra i po�o�na, byli z jedynaczki dumni. Im tak�e Stern przypad� do gustu: przystojny, dojrza�y i znany ju� we Lwowie dziennikarz. M�oda pani magister zamieszka�a w domu m�a, na Pohulance. Byli szcz�liwi, i to jak. Po p� roku Anna wyszepta�a Jakubowi do ucha, �e spodziewa si� dziecka. Oszala� z rado�ci. Mieli ju� Kasi�, a przy odrobinie szcz�cia drugi m�g� by� ch�opiec. Stern kartkowa� kalendarz w poszukiwaniu imienia dla syna. Niestety na ich ma��e�stwie od pocz�tku k�ad� si� jaki� z�owrogi cie�. W �smym miesi�cu ci��y Anna, bior�c Kasi� na r�ce, poroni�a. Szok by� tak wielki, �e przyrzek�a sobie nie mie� w�asnych dzieci. Odt�d Jakub i Kasia czuli si� winni, Anna za� dawa�a im ku temu powody.

Stern wyobrazi� sobie nagle �on� siedz�c� okrakiem na owym bezczelnym �ulu z Sevilli. Podnosz�c� si� i opadaj�c� z rozkosznym westchnieniem. W�ciek�y, bo wyobra�nia wystawia�a go na poni�aj�c� pr�b�, zapragn�� spyta� Ann�, co czuje cz�owiek, gdy wbija si� w jego pi�t� ostre narz�dzie. Ostatecznie sko�czy�a farmacj�, nie powinna si� wi�c zdziwi�. Zapyta� czy nie? Nie by� zdecydowany. Przekl�ty temat odra�aj�cej zbrodni ponownie go dopad�. Gdyby mia� do czynienia z pospolitym zab�jstwem, dawno ju� by t� zagadk� rozwik�a�. Brakowa�o jednak motywu. Co, do diab�a, o pierwszej w nocy obchodzi go jaki� idiotyczny motyw? Czy w og�le istnieje odpowied� na pytanie, dlaczego pozbawia si� kogo� �ycia? Pospolita grabie�, zazdro��, zemsta... Nieprzerwane pasmo wyst�pk�w ludzko�ci ci�gnie si� od grzechu pierworodnego.

Chwil� p�niej rozmowa, kt�r� od dawna planowa�, zacz�a si� toczy� w jego g�owie. Ju� niepotrzebne by�o potwierdzenie. Dlaczego dyskusja o b�lu mia�aby mie� inny przebieg ni� te zdawkowe wymiany zda�, gdy mijali si� z Ann� w przedpokoju lub - nader rzadko - siadali do wsp�lnej kolacji? Zapyta pro forma: �Jak si� dzi� czujesz?� W odpowiedzi us�yszy lakoniczne: �Tak jak zwykle, Jakubie. A co u ciebie?�

Potem dialog b�dzie si� toczy� tym samym trybem:

- Masz racj�.

- Ciesz� si�.

- Ja te�.

Lecz tym razem, w g�stniej�cej nocnej atmosferze, sta�o si� co� dziwnego. Anna obr�ci�a si� powoli i jakim� powa�nym tonem stwierdzi�a:

- Wiem, �e nie �pisz.

Zaskoczony nie zareagowa�.

- Jeste� uparty. - Nie porzuci�a powa�nego tonu. - Mimo to chcia�am ci co� wa�nego powiedzie�.

- Masz jakie� k�opoty w aptece? O co chodzi? - przerwa� jej monolog.

- To nie to - odpar�a.

Jakub nadusi� przycisk nocnej lampki. W r�owym �wietle Anna u�miecha�a si� cierpko, jakby �wi�ty Jerzy namalowany na szklanym aba�urze naprawd� celowa� kopi� w jej oko. Na jej pozbawionej makija�u twarzy wida� by�o delikatny meszek nad g�rn� warg� i wij�ce si� na skroniach �y�ki.

- Wobec tego mo�e ty mi pomo�esz - zacz��.

Uda�a zainteresowanie. Si�gn�a po jab�ko, kt�re od kolacji le�a�o na talerzyku. Pow�cha�a je, a potem zach�annie wbi�a w nie z�by.

- S�ucham.

- Chcia�em zasi�gn�� twojej rady. To dla mnie wa�ne, musz� zna� twoj� opini�.

- O czym? - zapyta�a, prze�ykaj�c soczysty k�s.

- O szczeg�lnym rodzaju �mierci.

- O Bo�e, czy ty zawsze musisz by� ponurakiem?

- My�la�em o b�lu, jaki zada� mo�e jednemu cz�owiekowi drugi cz�owiek.

- Pow�d?

- Pow�d by�, a teraz jest czas na wyrok.

- Dlaczego straszysz mnie w nocy?

Zaniepokojona podci�gn�a si� na poduszce i odgarn�a za uszy jasne pasemka w�os�w.

- Chcia�bym wiedzie�, co czuje kobieta, co czuje cz�owiek - poprawi� si� - kt�remu wbija si� w pi�t� ostre narz�dzie.

- Co te� ci przysz�o do g�owy? - Wsta�a i narzuci�a podomk�. Oparta o parapet stara�a si� przenikn�� wzrokiem skryty w czerni ogr�d. � Obudzi�e� mnie - sk�ama�a bez przekonania. - I jeszcze chcesz mi wm�wi�, �e to najlepsza pora, �eby rozpami�tywa� jak�� makabr�? Daj� s�owo, rewelacyjna metoda. No dobrze - podj�a jego my�l. - Pewnie chodzi ci po g�owie jaki� nowy obrzydliwy tekst.

- Powiedzmy, �e tak - rzek�, by jej nie sp�oszy�.

- Za��my, powiedzmy - przedrze�nia�a go. - Mia�e� na my�li n�?

- N�, gw�d�, d�uto, skalpel - wylicza� pospiesznie. - Tego typu ostry przedmiot.

- Je�li taki �zabieg� przeprowadza si� bez znieczulenia, to...

- Za��my, �e m�j �chirurg� nie ma chloroformu.

Obr�ci�a si� w stron� okna i, gryz�c kolejny k�s, doda�a pe�na powagi:

- Gdybym ci� nie zna�a, powiedzia�abym, �e jeste� nawiedzony.

- Boisz si� odpowiedzie�? - nalega�.

- Mam ci opisa� b�l? Najtrudniejsze do wyobra�enia cierpienie? Czy to jaki� specjalistyczny test? O co ci, Jakubie, chodzi? - zarzuci�a go pytaniami, k�ad�c ogryzek na talerzyk.

Chcia� powiedzie� jej prawd�, lecz potwierdzenie, kt�re od niej uzyska�, przenios�o go znowu my�lami tam, gdzie w le�nej g�stwinie, z dala od ludzkiego wzroku, ogl�da� nadjedzone przez le�ne zwierz�ta cia�o. By� bezradny jak Anna i mo�e naprawd� nawiedzony, gdy chowa� do kieszeni niewielki pakunek.

- Mam wolne popo�udnie - us�ysza� wybity z makabrycznych rozmy�la�. - Dlatego chcia�am ci� prosi�, Jakubie, by�my jutro...

- Wiem, wiem - nie da� jej sko�czy�. - Obieca�em ci wyj�cie do teatru. Dotrzymam s�owa. Kupi� bilety i, cho�by nie wiem co, b�dziemy si� �mia� z szalonych pomys��w Shawa.

By� kwadrans po dziewi�tej, gdy Jakub Stern pojawi� si� w salonie. Jego niespodziewane wej�cie zaskoczy�o Ann�. Przynajmniej tak zareagowa�a. Okryta r�ow� podomk� pi�a wystudzon� mokk�, ze skupieniem koryguj�c poranny makija�.

- Pr�dzej bym si� �mierci spodziewa�a! - krzykn�a, odstawiaj�c fili�ank� na spodeczek. - Fiu, fiu! Ale� si�, Kuba, odsztyftowa�.

- My�la�em, Aniu, �e �pisz.

- Po takiej upojnej nocy? - zakpi�a. - Kiedy zadajesz mi makabryczne pytania i dla �wi�tego spokoju obiecujesz teatr?

Makija� przywr�ci� jej pewno�� siebie. Ostentacyjnie wsta�a z krzes�a, by przyjrze� si� m�owi.

- Widz�, Kuba, �e nie pr�nujesz! - Zlustrowa�a jego bawe�nian� koszul� z kr�tkim r�kawem i granatowe spodnie z �aglowego p��tna. - Ogoli�e� si� nawet! Pachniesz Ihnatowiczem jak �igolo. Czy�by� czyta� moje gazety?

Prze�kn�� ten sarkastyczny dowcip.

- Pan redaktor wychodzi?

- Tak, mam nag�� spraw� na mie�cie.

- W�a�nie teraz? Gdy chcia�am z tob� powa�nie porozmawia�? - Wr�ci�a na swoje miejsce, by nabra� brzegiem g�bki pudru z pudemiczki.

- Jestem ju� sp�niony.

- C� to za tajemnicza sprawa, kt�ra wyci�ga ci� z ��ka? - dopytywa�a si�.

- Wybieram si� do Hillela i do redakcji - powiedzia�.

- Masz ci los! - rzuci�a w�ciekle. - Ten okropny �yd ca�kiem ci� przekabaci�. Wpierw przyssa� si� do ob��kanej rosyjskiej hrabiny, a teraz do ciebie.

- Zabraniam ci tak o nim m�wi�. To m�j przyjaciel.

- Przyjaciel izraelita? - wycedzi�a kpi�cym tonem. - Nie opowiada�by� bzdur!

- A �eby� wiedzia�a. - Stara� si� opanowa�. - Zawdzi�czam mu �ycie. W czasie obrony wyni�s� mnie spod...

- M�wi�e� mi to sto razy. Pochwal si� jeszcze, jak zmajstrowa�e� z nim w�z pancerny.

- Zbudowali�my go razem, to fakt!

- Te� mi bohaterowie - za�mia�a si�, delikatnie rozprowadzaj�c puder po policzkach. - O ile wiem, obrona Lwowa nie jest tylko wasz� zas�ug�. Wtedy pomog�a wam krakowska odsiecz. A propos, czy tw�j Hillel podzi�kowa� ci za pogrom? Zgin�o przynajmniej kilkudziesi�ciu �yd�w!

- Nie chcesz lub nie potrafisz by� sprawiedliwa. Oni dopu�cili si� zdrady!

- Pi�kny lincz, panie redaktorze!

- A Foch, a Barthelemy? Oni te� si� myl�? Te trzy tygodnie na barykadach znacz� dla mnie wi�cej ni�...

- Cicho, sza! Twoje konszachty z pejsatymi s� ju� dzisiaj nie-modne. Wiesz, co si� dzieje w kraju? W fabrykach, biurach i na uczelniach?

- Robi si� idiotyczn� grand�! Ale nie wszyscy s�...

- Wi�c krasnoludki zamykaj� �ydowskie piekarnie? Demoluj� sklepy, napuszczaj� na bezbronnych bandy �naprawiaczy�? Policja, a jak�e, za ka�dym razem wszczyna na papierze energiczne dochodzenie. A ja... Ja si� tego zwyczajnie boj� - powiedzia�a, zatrzaskuj�c alabastrow� pu- derniczk�.

Stern wstydzi� si� narodowego plugastwa. Obrzydzenie budzi�y w nim napa�ci na �ydowskich profesor�w, wsp�czesne �awkowe getta czy szowinistyczne ograniczenia w postaci numerus clausus, kt�re cofa�y kraj do �redniowiecza. Sam czyta� nades�ane do redakcji przez zwolennik�w Dmowskiego Protoko�y m�drc�w Syjonu.

- To wszystko �li, nienawistni ludzie! - wyszepta�. - Pr�cz fanatyk�w s� jeszcze, Aniu...

- Chcia�e� powiedzie� �ludzie uczciwi�? Nie w�tpi�! Z pewno�ci� sam si� do nich zaliczasz! - Za�mia�a si�. - Mo�e mi teraz �askawie wyja�nisz, dlaczego Salcia nawia�a z synem do Palestyny?

- Ona ma na imi� Mari�.

- Salcia czy Mari�, czort ich pobieri! - przekl�a do rymu, podnosz�c do ust fili�ank�.

- Hillel m�wi�, �e jego syn nie ma tu przysz�o�ci. Wyobra� sobie, �e Izaak, najzdolniejszy ucze� w klasie, nie m�g� by� przyj�ty na medycyn�!

- Nu i zrobi� si� z tego mi�dzynarodowy skandal! A tak naprawd� dobrze wiesz, �e oni s� tu obcy i tylko czekaj� na swoj� okazj�...

- Anno - pr�bowa� jej przerwa� - to, co m�wisz...

- Daj mi sko�czy�! - odparowa�a z furi�, wylewaj�c kaw� na serwetk�. - Ja wiem swoje! Za p� godziny id� do apteki. Specjalnie czeka�am, �eby ci co� powiedzie�, ale id�, skoro jaki� pejsaty �yd jest dla ciebie wa�niejszy od �ony.

Kt�ra to ju� k��tnia, pomy�la� Jakub, w kt�rej Anna tryumfuje. My�li, �e tryumfuje. U�miechn�� si� cierpko. Sam narazi� si� na tak� furi�, �eni�c si� z m�odsz� o dziesi�� lat kobiet�. Teraz mog�a rzuci� go na kolana, skaza� na tysi�c podejrze�, a mimo to zawsze got�w by� jej wierzy�.

- Nie chcia�am m�wi� ci tego w nocy - odezwa�a si�.

Zabrzmia�o to jak przeprosiny. Zaskoczony przystan�� w holu. Mia� zamiar pochwyci� j� w ramiona, lecz kiedy si� do niej zbli�y�, powiedzia�a, jakby og�asza�a mu wyrok:

- Wyprowadzam si� do matki!

- Oszala�a�?

- Nie zas�uguj� na to, by�cie mnie tak traktowali.

- Kto �my�?

- Ty i Kasia. Przecie� ja nic, ale to nic was nie obchodz�.

- Aniu - pr�bowa� sko�czy� t� g�upi� awantur� - pozw�l mi co� wyja�ni�.

- Jedyne, co potrafisz, to tyra�, chla� bez opami�tania i pali�. Co ty, Kuba, wiesz o rodzinie?

- Wystarczaj�co du�o, by...

- Wi�c rzu� w diab�y t� dziennikarsk� ork�! - za��da�a. - Te koszmarne afery i kolejne trupy. Te idiotyczne telefony. Dziwisz si�, �e mam serdecznie do��?! Czy jest pan redaktor? Nie, pana redaktora nie ma. A kiedy b�dzie pan Stern? Nie b�dzie wcale! Zamieni�e� nasz dom w biuro. Nie wystarcza nam pieni�dzy? Przecie� mamy ca�kiem du�y spadek po twoim dziadku. Mo�na go zainwestowa�, kupi� aptek�, ale ty, zdaje si�...

- Wiem, wiem, m�wi�a� ju� nieraz, �e nie chcesz by� do ko�ca �ycia czyim� wyrobnikiem.

- Jak wida�, bez efektu! Czy naprawd� ja mam by� w tym domu m�czyzn�? - zapyta�a.

- Dzi�kuj�, pani magister, za lekcj� pokory.

- Nie ma za co - skwitowa�a. - Zamierza�am powiedzie� ci co� jeszcze, lecz...

- Ju� powiedzia�a�! - warkn��.

Stern wyszed� z domu, trzaskaj�c w�ciekle drzwiami. Zna� Hillela, kiedy Anny nie by�o jeszcze na �wiecie. Ta gorzka my�l dotkn�a go. A teraz, za spraw� Anny, poczu� si� odrzucony i stary. Staro��? To idiotyczne s�owo, kiedy si� ma trzydzie�ci sze�� lat. Tak �atwo nie sprzeda sk�ry. Nie mo�e si� zaprze� przyjaciela. Zw�aszcza teraz. Od kilku dni brakowa�o mu Samuela. Jego m�dro�ci, kt�ra bra�a pocz�tek w mrocznych stuleciach pogrom�w i prze�ladowa�. Dlaczego mia�by si� jednak dzi� obarcza� win� za �mier� jakiego� Icka zakatowa-nego przez robociarsk� bra� w imi� bo�ej sprawiedliwo�ci?

Po drodze, skr�caj�c w ulic� Szewczenki, Stern przypomnia� sobie dawne szczeniackie przygody. Kiedy� z Samuelem je�dzili rowerami do Kulikowa, by kosztowa� s�ynnego �chliba�. Chodzili do parku Stryjskiego, by zagryza� precle z tureckim miodem z beczki. Zim�, gdy spad� �nieg, urz�dzali w tym parku gonitwy na nartach. Stern - najlepszy biegacz, Hillel - niezr�wnany skoczek narciarski.

Nieroz��czni przyjaciele - Jakub Stern i Samuel Hillel, przezywany przez koleg�w Basem - uko�czyli to samo gimnazjum. Rozdzielali si� jedynie na lekcji religii: Jakub szed� za ksi�dzem, Samuel za rabinem. Mieli podobne zainteresowania. Czytali te same ksi��ki wypo�yczone w sp�ce nak�adowej Vita, mieszcz�cej si� przy pasa�u Hausmana. Jakub uczy� Samuela lwowskiego ba�aku, a dzi�ki niemu poznawa� jidysz.

Ani si� spostrzeg�szy, znalaz� si� na ulicy Zielonej. Tu, my�l�c o oczernionym przyjacielu, omal nie wpad� pod ko�a rozp�dzonego tramwaju. ��to-czarna reklama samochodowego oleju Galkar-LUX przetoczy�a si� przed nim z potwornym hukiem. Zdenerwowany, �api�c powietrze jak ryba, przebieg� przez ulic� i stan�� na chodniku pod dwupi�trow� secesyjn� kamienic�. Zamar�.

Z otwartego okna na parterze dobiega�y d�wi�ki ognistego czardasza. Grana na skrzypcach melodia nios�a si� po ulicy. Stern, oczarowany w�gierskim rytmem, wzi�� g��boki wdech. Pe�en werwy nadusi� przycisk dzwonka, a potem pchn�� drzwi z tabliczk� �Samuel Hillel - adwokat�.

Na p�pi�trze jego uwag� przyku�, jak zwykle, witra� ze z�ot� menor� rzucaj�cy karykaturalny cie� drzewa na miodow� lamperi�. Kiedy zakry� go w�asnym cieniem, us�ysza� szcz�kni�cie zamka.

Hillel by� sam. Ubrany w ciemnozielony jedwabny szlafrok, przywita� go w progu tubalnym g�osem:

- Ave, gwiazdorze! Czy�by� chcia�, bym broni� ci� przed tob� samym? - Zrobi� tajemnicz� min�. - No, wejd�, wejd�. Nie wypada przecie� sta� u furty.

- Nie kpij! - powiedzia� Stern, wyci�gaj�c na przywitanie r�k�. - Przynajmniej dzisiaj.

- Musi to by� niez�y cymes, kiedy wychodzisz z domu w tak� spiekot�. T�pn�a gie�da, spad�y akcje Haberbu- scha?

- Nie �artuj. Dla mnie Lilpop, Rau czy Haberbusch to ciemna magia. Wiesz, przemy�la�em sobie twoje ostatnie zdanie.

- �Do widzenia�? Wi�c to dla ciebie takie wa�ne?

- Zgrywus! Powiedzia�e�: �Raczej sto �mierci ni� jedna zazdro��.

- Chyba nie ja!

- A kto?

- Dewarim Rabba.

- Chryste!

- Pami�tam, o co� tam si� k��cili�my.

- Nie wracajmy do tego.

- Zgoda. Nie mo�e os�dza� ten, kto sam ma nieczyste sumienie. Lepiej powiedz, czego ty by� si� napi�. Limoniady, a mo�e zimnej mi�ty? Wi�c wolisz mi�t�? - odpowiedzia� za przyjaciela. - Taki upa� wysuszy w po�udnie miasto, nie uwa�asz? Gdyby nie m�j fatalny s�uch i rz�polenie s�siada, us�ysza�bym wycie lwa na ratuszowym dziedzi�cu.

Stern podszed� do otwartego okna. S�owa Hillela dra�ni�y go. M�wi� bardziej zawile ni� zwykle. Te jego dowcipne wtr�ty nijak si� jednak mia�y do okrutnej rzeczywisto�ci. Po co wi�c do niego przyszed�? Po usprawiedliwienie? Przecie� tego, co si� wyl�g�o w jego g�owie, nic nie mog�o wyt�umaczy�.

Zza odsuni�tej jedwabnej zas�ony Stern obserwowa� przystanek. Tkwi�cy na zab�jczym s�o�cu �o�nierz wachlowa� si� rogatywk�, czytaj�c afisz w�oskiego cyrku Forum. Stoj�ca obok niego kobieta w kwiaciastej sukni trzyma�a na smyczy psa, kt�ry wyrywa� si� pod g�sty krzak karagany. Znudzony �o�nierz przeczesa� r�k� w�osy i ziewaj�c, wcisn�� na g�ow� rogatywk�. Kobieta skr�ci�a smycz. Od strony Hetma�skiej nadje�d�a� pusty tramwaj.

Stern odsun�� si� od marmurowego parapetu, by wzi�� od przyjaciela kubek sch�odzonej mi�ty. Pierwszy zimny �yk w gardle i przypomnia� sobie rozmow� z Ann�. Teraz, gdy bawi� u Hillela, Anna powinna ju� by� w aptece. Uciera� ma��, a mo�e, stoj�c za lad�, sprzedawa� klientowi krople Inoziemcowa. I dyskretnie patrze� mu w oczy, analizuj�c wielko�� renic. Ostatnia my�l wyda�a mu si� tandetna. Gryz�c warg�, ca�y spocony siad� na krze�le.

- No, nareszcie. Jeste�, Jakub, czy ci� nie ma? �eglujesz w swojej wyobra�ni, a ja chcia�bym ci pom�c - powiedzia� sucho Hillel, dolewaj�c z dzbanka mi�ty, w kt�rej wirowa� skruszony l�d. - Tylko �e ty, zdaje si�, jeste� ju� na tamtym brzegu. Ciebie nic nie zatrzyma. Nie ma bowiem lekarstwa na przeznaczenie.

- Wiedzia�em, �e na upa� najlepsza b�dzie boska ostateczno��- Stern parodiowa� przyjaciela. - Jak widz�, nic a nic si� nie zmieniasz.

- Za to ty si� przepoczwarzasz. Chcia�bym przerwa� t� twoj� wypraw� donik�d. Cho� obawiam si�, �e jest ju� za p�no.

- Co masz na my�li? - zapyta� Jakub, podchodz�c do biblioteczki.

- Wyrok!

- Kosmiczna bzdura! - rzek� Stern, zatrzymuj�c wzrok na ksi��ce o Doni Gracii, szlachetnej �ydowskiej dobrodziejce.

- Masz to wypisane na...

Dziennikarz poczu� mrowienie na plecach.

- Przesta�! - Odwr�ci� si� do Hillela. - Ty tak�e, jak Anna, czytasz w moich �renicach?

- Chcesz, postawi� ci kaba��. Ale ostrzegam, ta prawda mo�e by� dla ciebie zab�jcza. - Przesun�� wazon z r�ami i wyj�� z sekretarzyka drewnian� szkatu�k� Mari�. Chowa� w niej rodzinn� tali� malowanych r�cznie kart owini�t� bia�� p��cienn� �ciereczk�. - Qabbala, przypomn� ci, oznacza us-chni�te drzewo przeznaczenia. - Popatrzy� na Sterna znacz�co.

- Zasadzone pono� przez anio�y - dorzuci� Jakub.

Hillel nie odpowiedzia�. W milczeniu, jak szuler, zr�cznie tasowa� karty. Jego ko�ciste palce oswaja�y si� przez chwil� z tajemn� materi�. Prawa r�ka podzieli�a tali� na dwie kupki. Lewa przesun�a cz�� zgarni�tych kart z prawej kupki pod jej sp�d.

- Qabbala zamiast owoc�w rodzi twoje fobie - oznajmi� dziwnie zmienionym g�osem - i jedyn� prawd�, kt�rej teraz si� boisz. - Przerwa� na chwil�, wprawnie uk�adaj�c z kart celtycki krzy�. Schowa� jedn� kart� pod wyj�ciowy arkan. Odwr�ci� j� i ujrza� wywo�uj�cego dreszcz Diab�a. - Kiedy patrzy�e� przez okno, dostrzeg�e� na ulicy znak. Kiedy tu szed�e�, dosta�e� wa�ne ostrze�enie. Pot�ga czyich� my�li idzie za tob�. Jeste� spod znaku Raka, a je�li tak, wiezie ci� przez �ycie egipski Rydwan.

- Wolne �arty! - �achn�� si� Stern. - Kwadrans temu ma�o nie wpad�em pod rozp�dzony tramwaj.

- Widzia�e� na nim napis, kolory, cienie - ci�gn�� Hillel, przygl�daj�c si� nie�miertelnej �mierci, kt�ra u�o�y�a si� zalotnie po prawej stronie krzy�a, obok zamy�lonego Maga. - Spr�buj odcyfrowa� te znaki. To �cie�ka twoich sfirot. Wi�c jak?

Dziennikarz nie odpowiedzia�. B��dzi� wzrokiem po komplecie stylowych mebli z ciemnego buku i po wzorzystym perskim dywanie, kt�ry jak kalejdoskop zdawa� si� zmienia� rysunek.

- Przeze mnie okaleczono kobiet� - zni�y� g�os. - Mog�em temu zapobiec, ale pi�em w najlepsze. Chla�em z Danilukiem pod kie�bas� z dzika. Gdybym sobie nie dogadza�...

- Sobie bym zaszkodzi�, a pom�g� innym - rzek� Hillel, puszczaj�c Wisielca, kt�ry niczym samolot poszybowa� ze stolika wprost pod nogi Sterna.

Ten ze wstr�tem odsun�� kart� czubkiem buta.

- Mo�esz go zabra� - us�ysza�.

- Po co?

- To dobra karta. Schowaj j� na pami�tk� do kieszeni. Wisielec oznacza samoofiar�, mo�e te� oznacza� intuicyjn� m�dro��. Interpretacja zale�y wy��cznie od ciebie.

Stern z rezerw� wykona� polecenie Samuela.

- Komu ta ba�amutna hebrajska filozofia? - powiedzia� zas�piony. - Ona nie by�a winna!

- Ty r�wnie� nie! - Hillel wbi� w Jakuba sw�j przenikliwy wzrok. - Nie mo�esz obarcza� si� win�, skoro... - Spojrza� na Wie�� na szczycie krzy�a, kt�ra wyznacza�a ukryty cel. - Czeka ci� sprawiedliwy s�d, przeb�dziesz d�ug� drog�, by zatrzyma� si� po�r�d t�umu, na rynku. No, no, no! - zacz��, lecz przyciszy� g�os i szybko zmieni� temat. - Wiesz, ilu ludzi ginie dzi� w Hiszpanii, ilu idzie do Berezy, a ilu powiesi�o si�, bo wesz�y w �ycie nowe przepisy dewizowe? - Zebra� karty ze stolika, zawin�� w �ciereczk� i schowa� do szkatu�ki. - Na pocieszenie opowiem ci ma�y Problem. Napisa� go niejaki Karakuliambro.

- Po twojej wr�bie nie jest mi ju� do �miechu. - Stern, zrezygnowany, usiad� w fotelu, opieraj�c g�ow� o welurowy zag��wek.

- To pierwszorz�dny szmonces, drukowali go we wtorkowym �Wieczorze� - przekonywa� Hillel.

Dziennikarz da� za wygran� i przymkn�� oczy.

Samuel recytowa� basem:

Zamkn�li w Koloszwarze

sobowt�ra Kiepury,

w�a�nie jad� obiad w barze,

a tu: R�ce do g�ry!

�ci�li go. Maj� stracha.

Teraz w�adza si� waha:

G�owa le�y na stole,

On �piewa �Mio sole�.�

Stern otworzy� powieki i u�miechn�� si� cierpko. Si�gn�� po papierosa, lecz szybko schowa� go do papiero�nicy, napotka-wszy ironiczne spojrzenie.

- Pal, pal sobie �mia�o, je�li ci to pomo�e! - powiedzia� Hillel. - Mnie te� nie jest dzi� lekko. Po wyje�dzie Mari� i Izaaka jestem sam jak palec. Jutro s� jej urodziny. Powiedz mi, Jakubie, co ja tu robi�?

- Chcesz do nich jecha�, do Hajfy? - zapyta� Stern, ws�uchuj�c si� w dobiegaj�c� spod pod�ogi smutn� melodi�.

- Jeszcze nie wiem. Mam par� zawalonych spraw, rosyjsk� hrabin� na �bie i kilka rozpocz�tych proces�w.

Adwokat podszed� do stoj�cego na komodzie zdj�cia. Wzi�� do r�ki drewnian� ramk� oplecion� srebrnym w�ykiem. Mari�, Izaak i on od�wi�tnie ubrani na Dzie� Pojednania - Jom Kipur, Jakie� powa�ne (jakby przeczuwali rozstanie) mieli miny. Peruka Mari� idealnie dopasowana, ajarmu�ka Izaaka tak czarna jak kolor jego w�os�w. Gdy- by� mogli pojawi� si� teraz. Samuel postawi� ramk� przy �wieczniku.

- Niepotrzebnie obarczasz si� win�, Jakubie - powiedzia�, rzucaj�c okiem na zmarszczon� krez� pod szyj� Mari�. - Wina to przemijaj�cy stan, zreszt� to nie ty zawini�e�. �To� dzieje si� w innym miejscu, w tym samym czasie, lecz z innej przyczyny.

- O czym ty m�wisz? - Stern spojrza� na Hillela z niepokojem, lecz ten, kolejny raz uciekaj�c od odpowiedzi, rozpocz�� zupe�nie inn� opowie��, jakby on, a nie Stern, potrzebowa� pocieszenia.

- Powiem ci co�, czego dot�d nie m�wi�em. Zdradz� ci moj� pierwsz� tajemnic�. M�j ojciec wymy�li� sobie przy moich narodzinach, �e da mi na imi� Samuel, co znaczy �niech B�g wys�ucha�. A wiesz dlaczego? S�dzisz, �e z mi�o�ci? Nie, z przekory i pychy. M�j dziad rabin by� najwi�kszym okrutnikiem, jakiego nosi�a ziemia. Wi�c m�j ojciec na z�o�� jemu nazwa� swego jedynaka Samuelem. Pope�ni� ba�wochwalstwo. Teraz wyjawi� ci moj� drug� tajemnic�. Kt�rego� lata sp�dza�em z rodzicami wakacje u stryja pod �ytomierzem. P�ynie tam rw�ca rzeka, kt�r� nazywaj� Teter�w. Gdyby� ty widzia� t� kipiel, te wypalone ska�y. Upojony widokiem - ja, �sprawiedliwy� - postanowi�em dla tego pi�kna sko�czy� ze sob�. Zapragn��em zabra� te widoki ze sob�, na zawsze. Teraz wiem, �e pope�ni�bym szale�stwo. Do tego ob��du by�, przyjacielu, tylko krok.

- Sprytnie� to sobie wymy�li�. Cudownie. Odbieraj�ca rozum rzeczka, przekorny tatu� i twoje, jak u Freuda, fobie. Ty, zdaje si�, umia�by� rozgrzeszy� nawet diab�a.

- Je�li b�dzie trzeba... - W g�osie Samuela s�ycha� by�o nut� goryczy. - Dzi�ki ojcu, kt�ry upar� si�, �e po�le mnie do gimnazjum, a nie do chederu i jesziwy, jestem tym, kim chcia�, bym by�.

- Najlepszym w mie�cie adwokatem - powiedzia� Stern.

- Dodaj jeszcze, �e stuprocentowym Polakiem, to ci uwierz�! - za�artowa� Hillel, lecz widz�c, �e dziennikarz niecierpliwie spogl�da na zegarek, zapyta�: - Spieszysz si�?

- Za p� godziny Krezus rozpoczyna kolegium.

- Le�, skoro musisz! - Spojrza� przenikliwie na przyjaciela. - Odnosz� wra�enie, �e jest co�, o czym chcia�e� mi dzisiaj powiedzie�.

Stern, jak przy�apane na k�amstwie dziecko, spu�ci� wzrok.

- Uszy do g�ry! - Hillel poklepa� go po ramieniu. - Obiecuj�, �e je�li z�api� twego szale�ca, b�d� go broni� najlepiej jak potrafi�.

Oszuka� Samuela. Ledwie wyszed� za pr�g, zmieni� plany. Zamiast i�� do redakcji, wr�ci� do domu. Chcia� si� upewni�. Chcia� pozna� prawd�. I by� pewien, �e odpowied� znajdzie tam, gdzie zwykle.

Na rogu Szewczenki, kiedy przypomnia� sobie o Wisielcu, us�ysza� dzieci�cy �miech. Obr�ci� si�. Kilka krok�w za nim, przy sklepowej witrynie z has�em �Kupuj tylko polski towar�, pejsaty brzd�c krzycza� co� do nosz�cej peruk� matki. Czy�by, rozmy�la�, Anna mia�a racj�? A mo�e za jaki� czas ten ob��kany �wiat si� zmieni? Nienawi�� wypali si� jak drewno w piecu. Przecie� ka�da epoka ma swoich Hitler�w, kt�rych wrzask cichnie niczym zgrzyt skr�caj�cego na mo�cie tramwaju. Obrzydliwy, wwiercaj�cy si� w m�zg ha�as, a po nim jeszcze gorsza, zawstydzaj�ca cisza.

Stern spojrza� na ty� oddalaj�cego si� wagonu, kt�rego szyby porazi�y go o�lepiaj�cymi promieniami. Machinalnie zamkn�� oczy. Przez sekund�, jak �lepiec, sta� na zakurzonym chodniku. Przez sekund� on i szalony �wiat nie istnieli. Potem wr�ci�y pytania. Dlaczego Hillel nie uczy� si� w szkole rabinackiej, skoro jego dziad by� rabinem? Czy jest o�wieconym �ydem, czy tylko odszczepie�cem? Dlaczego porzuci� swoj� wiar� i wdaje si� w dysputy z gojem? Czy robi to tylko po to, by pogardzali nim �ydzi i nienawidzili Polacy? Kiedy zada� ju� sobie te wszystkie pytania, poczu�, �e zdradzi� przyjaciela i �e obaj nadu�yli swojej przyja�ni.

Zamy�lony dotar� do domu. By� sam. Kasia wysz�a po �niadaniu do Ali Pi�tkowskiej i obieca�a wr�ci� przed szesnast�, na obiad. Nie obawia� si� te� Anny, by�a przecie� w aptece. Kolejny raz, korzystaj�c z okazji, ruszy� do jej pokoju, by przeszuka� rzeczy. Rozsun�� przeszklone drzwi i jak z�odziej wszed� do �rodka.

Pok�j Anny ton�� w r�u. R�owe meble, r�owa tapeta, lniany obrus na stole, a nawet narzuta zas�anej pedantycznie kozetki. Obrazu dope�nia� miniaturowy ogr�d. W wiklinowym koszyczku wype�nionym mchem i sianem pyszni�y si� na oknie blador�owe r�e. Ten cholerny babski �ad obudzi� w nim w�ciek�o��. Na dodatek perfidne s�o�ce przebija�o ostrymi promieniami firanki zawieszone na mosi�nym karniszu.

Stern rozejrza� si�. Na sekretarzyku, przy podstawie nocnej lampki, dostrzeg� poranny �Dziennik� otwarty na og�oszeniu:

Kino Apollo 4 pp.

Vlasta Burian

w najlepszej swojej kreacji jako

,ADIUTANT JEGO WYSOKO�CI�

Obok gazety le�a�a ciemnobr�zowa buteleczka kephal- giny. Postawi� j� odruchowo i podszed� do szafonierki ozdobionej srebrnym dzbanuszkiem z r�owym kwiatem kocanki. Z kieszeni spodni wyci�gn�� sw�j� kluczyk, w�o�y� do zamka i przekr�ci�. Wysun�� g�rn� szuflad� i wyj�� chi�ski wachlarz, kt�ry przykrywa� ob�o�ony materia�em zeszyt. Chwil� p�niej, jak robi� to wiele razy, kartka po kartce wertowa� intymny pami�tnik Anny. Mia� nosa. Po starych zapiskach, kt�re zna� na pami��, trafi� na nowy tekst. Musia�a go skre�li� w niedziel� po przebudzeniu, gdy� atrament mia� nieco ciemniejsz� barw�. Czy� to nie wstr�tne, �e mia�a przed nim tajemnice? Nie zdradzi�a ich nawet wtedy, gdy przed p�j�ciem do ko�cio�a jedli razem �niadanie.

Niedzielny posi�ek, co by�o do przewidzenia, zako�czy� si� sprzeczk�. Anna, wyra�nie czym� podminowana, wypomnia�a mu, �e nie dotrzymuje obietnic: �Przyrzek�e� Kasi cyrk i oczywi�cie nie masz zamiaru dotrzyma� s�owa. Nie wspomn� ju� o Shirley Temple. Ze trzy razy kupowa�e� bilety na Ma�ego buntownika. Inni jako� maj� na wszystko czas, tylko nie ty�.

Ostentacyjnie wsta�a od sto�u, by wyg�osi� swoje pretensjonalne kazanie: �Nigdy mnie nie rozumia�e�, cholerny egoisto! Musisz nas wszystkich st�amsi�. Kasiu, id�, kochanie, na g�r�! Nie musisz s�ucha� tego awanturnika�.

W�ciek�y przebieg� wzrokiem kilka kolejnych zda�. Mia� ochot� porwa� ten pami�tnik lub go spali�. Wiele by da�, �eby by�o to przywidzenie. Tekst jednak nie k�ama�. Anna zwierza�a si� za�lepiona bzdurn� nami�tno�ci�. Przed nim zamkni�ta, w samotno�ci pozwala�a sobie na szczero��. A wi�c oszukiwa�a go. Hamuj�c wzbieraj�c� gorycz, z odraz� od�o�y� zeszyt na miejsce i zacz�� szuka� innego, namacalnego dowodu: biletu wizytowego, jakiego� idiotycznego m�skiego bibelotu. Nie znalaz�. Dostrzeg� za to na szafonier- ce ciemnowi�niowy flakonik perfum Coquette-Paris, kt�rego wcze�niej nie zauwa�y�. Matowa buteleczka uformowana na roznegli�owany kobiecy tors z przerzuconym przez rami� szalem. Wyci�gn�� korek w kszta�cie kapelusza. Podni�s� go, by z pewnym onie�mieleniem pow�cha�. Kropla sp�yn�a mu na palec, wi�c roztar� j� odruchowo. Wtedy w�a�nie porazi�a go zadziwiaj�ca zapachowa nuta, maj�ca swe �r�d�o w po��czeniu kolendry, olejku neroli, ambry i jeszcze czego�, czego nie by� w stanie odgadn��. Mo�e nadmorskich wydm pieszczonych egzotycznym powiewem? By odrzuci� te banalne skojarzenia, ponownie zbli�y� palec do nosa i nagle ogarn�� go niezrozumia�y przyp�yw podniecenia, tak jak kiedy�, gdy Anna oddawa�a mu si� w �wie�ej, wykrochmalonej po�cieli. Wyra�nie czu� w tej sekundzie zapach jej ust, s�ony smak potu w zag��bieniu- obojczyka. Zawstydzony st�umi� w sobie ten ckliwy sentymentalizm. Zamkn�� d�o�, lecz rozbudzona ciekawo�� ponownie zwyci�y�a.

Patrz�c przez okno na ulubione magnolie, przypomnia� sobie jej wyrachowanie, gdy w po�owie czerwca wybiera�a si� do Poznania na krajowy zjazd farmaceut�w. By�a dumna z wydrukowanego na kredowym papierze zaproszenia, kt�re podpisa� sam Konstanty Hrynakowski. Ca�y miesi�c przygotowywa�a si� do wyjazdu, pisz�c referat. Chcia�a pokaza� pozna�skim �pyrom�, �e lekcewa�ony przez nich Lw�w nie jest gorszy. Tak, nawet szczerze podziwia� jej up�r. Przez wiele dni s�ysza� niewprawne stukanie na olym- pii, a� wreszcie - by�a mu za to wdzi�czna - pom�g� jej zredagowa� ostateczn� wersj�, ilustrowan� skomplikowanymi wzorami. Tak jak teraz, obok ka�amarza i liniuszka le�a� jej ulubiony parker z wi�niowego drewna. Naturalnie wtedy da� wiar� jej zapewnieniom. Zapis w zeszycie wszystkiemu jednak przeczy�. Kogo� pozna�a. Kogo, tego do tej pory nie wiedzia�. Co znaczy�o kr�tkie: �Stale o tobie my�l�...�? Nawet przed sob� by�a przesadnie ostro�na.

Czuj�c wzbieraj�cy �al, �e go ok�amuje, Stern pr�bowa� znale�� w pami�ci dzie�, kiedy sta�a si� inna. Czy by�o to wtedy, gdy odprowadza� j� na dworzec? Przez opuszczone okno wagonu poda�a mu czubki palc�w. Rozstanie wygl�da�o na szczere, naturalne, a jednak by� to tylko poz�r. Gdy poci�g drgn�� i lokomotywa wyrzuci�a kominem bia�y ob�ok pary, okruch sadzy wpad� mu do oka. Zmru�y� powiek� i si�gn�� po chusteczk�. �zy p�yn�y same. Wygl�da�o to tak, jakby si� wzruszy�.

�Jakubie, przesta� si� maza� - upomina�a go �agodnie. - To tylko pi�� dni, czas szybko zleci. Zreszt� b�dziesz mia� Kasi�. Ja wam tylko zawadzam. Mam racj�?�

Te s�owa dotkn�y go. Poczu� gorycz. Chcia� powiedzie� jej, �e b�dzie t�skni�. Nie zd��y�. Stoj�cy obok Anny konduktor, ci�gn�c za parciany pas, zatrzasn�� okno. Poci�g odjecha�.

Stern, �ledz�c r�ow� plam� sukni, jako ostatni opu�ci� peron i wr�ci� przez hal� wjazdow� Dworca G��wnego do poczekalni. W zgie�ku, w�r�d ob�adowanych tobo�ami podr�nych, przesiedzia� godzin� na �awce, obserwuj�c t�uk�cego si� pod sufitem go��bia. Ptak by� bez szans. Jaki� fa�szywy powiew skierowa� go pod oszklone niebo. Teraz zm�czony znalaz� przysta� na okr�g�ym zegarze, kt�rego wskaz�wki nie mia�y najmniejszej ochoty przyspieszy�. Z pos�pnych rozmy�la� wyrwa�a Sterna dru�yna harcerzy. Najpewniej wybierali si� na biwak. Podnieceni przygod�, ustawiali plecaki i wachlowali si� podobnymi do grzyb�w kapeluszami. W ko�cu, jakby na jaki� sygna�, wydali bojowy okrzyk: �Oj ridi, ridi, rypaj, ryp�j... ta oj!� Potworne, odbite od sklepienia �oj� poderwa�o do lotu siedz�cego na zegarze go��bia.

Stern, niczym przep�oszony ptak, pragn�� odzyska� spok�j. Przegoniony przez ha�a�liwy t�um zatrzyma� si� w drzwiach dworca. Z r�k� na zimnej kamiennej kolumnie rozgl�da� si� za doro�k�. Na placu, kt�ry zdobi�a marmurowa fontanna w kszta�cie kwiatu, trwa� gor�czkowy ruch. Piesi cisn�li si� z pakunkami, przetacza�y si� konne zaprz�gi, a od czasu do czasu na kamiennej kostce zahamowa� elegancki samoch�d.

Z zamy�lenia wyrwa� go ostrzegawczy krzyk baga�owego, kt�ry ci�gn�� w�zek z walizami w stron� zaparkowanej za latarni� taks�wki. W tej samej chwili Stern dostrzeg� doro�k�, kt�ra wy�oni�a si� zza utworzonej przez fontann� t�czy. Podniesion� r�k� przywo�a� fiakra i zam�wi� kurs na Janowsk�, na kt�rej mie�ci� si� opisywany przeze� po wielokro� szynk.

Jazda okraszona przekle�stwami fiakra zaj�a nieca�e pi�� minut. Galopem pokonali Alej� Focha i podzielon� wzd�u� torami tramwajowymi Gr�deck�. Podekscytowany Stern wysiad� z doro�ki. Da� wo�nicy zadatek i kaza� na siebie czeka�. Jak�e �a�o�nie wygl�da� w knajpie po�r�d �mierdz�cych w�dk� i dymem m�czyzn. Ubrany w elegancki garnitur, pod krawatem, nie pasowa� do robociar- skiej braci. Maluj�ca si� na jego twarzy furia ostudzi�a ciekawo�� uli. Nie odchodz�c od baru, dziennikarz wypi� trzy setki czystej i zagryz� �ledziem z cebulk� i kulikowskim chlebem. R�wnie szybko jak wszed�, znalaz� si� na ulicy, nieomal wpadaj�c w obj�cia ulicznego skrzypka. Mia� zamiar go zbeszta�, lecz opami�ta� si�. Wychudzony Gruzin w poplamionym swetrze wygrywa� sentymentalne Bia�e r�e. Melodia odmieni�a Sterna. Rozklejony pr�bowa� �piewa�: �Przesz�o lato, jesie�, zima ju�...�

Zanim odszed�, wrzuci� grajkowi do podniszczonego futera�u srebrn� dw�jk�. Ten gest sprawi�, �e poczu� si� lepszy. Zadowolony wgramoli� si� do czekaj�cej na niego doro�ki. Mia� to, co chcia� - zapomnia� o Annie! Niesamowity �ar, jak bicz bo�y, powali� go po drodze na dobre. Nie pami�ta�, czy p�aci� i ile. Po kwadransie jazdy kilka metr�w od domu wysiad� kompletnie pijany. Jak otworzy� furtk�, nie wiedzia�. Kln�c, szarpa� si� z wej�ciowymi drzwiami, czym straszy� Kasi�. Instynkt prowadzi� go dalej. Z potwornym b�lem g�owy wszed� do �azienki po tabletki z kogutkiem. Zgarn�� flakonik, wyj�� korek i wat�, a potem wsypa� do gard�a gar�� pigu�ek. Prze�kn�� je bez popijania. Uspokojony, marynarskim krokiem wtoczy� si� do swego pokoju. Zaskakuj�co �atwo pozby� si� marynarki, po czym rzuci� j� na pod�og�. Jednym szarpni�ciem poluzowa� krawat i pad� na ��ko. By� got�w.

Z rozkrzy�owanymi r�kami, w butach, liczy� na tapecie wij�ce si� seledynowe glisty. Faluj�cy wz�r zmieni� si� cudownym sposobem w nieprzerwane pasmo gazet wylatuj�cych z maszyny drukarskiej. Na pierwszej szpalcie dojrza� w�asne zdj�cie i wyzywaj�cy tytu�: Jakub Stern winien. Jestem winien? - zadawa� sobie pytanie. Czy kto� mi powie czego? Chcia� zna� odpowied� ju�, teraz. Jego upiorny krzyk s�ycha� by�o w ca�ym domu. Obudzi�by ca�y �wiat, lecz opad� z si� i powielony w my�li tytu�, jak obrzydliwa melodyjka, pogr��y� go w lepkim, parali�uj�cym �nie.

C� to za sen, nie potrafi� sobie rano przypomnie�. Nie mia� nawet zamiaru docieka�, dlaczego karmi� poszatko- wan� kapust� wielkiego strusia. Przeklinaj�c ostry jak brzytwa promyk szpieguj�cy go przez nie zaci�gni�te zas�ony, Stern zwl�k� si� z ��ka. Potworny kac mia� go m�czy� ca�y dzie�. Z wizyty w redakcji wysz�y, rzecz jasna, nici. Prze�amuj�c wstyd, zadzwoni� do sekretarki i zmy�li� awari� w�glowej kolumienki.

- Nie dam rady przyj��, jak Boga kocham - t�umaczy� si�, trzymaj�c za pulsuj�ce skronie. - Tyle chyba mo�e pani zrozumie�. Tak, zala�o mi korytarz!

Potem sta�o si� najgorsze. Kiedy zszed� do kuchni, odkry�, �e Kasia znikn�a. Zawo�a� j� i nic. Znowu zawini� on, nie ona. Ju� s�ysza� krzyk Anny: �Jeste�, Kuba, potworem. Ledwie wyjecha�am, a ju� ma�a uciek�a. Wszystko w tym domu jest, bydlaku, przez ciebie!�

Znikni�cie Kasi otrze�wi�o go do reszty. W jednej chwili u�wiadomi� sobie, jak bardzo j� kocha. Pami�� automatycznie podsun�a mu chorob� c�rki sprzed dw�ch lat. By� Trzeci Maja, narodowe �wi�to, gdy dziewczynka stru�a si� truskawkami i dosta�a wysokiej gor�czki. Anna straci�a g�ow�. Nie pomaga�y ju� przepisane leki. P�przytomna Kasia bredzi�a: chcia�a si� dzieli� z rodzicami op�atkiem i dosta� pod choink� psa. Stern zgodzi� si� wtedy na wszystko i przyni�s� z lasu choink�. Przystroi� j� kolorowymi �a�cuchami i bombkami. Na placu �wi�tego Teodora od lwowskiego hande�esa kupi� br�zowego szczeniaczka. Kto wie, mo�e w�a�nie ten �asz�cy si� prezent z kokardk� na szyi sprawi�, �e Kasia wr�ci�a do zdrowia? Z zimnym kompresem na czole spyta�a szeptem, czy on, to znaczy jej pies, nazywa si� Deg. �To jest, tatusiu, m�j Deg, prawda?�

Stern raz jeszcze sprawdzi� wszystkie zakamarki. Obszed� dom od strychu po piwnic�, lecz Kasi i psa nie by�o. Postanowi�, �e je�li nie znajdzie jej w p� godziny, zawiadomi policj�.

A mo�e rzeczywi�cie, jak m�wi�a Anna, jest potworem? Zastanawiaj�c si� nad tym, poszed� do kuchni napi� si� zimnej wody. Gdy pi� z emaliowanego kubka, zobaczy� na jego dnie wyrachowane, jakby wyci�te w karnawa�owej masce oczy. Poczu� na sobie wypalone spojrzenie kopni�tego przez �ycie faceta. Wredny Krezus powiedzia� mu kiedy� w chwili szczero�ci: �I co my tu w pa�skiej karierze mamy? Elegancki donos na pacykarza, rozpychanie si� �okciami po tanie fanty i ostra jazda po, pardon, trupach. Je- dzie pan, panie Stern, po truposzach - rzek� ze swoim jadowitym u�mieszkiem - bo pan ten wy�cig karawaniarzy lubi. Jeden podziwia bohomazy konstruktywist�w, drugi �ydowskie rymy, a pan uwielbia zapach padliny, naiwnie wierz�c, �e oczadzia�y t�um poniesie pana za to kiedy� na r�kach. Pociecha, ale� z pana pociecha�.

Stern ponownie �ykn�� zimnej wody i wtedy dopad�a go genialna my�l. Przypomnia� sobie s�owa c�rki wypowiedziane z dzieci�c� powag�, gdy pok��ci� si� z Ann�. Kasia zagrozi�a obojgu, �e �Jak nie przestan�, to p�jdzie do psa swojego�. Natychmiast odstawi� kubek do zlewu i wybieg� do ogrodu. To, co zobaczy�, wstrz�sn�o nim do g��bi. Z drewnianej budy, kt�r� zbi� dla Dega, wystawa�a ma�a r�czka obejmuj�ca kud�aty pysk. Obok nadgryzionej wo�owej ko�ci le�a�a pognieciona niebieska kokarda.

Stern obudzi� c�rk�, lecz ta wzbrania�a si� wyj��. By jej si� przypodoba�, �asi� si�, skamla�, robi� ma�pie fiko�ki. Chcia�, by natychmiast odpu�ci�a mu winy i wr�ci�a do swego pokoju. Ale Kasia nie przyjmowa�a przeprosin.

Le��c pod bud� i udaj�c, �e nie dostrzega karc�cych spojrze� s�siad�w, przekomarza� si� z c�rk� dobre p� godziny. W ko�cu zm�czeni, oblepieni traw� i sier�ci� zostawili psie schronienie. Kasia ani razu nie podnios�a g�owy. Z wbitym w ziemi� wzrokiem sz�a przy ojcu jak na �mier�. Jej uparte milczenie pora�a�o Sterna. Wiedzia�, �e je�li go nie przerwie, mo�e doprowadzi� do nieszcz�cia. Chwyta� si� r�nych sposob�w - chcia� j� czym� przekupi�, got�w by� spe�ni� wszystkie jej zachcianki - lecz Kasia, obra�ona, posz�a prosto do swego pokoju.

W ci�gu tych kilku dni, gdy Anna by�a w Poznaniu, czu� si� podle. Ba� si�, �e jego zachowanie pozostawi trwa�y �lad w psychice c�rki. Zrozpaczony przyrzek� sobie (poprzednie �lubowania nie liczy�y si�), �e nie b�dzie wi�cej pi�. Cokolwiek si� zdarzy, je�li w og�le si� zdarzy, postara si� pi� z umiarem, zw�aszcza gdy zostan� z Kasi� sami.

Tyle, a� tyle my�li dopad�o go w r�owym pokoju z powodu jej pami�tnika. Stern zamkn�� szuflad�, przekr�ci� klucz i jak z�odziej wyszed� z domu.

Kwadrans na trzynast� Jakub natkn�� si� na schodach redakcji na Adama Brodackiego. I tym razem jego g�o�ne �Dzie� dobry� zabrzmia�o prowokuj�co, jak zapowied� k��tni. Stern nie by� �lepy i doskonale wiedzia�, �e wysoki, przystojny Brodacki jest obiektem westchnie� damskiej cz�ci redakcji �Kuriera�. Zwraca� na siebie uwag� niepowtarzalnym stylem. G�ste czarne w�osy czesa� do g�ry, co jaki� czas poprawiaj�c je, jakby od niechcenia, ruchliwymi palcami. Nosi� si� sportowo, lecz nigdy nie zapomina� o jakim� eleganckim dodatku. M�ski idea�!

- Panie Stern, panie redaktorze, szuka pana Krezus - rzek� z przej�ciem.

- Znowu si� mnie czepia?

- Nie, on chcia�by z panem...

- Ale ja nie chc�. On nie jest w moim typie.

- W ka�dym razie prosi tylko, �ebym...

- Mamy kolejnego szczura? Wydaje mu si�, �e wystarczy niepostrze�enie w�lizgn�� si� przez uchylone drzwi... � Stern rzuci� do g�ry gniewne spojrzenie.

Brodacki zacisn�� szcz�ki.

- Ja przecie� niczego, kolego, nie powiedzia�em.

- Zatem dzi�ki szefowi jeste�my ju� kolegami?

M�ody dziennikarz by� zszokowany.

- Ale to nie moja wina - zacz�� si� nieporadnie t�umaczy�.

- Winny jest tam. - Stern wycelowa� palcem w sufit.

- Nie rozumiem. Krezus ma gabinet na dole.

- Panie Brodacki, pan tego nigdy nie zrozumie.

Jakub zostawi� sta�yst� na korytarzu i poszed� do swego pokoju. Nie zd��y� jeszcze zamkn�� drzwi, gdy w�ciekle rozdzwoni� si� telefon. Po�o�y� teczk� na biurku i niespiesznie podni�s� s�uchawk� z wide�ek.

- Zbudzi� si� Wielki Lw�w - us�ysza� napastliwy g�os Krezusa - umilk�y dzwony ko�cio��w, a pan co? Sp�nia si� na kolegium? Co z pa�skim tekstem? O ile pami�tam, a pami�tam, obiecywa� pan go na rano!

- Dosta�em wa�n� wiadomo�� - oznajmi� Stern. - Znowu...

- Dobra wiadomo�� to z�a wiadomo��! Mia� pan by� krok przed policj�, a nie wlec si� z ty�u. Ile jeszcze b�d� czeka�? Nie ma pan dzisiaj weny? A mo�e pan ma jakie� pogl�dy, co? Ja nie chc� s�ysze� o �adnych pogl�dach, za kt�re si� trafia do Berezy. Pan jest i pana nie ma, rozumie pan? Pan ma by� weneckim lustrem. Przez pana tekst czytelnik patrzy na �wiat i zbiera mu si� na wymioty. Pan jeste� w�a�nie od takich wymiotnych potraw. Kojarzy pan?

- Co� tam kojarz�! - powiedzia� Stern.

- To bosko! Mam nadziej�, �e dostojna melodia kurant�w nie wytr�ci�a pana z r�wnowagi.

- Szefie, prosz� - Jakub zmieni� taktyk� - jeszcze dzie�...

- Jeszcze tydzie�, a potem miesi�c, co? - zakpi� Krezus. - Czytelnik nie b�dzie za panem biega�. Na pana miejsce czekaj� w kolejce inni. Chocia�by Ada� Brodacki, facet po Jagiellonce. Od dzi� b�dzie wsp�pracowa� z panem na sta�e. Mo�e go pan nazywa� koleg�. On si� szybko uczy.

- Za szybko! - odparowa� Stern.

- Nie podoba si� panu ta pomoc? Panu si� za wiele nie podoba. Teraz powie pan, �e znowu si� go czepiam, tak? B�d� si� czepia�. W tym mie�cie dziej� si� cuda, a pan jest �lepy. Co pan na to?

Dziennikarz odsun�� s�uchawk� od ucha i zakry� mikrofon r�k�.

- Sram na to - rzuci� zadowolony.

- Dlaczego pan nic nie m�wi? No tak, ja strz�pi� sobie j�zyk, a pan po prostu my�li. Luksus, s�odkie makagigi, nieprawda�?

- Potrzebuj� tygodnia, by...

- Tygodnia? Daj Bo�e! To przecie� wieczno��. Niech pan o tym zapomni! Pa�ski tekst musi kipie�, co ja gadam, on musi wabi� kolorkiem, zapaszkiem, smaczkiem...

- Smrodkiem miasta, kt�re mieszka�cy nazywaj� �Wielkim�.

- Tak jest! Smr�d to te� zapach, tyle �e konkretny! Nareszcie pan zaskoczy� - zapia� Krezus. - Pa�ski tekst ma rozsiewa� fetor! Ludzie maj� si� za nos �apa� i szuka� po kieszeniach chusteczki. Fetooor! - krzykn�� do mikrofonu i si� wy��czy�.

Ostra rozmowa z Krezusem okaza�a si�, jak zwykle, owocna. Szef nie lubi� ja�owych redakcyjnych spotka�. Swoje cierpkie uwagi wali� prosto z mostu. Za to by� tak nienawidzony, jak i podziwiany.

Przezwisko Krezus - od kr�la staro�ytnej Lidii - przylgn�o do niego wkr�tce po tym, jak kupi� na Sygni�wce dzia�k� i zacz�� wznosi� prawdziwy pa�ac. O zbytku owym kr��y�y w redakcji dowcipy. �artowano, �e pa�ac po�ar� wszystkie oszcz�dno�ci szefa, a nawet wci�gn�� go w gigantyczne d�ugi. Fakt - budowa posuwa�a si� w �limaczym tempie. Stern wiedzia�, �e mimo up�ywu dziesi�ciu lat gotowe by�y zaledwie kamienny fundament, piwnice i naro�na wie�a. Krezus nie �pieszy� si�. Najwidoczniej nie podnieca� go ko�cowy efekt, lecz sama idea zmagania si� z materi�. Jego �ycie powoli stawa�o si� legend�. M�wiono, �e jako szesnastoletni ch�opak uciek� od rodzic�w do Lwowa i �e jest synem organisty z ��kwi. Podobno zmalowa� co� grubszego, lecz nikt nie wiedzia� co.

Zarabia� na chleb, roznosz�c po mie�cie gazety. Dosta� to zaj�cie po wygranej krwawej b�jce i jeszcze teraz mia� paskudny �lad na prawym uchu. Zanim zdoby� ostrogi ze- cera, by� czeladnikiem porz�dkuj�cym kaszty. Uczy� si� po nocach, czepiaj�c wiedzy jak pijany p�otu. Ambicja wci�� i wci�� pcha�a go naprz�d. Dzi�ki niej jako prymus sko�czy� na uniwersytecie wydzia� humanistyczny, na kt�rym specjalizowa� si� w filologii klasycznej i historii.

Ju� pod koniec studi�w za�apa� si� w �Kurierze� jako zwyk�y reporter. Zacz�� pisa� drapie�ne, pe�ne polotu teksty. Kopiowa� najlepsze pi�ra, a� wreszcie wypracowa� oryginalny, rozpoznawany przez czytelnik�w styl. By� oszcz�dny i zaradny. Pieni�dze z honorari�w niech�tnie przeznacza� na �ycie, za to wydawa� bez zastanowienia na szlifowanie j�zyk�w. Po kilku latach ten m�ody, zdolny cz�owiek by� prawdziw� encyklopedi� wiedzy. �atwo zosta� zast�pc� redaktora naczelnego �Kuriera�, a w wieku trzydziestu lat - naczelnym. Jego awans by� w pe�ni zas�u�ony. Inwestowanie w siebie zaprowadzi�o go, niczym ameryka�skiego pu- cybuta, na sam szczyt kariery.

Stern pr�bowa� odgadn�� filozofi� Krezusa. Wydawa�o mu si�, �e jego rozumienie �wiata jest nadzwyczaj proste: nale�y bra� z niego tyle, ile si� da. Ten czterdziestoletni kawaler by� tytanem pracy. Pojawia� si� w redakcji pierwszy, wychodzi� za� ostatni. Zdarza�o mu si� te� spa� w gabinecie na rozk�adanym ��ku, kt�re chowa� za szaf�. Gazeta by�a dla niego wszystkim. Zast�powa�a mu �on� i dzieci, gdyby wi�c z jakiego� powodu upad�a, niechybnie poszed�by razem z ni� na dno.

Ka�dego dnia Krezus spala� si� i powstawa� na nowo, jak Feniks z popio��w. Radzi� sobie jak umia�, a umia� wypali� codziennie jedno cygaro i wy��opa� niesamowit� ilo�� kawy do przygotowywanych przez Kazi� kanapek. By� ciekaw �ycia. Chyba dlatego drzwi jego gabinetu sta�y zawsze otworem, by m�g� obserwowa� z uwielbieniem budz�cy si� do pracy zesp� redakcyjny.

Stern podszed� do okna. Tak, pomy�la�, Krezus ma racj�: to miasto jest Wielkie. Tramwaje niczym �aglowce dobija�y do przystank�w, by wypu�ci� po trapach t�umy pasa�er�w. Towarzyszy�y temu �miechy, przekle�stwa i �piewy. Wystarczy�o wyjrze� na zewn�trz, by us�ysze� przera�liwy pisk stalowych k� na �wykr�cie Badeniego�, g�o�ny stukot dekarskich m�otk�w i p�ochliw� odpowied� podrywaj�cych si� do lotu go��bi, mla�ni�cia ko�skich kopyt po bruku i og�uszaj�ce �goooool!� na stadionie Pogoni, gdy Matyas �Myszka� strza�em z woleja pakowa� pi�k� do siatki sto�ecznej Legii.

Przed chwil� Krezus kaza� mu widzie� w tym mie�cie p�pek �wiata. I Stern, siadaj�c za biurkiem, poczu�, �e budzi si� w nim werwa. Znowu chcia� si� zmierzy� z wielkim nieznanym. Uderzy� palcami w okr�g�e klawisze continen- tala. �Zagadkowe morderstwa w Rowach postawi�y na nogi Polsk� - wystuka�. Mia� zamiar rozwin�� t� my�l, lecz co� kaza�o mu wr�ci� do napisanego wcze�niej zdania. Przed s�owem �Polsk� doda� przymiotnik �ca��, a potem wymy�li� kolejne zdanie, bawi�c si� z czytelnikiem w kotka i myszk�: �Ze strony policji padaj� zapewnienia, �e w ci�gu najbli�szych dni...�

Telefon z sekretariatu poderwa� Sterna na nogi. Zostawi� rozpocz�ty tekst i zbieg� pi�tro ni�ej.

- C� to za rewelacja, pani Kaziu? - spyta�, zerkaj�c przez uchylone drzwi do gabinetu szefa.

- A taka, �e ma pan wyj�tkowe szcz�cie! - powiedzia�a sekretarka, machaj�c z daleka telegramem. - Znowu znale�li trupa! Te sztywne panienki z lasu ostatnio lgn� do pana...

- Nie przymierzaj�c, jak do g�wna muchy - doko�czy� g�o�no Krezus, wychylaj�c z gabinetu wielk�, �ys� g�ow�.

Stern, uodporniony na soczyste por�wnania, wyj�� spomi�dzy wypieszczonych palc�w Kazi telegram pocztowy i odczyta� na g�os:

NIECH PRZYJE�D�A NATYCHMIAST. STOP ZNALAZ�EM PRZY STRUMIENIU N. D. STOP.

- Nie ma mowy o trupie! - rzuci� przekornie. - Co� pani Kazia kr�ci.

- Akurat! - odparowa�a sekretarka, patrz�c przymilnie w oczy szefowi. - Mo�e odkryli pod P. wielk� �y�� z�ota! �N� to nieboszczyk, a ten �D�, sam pan kiedy� mi m�wi�, to pana dobry znajomy.

- Szkoda czasu na dyskusj� - rzek� Krezus, podci�gaj�c jedwabny krawat. - Sta�ysta zaraz tu b�dzie. Oddaj� go we w�a�ciwe r�ce. Swoj� drog�, skok na g��bok� wod� dobrze mu zrobi.. Gdyby si� topi�, niech mu pan rzuci ko�o ratunkowe, byle nie za szybko. I jeszcze jedno. Wiem, �e ma pan opory, by z nim wsp�pracowa�, bo pan Adam ma �o��dkowe sensacje. Ale kto ich na pocz�tku nie ma? Pan by� chojrakiem, gdy pierwszy raz widzia� rozk�adaj�ce si� zw�oki? Panie Jakubie, na lito�� bosk�, niech pan b�dzie dla niego jak rodzony ojciec, jak matka. Rozumiemy si�? - kpi�.

Stern cierpliwie s�ucha� idiotycznej tyrady, trzymaj�c j�zyk za z�bami.

- We�mie pan tatr� i pojedzie z Brodackim do Row�w. Tym razem niech mu pan da pokierowa�. Ch�opak przechwala si�, �e jest dobrym szoferem. Nie musz� przypomina�, panie Jakubie - doda� w�adczym tonem - �e tekst jest, jak zwykle, na wczoraj!

Potrzebowali p� godziny, by wrzuci� do samochodu podr�czny baga�, zatankowa� do pe�na i zawiadomi� rodziny o nag�ym wyje�dzie. Anna, kt�r� oderwa� w aptece od receptury, trzasn�a w�ciekle s�uchawk�, wypomniawszy mu obiecany teatr, za to Brodacki us�ysza� od mamusi troskliwy instrukta�: �B�agam ci�, syneczku, jed� powoli i uwa�aj�. I uwa�a�! W nieca�y kwadrans, �cigaj�c si� po ulicach, wyprzedzaj�c chy�e automobile i ci�kie fury zaprz�one w perszerony, dojechali do Wzg�rz Zniesie�skich. Po niespe�na godzinie min�li Podhorce i skierowali si� w stron� Row�w, zostawiaj�c z prawej strony le��ce w dolinie, zas�oni�te lasem P.

Upa� wyra�nie zel�a�. O�ywczy wiatr przegania� po niebie chmury, bawi�c si� ruchomymi plamami cieni. Pogoda by�a wymarzona na podr�. Skupiony Brodacki ssa� mi�t�wk� i, jak kaza�a mamusia, wypatrywa� na drodze przeszk�d, na kt�rych samoch�d podskakiwa� niczym nieokie�znany �rebak. Przed mostkiem z drewnianych bali, wyznaczaj�cym granic� Row�w, sta�ysta zwolni�. Po lewej stronie na horyzoncie pokaza�y si� zabudowania wsi, kt�re na tle lasu wygl�da�y jak rozsypane klocki. Po drugiej stronie na �agodnym stoku pochylona posta� grabi�a siano, a stadko bia�ych owiec cierpliwie skuba�o traw�. Za rz�dem stog�w przypominaj�cych wielkie �uki gnojne pas�y si� dwa leniwe wo�y. Autentyczna idylla!

Stern otworzy� szerzej okno. Zapach trawy i zi� ze �wie�o skoszonej ��ki wdar� si� do samochodu, rozbudzaj�c werw�. Sensacyjny materia� by�, jak si� zdawa�o, na wyci�gni�cie r�ki. W�a�nie teraz Stern skojarzy�, �e rysuje si� przed nim niepowtarzalna szansa, by skomu� do�o�y�. Nie wiedzia� jeszcze tylko komu. Mo�e polec� g�owy, a mo�e jego kronika zapocz�tkuje debat� w Sejmie? �Kto naprawd� dopu�ci� do tych okrutnych zbrodni? Jak d�ugo jeszcze spo�ecze�stwo ma by� bierne? Czy rz�d poda si� do dymisji? Komu zale�y na skompromitowaniu wymiaru sprawiedliwo�ci?�

Brodacki tymczasem nie stawia� sobie a� tak ambitnych pyta�. Skoncentrowany na je�dzie odzywa� si�, kiedy musia�. Jego jedynym zmartwieniem by�o, czy wr�c� na niedzielny mecz i czy bramkarz Pogoni Spirydion Alba�ski wykuruje kolano po perfidnym faulu napastnika warszawskiej Legii.

Szalona jazda dobieg�a ko�ca, gdy pokryta kurzem tatra zatrzyma�a si� na podw�rzu le�nicz�wki, p�osz�c wygrzewaj�cego si� na pie�ku burego kota. W tej samej chwili uzbrojona w strzelb� gospodyni wysz�a na ganek przywita� intruz�w.

- Kogo czort niesie?! - zacz�a ostro, by zaraz z�agodzi� ton. - Koniec �wiata! Pan Jakub Stern z koleg� przyjecha�. Ale�cie mnie przestraszyli. My�la�am ju�, �e to jaka� banda hajdamacka przyje�d�a dobytek mi rabowa�. Murzyn, poszed� migiem do budy! - krzykn�a na ujadaj�cego w�ciekle psa, ogl�daj�c z zaciekawieniem go�ci i samoch�d.

Stern rozejrza� si� po podw�rku. W cieniu g�stego bzu dostrzeg� czarn� koz� pij�c� wod� z drewnianego koryta. Spojrza� przelotnie na zamkni�te stodo�� i obor�. Nie widz�c gospodarza, skupi� wzrok na otwartym oknie le�nicz�wki, w kt�rym grza�a si� na s�o�cu kolorowa, zasypana cukrem ratafia.

- Nic z tego, panie Kubo, tu go pan nie wypatrzy. Daniluk z Walerkiem wsiedli na rowery i z policj� w ciemny las na zr�b pojechali.

- �arty pani sobie stroi? - rzuci� Brodacki, pokazuj�c telegram. - A to co? Papier si� ju� nie liczy? Przyjechali�my obejrze� nieboszczyka.

- Je�li to prawdziwy nieboszczyk, to mo�e sobie zaczeka� - skwitowa�a gospodyni, opieraj�c strzelb�, niczym trzonek od szczotki, o rami�. - Daniluk zjedzie pod wiecz�r. Chcecie, to czekajcie, nie chcecie, to nie.

- Porywaj�ca propozycja. Mamy tu z za�o�onymi r�kami siedzie�? - zapyta� Brodacki, spluwaj�c na par� kaczek drepcz�c� zapami�tale do zwolnionego przez koz� koryta.

- A kto komu ka�e! - odparowa�a roze�lona kobieta. - Powie pan s�owo i jaka� robota dla nudz�cego migiem si� znajdzie.

Stern, zdziwiony wybuchem sta�ysty, pr�bowa� �agodzi� sytuacj�.

- Pan Adam jest w gor�cej wodzie k�pany, sam kiedy� taki by�em - oznajmi�. - Co� mi m�wi, pani Hanno, �e lepiej rozejrze� si� w miasteczku. Znam drog� przez las, to ledwie osiem kilometr�w. Mam przeczucie, �e si� tam czego� ciekawego dowiemy.

- A ja mam serdecznie do�� tych ma�ych, za�ydaczonych miasteczek - oznajmi� Brodacki i ponownie splun��. - Pod- kusi�o mnie przyjecha� na sta� do Lwowa!

- W takim razie musi pan odwiedzi� Kurojada - powiedzia�a z chytrym u�mieszkiem Danilukowa, lustruj�c sta�yst� od st�p do g��w.

- A co to znowu za jeden? - zapyta� Brodacki.

- Jak ju� go pan zobaczy, to si� wszystkiego dowie! - odpar�a, poprawiaj�c gruby kok upi�ty na czubku g�owy.

Ostatecznie, maj�c do wyboru czekanie do wieczora lub znikni�cie z horyzontu le�niczynie, postanowili zajecha� do P. Danilukowa przysta�a na to ochoczo, gdy� zyskiwa�a czas na zrobienie porz�dk�w i przygotowanie kolacji.

W czasie jazdy przez le�ne wertepy Stern nie odzywa� si� do sta�ysty. Celowo przyj�� tak� taktyk�, �eby nauczy� go moresu. Metoda okaza�a si� skuteczna. Kiedy mi�dzy k�pami drzew zamajaczy�a ko�cielna wie�a, znak rozpoznawczy miasteczka, Brodacki przerwa� milczenie. Zamiast jednak przeprosi�, obr�ci� g�ow� w stron� Jakuba i przekrzykuj�c motor, zapyta�:

- Czy m�wi panu co� nazwisko Krzywicka?

- Irena? - Stern odpowiedzia� pytaniem.

- Jasna cholera! Zdaje si�, �e tak! - krzykn�� sta�ysta, w ostatniej chwili omijaj�c w�z drabiniasty.

- To wyj�tkowo ci�te pi�ro, na kt�re trzeba uwa�a� - rzek� dziennikarz, przypominaj�c sobie reporta�e s�dowe drukowane w �Wiadomo�ciach Literackich�, w tym ze sprawy Gorgonowej.

- Krezus napomkn�� mi przed wyjazdem, �e t� pani� interesuje nasz temat i ca�kiem mo�liwe, �e w�szy gdzie� tu w okolicy.

Informacja zmrozi�a Sterna, lecz nie ze wzgl�du na zawodow� konkurencj�. Zastanawia� si�, dlaczego Krezus przekaza� tak sensacyjn� wiadomo�� sta�y�cie. Nie wierzy� w przypadek. Mia� kolejny dow�d na to, �e szef rzuca do gry znaczone karty.

Kiedy wjechali w uliczk� prowadz�c� na rynek, Stern zapomnia� o afroncie. Miasteczko przywita�o ich okrutn� bied�. Przypomina�o przenicowany garnitur, reprezentacyjny wjazd za� - dziuraw� kiesze�, przez kt�r� zapu�cili si� do wy�wiechtanego �rodka. Wszystko wok� domaga�o si� natychmiastowej troski: przyduszone do ziemi domki, garbate ulice, a mo�e nawet ludzie. Jakub czu� si� na tym zadupiu jak jezuita na �polskim� Madagaskarze. Nic tylko pa�� na kolana i si� modli�.

Krzykliwy tytu� dziennika namalowany na bocznych drzwiach tatry wywo�a� w miasteczku sensacj�. Pierwsze zareagowa�y dzieci, kt�re na zapleczu fabryczki wody sodowej gra�y w hacle. Ledwie samoch�d stan��, poderwa�y si� spod p�otu.

- Pan da mi popatrze� - b�aga� Brodackiego ch�opak w szarej lnianej koszuli i kr�tkich pocerowanych spodniach.

- On b�dzie potulny jak trusia - popar�a go piegowata dziewczynka ze skakank�. - Ja go znam.

- Wcale nie! - wrzasn�� ma�y konkurent, kt�ry odchyli� desk� w p�ocie. - Pan wie, on przynosi ze szko�y same pa�y, a ja jestem cztery miesi�ce starszy i wiem wi�cej.

- G�wno, skar�ypyto, wiesz! - odszczekn�� si� blondynek, zaciskaj�c z�owrogo pi�ci. - Ja mam ojca w policji i si� na wszystkim znam! A ty jeste� parszywy �ydziak.

- Aty... ty jeste� g�upi goj! - zawo�a� z p�aczem dzieciak i pokazuj�c zdarte zel�wki, jak kot da� nura przez dziur� w p�ocie.

- M�wi� panu, on sam jest g�upi - powiedzia�a ruda, kr�c�c m�ynka skakank�.

- Jak m�j but - oznajmi� bosy ch�opak, wycieraj�c �okciem nos. � Jego ojca powie�li na wiosn� do Berezy, bo on jest koniomista.

- Koniomista? - uda� zdziwienie Brodacki.

Dziewczynka zrobi�a wielkie oczy.

- To taka wesz - t�umaczy�a - co daje dupy Sowietom.

Brodacki parskn�� miechem, a para dzieciak�w zawt�rowa�a mu weso�o.

- A sk�d ty to wiesz? - Sta�ysta popatrzy� na rud� pie- gusk�.

- Tata mamie raz pod sekretem m�wi�, jak Boga naj�wi�tszego kocham! - m�drzy�a si� ma�a, d�ubi�c palcem w nosie. - Dlatego ludzie wybili Goldsztajnowi szyby na przeci�g i zawiesili na drzwiach krzy�. B�dzie mia� nauczk� fest!

- Wi�c tw�j ojciec s�u�y w policji? - Brodacki nachyli� si� nad �obuziakiem.

- Aha. Jest st�jkowym! - odpowiedzia� z dum� szkrab, podskakuj�c na jednej nodze.

- A m�wi�e�, �e wo�nym. - Dziewczynka wytrzeszczy�a oczy.

- Zamknij paszcz�! - powiedzia� ch�opak i da� jej pot�nego kuksa�ca.

- To �ydziaki boj� si� ciebie? - ci�gn�� sta�ysta.

- I to jak! - rezonowa� blondynek, przek�adaj�c z r�ki do r�ki zardzewia�e hacle.

- A siedzia�e� ju� kiedy� w prawdziwym samochodzie? - zapyta� jakby od niechcenia Brodacki.

- W prawdziwym to jeszcze nie. Pewnie jestem za ma�y - doda� z �alem, przylepiaj�c nos do szyby.

- Bzdury pleciesz! - Sta�ysta pu�ci� oko do Sterna. - Wskakuj, to ci� zaraz przewioz�.

Ch�opak nie wierzy�.

- Ja?

- Ty! Nad czym si� zastanawiasz? - Stern si�gn�� po papierosa. - No, pakujcie si� �mia�o, zaczekam tu na was.

- Ja si� boj�! - powiedzia�a ruda smarkula i na wszelki wypadek, ci�gn�c za sob� skakank�, zmy�a si� w bezpieczne miejsce, pod p�ot.

Ch�opak spojrza� na ni� z wy�szo�ci�. Otworzy� drzwiczki i, pewny siebie, usadowi� si� obok Brodackiego. Kiedy ko�a zacz�y si� toczy� rynsztokiem, wyrywaj�c krowie placki, �lady po przedpo�udniowym targu, brzd�c z wra�enia zaniem�wi�. Ka�dy detal budzi� jego zainteresowanie. Jak zahipnotyzowany obserwowa� kiwaj�ce si� strza�ki, a potem najwa�niejsz� rzecz w szoferce - kierownic�, kt�r� Brodacki trzyma� dla fasonu jedn� r�k�. Czy to mo�liwe, �e on, w wieku dziewi�ciu lat, jedzie przez miasteczko najprawdziwszym samochodem?

Stern �ledzi� wzrokiem ty� tatry, a� granatowa plama z czarnym ko�em na baga�niku znikn�a w ciasnej uliczce. Ogl�daj�c wymalowany na drzwiach zegarmistrza cyferblat ze wskaz�wkami zamar�ymi kwadrans na trzeci�, wyj�� papierosa z papiero�nicy i zapali�. By� w P. pierwszy raz po kilkunastoletniej przerwie i widzia�, �e niewiele si� tu zmieni�o. Hotelik, w kt�rym kiedy� nocowa�, tak samo niebezpiecznie przechyla� si� w lew� stron� podtrzymywany, zdawa�o si�, przez wiekow� grusz�. Znikn�y wprawdzie austriackie napisy, lecz by�a to jedyna zmiana w zakonserwowanej przez kryzys gospodarczy mie�cinie.

Po tej konstatacji Stern zacz�� rozgl�da� si� uwa�nie. Nieruchomy, z papierosem w k�ciku ust, niczym s�dzia mia� wyda� wyrok. W�a�nie teraz, gdy zaci�gn�� si� dymem, poczu� autentyczne zadowolenie. By� tam, gdzie rzuci� go los. Uwielbia� chwile, gdy jego �ycie toczy�o si� w nieznanych wcze�niej miejscach, kt�rych nie planowa� w og�le odwiedzi�. Teraz by�y to zapyzia�e P., lecz jutro mog�a to by� Warszawa albo nawet sam Pary�.

Kiedy znowu zaci�ga� si� dymem, czuj�c nieziemsk� rozkosz, wydawa�o mu si�, �e zza ka�dej firanki, z ka�dego rzemie�lniczego warsztatu kto� mu si� przygl�da. Jakby na potwierdzenie tych podejrze� wyros�a przed nim staro- winka w czarnej chustce z propozycj� sprzeda�y p� kopy �wie�ych �jajk�w�. Po niej, id�c na skr�ty przez placyk, zjawi� si� nieogolony rybak i zaoferowa� za �z�ocisza� �wie�e ryby.

- Jeszcze dyszo, pane. Kup pan �wie�e lyny, do �mita- ny! - zachwala� trzepocz�cy si� w siatce towar.

Zanim Brodacki wykona� rund� wok� rynku, przy dziennikarzu zatrzyma� si� jeszcze pomocnik fryzjera z nie- dopi�tym rozporkiem i s�owami: �Strzy�enie szanownego pana i ogolenie brzytw� gratis�. Niepocieszony kilka razy ogl�da� si�, by zapami�ta� twarz nieznajomego.

Kiedy samoch�d min�� otwart� na o�cie� stolarni�, ruda dziewczynka oderwa�a si� od p�otu i stan�a ufnie przy Sternie.

- Nie jecha�am, bo mnie jeszcze w nodze strzyka. - Pokaza�a zbite kolano.

Jakub spojrza� na r�ow�, podcinaj�c� kolano ran�.

- Fiu, fiu, to z ciebie niez�y chojrak� powiedzia�, gasz�c obcasem rzucony na garbaty chodnik niedopa�ek. - Na czym przeci�a�?

- Na po�amanej tarze do bielizny, co j� tata przyni�s� do domu - wyja�ni�a bez emocji. - Ale sam Kurojad naprawi�.

- Kurojad? - Stern uda� zdziwienie, jakby pierwszy raz s�ysza� to zabawne nazwisko. - Kto to jest Kurojad? - zapyta�, widz�c, �e kierowana przez Brodackiego tatra zwalnia przed �eliwn� pomp�, by za chwil� z efekciarskim hukiem z t�umika przy�pieszy�.

- To jest taki m�dry pan, co wszystko wie - odpar�a ruda. - Mama pod sekretem m�wi�a, �e bez niego zrobi�by si� na �wiecie istny... - Nie mog�a przypomnie� sobie tego trudnego pods�uchanego s�owa.

Nie doko�czyli rozmowy, gdy� redakcyjna tatra, poj�kuj�c, zatrzyma�a si� przy nich. Bosy pasa�er otworzy� drzwiczki. Wyskoczy� z samochodu, by natychmiast pochwali� si� przed kole�ank� wra�eniami i nagrod�. Brodacki r�wnie� mia� nowiny. Nie tylko pozna� adres tajemniczego Kurojada, lecz tak�e dowiedzia� si�, gdzie mo�na smacznie i tanio zje��. Zadowolony z pasa�era da� mu w nagrod� niklow� dwudziestk�.

Kilka minut po szesnastej granatowa tatra �Kuriera�, min�wszy hotelik Pod Grusz�, zajecha�a na ulic� Wierzbow�, przed jednopi�trowy dom, w kt�rym mieszka� Kurojad. Ceglany, obrzucony wapienn� zapraw� budynek niczym specjalnym si� nie wyr�nia�. Stern uzna� nawet, �e jest bardziej zaniedbany od innych. W oczy rzuca� si� kikut miedzianej rynny, spod kt�rego rozlewa� si� na �cian� szeroki, pstrokaty liszaj. Z brudem na murze cudnie harmonizowa� kamienny rynsztok przypominaj�cy o sobie fetorem pomyj. W tej zapyzia�ej mie�cinie, ochrzczonej przez Brodackiego ��ydowskim zag��biem�, rz�dzi� niepodzielnie Kurojad. Tu si� urodzi�, tu sp�dzi� bezbarwne dzieci�stwo i tu - jak nios�a fama - zamierza� umrze�.

Przyj�cia u mistrza regulowa� ten sam od lat ceremonia�. Wizyty zaczyna�y si� o dziesi�tej i trwa�y do osiemnastej, z godzinn� przerw� na obiad. Tylko przypadek sprawi�, �e Stern i Brodacki ju� za pierwszym razem uzyskali zgod� na audiencj�. Musieli jeszcze odsta� nieca�e p� godziny.

W tym dniu kolejka do drzwi mistrza ko�czy�a si� w po�owie zdeptanych schod�w. I nie by�a to, Bo�e bro�, zbieranina okolicznych prostaczk�w �ywi�cych si� wiar� w zabobon. Przeczy� temu ubrany w garnitur z wielb��dziej we�ny hrabia z bratislavskiego hradu, tego samego, w kt�rym Franciszek II podpisywa� z Napoleonem uk�ad pokojowy. Dlaczego hrabia wybra� si� z wizyt� do dalekiej wyroczni, tego nikt nie wiedzia�. Nikogo w P. nie dziwi�o te�, �e Kurojad s�awi sw�j kraj het, a� za granic�.

Za hrabi� sta�, gryz�c warg�, szpakowaty bankier z Warszawy, kt�ry zapomnia� szyfru do sejfu, a tak�e g�upkowato u�miechaj�cy si� szatniarz z najlepszej w Drohobyczu restauracji, kt�ry po zafasowaniu ciosu kuflem od dw�ch tygor dni bredzi� w niezrozumia�ym j�zyku. Kolejk� zamyka� kucharz z maj�tku pod ��kwi�, kt�ry niedawno straci� serce do u�ywanej od ponad trzydziestu lat miedzianej patelni.

Wszyscy oni, niezale�nie od wieku i rangi, razem z Bro- dackim i Sternem uk�adali w my�lach najwa�niejsze pyta- nie, na kt�re odpowied� zna� mistrz.

Kurojad, o czym przekonali si� naocznie, by� niskim m�czyzn� o ptasiej g�owie obsypanej rzadkim, niczym na owocach agrestu, zarostem. Uwag� zwraca� ca�kowity brak z�b�w w g�rnej szcz�ce, sprawiaj�cy, �e mistrz machinalnie �ci�ga� wargi, gdy - nader rzadko zreszt� - si� u�miecha�. Ten ustawiczny grymas m�g� mie� te� zwi�zek z ci�k� obstrukcj�, na kt�r� cierpia� od dzieci�stwa. Oczywiste jest jednak, �e ta przykra dolegliwo�� pozostawa�a jego g��bok� tajemnic�.

Co si� tyczy pochodzenia Kurojada, gadano r�nie. W �y�ach mistrza p�yn�a bowiem polska, �ydowska, ukrai�ska, niemiecka i diabli jeszcze wiedz� jaka krew, co po�rednio t�umaczy�o umiej�tno�� porozumiewania si� w wielu j�zykach. M�wiono o nim, �e tylko dlatego jest katolikiem, i� matka zd��y�a schowa� go do zimnego chlebowego pieca, gdy naszed� ich nas�any przez prawos�awnych s�siad�w batiuszka. M�wiono o nim wreszcie, �e w dzieci�stwie bez niczyjej pomocy nauczy� si� sk�ada� litery. Potrafi� przeczyta� ksi��k� bez otwierania, a tak�e zna� wszystkie choroby cz�owieka, prze�wietliwszy go wzrokiem na wylot. Wspominano r�wnie�, �e tajemne nauki pobiera� przed bolszewick� rewolucj� u s�dziwego Wr�bla w dalekim Homlu. By� to, podobno, jeden z siedmiu starc�w, kt�rzy znali los �wiata i komunikowali si� przez kontynenty dzi�ki telepatii.

Miejscowi opowiadali jeszcze, �e zdolno�ci odziedziczy� po babce znachorce. Wi�za�a si� z ni� jaka� ponura rodzinna historia. Opowiadano, �e dziad Kurojada, pijaczyna lu- dwisarz, przepad� pewnego dnia bez wie�ci i �e jego pop�d- liwa �ona wysz�a wkr�tce za s�siada. Plotkowano nawet, �e po kilkunastu latach, gdy Kurojad by� dzieckiem, w jednym z wapiennych do��w na ty�ach zak�adu znaleziono ko�ciotrupa pasuj�cego wzrostem do zaginionego. Faktem jest, �e w dzieci�stwie mistrz panicznie ba� si� babki. Mo�e dlatego nie dopuszcza� do wizyt kobiet. Wyj�tek stanowi�y dziewcz�ta przed pierwsz� miesi�czk�. �wiat Kurojada zamyka� si� wi�c w kr�gu m�czyzn. To sprawia�o, �e przypisywano mu grzeszne sk�onno�ci i oskar�ano o wykorzystywanie spotka� do zbere�nych cel�w. Przodowali w tym zw�aszcza dawni koledzy z podw�rka. Twierdzili, �e gardzi babami z powodu malutkiego jak u niemowl�cia siusiaka. Plotek tych, oczywi�cie, nie nale�a�o traktowa� powa�nie.

Usprawiedliwionym odst�pstwem od regu�y by�a trzydziestoletnia Hucu�ka z Worochty, Semena, kt�ra - jak przysta�o na pomoc domow� - pra�a, gotowa�a i, bez ma�a, podciera�a mistrza, gdy� Kurojad mimo �redniego wieku wymaga� troskliwej opieki. Puszysta kobieta by�a jedn� z niewielu os�b, kt�re potrafi�y znie�� jego kaprysy. Chwali�a si� referencjami tak dobrymi, �e mo�na by je stre�ci� w jednym zdaniu: �Czysta, uczciwa i bardzo dobra w gotowaniu�, �Do�wiadczona dziewczyna do pracy domowej i lekkiego prania� lub cho�by �Idealna za przychodni� w polskim domu. Posiada d�ugie �wiadectwa i referencje�.

Brodacki, jako sta�ysta, uk�ada� ju� takie anonse. Wymy�la� ich na kopy. �mia� si� przy tym do rozpuku z sepleni�cych, nieobj�tych wiejskich dziewuch, kt�re za jego spraw� b�yskawicznie nabiera�y na stronie og�osze� wdzi�ku i polotu.

Kurojad by� w ka�dym calu perfekcjonist�. Sam stworzy� regulamin wizyt, sam spisa� go redis�wk� na kancelaryjnym papierze i sam - jak Marcin Luter - przybi� gwo�dziami do drzwi wej�ciowych.

Regulamin zawiera� uproszczony cennik (pi�� z�otych za ka�de dziesi�� minut), a tak�e rozmaite zakazy i nakazy. Surowy zakaz zadawania na g�os pyta�, zakaz rozgl�dania si� po pokoju, kichania, palenia i plucia, jak r�wnie� g�o�nego szurania obuwiem. Bezprzyk�adna ostro�no�� s�u�y�a wy��cznie temu, by mistrza nie rozprasza�, gdy b�dzie udziela� go�ciom b�yskotliwych odpowiedzi. Mia�a te� inny cel: nie dra�ni� przywi�zanej smycz� do barierki siwej kapucynki.

Stern z �alem wrzuci� do blaszanej skarbonki odliczon� kwot�. Ustawi� si� przed drewnian� barierk�, za kt�r� na we�nianym dywaniku spa�a ma�pka, i zamkn�� oczy. Przez chwil� koncentrowa� si� na pytaniu, a nast�pnie podda� obna�aj�cej jego my�li machinie. Kurojad, jak bezduszny chirurg, przeprowadza� na nich wiwisekcj�.

Operacja, kt�r� znie�li spokojnie hrabia z bratislavskiego hradu i szatniarz, �ci�a Jakuba z n�g. Na wypowiedziane w my�lach pytanie: �Kto zabija w Rowach?�, us�ysza� wyra�n� odpowied�: �Pan�.

- Ja? - odezwa� si� zaskoczony. - Przecie� to kosmiczny absurd. Dobrze pan wie, �e nie mam z tym nic wsp�lnego.

Kurojad w�ciek� si�. Stern by� pierwszym go�ciem, kt�ry wa�y� si� z�ama� jego �wi�ty regulamin. Pewnie dlatego podni�s� ze sto�u gliniany kubek, nabra� do ust wody i rozpyli� w powietrzu opadaj�c� na wypastowan� pod�og� mgie�k�.

- Paso� won! - zapiszcza�, celuj�c w drzwi chudym palcem. - No, paso�! - dorzuci�, ods�aniaj�c jak rozw�cieczony pies bezz�bne dzi�s�a. Do jego krzyku przy��czy�a si� wyli- nia�a ma�pka. Wt�rowa�a mu przera�liwie, jakby obdzierano j� ze sk�ry.

Audiencja u Kurojada zako�czy�a si� skandalem. Brodacki, nie ostrze�ony, min�� si� ze Sternem w drzwiach. Z podniesion� hardo g�ow� przekroczy� pr�g izby, wzbudzaj�c u oczekuj�cych respekt. On tak�e jednak nie mia� szcz�cia. Ledwie zamkn�� za sob� drzwi, sta�o si� co� nieoczekiwanego. Kurojad wpi� w niego wzrok bazyliszka i sta�ysta natychmiast podda� si� jego woli. W dziwnym ta�cu zacz�� si� kiwa� na boki, podrygiwa� i na przek�r sobie wykonywa� rytmiczne gesty, jakie powtarzaj� ortodoksyjni �ydzi modl�cy si� pod �cian� P�aczu w Jerozolimie. Poprawia� nawet nerwowo nieistniej�ce filakterie przywi�zane nad czo�em i do lewego przedramienia. Jego ruchy na�ladowa�a siwa kapucynka, kt�ra drapa�a si� kosmat� �apk� po wysuni�tej do przodu brodzie.

Kiedy Brodacki wybieg� na schody w �ydowskich pl�sach, pod�piewuj�c �aj-ja-jaj�, by� sponiewieranym cz�owiekiem. Ze wstydu, z prawd�, kt�ra go przeros�a, omal nie zapad� si� pod ziemi�. Poczu� si� wykorzystany przez Kurojada, dlatego propozycj� Sterna, by natychmiast wraca� do Daniluka, przyj�� z nie ukrywan� ochot�.

Dziennikarze opu�cili P. w po�piechu. Zrozumia�e, �e w powrotnej drodze �aden z nich nie wspomnia� o kompromituj�cej wizycie, jakby ich u Kurojada nigdy nie by�o.

By� ciep�y sierpniowy wiecz�r. Stern i Brodacki jedli kolacj� u le�niczego, wynagradzaj�c sobie ca�odzienny trud. Daniluk kolejny raz przeprasza� ich za �on� i wyja�nia�:

- Nie uwierzycie pewnie, jak powiem, ile si� musia�em za ten telegram t�umaczy�. Pytali niby nakr�ceni: co, gdzie, a dlaczego? Chcieli mnie aresztowa�. Tak, tak! Tu wszystko rozchodzi si� migiem, jak ko�ski piard. Ledwie ch�opak wr�ci� z poczty, ju� siedzia�o nam na karkach trzech posterunkowych. Kazali natychmiast prowadzi� do cia�a. Pisali, robili szkice i wci�� wypytywali. Zapowiedzieli, �e je�li jeszcze raz pisn� s��wko skurwielom z prasy, to po�egnam si� z prac�. Tak! Powie�li cia�o do miasta moim wozem. Maj� go odda� pojutrze. Rozb�j w bia�y dzie�! Chcia�em dobrze, a wysz�o... Syna szkoda! - powiedzia� zas�piony, widz�c kryguj�cego si� w sieni ch�opaka. - To m�j pierworodny, od wrze�nia gimnazjalista! No, chod��e tu zaraz, Walery! Panowie sobie pomy�l�, �e� ty miejski kiep! - Le�niczy z dum� spojrza� na wysokiego m�odzie�ca, kt�remu sypa� si� w�s.

Po chwili syn bezskutecznie pr�bowa� si� oswobodzi� z ojcowskiego obj�cia.

- To on popeda�owa� do P. nada� przekl�ty telegram. Teraz widzisz - spojrza� na ch�opaka - ile par� liter potrafi narobi� bajzlu? Przez nie w�szy�a policja i panowie z gazety przyjechali. To bardzo wa�na gazeta, Walery! Ta sama, co w ni� matka jajka na rynek zawija�a. Nie pami�tasz?

- Teraz, tata, pami�tam!

- Zdolny, bestia. Rwie si� do �wiata. Sko�czy gimnazjum i wszystkim poka�e, na co Daniluk�w sta�. Prawda, smyku?

- Tato - powiedzia� b�agalnie Walerek, uciekaj�c wzrokiem od go�ci.

- Co znowu: tato, tato?!

- Mog� i��?

- A prygaj, prygaj, basa�yku! Rozpiera go - rzek�, odprowadzaj�c syna wzrokiem. - I mnie kiedy� tak samo rozpiera�o. Najbardziej lubi las. W moje idzie �lady - o�wiadczy� pe�en dumy le�niczy. - To nasze zielone kr�lestwo. Ci�gnie si� od polskich Row�w po hajdamackie Zduny i �ydowskie Wi�cierze. O hajdamackich Zdunach godzi si� powiedzie� i to, �e s� mistrzami w p�dzeniu bimbru. Warto spr�bowa�: gard�o jak ogie� pali. Rodzinny interes kr�ci si� tam od lat i wszyscy, nie wy��czaj�c bab i dzieci, chodz� na fleku. W zesz�ym roku pa�stwo, nie mog�c si� doliczy� poborowych, wys�a�o do wsi dw�ch �andarm�w abstynent�w. Wysz�a z tego kompromitacja. Wr�cili po tygodniu do jednostki zalani w tr�b�. Byliby niechybnie zgin�li na mokrad�ach, k�sani przez gzy, komary i �mije, gdyby nie grzybiarze z Row�w. Jak ciemny to, panie Jakubie, nar�d, mog� sam za�wiadczy�. Kiedy pod koniec wojny z bolszewikami zaminowa�em w Zdunach star� grobl�, durne baby, kt�re pierwsze odkry�y laski dynamitu, pobi�y si� o nie, s�dz�c, �e to prasowana kawa. Na nic by�o moje t�umaczenie. Gdy lizanie szarych lasek powykrzywia�o im g�by i niejedna dosta�a parcha, jasnym si� sta�o, panie redaktorze, �e po odej�ciu �bia�ych�, a po przyj�ciu �czerwonych�, potem �zielonych� i innej �fioletowej� swo�oczy zduniacy dalej b�d� p�dzi� bimber i kra��, wypinaj�c zady na �pieremien�. Pa�ski ojciec sprawi�- zwr�ci� si� do Sterna, podsuwaj�c mu koszyczek z ciep�ym jeszcze chlebem - �e dosta�em t� le�nicz�wk� w nagrod�, bo jestem po polskim wojsku. Teraz wszyscy mi zazdroszcz�, wida� szybko zapomnieli. Kto by tu sam przyszed�? Kto? Ka�dy si� ba�! - Daniluk poczerwienia� na twarzy. - Tu ksi�y �ywcem zakopywali, a ma�e dzieci... tfy, nie idzie m�wi�. - Nabra� powietrza. - Ciesz� si�, �e mnie pan, panie Jakubie, po dawnej przyja�ni z koleg� odwiedzi�. Ojca bardzo ceni�. Ludzki by�, wi�cej ni� rodzina. Niech go pan ode mnie pozdrowi!

Stern spojrza� na le�niczego. Jego nalana twarz przypomina�a bochen chleba, na kt�rego spieczonej sk�rze kto� przyszpili� dla kawa�u dwa ziarna fasoli.

- Ma si� rozumie�, �e to ja odnalaz�em zw�oki.

- Epokowe odkrycie - wtr�ci� z�o�liwie Brodacki, kt�rego Daniluk do tej pory jakby nie dostrzega�.

- A tak. - Gospodarz wyd�� grube wargi. - Pan by ich, panie, w �yciu nie znalaz�. Morderca robi si� bardziej przebieg�y. Cia�o przy strumieniu zamaskowane by�o karp� i zarzucone fachowo mchem i igliwiem. Od razu wiedzia�em, �e to serdecznie wa�na sprawa. Ona by�a ca�kiem inna.

- Kto? - zapyta� sta�ysta, czuj�c w ustach pieprz i koper.

- No, �mier�. Taka miastowa.

- Jest taka �mier�?

- A jest, jest. U nas robi si� to inaczej. Czasem d�gnie w b�jce kos�, a� p�jdzie jucha, podpali dla postrachu, ale �eby... tfy, panie redaktorze. Trzeba mie� serce z kamienia, �eby bab� podku� hufnalami. Tego �wiat nie widzia�.

- Ten pa�ski kowal nie jest zupe�nie oryginalny - rzuci� Brodacki, wbijaj�c widelec w plaster pieczonego schabu. - Ju� Radziwi�� Panie Kochanku podkuwa� w�asn� siostr�. Czyta�em te� kiedy� u Paska, �e zdradzani m�owie bodli niewierne �ony uwi�zanymi do kolan ostrogami. To by�a polska jazda!-

Le�niczy wym�drzanie sta�ysty przyj�� ze spokojem. Si�gn�� po butelk�, w kt�rej p�ywa�a �mija zygzakowata. Wyj�� korek, nala� do kieliszk�w z�ocisty nap�j i wzni�s� niespodziewany toast: �A muzyczka tirlum, tirlum, a kla- wirium plum, plum, plum!� Po trzecim �plum� wypi� gorza�k� i otar� usta grzbietem wielkiej jak �opata d�oni.

- Oryginalne jest to, m�ody panie - zacz��, mlaskaj�c g�o�no - �e ten dra� obra� sobie za cel tylko letniczki. Ja si� pytam, dlaczego tylko? Czy�by nasze wiejskie baby nie nadawa�y si� do jego zaj�cia?

Sternowi tak zaskakuj�cy wyw�d odebra� mow�.

- Chcia� pan powiedzie�, �e to prawdziwy elegancik? - podsun�� sta�ysta.

- Nie, chcia�em powiedzie�, �e to cymesik, jakiego �wiat nie zna - Daniluk sprytnie zmieni� temat, si�gaj�c kolejny raz po butelk�.

Ceremoni� picia i wznoszenia toast�w mia� opanowan� perfekcyjnie. Nie zastanawia�o go, jak Sterna, czy zwyrod- nialec jest impotentem i czy na ubraniu ofiar zostawia� �lady spermy i krwi. On po prostu, korzystaj�c z okazji, chcia� si� napi�.

- Trzeba tylko prze�ama� wstr�t, potem ju� samo idzie - t�umaczy�. - Mo�na, to �adna ha�ba, zamkn�� pierwszy raz oczy. Co do zw�ok pani Natalii, to Murzyn sam doprowadzi�. Pozna� nasz� letniczk� i obszczeka�. Rozumna bestia, niech pan sam spojrzy. Gapi si� ca�y czas w �lepia. Kiedy� mia�em jeszcze Szl�zaka.

- I co, zdech�? - zapyta� Brodacki, odstawiaj�c ze wstr�tem kieliszek ze �mij�wk�.

- Od pocz�tku jaki� trefny by�. Upartego parcha dosta�. Strup ko�o strupa i ca�kiem wy�ysia�. Czym ja go nie leczy�em. Laurowym olejkiem, kalomelem. Kuna naparza�a mu bzowego kwiatu, przemywa�a nozdrza ciep�ym mlekiem. Zrobi� si� w ko�cu ospa�y, le�a�by tylko i... - Le�niczy machn�� r�k�. - Jak powiedzia�em, dziewczyn� trafi� Murzyn. Obszczeka� g�o�no, jakby to by� warchlak. Czasem locha przeoczy, potem go szuka, trzeba strasznie uwa�a�. A wi�c robi�em obch�d, tak jak codziennie. Wyznaczam z wieczora tras�, za ka�dym razem inn�. Tak dla...

- Wygody?

- Zosta�o mi jeszcze z wojska. Ja kombinuj� by� tam, gdzie si� mnie nikt nie spodziewa. To idealna taktyka.

- Postaram si� i to zapami�ta�.

- No, to jeszcze po lufie, panie Jakubie? - Daniluk zwr�ci� si� do Sterna. - Ale ten pa�ski przyjaciel obrazi� si� chyba na mnie. Szkoda! B�dziemy musieli sami buteleczk� wysuszy�! Jak powiedzia�em, dziewucha mieszka�a u Koz��w, na wybudowaniu. A jaka by�a z niej czy�cioszka! Podobno, tak m�wi�a Koz�owa, codziennie zamawia�a k�piel. Wypin- drzona, z zaplecionym warkoczem schodzi�a na �niadanko dopiero w po�udnie. Moja �lubna takim porz�dkom nadziwi� si� nie mog�a.

Mia� zamiar co� doda�, lecz zamilk�, s�ysz�c dobiegaj�cy zza okna �piew. Ochryp�e, t�skne g�osy wibrowa�y gro�nie w powietrzu, dop�ki nie zag�uszy� ich ujadaniem Murzyn. Za uplecionym z leszczynowych lasek p�otem, na kt�rym suszy�a si� wyszywana w niebieskie kwiaty pierzyna, szed� oddzia� kilkunastu wi�ni�w. Eskortowani przez stra�nik�w mieli �opaty i przecinaki do darni. Wracali od rzeki, kt�rej brzegi umacniali kiszk� faszynow�, a dno czy�cili z karp i b�ota. Mimo wieczorowej pory �piewali swoj� ulubion� piosenk�: �Rano, rano, raniusie�ko, rano po rosie�.

- Rano po rosie - odpowiedzia�a gospodyni, stawiaj�c na stole zup� z dzikich go��bi.

Pani Hanna, kt�r� le�niczy nazywa� pieszczotliwie Kun�, zadowolona z wra�enia, jakie wywar� na Sternie jej �piew, a nade wszystko wymy�lne danie, odesz�a do kuchni, ko�ysz�c szerokimi biodrami.

- To nasi wi�niowie - skomentowa� �piew le�niczy. - -Jeden niedawno prysn�� i gdzie� si� tu w okolicy ukrywa. Niebezpieczni z nich ludzie. Ale ja nie mam zamiaru pan�w straszy�. Namawiam je�� zup�. Prosz� serdecznie skosztowa�. Og�rki �wie�e, z ogr�dka, lekuchno podsma�one. Zapachu dodaje natka. I jak? - Popatrzy� zaciekawiony na Brodackiego, kt�ry czubkiem j�zyka skosztowa� nabranego na �y�k� wywaru. - To jeszcze nie wszystko, zaraz b�dzie kulebiak. Niebo, panie redaktorze, w g�bie. Kuna robi puszyste ciasto. No, bij� si� w pier�, �e nigdy pan lepszego nie jad�. Ale wracaj�c do polowania, czy pan wie, co to jest fladra? - Zadowolony rozdziawi� grube, mi�siste usta. - Nie wie pan. Za�o�� si� z panem, �e pan nie wie. No bo sk�d? Z tramwaju przy pa�acu Sapieh�w? Ha, ha, ha! - za�mia� si� dono�nie. - Pan przecie ze Lwowa, gdzie by tam si� interesowa� le�n� zwierzyn�...

- C� to, u licha, jest ta pa�ska flara?! - zapyta� Brodacki ze wzrokiem skierowanym na rozmieszczone na �cianach ptasie bestiarium: wypchanego ba�anta, cietrzewia i s�omk�.

- Fladra - poprawi� go le�niczy - to cienka czerwona wst��ka.

- Gada pan bzdury! - powiedzia� Brodacki i ponownie ziewn��.

- Ej, ej! Niech pan sobie za du�o nie pozwala. - Daniluk wsta� od sto�u, mru��c w�ciekle oczy. - Jest pan tu go�ciem, a ja go�cia szanuj�, ale sam pan musi rozumie�...

- Najmocniej przepraszam! Excusez-moi! - mitygowa� si� sta�ysta, szukaj�c wzrokiem pomocy u Sterna.

- To� ja si� nie gniewam, ja tylko serdecznie �artowa�em.

Faworyt Krezusa odetchn�� z ulg�.

- Paskudnie ci�ki ma pan dowcip.

- A ci�ki! - Daniluk zwali� si� na krzes�o. - Same wilki si� na niego nabieraj�. Ja je szanuj�. Rozwieszam w lesie lin� dobrze uwi�zan� do ko�k�w, a do niej mocuj� wst��eczki. Wybornie jest te� mie� ryback� sie�.

- I co? - Brodacki uda� zainteresowanie.

- I nic. Teraz trzeba pu�ci� nagonk�. �aden wilk nie przejdzie, chyba �e bywa�y.

- Co za bywa�y? - Sta�ysta znowu si� niecierpliwi�.

- Basior albo wadera. Kiedy raz pod fladr� czmychnie, zapami�ta do ko�ca �ycia. Mo�na jeszcze wykopa� d�, sa- mo��wk�. Przykry� go �oz�, nad tym przywi�za� g�, dobrze, jak b�dzie �ywa...

- To� to przecie� czysty Paw��w. K�ania si� panu nowoczesna psychologia.

- Ja tam nie znam �adnego Paw�owa. Odbezpieczam �premiera� i... paf! Pod zegarem le�y sobie cicho to bydl�. - Pokaza� przepi�knie wyprawion� wilcz� sk�r�. - Kuna wysuszy�a jego serce i wsypuje mi, starte, do piwa.

- Dlaczego pan nam to m�wi? - Brodacki bystro spojrza� na Daniluka.

- Bo na ka�dego zwierza jest jaki� spos�b. I na pa�skiego, kt�ry wyka�cza baby, tak�e. To tylko kwestia czasu. Na razie pan swojego sposobu nie znalaz�.

Stern, przys�uchuj�c si� rozmowie, prze�kn�� mij�wk� i zacz�� kroi� przypr�szon� bia�ym nalotem kie�bas� z dzika.

- Teraz niech spojrzy na Murzyna. Widzi pan?

- Nie jestem jeszcze �lepy - odpowiedzia� zaczepnie Brodacki.

- Dochodzi dwudziesta pierwsza. Co robi Murzyn?

- Chce sobie podnie�� n�k� i ul�y�? - Sta�ysta ripostowa� bez zastanowienia.

- To z pewno�ci� r�wnie�, zrobi to w drodze na cmentarz. Kiedy� bieg� w parze ze Szl�zakiem na gr�b mego ojca. Zaciekawi to pan�w, �e w dzie� jego �mierci, w samo po�udnie, u�ama�a si� na naszym d�bie najgrubsza ga��. Ot tak, bez najmniejszego wiatru. Prawdziwy znak bo�y.

- To niepoj�te. - Stern pr�bowa� wyobrazi� sobie us�yszan� przed chwil� opowie��.

- A ja w bajki nie wierz� - oznajmi� hardo Brodacki. - To jest dwudziesty wiek, ludzie s�uchaj� radia.

- S�uchaj�, ale nie s�ysz�. - W g�osie le�niczego zabrzmia�a przestroga.

- Niedawno m�wili we Lwowskiej fali - nie ust�powa� Brodacki - �e cena lw�w z powodu wojny w�osko-abisy�- skiej podskoczy�a o sto procent. W zesz�ym tygodniu m�g� pan sobie kupi� dzikiego kota za nieca�e dwie�cie z�otych!

- Jeszcze by czego! - Daniluk otworzy� usta pe�ne ostrego chrzanu i kie�basy. - �eby wyda� na afryka�skiego lwa tyle co na holendersk� ja��wk�. Ale to si� wida� niekt�rym op�aca! W ostatni czwartek wybrali�my si� z Walerkiem do miasteczka kupi� u Grinbauma nafty, soli i miodu. �yd nam powiedzia�, �e ten rok b�dzie s�aby, �e miodu zbierzem ma�o, bo gryka nie nektaruje, a ziemniaki takie jak groch b�d� i mo�na ich b�dzie przez lejek wsypa� do butelki. �yd m�wi� jeszcze o s�awnym cyrku Forum, co go widzia� w Pod- horcach. Jest tam stara lwica Anda. �yd gada�, ja tylko za nim powtarzam, �e zabrali j� raz do rze�nika po ko�ci. I m�wi� te�, �e prowadzi� j� po ulicy rudy karze� i �e ta lwica sz�a na �a�cuchu jak trusia.

- Pi�knie �yd gada� - Brodacki sparodiowa� le�niczego - a pan, oczywi�cie, �ydowi uwierzy�?

- Ale� tam! - Daniluk machn�� r�k� i zmieni� temat. - Mnie nic tak nie podnieca jak prawdziwe polowanie. Ma si� rozumie�, ofiar� nie mo�e by� kr�lik. To uw�acza m�skiej godno�ci. My, panowie, polujemy jak lwy na grubego zwierza. Taka ofiara niczego si� nie boi. Potrafi, gdy trzeba - nala� w�dk� do kieliszk�w, podsun�� grzbiet d�oni do brody i szybko wypi� - wi�c ona potrafi uda� martw�. Robi z siebie cyrk! Wyci�ga si� jak d�uga, a kiedy tyci opu�cisz strzelb�, skacze, o tu! - Z�apa� si� za grdyk�. - Do gard�a!

- Mnie to nie rusza. - Adam Brodacki odchyli� si� na krze�le i zamkn�� oczy.

- Pan nie wiesz, co tracisz - le�niczy zwr�ci� si� do sta�ysty. - Ofiara i my�liwy si�uj� si�, przeci�gaj�. Widzisz pan, ja sam niedawno polowa�em. Okropne jest polowanie na... cz�owieka. Po�o�y�em go jednym strza�em. Remington to remington!

Stern przesta� kroi� p�to, a Brodacki wyprostowa� si� na krze�le, otwieraj�c z niedowierzaniem oczy.

- Tamten to k�usownik - ci�gn�� spokojnie Daniluk. - Zak�ada� potrzaski i wnyki. Sam si� w takie �elastwo wpakowa�em. O, niech panowie spojrz�. - Podni�s� nog� nad st�, zawin�� nogawk� i pokaza� na �ydce g��bok� blizn� po metalowej szcz�ce. - W lesie nie by�o na tego drania mocnych. A ja, nie chwal�c si�, nikomu, nawet Kunie, nie przepuszcz�.

- Za�atwi� go pan jak much�? � ironizowa� sta�ysta.

- Uchowaj B�g. Musia�em si� nie�le nachodzi�. On nie by� wcale g�upi. �azi� po bez�ladziu, dobrze zna� teren. Porzuca� spaprane futro, �apki, krzywe poro�e. Czasem wyr�n�� w�trob�, nic wi�cej. Ukr�ca�em si� z nim jak z dziczkiem soko�a.

- I pan go rzeczywi�cie za... - Brodacki spojrza� z niedowierzaniem na le�niczego.

- E tam! - Daniluk machn�� r�k�. - Mo�e jeszcze kisielu z �urawin podla�? A mo�e innej kie�baski, jakiej pan w �yciu nie jad�? - zmieni� temat. - Z t�ustej loszki. Zbuch- towa�a poszycie m�odnika, wi�c j� uczciwie z�apa�em. Pod- sypywa�em jej, co najlepsze. �ar�a w zagrodzie parowane kartofle, popija�a t�ustym mlekiem. Wyflaczywszy, sporz�dzi�em przed pan�w przyjazdem takie oto, z gotowym ju� nadzieniem kie�baski.

Nagle przeprosi� go�ci i z tajemnicz� min� znikn�� w pokoju obok. Przyni�s� ma�y futera�, z kt�rego wyj�� zielony guzikowy akordeon ze z�otym napisem Orquesta.

- Nie b�dziemy traci� ca�ego wieczoru na gadanie o lwach i trupach - stwierdzi�. - Za�piewam panom moj� ulubion� piosenk�, co j� z tat� pana Jakuba we wojsku �piewali�my. - Spojrza� uroczy�cie na Sterna.

Grube palce prawej d�oni Daniluka bystro przetoczy�y si� po dziewi�tnastu guzikach wy�o�onych macic� per�ow�. Lewa d�o� z trudem wcisn�a si� pod sk�rzany pasek, zakrzywione palce za� opar�y si� na mosi�nych przyciskach.

Na Kleparowi, za rogatkami

Mieszka�a sobi z rodzicielami

Pi�kna jak anio�, gruba jak kiszka...

�- Na imi� mia�a panna Franciszka - doko�czy�a z kuchni Kuna.

�piew po�owicy do reszty rozanieli� Daniluka. Podchmielony, kiwa� si� na krze�le, przytupuj�c do rytmu praw� nog�, i �piewa� g�o�no wraz z �on� piosenk� o otrutej trychinami pannie Franciszce.

Le�niczy najwyra�niej nie chcia� pami�ta� o tragediach w lesie. Czas p�yn��, przerywany kolejnymi smutnymi zwrotkami, a Stern i Brodacki, pr�cz smaku potraw i historii zielonego austriackiego instrumentu, nie poznali ju� tego dnia �adnych nowych szczeg��w zbrodni.

Rano wyrwa�o Sterna ze snu natr�tne ujadanie. Trzymaj�c si� za obola�� g�ow�, zwl�k� si� z ��ka i wyjrza� przez okno. S�o�ce wisia�o nad lasem i jego zdradliwe promienie niemi�osiernie go o�lepia�y. Rozdra�niony zmru�y� na chwil� oczy, przypo-minaj�c sobie sw�j sen. By� wi�cej ni� pewien, �e taki sam w�ciek�y pies szczeka� w jego �nie za wysokim, kolczastym ogrodzeniem. Pies, brama, karny ob�z. Pod powiekami dziennikarza, niczym w filmie, na powr�t przesun�y si� ulotne obrazy. I ta upokarzaj�ca scena, w kt�rej Jakub konwojowa� niebezpiecznych kryminalist�w.

- Ilu prowadzisz ludzi? - wrzasn�� na niego stra�nik przypominaj�cy Kurojada.

- Melduj� dwadzie�cia dwa ryje - odpowiedzia� Stern ile si� w p�ucach.

- Co ty mi, kurwa, m�wisz?!

- Najmocniej przepraszam, panie oficerze. Jeden sukinsyn zbieg�.

- Wiesz, durniu, co to dla ciebie znaczy?

- Wiem, panie oficerze! I jestem...

- Ju� ci�, kretynie, nie ma! - nie da� mu sko�czy� Kurojad, si�gaj�c do przypi�tej do pasa kabury. - Gadaj mi zaraz, kto nawia�.

- Ten sam, co dr�czy� w lesie kobiety!

Stra�nik wyszarpn�� z kabury pistolet i odbezpieczy� go.

- Dopiero teraz mi to, parszywa gnido, m�wisz?!

- My�la�em, panie oficerze, �e sam si� znajdzie.

- G�wno si� znajdzie - powiedzia� teraz Stern do siebie, parodiuj�c Kurojada.

Na szcz�cie makabryczny sen znikn��. Jakub otworzy� okno. �wie�e le�ne powietrze wdar�o si� do �rodka. Na podw�rzu zgi�ty wp� sta�ysta goli� si� brzytw�, przegl�daj�c w ustawionym na beczce lusterku. Obok niego, przy drewnianej wyg�dce, dokazywa�o uciesznie �aciate ko�l�tko.

Stern, przeklinaj�c poci�g do gorza�ki, wla� z dzbanka do miednicy zimnej wody. Porann� toalet� zacz�� od solidnego zmoczenia skroni i w�os�w. Szok termiczny przyni�s� wyra�n� ulg�. Zadowolony, umy� si� do pasa i mocno wytar� r�cznikiem. Tak od�wie�ony si�gn�� po notatnik i papierosa, zamierzaj�c ambitnie rozpocz�� artyku�. Dziennikark� mia� we krwi. Bywa�o nieraz, �e zrywa� si� w �rodku nocy tylko po to, by zmieni� w tek�cie jeden nieodpowiedni wyraz. R�wnie� teraz, na gor�co, zabra� si� do roboty. Zacz�� od s��w Daniluka, kt�re opisywa�y miejsce zbrodni: �Morderca robi si� bardziej przebieg�y. Cia�o przy strumieniu zamaskowane by�o karp� i zarzucone fachowo mchem i igliwiem�.

Po tym surowym wst�pie zaci�gn�� si� dymem. Artyku�, jak nic, potrzebowa� dziennikarskiej ��wie�ynki�. Tego podgardla, kt�re rzuca si� wprost na patelni�, zanim �eb �wini do reszty odci�ty zostanie od tu�owia. Stern z premedytacj� zmiesza� fakty, podlewaj�c je fabularnym sosem. Paradoksalne by�o, �e na niewielkim kacu, opieraj�c lewy �okie� o st�, z jednej kropli atramentu wyczarowywa� w�a�nie zbrodni�. Nadawa� jej niezbadany sens i blask.

Ponaglany przez p�cherz, zd��y� zwr�ci� uwag� na pragnienie zadawania ofiarom cierpie�. W po�piechu pozwoli� sobie jeszcze na zapowied� dalszych zbrodni. Tylko na tyle wystarczy�o mu samozaparcia. Pokonany przez natur� schowa� pi�ro i notes do kieszeni i zbieg� na d�.

Na ganku natkn�� si� na przepasan� kwiecistym fartuchem Kun�, kt�ra przywita�a go kpi�cym u�mieszkiem. Odwzajemni� go, a potem, przyspieszaj�c kroku, dobieg� b�yskawicznie do wyg�dki, gdzie sp�dzi� kilka minut. Kiedy wyszed�, przeganiany przez wielkie, �mierdz�ce muchy, dostrzeg� le�niczego pompuj�cego ko�o w rowerze.

- Kogo ja widz�, pan Jakub! - pozdrowi� go Daniluk, prostuj�c si� przy wypolerowanym niemnie. - Oszcz�dza pan si�y? S�usznie! Ten gor�cy dzie� b�dzie pan musia� prze�y� do ko�ca.

- Dawno si� tak nie wyspa�em - powiedzia� Stern. - Cisza, jakby kto� umar�, gdyby nie pies...

- Wypluj pan te s�owa, dzi� jest Wniebowzi�cie. �atwo co� zapeszy�, zw�aszcza gdy wybiera si� pan na �owy.

- Na jakie �owy? - dziennikarz ci�gn�� le�niczego za j�zyk.

- Przecie� tropi pan �kowala z lasu�. - Daniluk po�lini� gruby palec i sprawdzi�, czy z wentyla uchodzi powietrze.

- Ja?

- Pan z tym mocnym w k�apaczu cwaniaczkiem - gospodarz przyciszy� g�os, wskazuj�c na Brodackiego. - Wracaj�c do naszego kowala, chcia�em, �eby pan wiedzia�, �e to ja uczy�em go fachu. Kiedy zjawi� si� w Rowach po wojsku, nie umia� porz�dnie wyci�� strza�ki. By� czerstwy jak chleb. �Wacu� - ostrzega�em - kopyto to nie podwawelska. Nie mo�na raz, ciach�. Pierwszy podkuty ko� kula�. Pokaza�em mu, jak fachowo trzyma� tarnik, do czego u�ywa� podkowiaka. Nie uwierzy pan: zrobi� si� z niego mistrz nad mistrze. To on w�asnor�cznie wyku� bram� na cmentarz. Panie Stern - powiedzia� oficjalnym tonem, opieraj�c rower o stodo�� - ja do niego z�o�ci nie mam. To nie moja wina, �e go...

- Co?

- Podobno wie� ustali�a, �e dzisiaj przed procesj�, w dniu Za�ni�cia Naj�wi�tszej Maryi, ofiaruj� go...

- O czym on gada? - Brodacki zwr�ci� si� do Sterna. - Co ta cholerna wie� ustali�a?

- Ja tam nic nie wiem - asekurowa� si� Daniluk. - Najlepiej niech panowie zaraz jad� do Row�w, ja serdecznie prosz�. Mo�e jeszcze nie jest za p�no. Chcia�em, �eby�cie wiedzieli, �e on tych kobiet w lesie palcem nie tkn��.

Stern ju� nie s�ucha�. Wskoczy� z Brodackim do samochodu i granatowa tatra ruszy�a z impetem, wyrzucaj�c spod k� k�pki trawy i kozie bobki.

Zgi�ty w pa��k Brodacki z trudem �apa� powietrze. Gorzki smak ��ci ponowi� torsje. Rozkraczony, na oczach wszystkich, wyrzuca� z siebie resztki jedzenia. Czu� si� winny. To on, a nie Stern, by� kierowc� i to on najecha� na porzucon� na poboczu bron�. Wymiana ko�a �limaczy�a si�. Przyjechali po wszystkim ogl�da� owoce tragedii.

Teraz, brudny i cuchn�cy, brzydzi� si� sob� i �a�owa�, �e znalaz� si� na takim zadupiu. To by� inny Adam Brodacki: zapadni�ty w siebie, bez pomys�u, jak si� wyrwa� z tej beznadziejnej pu�apki. Nie m�g� powstrzyma� �ez. Wok� sta� z�owrogi t�um. Przekl�te baby gotowe skoczy� do oczu i grupki ch�op�w z zadowoleniem smakuj�cych tragedi�. Po�r�d nich wyr�nia� si� oparty o drewniane grabie, nieruchomy jak strach na wr�ble chudy ojczulek w si�gaj�cej do kolan koszuli. Zaciekawione, ale i napastliwe oczy i usta na tyle otwarte, �e obna�a�y chciwe z�by nawyk�e do m��cenia kasz, mia�d�enia chleba i s�oniny oraz rozgryzania dojrzewaj�cych w�a�nie orzech�w laskowych. Za jego plecami jaki� zagubiony bachor dar� si� ile wlezie i nikt si� tym nie przejmowa�.

Kto� pojawi� si� niespodziewanie przy Brodackim i poda� mu chusteczk�. Ten kto� - ubrany w granatow� koszul� i czarne bawe�niane spodnie - zaprowadzi� go do samochodu, a potem otworzy� okno i uspokaja�. Nieznajomy przedstawi� si� dziwnie brzmi�cym nazwiskiem Murof. Wkr�tce okaza�o si�, �e jest wiejskim nauczycielem.

- Prosz� zaj�� do mnie na kaw� - wdzi�czy� si�. - By�by to dla mnie nies�ychany zaszczyt go�ci� dziennikarzy �Kuriera�. Serdecznie prosz�.

Zaproszenie zaproszeniem, lecz gdzie jest, u diab�a, Stern? Brodacki nie m�g� zrozumie�, dlaczego ka�e mu na siebie czeka�. Do perfekcji skupiony, jakby pomyli� czas i miejsce, pstryka� te swoje idiotyczne zdj�cia. Robi� wywiady, wy�awia� smaczki, by jego szokuj�cy tekst trafi� na czo�ow� szpalt� �Kuriera�. Fanatyk - nasuwa�o si� nieodparcie - albo, co bli�sze prawdy, zboczeniec.

Nasycona ofiar� t�uszcza zacz�a si� wolno rozchodzi�. Dw�ch posterunkowych, kt�rzy przyjechali z P. rowerami, przegania�o oporne towarzystwo. Brodacki nie wiedzia�, kto zawiadomi� policj�. Zdezelowanym s�u�bowym fiatem przyby� tak�e z P. sam komendant Szumi��o. Grubas z wypi�tym brzuchem drepta� ma�ymi kroczkami, kiwaj�c si� na boki. Jego ci�ka g�owa osadzona na t�ustym karku obraca�a si� wraz z ca�ym cia�em, co upodabnia�o go do dzika.

Szumi��o przywi�z� lekarza. Ma�y, zal�kniony cz�owieczek w lekarskim fartuchu mia� zdj�� zmasakrowane, przybite do d�bowego pnia zw�oki. Strach parali�owa� go. Po jego minie wida� by�o, �e jest przera�ony. Wylewaj�ce si� z brzucha jelita wygl�da�y jak spl�tane liny, wybita z oczodo�u ga�ka oczna za� ko�ysa�a si� na �luzowatej nitce niczym choinkowa bombka.

Lekarz zdejmowa� cia�o niewprawnie. Wkr�tce jego �nie�nobia�y fartuch pokry�y czerwone, krzepn�ce na s�o�cu plamy. Gdy zw�oki kowala spocz�y na zast�puj�cej nosze drabinie, komendant pochyli� si� nad nimi. Z trudem z�o�y� na piersi ci�kie, sztywniej�ce z minuty na minut� r�ce. Jego uwag� przyku�y ogromne, przypominaj�ce guziki policyjnego p�aszcza odciski na d�oniach.

Spieraj�c si� z lekarzem, Szumi��o ustala� godzin� zgonu kowala. Pr�bowa� te� uporz�dkowa� inne wa�ne fakty. Zapami�ta� �lady i osoby kr�c�ce si� w okolicy. W�a�nie zdj�cie tej zapracowanej dw�jki mia�o dwa dni p�niej poruszy� opini� publiczn� Lwowa, atmosfer� grozy za� dope�ni� rewelacyjnie napisany przez Sterna tekst.

P�ki co tors wsiowego herosa okryty podart� koszul� przypomina� neoklasyczny balkonowy atlant. Brakowa�o tylko - jak w foyer w Teatrze Wielkim - �licznych weneckich luster. Zabrak�o te� oklask�w, kt�re nagrodzi�yby lincz niczym komedi� Shawa Zbyt prawdziwe, aby by�o dobre. Idiotyczne skojarzenia literackie dopad�y Sterna, kiedy stan�� przed Brodackim. Jego nienaturalny u�miech zaniepokoi� sta�yst�. Odebra� go jako sygna� ostrzegawczy.

- Finis coronat opus! - powiedzia� Stern, k�ad�c aparat na tylne siedzenie. Kiedy dostrzeg� u Brodackiego spojrzenie zbitego psa, doda� z�o�liwie: - Spodziewa� si� pan na tym zadupiu Wersalu?

Obcesowym zachowaniem Jakub nieudolnie maskowa� w�asn� s�abo��. On te� nie pozostawa� oboj�tny na to, co zobaczy�. Tak wi�c to, co Brodacki bra� za cyniczny szanta�, by�o jedynie pr�b� odreagowania.

Milczenie pogodzi�o ich. Nie odzywali si�, gdy zw�oki kowala okrywano starym kocem. Byli cicho, gdy dw�ch policjant�w taszczy�o je z wysi�kiem do fiata. Policyjny samoch�d z komendantem i lekarzem wyjecha� do P. i gdyby nie zmaltretowana pami��, mo�na by przysi�c, �e nic szczeg�lnego w Rowach nie zasz�o. Kulawa suka bieg�a przez plac, poszczekuj�c. Wysoko nad g�owami ko�owa� bocian, a w domach, jak zwykle, gotowa�y si� na obiad ziemniaki w mundurkach.

Kiedy sta�ysta wspomnia� o zaproszeniu Murofa, Stern o dziwo przyj�� je z zadowoleniem. Po tej obrzydliwej przygodzie, jak po kolegium w redakcji, mia� ch�� na ma�� czarn�. Pragn�� o wszystkim zapomnie� i by� pewien, �e przed powrotem do Lwowa kr�tki odpoczynek dobrze im obu zrobi.

Dochodzi�a trzynasta, gdy oblegani przez dzieciarni�, zamkn�li samoch�d i poszli w stron� szko�y. Nie domy�lali si�, �e ka�dy ich krok �ledzi od dawna para ruchliwych oczu.

Drewniany parterowy budynek jednoklas�wki sta� kilkadziesi�t metr�w od wiejskiego placu, przy drodze prowadz�cej do ko�cio�a. Otacza�y go rozgrzane od s�o�ca sztachety z ��tym ornamentem porost�w. Tu� przy otwartej lurtce straszy�a go�ci zapadni�ta mogi�a. Wyrasta� z niej zardzewia�y krzy�, o kt�ry opiera�a si� smuk�a r�owa dziewanna. Brodacki ze Sternem pr�bowali odczyta� z�arty przez rdz� napis.

- Obawiam si�, �e nawet lupa panom nie pomo�e - rzek� Murof, kt�ry wyszed� przywita� go�ci. - Je�li to pan�w ciekawi, spoczywa tu niejaki Yann Elliot Darceur. Podobno ten francuski oficerek wyzion�� ducha na schodach naszej szk�ki, ale chyba nie o �mierci b�dziemy dzi� rozmawia�. Dzi�kuj�, �e przyj�li�cie panowie moje zaproszenie. Teraz, w czasie wakacji, nawet pies z kulaw� nog� tu nie zajrzy. Prawda, by�bym zapomnia�. - Zwr�ci� si� do Brodackiego. - W �azience za kotar� czekaj� na pana przybory toaletowe. Przy miednicy znajdzie pan r�cznik i myd�o, a przy piecu stoi wiadro z wod� ze studni. Przygotowa�em tak�e, je�li si� pan nie obrazi, �wie�� koszul�. Prosz� si� bez kr�pacji przebra�, a my tymczasem zaparzymy panu mocnej kawy. - Spojrza� na Sterna, jakby szuka� aprobaty.

Brodacki, nie namy�laj�c si�, poszed� do �azienki, Stern z Murofem za�, jak para dobrych przyjaci�, znikn�li w nauczycielskim pokoju.

Surowy wystr�j pomieszczenia zaskoczy� dziennikarza. Nie przypuszcza�, �e pe�ni ono r�wnocze�nie funkcj� izby mieszkalnej. Pr�cz �elaznego ��ka, biurka i wiklinowego fotela, kt�ry sta� w k�cie, znajdowa�y si� w nim jeszcze przeszklona szafa pe�na zeszyt�w i ksi��ek, okr�g�y st� z toczonymi nogami (niew�tpliwie tak�e przez korniki) i trzy proste taborety, jakie spotyka si� w wiejskich chatach. Na �cianie przy oknie wisia� obraz Matki Boskiej z Dzieci�tkiem, na przeciwleg�ej za�, tu� nad wej�ciem, portret zamy�lonego Ziuka z sumiastym w�sem.

Stern, czuj�c badawcze spojrzenie Murofa, chrz�kn�� nerwowo. Nie umia� sobie wyt�umaczy�, dlaczego jest zak�opotany. Spotkali si� po raz pierwszy, a mia� dziwne wra�enie, �e znaj� si� od dawna. Zaskoczenie by�o tym wi�ksze, �e nauczyciel by� �wi�cie przekonany, i� si� zjawi�. Fili�anki sta�y ju� na spodeczkach, a na �eliwnych fajerkach bulgota�a w miedzianym czajniku woda na kaw�.

- Przepraszam za paskudny ba�agan - powiedzia� gospodarz, patrz�c Sternowi w oczy. - Mieszkam sam, wi�c... Pozwoli pan, �e si� przedstawi�. Nazywam si� Andrzej Murof.

- Jakub Stern - pad�o w odpowiedzi.

- Niesamowite! Teraz wiem, �e mia�em nie tylko prawo, ale i moralny obowi�zek zaprosi� pana pod sw�j skromny dach.

- A to dlaczego? - zapyta� Stern i by unikn�� spojrzenia Murofa, rozejrza� si� po pokoju.

- Chocia�by dlatego, �e jako jedyny, wy��czaj�c oczywi�cie naszego proboszcza, prenumeruj� lwowskie gazety. W tym m�j ulubiony �Kurier�, a tak�e �Dziennik Polski� i �Wiek Nowy�. Przyznam si�, �e z niecierpliwo�ci� czekam na pa�skie artyku�y. Jest w nich co� ekscytuj�cego! Na pewno chce pan zna� moje zdanie o tej tragedii - powiedzia� nauczyciel i nie czekaj�c na odpowied�, ci�gn��: - To wyj�tkowo bezsensowna �mier�. By�oby b��dem - rezono- wa�, odmierzaj�c �y�eczk� kaw� do fili�anek - obarcza� win� prostych ludzi. Zna pan przys�owie �Cygan zawini�, a kowala powiesili�. Pasuje do naszej historii jak ula�. Oczywi�cie, nasi obywatele zachowali si� jak bestie. Wkr�tce przyjdzie czas na s�d. Posypi� si� surowe wyroki. Kilku zadynda, kilku p�jdzie siedzie�, lecz pr�cz spustoszenia w rodzinach, w samej wsi nic si� nie zmieni.

Stern by� zdumiony t� lekcj�. �ledzi� ruchy Murofa, kt�ry z okopconego czajnika ostro�nie wlewa� wrz�tek do fili�anek. Zapach �wie�o zaparzonej kawy uderzy� go w nozdrza, wyostrzaj�c apetyt. Po makabrze, rozmy�la�, nasta� czas na obrzydliw� degustacj�.

- Znam tutejszych ludzi i wiem, �e tym nierozwa�nym aktem uciszyli swoje sumienia. Oni nie mogli d�u�ej czeka�! Jaka� to, mo�na zapyta� w ich imieniu, zbrodnia? To s� przyk�adni katolicy. Modl� si� �arliwie, co niedziela chodz� do ko�cio�a i tak jak pan wierz� w bosk� sprawiedliwo��. Pan z koleg� wyjedzie st�d do Lwowa. Ot, napisze sensacyjny tek�cik, a my b�dziemy si� musieli zmaga� z nasz� przesz�o�ci� jak zad�umieni. Gdyby co... - Przerwa� g�rnolotn� wypowied� i spojrza� z niepokojem na drzwi.

- Gdyby co? - podchwyci� Stern, lecz Murof nie sko�czy�, gdy� przez uchylone drzwi wbieg�a do nauczycielskiego pokoju ruda kura.

- A sio! A sio! - krzykn�� gospodarz i poderwa� si� z taboretu.

Za gdacz�c� kur� wtargn�a na czworakach ma�a dziewczynka, trzymaj�c w z�bach ga��zk� kopru. Niezapowiedziane odwiedziny przerwa�y rozmow�. Kura i pe�zaj�ce dziecko zrobi�y ha�a�liw� rund� wok� sto�u. Po chwili, r�wnie niespodziewanie jak wpad�y, znikn�y na dworze i wtedy nauczyciel w kilku s�owach opowiedzia� swoj� histori�.

Przyjecha� do Row�w przed sze�cioma laty po tym, jak zmar�a jego �ona. �mier� ukochanej spad�a na niego bez ostrze�enia. Zawini�a banalna infekcja. W czasie pikniku na B�oniu Janowskim, gdy chodzi�a boso, wbi�a sobie w pi�t� zardzewia�y gw�d�. Kto� zostawi� w trawie fragment drewnianej dekoracji. Wda�o si� zaka�enie krwi, posocznica. Dzie� zw�oki wystarczy�. Wysoka gor�czka i nieudana transfuzja w klinice chor�b wewn�trznych przy Pijar�w. Nie mia�a szans. Wtedy Murof porzuci� lwowskie �rodowisko naukowe, szukaj�c na wsi zapomnienia.

- Nie s�dz�, by interesowa�o pana to, co przeszed�em w ci�gu tych sze�ciu lat. Gdybym by� snobem, powiedzia�bym, �e zamieni�em uniwersytet na wiejsk� szk�k�. Mam w dorobku naukowym szereg licz�cych si� prac. Moje obliczenia znajdzie pan w Ksi�dze Szkockiej, kt�r� kupi�a �ona profesora Banacha, pani �ucja. Gdybym si� dzi� upar�, wygra�bym �yw� g� ufundowan� przez samego Stanis�awa Mazura. Nie chwal�c si�, otrzyma�em te� kilka list�w gratulacyjnych od znawcy perspektywy, Bartla, ale w tych stronach, im bli�ej Sowiet�w, tym mniejszy sens ma m�wienie o �yciowych perspektywach - powiedzia� z jak�� dziwn� ironi� i zauwa�y� spojrzenie Sterna ku drzwiom, za kt�rymi znikn�a dziewczynka. - Prosz� si� nie ba�. Ona niewiele rozumie. Jest g�ucha i ma k�opoty z poruszaniem si�. Natura podarowa�a jej za to jeden niezaprzeczalny talent: Bella cudownie rysuje. Bella, jak pan doskonale wie, znaczy po �acinie �pi�kna�. Sk�pa natura ulokowa�a ca�e pi�kno w jej niezwykle bujnej wyobra�ni. Je�li nie ma pan nic przeciwko, poka�� panu kilka z jej rysunk�w. Chowam je na pami�tk�. Uzbiera�a si� poka�na teczka. Powinna gdzie� tu by�. - Wspi�� si� na palce, by wymaca� le��cy na szafie wi�zany na tasiemki skoroszyt. - Mam jeszcze album, lecz tu trzymam kilkana�cie najnowszych rysunk�w. Prosz� spojrze�.

Stern wzi�� z r�k Murofa kartonow� teczk� pe�n� wyblak�ych kartek. Pokrywa�y je przera�liwe wizje niedorozwini�tego dziecka. Jeden z rysunk�w wysun�� si� i niczym li��, kre�l�c �uk w powietrzu, upad� �agodnie pod stopy dziennikarza.

- Istotnie, pi�kne. - Stern podni�s� pokryty bohomazami arkusz.

- Pi�kne, niebanalne, wzruszaj�ce. M�g�bym obja�ni�, co przedstawia ten rysunek. Koliste s�oje w lewym g�rnym rogu symbolizuj� niebo. A ten znak, jak odwr�cona litera �U�, to sun�cy po niebie ognisty rydwan. To, oczywi�cie, jest strza�a, kt�ra leci ku przeznaczeniu, te spl�tane linie z prawej strony za�, w�a�nie tu, gdzie trzyma pan palec, to konie. Zauwa�y� pan, �e p�dz�? Nieprawdopodobne, ale Bella zatrzyma�a je w galopie. Ta plama to tuman kurzu, a te kropeczki to iskry, kt�re skrzesa�y na bruku twarde podkowy.

- Zdumiewaj�cy talent. Jednak natura, na kt�r� ch�tnie si� pan powo�uje, ofiarowa�a Belli dodatkowy, r�wnie pi�kny prezent.

- Niemo�liwe!

- Ale� tak! - powiedzia� Jakub. - Bella ma pa�skie oczy.

- Pan si� myli. Bella jest moj� przybran� c�rk�.

- Nie wiedzia�em.

- A mo�e powiedzia� pan to celowo, by mnie pocieszy�? Jestem dobrym psychologiem - doda� i za�mia� si� nieszczerze. - Cho� mamy podobne rysy, podobne w�osy i oczy, nie mog� si� do niej przyzna�. Bella pochodzi z samego serca gor�cych W�och. Jako dziecko prze�y�a koszmar. Matka specjalnie zdeformowa�a jej stopy, by dostawa�a chleb od ludzi. To powszechny w tych zacofanych stronach spos�b na prze�ycie. Nie b�d� zanudza� pana t� potworn� histori�.

Stern by� wstrz��ni�ty. Mia� do siebie �al za nietakt. Przypomnia�a mu si� okrutna praktyka, kt�r� stosowano w Chinach. Tam na wiele lat zamykano dzieci w glinianych beczkach, by zdeformowane doros�e ju� potworki wystawia� na targowiskach za misk� ry�u.

- �eby nie by� go�os�ownym, co� panu poka��. - Murof podszed� do szafy i wyj�� z tekturowego pude�ka ma�� mosi�n� ramk�. - Prosz�. - Poda� ostro�nie zdj�cie. - To moja �ona. Jedyna osoba, kt�r� naprawd� kocha�em.

Jakub delikatnie uj�� opraw�. Z fotografii patrzy�a na niego m�oda kobieta. Mia�a ciemne, g�adko zaczesane w�osy, lekko zadarty nos i wilgotne, nieznacznie rozchylone usta. I jeszcze co�, Stern nie myli� si� - cudowne, pora�aj�ce optymizmem i ciekawo�ci� �ycia oczy. Da�by wszystko, by si� z ni� kiedy� spotka�.

- Podoba si� panu? - Nauczyciel z �atwo�ci� przenikn�� my�li swego go�cia.

- Przepraszam za ciekawo��, lecz prosz� mi powiedzie�, jaki g�os mia�a pa�ska �ona? - Stern, w drodze rewan�u, wyj�� z portfela fotografi� Anny.

Murof u�miechn�� si� zagadkowo, bior�c od niego zdj�cie.

- Powiem panu p�niej - rzek� wymijaj�co, obracaj�c fotografi� Anny do �wiat�a. - A wi�c tak wygl�da pa�ska ma��onka? - By� zdziwiony.

- Zdj�cie nie jest mo�e zbyt wyra�ne. Robi� je m�odszy z Cieszkowskich, w atelier przy Gr�deckiej. W rzeczywisto�ci, bez upozowania, Anna wygl�da znacznie...

- Lepiej? - powiedzia� z zaskakuj�c� ironi� Murof.

- Dlaczego pan w to w�tpi?

- Nie o to mi sz�o. Wewn�trzny g�os podpowiada mi, �e pa�stwo do siebie nie pasuj�.

Stern mia� zamiar zapyta� gospodarza, jak� jeszcze bzdur� podpowiada mu jego wewn�trzny g�os, gdy do pokoju wszed� Brodacki. Nieprzyjemna wymiana zda� urwa�a si�. Jakub pospiesznie odebra� zdj�cie Anny z r�k nauczyciela i - jak przy�apany na gor�cym uczynku z�odziej - szybko podni�s� do ust fili�ank�. Zastanawiaj�ce, �e tak jak Murof, mia� wra�enie, i� sta�ysta jest intruzem. Kiedy prze�kn�� pierwszy �yk kawy, bole�nie parz�c si� w j�zyk, odezwa� si� g�o�ny dzwonek telefonu.

Murof podszed� �wawo do biurka. Obr�cony do okna, s�ucha� m�skiego g�osu, kt�ry brz�cza� w s�uchawce jak uwi�ziona w s�oiku mucha.

- Tak, przy telefonie! Kto? Kiedy? - zapyta�, patrz�c na stoj�cy w k�cie zegar. - Ale� oczywi�cie, �e tak. Nie zaczynajcie beze mnie! Jasne! Uca�owania dla Leny, cze��! Panowie wybacz� - zwr�ci� si� do Brodackiego i Sterna, k�ad�c wolno s�uchawk� na wide�ki. - Mam zaproszenie na robra. Ale wracaj�c do rozmowy, analizowali�my w�a�nie, do czego s� zdolni niekt�rzy ludzie.

- Pa�skie stanowisko wiele wyja�nia - stwierdzi� Stern, podejmuj�c z Murofem nieplanowan� gr� s�own�. - Czy zgodzi si� pan, bym zacytowa� w artykule fragment pa�skiej wypowiedzi?

- Ale� naturalnie - odpar� nauczyciel, kre�l�c d�oni� kr�gi w powietrzu. - B�d� zaszczycony.

Stern poprosi� jeszcze Murofa o ma�� przys�ug�. Chcia� zadzwoni� do domu, do Anny, by j� uspokoi� i przekaza� kilka s��w pocieszenia. Nauczyciel, wyr�czaj�c Jakuba, pokr�ci� korbk� i, us�yszawszy central�, za��da� po��czenia z podyktowanym przez niego numerem. Po chwili odda� mu s�uchawk� i siad� na krze�le. Stern obr�ci� si� plecami do gospodarza.

- Sk�d dzwonisz? Co� si� sta�o? - W g�osie Anny s�ycha� by�o zdziwienie.

- Nic szczeg�lnego - odpar�, �a�uj�c, �e rozmawia przy �wiadkach.

- Przyjed�. Za dwie godziny zaczyna si� procesja, jest �wi�to. Pomy�la�am...

- Wiem, postaram si�, lecz...

- Kasia posz�a z Degiem na spacer - us�ysza� najnowsz� wiadomo��. - A wiesz, co teraz robi�? Nie jeste� ciekaw?

Stern milcza� zaskoczony przebiegiem rozmowy.

- W�a�nie wysz�am z wanny. Jestem, panie redaktorze, go�a. - Za�mia�a si� frywolnie.

- S�ysz� - powiedzia�, obejmuj�c d�oni� s�uchawk�. - Nie m�w tak g�o�no.

- Dlaczego?

- Nie jestem sam! - odpar�, patrz�c na Murofa. - Tak, nied�ugo wracamy - dorzuci�, chc�c j� pocieszy�.

Kiedy w s�uchawce co� zachrobota�o, Jakub odda� j� Mu- rofowi i natychmiast tego po�a�owa�.

- Halo? - powiedzia� mi�kko nauczyciel. - Czy pani s�yszy? Tak, widocznie co� na linii. Pewnie jaka� usterka. W�a�nie. Czasem si� psuje. Przepraszam, zaraz oddam s�uchawk�. Nie, to nie kawa�. Tak, jest przy mnie. Wypili�my przed chwil� kaw�. Prosz� si� nie obawia�. U nas wszystko w najlepszym porz�dku.

Stern u�wiadomi� sobie natychmiast, �e nigdy nie rozmawia� w ten spos�b z Ann�. Czy�by Murof domy�li� si�, �e w�a�nie wybieg�a z wanny i �e jest naga? T� rozmow� obudzi� w nim skrywan� zazdro��. Chcia� wyrwa� gospodarzowi s�uchawk�. Nie m�g� dopu�ci�, by naga, oparta o �cian� Anna rozmawia�a z jakim� obcym m�czyzn�. Wiedzia�, �e w mokrej d�oni trzyma s�uchawk� i �e w�a�nie teraz zostawia na pod�odze wilgotne �lady.

- Tak, pozdrowi� go od pani! Naturalnie, �e przeka�� - powiedzia� Murof, k�aniaj�c si� teatralnie. Kiedy od�o�y� s�uchawk�, przeprosi� dziennikarza za nieporozumienie. - To pewnie linia - wyja�ni�, chrz�kaj�c znacz�co. - Cz�sto si� zdarza, gdy jest wiatr taki jak dzi�.

Stern chowa� w zanadrzu jeszcze jedno pytanie, kt�rym chcia� teraz Murofa upokorzy�. Zada� je, patrz�c na Brodackiego, jakby na nowo odkry� w nim sojusznika.

- Czy pa�stwo mieli dzieci?

Gospodarz nieznacznie si� zgarbi�, jakby dobito go tym pytaniem.

- Nie, Weronika nie chcia�a - powiedzia� przyciszonym g�osem.

- A pan? - nie ust�powa� Jakub.

- Jakie ma to teraz znaczenie?

Stern poczu� satysfakcj�. Murof milcza�, zbieraj�c my�li, i w tym momencie nieplanowana wizyta dobieg�a ko�ca. Brodacki podzi�kowa� nauczycielowi za pomoc, ten za� obieca� si� wkr�tce odezwa�. Co znaczy�a jego deklaracja, nie mieli poj�cia.

Kiedy wyszli w tr�jk� ze szko�y, porywisty wiatr przynosi� z p�l �d�b�a s�omy i kropi� przelotny deszcz, za s�aby, by zmy� nagromadzony w Rowach brud. Ci�kie krople gra�y na karoserii tatry niczym na blaszanej perkusji. Pada�y na zakurzon� drog�, zostawiaj�c na niej wilgotne ospowate �lady. Podochocone deszczem dzieci biega�y z piskiem wok� samochodu, czekaj�c na jego odjazd. Wrzaw� przerwa� grzmot, kt�ry odbi� si� g�o�nym echem w okolicy. Dzieci przystan�y na chwil� i ze strachem spojrza�y w niebo.

Brodacki siad� za kierownic� i wytar� nadgarstkiem �ciekaj�c� z nosa kropl�. Widzia� Sterna przez szyb�. Ten w�a�nie ko�czy� rozmow� z Murofem. Nauczyciel poda� mu wilgotn� d�o�. Potrz�sn�� ni� energicznie i na moment przytrzyma� dziennikarza. Potem nachyli� si� i wyszepta� mu do ucha jedno zdanie: �Weronika by�a niemow��.

Min�a doba i zn�w kierowana przez Brodackiego tatra przejecha�a rogatki Leopolis. By� pi�kny sierpniowy dzie�. Przejrzyste powietrze odkrywa�o rozleg�� panoram�. Widok ze Wzg�rz Zniesie�skich zapiera� dech w piersiach. O�wietlony s�o�cem kopiec Unii zamieni� si� w wycelowan� w niebo wie�� Babel. Tak�e wie�e ko�cio��w ros�y w oczach, odzyskuj�c z minuty na minut� w�a�ciwe dla nich blask i majestat. Po�rodku miasta, niczym wielka latarnia morska, pyszni�a si� katedra �w. Jura, otoczona klasztorem, pa�acem i zamkiem metropolity. W oddali, nad B�oniem Janowskim, kt�re chowa�o si� teraz za Dworcem G��wnym, unosi� si� sportowy balon wymalowany w bia�o-czerwon� szachownic�.

Granatowy samoch�d �Kuriera� przemkn�� przez Kaj- zerwald, min�� Lwi� G�r�, a potem skr�ci� w lewo przed kopcem i wjecha� w Teaty�sk�, gdzie dwa dni wcze�niej, w szpitalu Si�str Mi�osierdzia, Stern bez skutku pr�bowa� przepyta� Widack�. Przy Karmelickiej sta�ysta zahamowa� na chwil�, by przepu�ci� sun�cy po szynach tramwaj. Do redakcji na Jagiello�skiej zosta�o jeszcze kilka minut jazdy, w sam raz, by podzieli� si� zadaniami. Stern ustali�, �e Brodacki wywo�a zrobione w Rowach zdj�cia i zawiezie je Krezusowi, a o dziewi�tnastej przyjedzie do niego odebra� gotowy tekst.

Granatowa tatra sun�a w�a�nie przez Wa�y Hetma�skie, kiedy id�cy chodnikiem t�um niespodziewanie wyla� si� na jezdni�, ca�kowicie blokuj�c przejazd. Od strony Kazimierza Wielkiego przez ulic� Legion�w pe�n� szeroko�ci� p�yn�a rzeka ludzi. Nad ich g�owami falowa� kolorowy las proporc�w, sztandar�w i flag. Szpaler gapi�w sta� na chodnikach, setki mieszka�c�w obserwowa�o pokaz z balkon�w i otwartych okien.

Wojskowa orkiestra pod��aj�ca gdzie� daleko na czele pochodu zagra�a g�o�no kolejn� patriotyczn� melodi� - Pu�k czwarty - i t�um za�piewa� j� dono�nie:

Walecznych tysi�c opuszcza Warszaw�

Przysi�ga kl�cz�c, naszym �wiadkiem B�g

Z bagnetem w r�ku p�jdziem w �wi�t� spraw�

�mier� naszym has�em, niechaj zadr�y wr�g!

Jeszcze kilkakrotnie echo powt�rzy�o s�owo �wr�g�, nim zag�uszy�y je wyrazy nowej zwrotki. Stern z Brodackim podziwiali poczty sztandarowe cech�w, szk� i uczelni i patrzyli na niesion� przez biskupa monstrancj�, kt�r� umieszczono w bukiecie polnych kwiat�w. Przed monstrancj� uwija�y si� ubrane w komunijne stroje dziewczynki. Ka�da trzyma�a wiklinowy koszyczek pe�en p�atk�w r� i polnych mak�w. Na znak dany przez siostr� zakonn� dziewczynki przykl�ka�y, rzucaj�c pod stopy biskupa fruwaj�ce kwiecie. Bruk pokryty zwiewn� ozdob� wygl�da� jak wzorzysty turecki dywan. Za monstrancj� szli przej�ci klerycy, ka�dy z wi�zank� leczniczych zi�, po nich delegacje ch�op�w z uplecionymi ze zb� wie�cami, nast�pnie ogrodnicy z tacami pe�nymi jab�ek, stra�acy w b�yszcz�cych he�mach i kolejarze w granatowych mundurach.

Poch�d p�yn�� w takt wybijany przez b�bny. W�asny podnios�y rytm wydzwania�y ko�cielne dzwony przydaj�ce ceremonii nale�nego majestatu. Maszeruj�cym dodawa�y wigoru ha�a�liwe flety i g�o�ne talerze perkusyjne.

Roz�piewany t�um nios�cy po�wi�cone zio�a i kwiaty kierowa� si� z Wa��w Hetma�skich a� na Cmentarz Obro�c�w Lwowa. Tam, po wezwaniu do apelu i odegraniu hymnu, bateria wojskowa mia�a odda� salut z ustawionych na Mazur�wce dzia�.

Stern by� pewien, �e teraz, gdy bezczynnie tkwi z Brodackim w zablokowanym samochodzie, Anna z Kasi� ogl�daj� znikaj�cy w ulicy Kopcia kolorowy t�um. Podziwiaj� prowadzone w szyku konie kawalerii. S�ysz� ich pochrapywania, r�enie i metaliczne dzwonienie podk�w o bruk. W zesz�ym roku, roku �mierci Marsza�ka, grupa zm�czonych kombatant�w zatrzyma�a si� w ich ogrodzie na odpoczynek. Uczestnicy powstania styczniowego - c� za niezwyk�y relikt - ze �zami w oczach �egnali swego Dziadka. Pili zaparzon� przez Ann� herbat� i w cieniu werandy wdychali s�odki zapach magnolii. Jeszcze bardziej ulotnym reliktem, pomy�la� Stern, jest zapisany na woskowym wa�ku g�os J�zefa Pi�sudskiego. Przedwczoraj s�ysza� go w radiu po wiadomo�ciach. �Stoj� przed jak�� dziwaczn� tr�b� - m�wi�, zaci�gaj�c z wile�ska, Marsza�ek - i my�l�, �e g�os m�j ma si� oddzieli� ode mnie i p�j�� gdzie� w �wiat, beze mnie�.

Stern czu� si� teraz chirurgiem maj�cym spreparowa� nie tylko g�os, ale wszystkie podniety, na kt�re da�by si� �atwo nabra� jego czytelnik.

Gdy orkiestra zagra�a ostatni� zwrotk� Pu�ku czwartego, Jakub przypomnia� sobie �piewane kiedy� w szkole s�owa. Parodiowa� j� z Hillelem tak:

Walecznych tysi�c z patykami w r�ku

Wpad�o do klasy, narobi�o brz�ku,

A panna Wikcia, wycieraj�c py�ek,

Spad�a z katedry, pobi�a se ty...

Przypadaj�ce jednego dnia �wi�ta Wojska Polskiego i Wniebowzi�cia Naj�wi�tszej Maryi Panny zas�ugiwa�y we Lwowie na szczeg�ln� opraw�. Pokaz wojskowej si�y by� patriotyczn� powinno�ci�. Po �nocy d�ugich no�y� Europa przypomina�a kryguj�c� si� dziewk�. P�ka�y sojusze. Niedawni sprzymierze�cy prowadzili podw�jn� gr�. Wszyscy m�wili tylko o Hitlerze. Dowcipkowano, �e pan kanclerz raczy� przyby� w po�udnie do ambasady w�oskiej, zje�� na obiad spaghetti z czarnymi oliwkami i wypi� lampk� Villa del Sole, wieczorem za�, wypocz�ty, narysowa� w swoim szkicowniku ob�z koncentracyjny.

Hitler by� wsz�dzie: w kulturze, nauce i sporcie. Wydawa�oby si�, �e to nic szczeg�lnego, gdy� politycy od niepami�tnych czas�w uwielbiaj� sport i ma�e dzieci. Jego propagandowa rozgrywka dawa�a jednak efekty! Przed dwoma tygodniami na igrzyskach w Berlinie francuscy zawodnicy, urzeczeni gr� b�azna, pozdrawiali go, krzycz�c �Heil!� Czy tych oznak kokieterii Europa potrzebowa�a wi�cej? Polacy na igrzyskach wypadli blado. Wajs�wna i Walasiewicz�w- na zdoby�y srebrne kr��ki. Prawdziwa szkoda, ironizowa� w my�li Stern, �e ostry oszczep Kwa�niewskiej, kt�ra wywalczy�a br�z, nie poszybowa� w sam �rodek ozdobionej hakenkreuzem trybuny.

S�ysz�c narastaj�cy huk silnik�w, Jakub wysiad� z samochodu. Tu� nad dachami dom�w przelecia� gro�ny PZL-23 Kara� - najnowsze cudo polskiego lotnictwa. Za nim wywin�� salto zwinny RWD-5, mo�e ten sam, kt�ry bra� udzia� w zlocie imienia �wirki.

Na ziemi trwa� r�wnie imponuj�cy pokaz. Po bruku, chrz�szcz�c niemi�osiernie, sun�y stalowe kolosy. Pi�tna�cie pomalowanych w ochronne barwy czo�g�w Vickers 7 TP dudni�o ile wlezie, wytyczaj�c drog� nowoczesnej polskiej kawalerii.

Stern mia� wra�enie, �e nie pasuje do dzisiejszego narodowego �wi�ta. Z g�ow� zaprz�tni�t� morderstwami w Rowach czu� si� niemal jak przybysz z obcego kraju. By� niepocieszony, �e jego sensacyjny tekst uka�e si� dopiero we wtorek, gdy� ca�a poniedzia�kowa prasa zarezerwowana by�a dla Dziadka. Setny raz spo�ecze�stwo mia�o si� dowiedzie�, �e genialny plan Marsza�ka uratowa� od zag�ady Europ�, �e atak w luk� wojsk Tuchaczewskiego by� prawdziwym majstersztykiem i �e �mier� Ignacego Skorupki pod Ossowem ma dla kraju g��boki, eucharystyczny wymiar.

Kiedy si� nad tym zastanawia�, niespodziewanie w patriotyczny poch�d wbi� si� z bocznej uliczki kolorowy w�z cyrku Forum. Siedz�cy na ko�le rudy karze� zaci�� batem konia i, wrzeszcz�c ile si� w p�ucach, torowa� sobie drog�. Na ulicy zapanowa� potworny chaos. Niekt�rzy �miali si� i pozdrawiali kar�a, wo�aj�c �Brawo�, inni przeklinali go, gro��c pi�ciami. Stern, ubawiony, stan�� na palcach obok Brodackiego i zrobi� szybko zdj�cie. Wtedy nazwa cyrku, odbita w szybie wystawowej, wprawi�a go w zdumienie. FORUM-MUROF, MUROF-FORUM - powtarza� szybko w my�lach, a� oba wyrazy zla�y mu si� w jeden literowy ci�g. FORUMUROF brzmia�o jak tajemnicze, gro�ne zakl�cie.

Nie by�o go zaledwie dzie�, lecz sprawy, kt�rymi si� zajmowa�, naznaczy�y go pi�tnem makabrycznych obraz�w, absurdalnych rozm�w i niezawinionych �mierci. Wr�ci�. Chcia� by� taki jak przedtem. Z balastem skrywanych prze�y� pchn�� drewnian�, okolon� �ywop�otem furtk� i wszed� na szutrow� �cie�k� prowadz�c� do domu.

Dostrzeg� j� pierwszy. Sta�a ty�em w oknie i poprawia�a upi�te w�osy. By�a powabna. Naturalna w ruchach, nie widz�c jeszcze nadchodz�cego �wiadka. Kiedy go wreszcie ujrza�a, ruszy�a wolno do drzwi. Stern, czekaj�c, a� mu otworzy, marzy�, �e us�yszy jej szept. Cichy wyrzut w rodzaju: �No, nareszcie, Jakub. Nareszcie jeste�, �obuzie. �adnie to tak zostawia� na pastw� losu wyposzczon� atrakcyjn� �on�?�

Nie powiedzia�a tego, za to u�miechn�a si� cierpko, puszczaj�c go przodem. Stern przekroczy� pr�g w�asnego domu z poczuciem winy i nawet widok Kasi nie ucieszy� go zbytnio. Kiedy jednak poczu� ma�� r�czk� uczepion� swoich spodni, humor mu wr�ci�.

- Mamy list do tatu�ka! - us�ysza� nowin�. - Mamy list! Prosz�!

- List do mnie? - Zawiesi� wzrok na Annie, a potem, id�c za ni� do salonu, rozdar� brzeg niebieskiej koperty i zaskoczony wyj�� z niej trzy pomara�czowe bilety do cyrku. �adnego dodatkowego wyja�nienia. Nic.

- Co to? - Kasia stawa�a na palcach, by co� zobaczy�.

- Prawdziwa niespodzianka. Trzy bilety do cyrku Forum - powiedzia�, wr�czaj�c je c�rce. - To nagroda za to, �e by�a� od wczoraj taka dzielna.

- Kto� si� za tatusia postara�? - Anna popatrzy�a znacz�co na dziewczynk�. - Nie masz teraz, Kuba, wyboru!

- Wszyscy, mamo, p�jdzie...

- Tatu� p�jdzie na pewno! - zadrwi�a.

Spojrza� na ni� z pretensj�.

- Nie przerywaj. Daj jej samej powiedzie� - zni�y� g�os do szeptu.

- Znalaz�am rano w skrzynce - oznajmi�a Kasia, przekrzywiaj�c na bok g�ow�. - Wyprowadza�am w�a�nie Dega, a� tu nagle... No, sam, tato, dobrze wiesz.

- Wiem! - Popatrzy� na ni� z dum�.

- Czy to znaczy, �e mo�emy p�j�� wszyscy? - Zerkn�a z nadziej� na Ann�.

- To znaczy - Stern przej�� inicjatyw� - �e je�li napij� si� dobrej herbaty, z cytryn� i cukrem, i je�li zjem prawdziwy domowy obiad, zastanowi� si� nad tym - zaakcentowa�, licz�c na efekt swych s��w.

- A je�li jest tylko zapiekanka z ry�em? - spyta�a Anna. - Naprawd� nie wiedzia�am, �e dzi� wr�cisz. Nie mog� czeka� w niesko�czono�� - doda�a z wyrzutem. - Zreszt� i tak za chwil� wychodz�.

- Co� si� sta�o? - By� zaskoczony.

- To, co zwykle. Za p� godziny zaczynam dy�ur w aptece.

- Chcesz, to ci� odprowadz� - zaproponowa�.

- Sama trafi�! - odpowiedzia�a niegrzecznym tonem. - Gdyby� nie wr�ci�, musia�abym ci�gn�� ze sob� Kasi�. Wiesz, jak szef patrzy, gdy kto� obcy pl�cze si� po recepturze. Niedawno przysz�am z miasta - m�wi�a jednym tchem. - By�am z Kasi� u moich rodzic�w. Masz od nich pozdrowienia - rzuci�a g�o�no z kuchni, stawiaj�c na gazowym palniku foremk� z ry�ow� zapiekank�.

- A ja widzia�am samoloty - stwierdzi�a Kasia, trzymaj�c ojca za r�k�. - Takie jak dom, wielkie! A potem, jak jechali stra�acy, mama kupi�a mi a� trzy ga�ki malinowych lod�w.

- Wspaniale! Ja te� uwielbiam malinowe lody! - Jakub zdj�� marynark� i powiesi� j� na krze�le. - Co jeszcze, skarbie?

- Deg ca�kiem si� na ciebie pogniewa�. Wlaz� do budy i za nic nie chce je��, prawda, mamo?

Kiedy Anna postawi�a na stole talerz z gor�c� zapiekank�, opowiedzia� jej o prze�laduj�cym go fatum.

- Fatum? - Nie dos�ysza�a. - Mo�e za ma�o podgrza�am?

- W sam raz, kochanie. Zjad�bym konia z kopytami - za�artowa�. - Mia�em na my�li ten cyrk. Nie uwa�asz, �e to zaproszenie jest jakie� dziwne?

- S� wyj�tkowo nachalni. Widocznie nie maj� co zrobi� z biletami - stara�a si� zbagatelizowa� jego s�owa. - Denerwuje mnie sadystyczna tresura i infantylna cyrkowa �onglerka. Sto razy bardziej wol� najgorszy teatr, lecz je�li ty chcesz, mo�esz oczywi�cie...

- P�jdziemy razem? - nalega�a Kasia. - Ala Pi�tkowska m�wi, �e w tym cyrku jest strasznie, ale to strasznie fajnie! By�a w nim przedwczoraj i powiedzia�a, �e jedna pani pofrun�a do nieba na mydlanych ba�kach, a jeden pan to da� si� �ywcem przepi�owa�, a wtedy...

- Niesamowite - rzek� Stern, doprawiaj�c ry� szczypt� cynamonu.

- Pan Pi�tkowski jest nauczycielem - powiedzia�a zmienionym g�osem Anna. - Ma wakacje i nie szlaja si� codziennie, jak tatu�, po zabitych dechami wiochach.

Stern, zaskoczony tym nag�ym wyrzutem, straci� apetyt. Od�o�y� widelec, szykuj�c si� do odpowiedzi.

- Pan redaktor obra�ony? - ubieg�a go.

- Powiedz raczej: przyzwyczajony! Awanturowanie si� przy dziecku sprawia ci przyjemno��.

- Kiedy� twoja ambicja ci� zje! Nie mog� ju� nic w tym domu powiedzie�, bo zaraz reagujesz jak panienka. Poza tym, gdy dzwonisz w nieodpowiednim momencie, naprawd� nie musisz si� przede mn� t�umaczy�.

- Aje�li...

- I tak wyr�czy� ci� kolega! Mia� interesuj�cy g�os. Kto to by�?

- Murof, wiejski nauczyciel - odpowiedzia� niech�tnie.

- Ten tw�j Murof, w odr�nieniu od ciebie, potrafi s�ucha�.

Stern nie spodziewa� si� takiego komentarza. Przypomnia� sobie perwersyjny u�mieszek nauczyciela s�uchaj�cego Anny i poczu� gorycz.

- P�jdziemy do cyrku, jak chcesz! - zwr�ci� si� do Kasi, bagatelizuj�c Ann�. - Teraz tatu� musi co� napisa�, a za godzink� jeszcze raz zabierzemy Dega na spacer.

- To najlepsze wyj�cie - kpi�a dalej Anna. - Wyjecha� w czorty albo zamkn�� si� w pokoju i tarabani� na zdezelowanej maszynie. Kiedy ci� nie ma, tu w domu wszystko samo si� robi.

- I poka�esz mi teatrzyk cieni? - Dziewczynka pr�bowa�a wygra� co� z k��tni rodzic�w.

Anna spojrza�a karc�co na Jakuba.

- Nie ma co, pi�knie j� wychowa�e�! - rzuci�a w�ciekle i doda�a z�o�liwie, patrz�c na Kasi�: - Tatu� wszystko ci zrobi! Czy nie wydaje ci si� �mieszne, �e taka du�a dziewczynka bawi si� jeszcze teatrzykami? Za dwa tygodnie idziesz do szko�y! Nie wstyd ci? Ala Pi�tkowskich sama ju� czyta elementarz.

- Lepiej od ciebie wiem! - krzykn�a Kasia i z p�aczem wybieg�a z salonu. Jeszcze tylko p� godziny, pomy�la�a, a kiedy macocha p�jdzie, znowu b�d� z tat�.

Anna wysz�a bez po�egnania. Przewr�cony taboret i bambusowa �y�ka do but�w znaczy�y na korytarzu �lady jej furii. Jakub nie czu� si� winny obrazy. Zd��y� si� ju� przyzwyczai� do jej wybuch�w. Po �mierci Piotrusia przesz�a za�amanie nerwowe. Potrafi�a cisn�� spodeczkiem o �cian�, poniewa� spad�a na pod�og� jej ulubiona fili�anka, albo poci�� no�yczkami now� bluzk�, bo to jej si� od pod�ego �ycia nale�a�o. P�niej wstydzi�a si� chwil s�abo�ci, a mo�e nawet ich �a�owa�a. Pr�bowa�a te� za wszelk� cen� uciec od jego napastliwych pyta�. Uciec od wszystkich.

Wysz�a, a wi�c mia� na jaki� czas spok�j. Korzystaj�c z okazji, zamkn�� si� w gabinecie na pi�trze, by przela� na papier u�o�ony w g�owie tekst. Pisa� lekko, jakby notowa� dyktowane przez kogo� zdania, i w niespe�na godzin� sko�czy� artyku�. W�a�nie wystukiwa� na maszynie ostatnie s�owa, gdy zjawi� si� Brodacki. Zgodnie z umow� przyjecha� odebra� reporta�. Stern wykr�ci� kartk� z wa�ka, w�o�y� ca�o�� do koperty i wr�czy� sta�y�cie.

Pocz�tkuj�cy dziennikarz by� rozanielony. Zm�czenie znikn�o z jego twarzy. Na schodach zd��y� si� pochwali� wspania�� opini� Krezusa. Zdj�cia, kt�re wywo�a�, by�y druzgocz�ce. Nawet bez jednej linijki tekstu powala�y czytelnika. Szef dos�ownie oszala� na ich punkcie. Cmokaj�c z zachwytu nad uj�ciem zw�ok, przyrzek� Brodackiemu, �e je�li tekst b�dzie r�wnie obiecuj�cy, pu�ci go natychmiast. Pierwsz� poniedzia�kow� kolumn� zarezerwowa�, rzecz jasna, na patriotyczn� manifestacj� (z prze�miewczym zdj�ciem cyrkowego wozu), drug� przeznaczy� na kronik� berli�skich igrzysk, a trzecia w ca�o�ci nale�a�a do nich!

Sta�ysta po�egna� si� i pobieg� do samochodu. Jakub i Kasia znowu zostali sami.

By� ciep�y sierpniowy wiecz�r. S�o�ce chowa�o si� za Klepar�w, uk�adaj�c do snu Pohulank�. Gdzie� w krzakach na ty�ach domu przeci�gle gwizda� kos. Stern wyjrza� przez okno, pr�buj�c go wypatrzy�. Czarne korony buk�w wgryza�y si� w niebo. Za grubym, rozwidlonym konarem jednego z nich skrywa� si� obrzydliwy, pokryty liszajami ksi�yc. Przypomina� twarz mordercy. Ksi�yc morderc�, pomy�la� Jakub i natychmiast zapragn�� t� blad�, w�cibsk� g�b� zdeformowa�. Kiedy zastanawia� si� nad sposobem, od strony Cetner�wki dobieg� go frywolny �miech. Kobiecy g�os powtarza� g�o�no: �Ouuj Jezusie, Jezusieczku! Ouuj kuchany! Taak, taak!� S�ysz�c j�czenie zadowalanej kobiety, Stern zamkn�� okno i zaci�gn�� zas�ony.

Kasia nie spuszcza�a wzroku z ojca. Czeka�a, a� spe�ni obietnic� i przyniesie ze strychu ukryty w drewnianej skrzynce teatrzyk. Stern, ponaglany jej spojrzeniem, postawi� po kilku minutach na stole zakurzon� czarodziejsk� skrzynk�. Wytar� j� wilgotn� szmatk�, a potem wprawnymi ruchami zamieni� w bajkowy teatrzyk. Ma�a scena, kt�r� w dzieci�stwie dosta� od rodzic�w, unios�a si�. Stalowe zawiasy napr�y�y dwie linki, a �ruby umocowa�y pod�u�ne szyny do listewek. Kiedy pergaminowa kurtyna zawis�a na gwo�dzikach, zaczarowany �wiat zago�ci� w ich domu na Pohulance.

Od ostatniego zimowego przedstawienia w brezentowym woreczku czekali papierowi aktorzy i wyci�te z czarnego kartonu las, zamek oraz rzeka. Kasia najbardziej lubi�a moment, gdy ojciec zapala� �wiec� i szed� przekr�ci� w��cznik. Wtedy migotliwe �wiat�o przyci�ga�o na scen� zapomnianych bohater�w. By� zb�j w wysokim kapeluszu, kt�ry fika� w�ciekle nogami, gdy poci�gn�o si� go za sznurek, a tak�e tresowany kot, kt�ry kr�ci� ogonem i g�o�no mrucza�, je�li tego chcia�a.

Niepostrze�enie, jak w prawdziwej bajce, aktorzy zacz�li si� pcha� na scen� i m�wi� g�osem jej i ojca. �Powiedz co�, powiedz!� - dopominali si� albo krzyczeli: �Nic nie rozumiem, ja nic nie rozumiem!� Byli z�o�liwi, jakby w zielonej skrzynce specjalnie czekali na ten jeden decyduj�cy o ich �yciu wiecz�r. Gdy Kasia, odgrywaj�ca Calineczk�, zapyta�a zb�ja, jak si� nazywa, Stern bez wahania odpowiedzia� grubym g�osem, �e Murof. To nazwisko wyp�yn�o z jego ust bez zastanowienia, lecz Kasia, niczym prawdziwa Cali- neczka, przel�k�a si� i zacz�a p�aka�. Stern nie ust�powa�. �Jestem z�y Murof i zaraz zabior� ci� do lasu. Musisz tam ze mn� i��!� - wo�a�, przyciszaj�c g�os, a� g�o�ne pochlipywanie c�rki przerazi�o go.

Kiedy w��czy� �wiat�o, Kasia siedzia�a pod sto�em z zaci�ni�tymi pi�stkami. P�aka�a.

- To tylko taka zabawa - przekonywa� j�. - To taki bajkowy �art.

- Schowaj tego g�upiego Murofa! - powiedzia�a obra�ona. - Zanie� go szybko na strych.

Jakub wymy�li� jednak dla zb�ja surowsz� kar�. Zbli�y� kartonow� figurk� do zapalonej �wiecy i patrzy�, jak �ar�oczny p�omie� ochoczo li�e rozstawione szeroko nogi.

- Zostaw go! - krzykn�a przera�ona dziewczynka. - To go przecie� boli. On b�dzie si� teraz na nas m�ci�.

Stern ugasi� nadpalony kad�ub i zdusi� p�omie� �wiecy po�linionym palcem. Nast�pnie otrzepa� popi� z Murofa i schowa� go do brezentowego woreczka z milcz�cymi jak gr�b aktorami. Nie czekaj�c, a� Kasia mu przypomni, zani�s� teatrzyk cieni na strych i zamkn�� w drewnianym, obitym blach� kufrze. A potem, jak za dawnych lat, �eby uspokoi� c�rk�, w��czy� jej przed snem ulubion� w�osk� pozytywk�. Podni�s� ozdobione bursztynem prostok�tne wieczko. Docisn�� stalowe ko�o do wa�ka, sprawdzaj�c palcem graj�cy grzebie�. W�o�y� z boku korbk� i nakr�ci� do oporu ukryt� spr�yn�. Przepi�kna melodia O mamma mia cara uko�ysa�a ma�� do snu.

Dochodzi�a dziewi�ta. Stern zwl�k� si� z ��ka i otworzy� okno. Pierwszy g��boki wdech zepsu� mu humor. Po�udniowy wiatr znowu przyni�s� na Pohulank� zapach s�odu z browaru Kleina. Nie cierpia� go. Szczeg�lnie latem dokuczliwe s�siedztwo dawa�o mu si� we znaki. Anna nazywa�a to fanaberi�. �Nie wm�wisz mi, kochanie - powiedzia�a kiedy� - �e zapach z browaru jest gorszy od smrodu ma�ci z prodermin�! Nie mo�na po tym �wi�stwie domy� r�k. Ostatecznie, je�li ci� na to sta�, mo�emy si� wyprowadzi� do centrum�.

Drobna z�o�liwo��, kt�r� sobie teraz przypomnia�, zmobilizowa�a go do wykonania codziennych obowi�zk�w. Zatrzasn�� okno, wsun�� stopy w kapcie i w�o�y� szlafrok. Nim zszed� na parter, zajrza� na chwil� do gabinetu. Musia� sobie odpowiedzie� na nurtuj�ce go pytania. Podszed� do biurka i otworzy� szuflad�. Po�o�y� na blacie owini�ty lnian� �ciereczk� przedmiot. Rozpostar� zabrudzon� ziemi� tkanin�, by ujrze� niewielk� stalow� podk�wk�. Interesuj�cy by� nie tylko jej kszta�t, lecz tak�e wymiary. Pocz�tkowo zamierza� przy�o�y� podk�wk� wprost do bosej pi�ty, lecz stch�rzy�. �wiadomo�� zetkni�cia cia�a z zimnym metalem wyda�a mu si� odpychaj�ca. Obmy�li� wi�c inny spos�b. Z dolnej szuflady wyj�� drewnian� linijk�. Zmierzy� pi�t� lewej nogi, a nast�pnie przy�o�y� linijk� do podk�wki i odczyta� z dok�adno�ci� do milimetra jej szeroko�� oraz d�ugo��. Pi��dziesi�t osiem na sze��dziesi�t milimetr�w. Por�wna� oba odczyty. Nie mia� w�tpliwo�ci, �e by� to wr�cz idealny dla niego rozmiar.

Wyj�tkowo�� kszta�tu i wielko�ci przes�dza�a o tym, �e podk�wka musia�a by� wykonana specjalnie na czyje� zam�wienie. Kto� je u kogo� z�o�y�, kto� zap�aci� i odebra� towar. Lecz kto? By�a jeszcze inna, cho� mniej prawdopodobna hipoteza, �e �w kto�, id�c w �lady kowala, wyku� pod- k�wki sam. T� mo�liwo�� nale�a�o odrzuci�, precyzja wykonania dowodzi�a bowiem, �e podk�wka wysz�a spod godnej r�ki.

Kiedy Stern odpowiedzia� sobie na wi�kszo�� pyta�, zadowolony zszed� na d�, do c�rki. Kasia bawi�a si� na dywanie lalkami, a gdy go ujrza�a, wyda�a okrzyk rado�ci.

- Tatu� wsta�, tatu� nareszcie wsta�! Zaczekajcie na mnie grzecznie! - zwr�ci�a si� do usadzonych w p�kole lalek. - Tatko zrobi mi �niadanko i zaraz do was wr�c�.

Stern uca�owa� c�rk�, a potem usma�y� jej apetyczn� jajecznic� na ma�le, doprawiaj�c j� obficie dymk�. Ukroi� te� kromk� kulikowskiego chleba i, jak to mia� w zwyczaju, zagotowa� w rondelku mleko na s�odkie kakao.

- Olejek, we� lejek, a potem d�ugo lej - zacz�� piewa� filmowy szlagier.

- Kakao, ha-dwa-o...! - odpowiedzia�a mu natychmiast Kasia.

Kiedy dziewczynka pa�aszowa�a �niadanie, Jakub wyszed� do �azienki ogoli� si�. Z nog� wspart� na taborecie u�miecha� si� do swego r�wnolatka, czekaj�c na odzew z jego strony. Ten facet w lustrze, pomy�la� o sobie, nie ma poczucia humoru, za to ma w oczach pop�kane �y�ki. Powinien poci�gn�� za hamulec. W ka�dym razie, jak m�wi�a Anna, wrzuci� ten cholerny ja�owy bieg.

Stern wytar� twarz lnian� �ciereczk� i posmarowa� kremem. Kiedy wychodzi� z �azienki, Kasia, zlizuj�c z brody jajecznic�, zameldowa�a mu, �e wszystko zjad�a.

- Zuch - pochwali� j�. - Teraz b�dziemy...

- Si� ubiera� - sko�czy�a za niego rezolutnie. - Powiedzia�e� mi wczoraj, �e w niedziel� p�jdziemy razem do ko�cio�a.

- A dzisiaj m�wi�, �e po mszy zajdziemy po mam� do apteki - rzek� Stern i widz�c zniech�cenie w oczach c�rki, doda� szybko, �e p�jd� te� zobaczy� cyrk.

T� obietnic� przekona� Kasi�. Wzi�a ze stolika r�kawiczki, bia�� torebk� i s�omkowy kapelusik, po czym wystrojona zacz�a si� przegl�da� w stoj�cym na korytarzu lustrze. Po chwili zjawi� si� Stern w jasnobe�owym garniturze, uczesany i pachn�cy. W r�ku trzyma� ko�� z obiadu, kt�r� przed zamkni�ciem furtki rzuci� Degowi. Od�wi�tnie ubrani, trzymaj�c si� za r�ce, wyszli na ulic�.

Do ko�cio�a Naj�wi�tszej Maryi Panny Ostrobramskiej dotarli �wawym krokiem w nieca�e p� godziny. Przed wej�ciem Kasia wrzuci�a �ebraczce do kubeczka pi��dziesi�t groszy. Ilekro� to robi�a, by�a zawstydzona i przej�ta.

Akurat rozpoczyna�a si� msza. Ko�ci� by� pe�en. Oboje prze�egnali si� i usiedli z brzegu w ostatniej �awce.

Kazanie by�o tej niedzieli podnios�e. Studencki ch�r zaintonowa� Bo�e co� Polsk�, a potem Te Deum.

- Ten jeden szczeg�lny dzie� zachowamy w sercach dla przysz�ych pokole� Polak�w - m�wi� proboszcz z ambony. - One b�d� go czci� jako bo�y znak, kt�rego owoce przyjdzie kiedy� narodowi spo�y�.

Obfituj�ce w s�owne ornamenty kazanie d�u�y�o si�. Stern ziewa� skrycie. B��dzi� wzrokiem po zebranych, potem za� po wysokich sklepieniach. Zamy�lony pr�bowa� wy�owi� z cienia rozpi�t� na krucyfiksie posta�. Z o�tarza przeni�s� wzrok na kolorowy witra� w bocznej nawie. Pr�cz pomara�czowej rozety jego uwag� przyku� wizerunek �wi�tego w si�gaj�cym do ziemi fioletowym p�aszczu. K�dzierzawe w�osy i kr�tka broda przypomina�y mu Hillela i sen, kt�ry niepokoi� go nad ranem. Sen we �nie - to by�o niebywa�e. Dlaczego �ni� mu si� sen przyjaciela? Pami�ta�, �e przez u�amek sekundy, zanim otworzy� oczy, widzia� go z dziennikarsk� precyzj�. By� w mieszkaniu hrabiny �wietlany So�owiowej przy Pijar�w, kt�re zna� z opowie�ci Samuela. Przestronny pok�j z widokiem na rosyjski cmentarz wojskowy. Ci�kie kotary, woskowana pod�oga z klonu i posrebrzany, przywieziony z Tweru samowar.

Stern rozmawia� z hrabin�. S�ucha� jej gderania, �piew�w i kaszlu. Operetkowe libretto: stara hrabina, obr�cona ty�em, rozsznurowuje przy nim niemodny gorset. Opada z si�. G��boki charkot, jakby spuszcza�a wod� w klozecie. Zrzuca z siebie krynolin� i wzmocnion� fiszbinami sie�. Galopuj�cy kaszel i jest wolna. Wolna jak ryba. Teraz obraca si� i z wystawion� do przodu nog� czeka, a� on (Stern czy Hillel?) przypali jej papierosa. Szklana lufka pokryta smolistym nalotem wysuwa si� i chowa lubie�nie do ust. Coraz szybciej! Gorsz�ce gesty, gdy jego r�k� wciska na si�� pod jedwabne, si�gaj�ce kolan pantalony.

To by� frywolny sen Samuela. To jemu powinien si� przy�ni�. Stern zna� hrabin� So�owiow� tylko z opowie�ci. Z westchnie� i p�acz�w, gdy nieruchoma, przykuta chorob� do ��ka prosi�a, by poprawi� jej poduszk�, gdy b�aga�a spojrzeniem, by wytrze� jej z ust �ciekaj�ce z nosa smarki. Z bal�w i raut�w, gdy u Griszy Foksa pozna�a bo�yszcze kobiet- Turgieniewa. I jeszcze z czego� ulotnego, o czym Hillel kilka razy wspomina�: z zapachu cynamonowego kadzid�a, kt�re tli�o si�, by zabi� zapach starczego potu. Bukiet patyczk�w wbitych - tak m�wi� Samuel - w zwyk�y, przeci�ty na p� kartofel. Nie dopity szampan w butelce. Nie dojedzony kawior w kryszta�owej salaterce. Nie doko�czony sen przyjaciela.

Msza dobieg�a ko�ca. W pami�ci Sterna, jak wyrzut sumienia, ko�ata�a si� m�dro�� Salomonowa: �Serce cz�owiecze rozrz�dza drogi swe; ale Pan sprawuje kroki jego�.

Z ch�odnego wn�trza wyszli z Kasi� na rozgrzan� s�o�cem ulic�. By�o po�udnie. Na przystanku tramwajowym dw�ch siwych pan�w komentowa�o wyb�r nowego rektora politechniki, a ich �ony spiera�y si� o jak�� powie��.

- Nie uwa�asz, Jadziu, �e przeholowa�?

- Przepraszam ci�, ale mam inne zdanie! Osobi�cie znam niejednego, kt�ry dorwa� si� do w�adzy tak jak bezczelny Dyzma.

Rozmowa urwa�a si�. Na przystanek przyjecha� niebieski tramwaj. Z przedniego wagonu wysiad� gruby kolejarz z teczk�, a po nim trzech �o�nierzy na przepustce i spocona zakonnica. Dyskutuj�ce grono wsiad�o przed Sternem i Kasi� do drugiego wagonu.

Jakub kupi� bilety u konduktora. Z tylnego pomostu obserwowa� z Kasi� uciekaj�ce domy, drzewa i ludzi. Nie m�g� si� ju� doczeka� spotkania z Ann�, chcia� zobaczy� jej zdziwion� min�. Po kwadransie dojechali do Grottgera i wysiedli. Kilkadziesi�t metr�w za przystankiem, w trzypi�trowej kamienicy Pod Wag� mie�ci�a si� jedna z najstarszych w mie�cie aptek - Korona. Kiedy podeszli do drzwi i nacisn�li klamk�, okaza�o si�, �e s� zamkni�te.

- Tato, gdzie jest mama? - zapyta�a Kasia.

Stern nie odpowiedzia�. Z przyklejonym do szyby czo�em pr�bowa� dojrze� za lad� znajom� sylwetk�. Jego ciekawo�� zaniepokoi�a str�a. Wyr�s� jak spod ziemi.

- I po co tak patrze�, a? - poucza� dziennikarza jak sztubaka. - Chce sobi zepsu� oczy? Niech ta pan przyjdzi rano w ponidzia�ek, ta si mu otworzy.

Anny nie by�o w aptece. Nie mia�a dy�uru. Czy�by k�ama�a? Stern by� w�ciek�y. Ci�gn�c Kasi� za r�k�, skierowa� si� szybkim krokiem na koniec �yczakowskiej, gdzie na bocznym boisku Soko�a mia� by� rozbity namiot cyrkowy. Forsowny marsz i opowie�ci c�rki, kt�rych mia�a bez liku, ostudzi�y jego w�ciek�o��. W po�owie drogi sierpniowy upa� da� im si� we znaki. Kasia schowa�a bia�e r�kawiczki do torebki i ile si� wachlowa�a si� zdj�tym z g�owy kapelusikiem.

Zatrzymali si� na odpoczynek w letniej kawiarence. Wypili zimny chlebowy kwas, zjedli po pysznej ekierce i pokrzepieni ruszyli dalej. Przed Wiatrakow� skr�cili w prawo i przeszli pod bram� Soko�a. Kiedy min�li ceglaste boisko do szczypiorniaka, ujrzeli wreszcie g�ruj�cy nad czubkami drzew ogromny namiot cyrkowy.

Otacza�y go kolorowe wozy, przy kt�rych pas�y si� uwi�zane do dyszli perszerony, �aciata lama i o�liniony wielb��d. Pot�ne liny naci�gaj�ce brezentowy dach przypomina�y rzucon� na ziemi� paj�czyn�, na kt�r� wieczorem mia� wype�zn�� gigantyczny kosmaty paj�k. Tej misternej siatki strzeg� drewniany p�ot z przeno�nych segment�w. Ledwie do niego doszli, ukaza�a si� za nim przera�liwie chuda dziewczynka. Mia�a w�osy koloru w�gla, lekko garbaty nos i oliwkow� cer�. Od razu przyst�pi�a do rzeczy.

- Ciao! Zaprzyja�nisz si� ze mn�? - spyta�a z dziwnym akcentem, wciskaj�c g�ow� mi�dzy sztachety.

By�a to tak zaskakuj�ca propozycja, �e Kasia z obaw� spojrza�a na ojca.

- O Bo�e, przecie� ci� nie zjem! - obruszy�a si� ma�a i z �atwo�ci� stan�a na r�kach, pokazuj�c patykowate nogi oraz karminowy kostium. Obserwuj�c ich z do�u, zawo�a�a przeci�gle: - Paola, Paola, rapido!

Na jej wezwanie przybieg� pos�usznie australijski stru�. Dziewczynka jednym wyrzutem ramion przyj�a postaw� stoj�c�, wybi�a si� i dosiad�a strusia na oklep. Teraz, patrz�c z wysoka na Kasi� i jej ojca, zacz�a prowadzi� z nimi dziwn� rozmow�. Zwraca�a si� do Sterna, cho� wci�� obr�cona by�a w stron� Kasi. Co jaki� czas wydawa�a z siebie mysi pisk i bod�a strusia go�ymi pi�tami.

- Mam na imi� Gizella, a ty? - zapyta�a, przytulaj�c si� do szyi ptaka.

- Kasia - przedstawi�a si� Stern�wna, czerwieni�c jak rak.

- Ka�ka, Ka�ka - powtarza�a dziewczynka. - Va bene!Musisz koniecznie zobaczy� m�j numer i Paoli te�.

I wtedy Kasia pochwali�a si� biletami na czwartkowy wyst�p.

- Wi�c ju� je macie? - zapyta�a Gizella z rozbrajaj�cym u�mieszkiem.

Sterna ogarn�a z�o��. Dziesi�tki pyta� dopad�o go na nowo i nie m�g� znale�� na nie odpowiedzi. Nie zamierza� zgadywa�, kim jest ta zagadkowa osoba, kt�ra mia�a czelno�� dysponowa� jego czasem. Chwyci� c�rk� za r�k�, chc�c zako�czy� ja�ow� dyskusj�.

Gizella ca�y czas �widrowa�a go kasztanowymi oczami i w ko�cu rzuci�a z niewinn� mink�:

- A wi�c nie chce pan zobaczy� naszego s�awnego cyrku?

Kasia natychmiast zaprotestowa�a.

- Chcemy. Prawda, tato, �e chcemy? - I zaraz, jakby boj�c si�, �e Gizella odejdzie, zada�a jej kolejne pytanie: - Czy to ty fruwasz na ba�kach?

- Paola, do�� tego! Adesso basta! - krzykn�a ma�a, �api�c strusia za dzi�b. - Dowiesz si� wszystkiego, jak przyjdziesz. I dowiesz si� jeszcze, Ka�ka, �e ten cyrk nale�y do mojej babki - trajkota�a dalej. - Ona wam powie, �e to ja podpali�am wiatrak i �e to ja wypu�ci�am And�, ale jej nie wierzcie. Ariel jest czarownic�. Wczoraj ta�czy�a nagu�ka na arenie przy zapalonej �wiecy.

Rojenia dziewczynki niepokoi�y Sterna. M�wi�a jak stara, rozgoryczona kobieta. Jakub kolejny raz chcia� odci�gn�� Kasi�, lecz Gizella odgad�a jego my�li.

- Uwielbiam Maksa Ciantiego, chocia� jest doros�y - zacz�a now� opowie��. - Dzi� znowu zaci�� si� przy goleniu. Widzia�am kropelk� krwi, kt�ra sun�a po jego brodzie niby baletnica. Maks da� mi j� do polizania. On jest z �elaza, przysi�gam. Lubi�, jak wyciera serwetk� brzytw� i chowa j� do drewnianej pochwy. Potem p�ucze p�dzel i owija szmatk� myd�o. Maks m�wi, prosz� pana, �e bez lawendowego myd�a nie mo�e by� wyst�pu. On ci�gle si� boi- o�wiadczy�a, zeskakuj�c ze strusia. - Stale przypomina sobie Foggi� i okropny wstyd, gdy pr�bowa� zosta� aktorem.

- Zamieni� teatr na cyrk? - Stern nie kry� zdumienia.

- Po tej przekl�tej roli pan te� by tak zrobi�. Czeka� spokojnie w garderobie, a� tu nagle... kiedy bieg� po dzwonku na scen�, pijany sufler podstawi� mu dla draki nog�. Maks pad� jak kawka. Zapl�ta� si� w dekoracje i nie m�g� wsta�. Szarpa� si� i kl��, a� poczu� drapanie w gardle. On, taki dr�gal, kt�ry co wiecz�r �amie podkowy, by� s�aby jak dziecko. Wsz�dzie by� kurz. G�ste, zbite k�aki. Wtedy z�apa� go atak astmy i rol� diabli wzi�li!

- Prawdziwa klapa - przyzna� Stern.

- A nie m�wi�am?!

- Co potem? - zapyta�a Kasia, podziwiaj�c Gizell�, kt�ra rozpostar�a r�ce i zamieni�a si� w drzewo.

- Teraz m�wi do was drzewo, widzicie. - Za�mia�a si�, ko�ysz�c ramionami. - Drzewo m�wi, �e Maks polubi� w ko�cu nasz cyrk. Najbardziej pawia Igora, co ma siedemdziesi�t dziewi�� pi�r, i moj� Paol�, kt�ra biega wok� areny z psem, szczurem i kosem. Wszystko b�dzie dobrze- pocieszy�a Sterna. - O nic nie musi si� pan martwi�.

- A o co ja si� martwi�? - zapyta�.

- O wszystko - odpar�a z dziwn� pewno�ci� siebie. - Musi pan tylko zaraz wr�ci� do domu.

Stern za�mia� si�. Uwaga zarozumia�ej dziewczynki rozbawi�a go. Nigdy by jej nie spotka�, gdyby nie Anna. Gdyby nie wprowadzi�a go w b��d, z pewno�ci� poszed�by z Kasi� inn� drog�. Chcia� o co� jeszcze zapyta�, lecz Gizella, wskoczywszy na strusia, uderzy�a go w bok bosymi pi�tami i przepad�a w�r�d kolorowych woz�w.

- Znowu by� tw�j pejsaty kole� - powiedzia�a Anna sucho zamiast przywitania - i bardzo, ale to bardzo zaprasza� ci� na kruch� mac�.

- Serio? - Szed� za ni� do kuchni, by si� czego� wi�cej dowiedzie�.

- Sam go lepiej zapytaj - odpar�a obr�cona ty�em. - Nie mia�am ochoty bawi� si� z pijanym Ickiem w g�uchy telefon.

- Z nami jako� masz - powiedzia� Stern, mru��c w�ciekle oczy.

- O co ci chodzi?

- O dy�ur.

- Bo�e, ty znowu swoje. - Wytar�a r�ce o le��c� na taborecie �cierk�.

- Poszli�my ci� odwiedzi� - zacz��, lecz umilk�, widz�c, �e Kasia pods�uchuje z przedpokoju.

- Raptem sobie o mnie przypomnia�e�? - rzuci�a, wyjmuj�c z kredensu stary drewniany m�ynek.

- Chcia�em si� dowiedzie�, gdzie by�a� - zapyta�, t�umi�c gotuj�c� si� w nim w�ciek�o��.

- Widz�, drogi panie, �e jeste� o mnie zazdrosny. Tak czy nie?

Nie odpowiedzia�.

- Poca�owa�e� klamk�? - Bawi�a si� z nim w kotka i myszk�, doprawiaj�c ziemniaczan� babk� pieprzem.

- Kpisz ze mnie? - przyciszy� g�os.

- Mog� ci wszy�ciutko wy�piewa�. Do p�nocy trzech zakrwawionych wyrostk�w po narodowym �wi�cie, o pierwszej kolka jelitowa, o trzeciej nad ranem szk�o w oku i, panie redaktorze...

- Nie opowiadaj bzdur.

- Zast�powa�am w szpitalu Iren�. Mia�am dy�ur po dy�urze - powiedzia�a, smakuj�c czubkiem no�a ziemniaczany farsz. - Jej syn z�apa� angin�. Mog�am zadzwoni�, wiem. Nawet nie przypuszcza�am, �e b�dziesz si� o mnie martwi�.

Stern siad� na brzegu krzes�a. Uwa�nie patrzy�, jak pochylona nad sto�em kroi boczek i uk�ada go na dnie bryt- fanki. Mia� do siebie �al, �e nies�usznie j� pos�dzi�. Kiedy przypomnia� sobie s�owa Gizelli, mimowolnie si� za�mia�.

Podnios�a g�ow�.

- Co w tym, Kuba, �miesznego? Wczoraj wpad�e� w ostatniej chwili i jako� nie pali�e� si� do rozmowy.

- To ty zacz�a�.

- Ja czy ty, nie wracajmy do tego. Jestem padni�ta - powiedzia�a, zapalaj�c gaz w piekarniku. Potem siad�a przy stole i przymkn�a ze zm�czenia oczy. Na chwil� zastyg�a, ws�uchuj�c si� w miarowy szum pal�cego si� gazu.

- A my widzieli�my cyrk - pochwali�a si� Kasia z przedpokoju. - A jedna dziewczynka na strusiu m�wi�a mi, �e...

- Niepotrzebnie zgodzi�am si� na to zast�pstwo. - Anna nadal zaprz�tni�ta by�a w�asnymi my�lami.

- S�yszysz? Kasia chce ci powiedzie�, �e doszli�my na boisko Soko�a, do samego cyrku - oznajmi� Stern i spojrza� na palce Anny, kt�re wykonywa�y dziesi�tki niepotrzebnych ruch�w, przesuwaj�c mi�dzy opuszkami pasemka z�ocistych w�os�w.

- W�a�nie, cyrk - zareagowa�a jak automat. - Ja te� mia�am niez�y cyrk. Potworna noc. W szpitalu by� ostry dy�ur. Przywie�li pijanego batiara. Szczeniak poci�� si� brzytw�, bo rzuci�a go jaka� Alicja. Szyli go trzy godziny. Wyda�am ze szpitalnej apteki ca�y zapas gazy. Pomy�la�am, �e je�li chcesz...

- Tak? � Spojrza� w jej przymkni�te ze zm�czenia oczy.

- Dopilnowa� babki, a potem p�j�� z Kasi� do Hillela, bo mo�e to wa�ne... - Urwa�a, ziewaj�c. - Id�, Kuba. Ja si� troch� zdrzemn�.

Objedzeni pyszn� ziemniaczan� babk�, zadowoleni, �e znowu s� razem, Stern z Kasi� zatrzymali si� na Zielonej pod numerem pi�tnastym. Otwarte na o�cie� okno sugerowa�o, �e gospodarz jest w domu, lecz co oznacza�a wystawiona na parapet bambusowa klatka?

Jest czy nie? - zastanawia� si� Stern, kolejny raz na- dusiwszy przycisk dzwonka. Kiedy zamierza� ju� odej��, zobaczy� w oknie czarn� czupryn�. Hillel ziewa� okrutnie, jakby mia� po�kn�� ca�e miasto.

- Kogo ja widz�! - zarycza� z pierwszego pi�tra swoim dono�nym basem. - Pan redaktor Stern we w�asnej osobie, najlepszy w mie�cie specjalista od tru... - Zawiesi� g�os.

Min�a wieczno��, nim Hillel, recytuj�c jak�� modlitw�, podszed� do drzwi. Zamek szcz�kn�� przera�liwie, zaj�cza�a stalowa zasuwa i w progu ukaza� si� Samuel w ciemnozielonym pogniecionym szlafroku. Mia� podpuchni�te oczy. By� blady. Na czole, niczym turban, zawin�� zmoczony r�cznik. Zwisa�y z niego czerwone fr�dzle wygl�daj�ce jak ufar- bowane pejsy.

- P�ka mi czacha, Kuba! Nie mog� zrobi� kroku. - Patrzy� ze zdziwieniem na chowaj�c� si� za plecami dziennikarza Kasi�. - Co tak stoicie? Bitte sehr!

Przyj�cie nie by�o mi�e. Stern zd��y� szepn�� Kasi, �e zaraz wracaj�, gdy Hillel spojrza� raptem spode �ba na go�ci. Ca�kiem mo�liwe, �e kilka godzin wcze�niej zaszed� pijany na Pohulank�. Jeszcze teraz roztacza� wok� obrzydliw� wo� alkoholu doprawion� czosnkiem.

Adwokat nie przejmowa� si� go��mi. Zostawi� ich samych i wyszed� po co� do kuchni. Ten sam pok�j zmieni� si� w ci�gu dw�ch dni nie do poznania. Na fotelach le�a�a rozrzucona garderoba, porwany �Kurier Lwowski� i zmi�te �Literarisze Bieter�. Na okr�g�ym stoliku przykrytym poplamionym obrusem sta�a kryszta�owa salaterka, w kt�rej moczy� si� udekorowany cebul� stalowy korkoci�g. Dekadenckiego obrazka dope�nia�y plamy z szabasowej �wiecy, kt�re zastyg�y na dywanie, formuj�c z wosku odci�ty jaszczurczy ogon. W t� ba�aganiarsk� sceneri� wszed�, sapi�c ci�ko, gospodarz.

Obecno�� Kasi irytowa�a go i wcale si� z tym nie kry�. Postawi� przed ni� tac� z waniliow� cha�w�, zgaduj�c, czym by tu jeszcze kupi� sobie �wi�ty spok�j. W ko�cu, zaskoczony tym, �e dziewczynka nie chce jego ulubionego smako�yku, wysun�� g�rn� szuflad� sekretarzyka. Wyrwa� z czystego zeszytu kilkana�cie kartek, a potem z dolnej szuflady wyj�� p�k kredek okr�conych apteczn� gumk�.

- Teraz panna ma ambitne zaj�cie i da tatusiowi odpocz�� - o�wiadczy� g�osem nie znosz�cym sprzeciwu.

Chcia� widzie� Sterna samego, mo�e si� nawet z nim napi�. Opr�niona butelka pieprz�wki i kieliszek ze �ladami palc�w stanowi�y namacalny dow�d jego desperacji.

- W Megilli jest napisane: �Po sposobie, w jaki zagryzasz wargi, wida�, �e jeste� m�drcem�. Poznaj� po twojej tragicznej minie, �e masz zamiar mnie przeegzaminowa�.

Ten przem�drza�y wst�p nie wr�y� nic dobrego. Nie bacz�c na ostrze�enie, Stern przyciszy� g�os i zapyta�:

- Sk�d wiedzia�e�? Sk�d wiedzia�e�, �e on w tak okrutny spos�b sko�czy na drzewie?

- Nie b�d�, gwiazdorze, dziecinny. Ja tylko m�wi�em - Hillel stara� si� zapanowa� nad opornym j�zykiem - �e qabbala jest drzewem przeznaczenia. Ponia�? Sta�o si� to, co mia�o si� sta�. Zobaczy�e� Wisielca i Wie��. W cyrku zobaczysz sto razy wi�cej.

- Wi�c to ty?

- Ja! - odpar� Samuel dumny z siebie. - Wiedzia�em, �e si� ucieszysz! Polecam wam szczeg�lnie jeden numer. Wyst�puje w nim chuda �yd�weczka Gizella, kt�ra mnie bardzo, ale to bardzo interesuje. Nie, nic z tych rzeczy, kolego! - Spojrza� na Sterna karc�co.

- M�wisz, �e to utalentowane dziecko - rzek� dziennikarz.

- Powiedzia�em, �e dziecko? - zapyta� Hillel i za�mia� si� obrzydliwie. - Ona ma dwa razy tyle lat ile my obaj.

- Niemo�liwe.

- Sam j� zapytaj! Upiera si�, �e jeste�my spokrewnieni. M�wi, �e jej babka, Ariel, i m�j cioteczny dziadek, albo na odwr�t, kiedy� si� spotkali i...

- Ja te� znam Gizell� - o�wiadczy�a Kasia, przerywaj�c zawi�� genealogi�.

- Prosz�, prosz�... Ale nie wiesz, �e Gizella pochodzi z W�och. O ile si� domy�lam, ma tu do spe�nienia specjaln� misj�.

- Jak�?

- Musisz te klocki sam pouk�ada�. W ka�dym razie masz materia� do kroniki. Ilekro� pojawi si� gdzie� ze swoim cyrkiem, wynika z tego niez�a jatka.

Stern �a�owa�, �e nie zapyta� Hillela o Kurojada i Daniluka. Dziesi�tki w�tpliwo�ci osaczy�y go na nowo, lecz zrozumia�, �e musi stawi� im czo�o w pojedynk�.

- A moje przeznaczenie znasz? - zapyta� Samuel i, jak to mia� w zwyczaju, natychmiast sobie odpowiedzia�: - Jad� do Mari� i Izaaka, do Hajfy.

Stern pr�bowa� z�apa� spojrzenie Hillela, lecz jego przekrwione oczy ledwie by�o wida� spod zapuchni�tych powiek.

- Czemu nic nie m�wisz? Wyje�d�am do Hajfy! - podni�s� g�os gospodarz.

- Nie wierz�!

- To sobie, niedowiarku, nie wierz! - powiedzia� adwokat i g�o�no czkn��.

- Jeszcze przedwczoraj... - zacz�� Stern, lecz Hillel kolejny raz nie da� mu sko�czy�.

- Zdecydowa�em dzisiejszej nocy. Nieodwo�alnie!

- Bo co� si� sta�o? - zgadywa� dziennikarz, obserwuj�c, jak Kasia z prawdziwym zaci�ciem przenosi na kartki fantastyczne wizje.

- M�wi�, �e nieszcz�cie o�lepia, a ja przejrza�em! Od dzi� jestem wolny! �adnych zobowi�za�. �adnych! Swie- t�ana So�owiowa zesz�a z naszego �wiata - zakomunikowa� przyciszonym g�osem, zdejmuj�c z czo�a mokry r�cznik. - Wczoraj wieczorem ta stara sklerotyczka zapr�szy�a ogie�. Opowiada�em ci sto razy o jej dziwactwie. Wbija�a w kartofel cynamonowe patyczki i podpala�a je. W jej pokoju wa- nia�o jak przed o�tarzem Izydy.

Stern przypomnia� sobie wieczorn� zabaw� z c�rk� w teatrzyk cieni. P�on�c� �wiec�, napastliwego Murofa, przepowiedzian� przez Kasi� zemst�, a tak�e p�niejszy perwersyjny sen o hrabinie. Zbieg okoliczno�ci czy te� mo�e daj�ce o sobie zna� przeznaczenie?

- Udusi�a si� czadem - doko�czy� Hillel zmienionym g�osem. - Pan redaktor chce zapewne gar�� szczeg��w. Prosz� pisa�: o dwudziestej trzeciej s�siad z parteru poczu� na korytarzu sw�d. Pi�� minut p�niej w ruch posz�y m�otki i �omy. Fachowcy wywa�yli drzwi, nadjecha�a dzielna stra�. By�o wi�cej dymu ni� ognia. Spali�y si� parawan, we�niany kilim i obsikana ko�dra. Wiesz, co powiedzia� stra�ak? Ten znawca od siedmiu bole�ci m�drzy� si�, �e to wymarzona �mier� udusi� si� czadem. Kostusia wyci�ga z cz�owieka dusz� tak delikatnie jak �yczakowski z�odziej portfel. Zapisa�e�? - Przerwa� opowie��, �api�c ci�ko powietrze, jakby sam wdycha� teraz g�sty dym. - So�owiowa zostawi�a mi trzypunktowe zawieszczenije - zmieni� temat. � Wo pierwych, musz� sprawi� jej prawos�awny pogrzeb. Wo wto- rych, mam sprzeda� meble, obrazy i bi�uteri�, a pieni�dze odda� na o�tarz dla katedry �w. Jura.

- A to trzecie? - Stern by� zaciekawiony.

Hillel spojrza� na przyjaciela.

- To jest w�a�nie niespodzianka!

- Jaka?

- Czeka na ciebie, gwiazdorze. Tam.

Jakub podni�s� si� z krzes�a i podszed� do otwartego okna, w kt�rym sta�a bambusowa klatka z nieruchomym kosem. �pi�cy ptak znalaz� odrobin� cienia, akurat tyle, by zmie�ci� si� w nim jego czarny �ebek. Co jaki� czas otwiera� lewe oko i wolno, nie znajduj�c nic godnego uwagi, je zamyka�.

- Nie rozumiem.

- Obiecaj - powiedzia� Hillel ze wzrokiem wbitym w plecy przyjaciela - �e kiedy wyjad� do Hajfy, zaopiekujesz si� ulubionym �dzieckiem� hrabiny. Swoj� drog�, to bardzo uczuciowe bydl�. Po wczorajszych prze�yciach nie ma zamiaru je��, a co dopiero �piewa�. Wi�c jak? B�dzie zgoda? - Spojrza� na Kasi�, kt�ra ca�y czas, nie odrywaj�c wzroku od kartki, uwa�nie przys�uchiwa�a si� rozmowie. - Najlepiej by by�o - rzek� nie�mia�o, dotykaj�c palcem czubka nosa, jakby sprawdza� w�asn� trze�wo�� - gdyby ta czaruj�ca os�bka mog�a si� z nim zaprzyja�ni� od zaraz. Wiesz, o co chodzi?

- Wiem - powiedzia� Stern bez entuzjazmu.

- Pami�tam, gdy tw�j tatu� by� m�ody... - zacz�� adwokat, patrz�c na Kasi�.

- Nie opowiadaj jej bzdur - przerwa� mu Jakub, gdy zobaczy�, jak c�rka podchodzi na paluszkach do okna.

- M�dra, dzielna dziewczynka! - pochwali� j� Hillel. - O to-to! Nie trzeba si� wcale ba�.

- Prosz� pana, jak si� nazywa ten smutny czarny ptak z ��tym dziobkiem?

- Kos - odpowiedzia� Hillel, ci�ko wstaj�c z fotela. - Ale dlaczego smutny?

- Bo nie jest weso�y - rzuci� z przekor� Stern, robi�c Samuelowi miejsce przy oknie.

- A dalej? Ten ptak nie ma imienia? - dopytywa�a si� rezolu-tnie Kasia, patrz�c na Hillela ostro�nie zdejmuj�cego klatk� z parapetu.

- Jego pani wo�a�a na niego Pierre - powiedzia� nosowo, stawiaj�c klatk� na stoliku. - Pierre to po francusku Piotr, ale to pi�kne, d�wi�czne s�owo mo�e te� oznacza� zwyk�y kamie� - wyja�ni� zadowolony. - Pierre milczy uparcie jak prawdziwy kamie�, lecz ty mo�esz go sobie nazywa� inaczej.

- Przecie� nie mo�na zmienia� imienia! - zaprotestowa�a dziewczynka. - Prawda, tato? Pierre to jest Pierre.

- Racja! - popar� j� Samuel, ponownie zag��biaj�c si� w fotelu i przyciskaj�c do czo�a wilgotny r�cznik. Przez chwil� obserwowa� Kasi�, gdy zaintrygowana obchodzi�a klatk�, robi�c wielkie oczy. - Wspaniale! Dzi�kuj�, kochani, �e przyszli�cie - powiedzia�, daj�c wyra�nie zna�, �e chce skr�ci� m�cz�ce go odwiedziny. - Paskudnie �upie mnie w skroniach. Musz� si� natychmiast po�o�y�. Bo�e, by�bym na �mier� zapomnia�! - krzykn�� i zwr�ci� si� rzeczowo do Sterna: - Pogrzeb So�owiowej odb�dzie si� w �rod� na Pasiecznej. Przyjd� o szesnastej, koniecznie! Nie wiesz, ile zdrowia kosztowa�a mnie dzisiejsza rozmowa z batiuszk�. Wieczorem p�jd� chyba do synagogi. Aj-ja-jaj, jaka ze mnie gapa! - powiedzia� p�aczliwie. Szuraj�c kapciami, wyszed� do kuchni, by przynie�� okr�g�e blaszane pude�eczko z namalowanym �aglowcem. - To dla twojego Pierre�a! - Wr�czy� pude�ko Kasi. - Jego prawdziwy przysmak: kawior. Nie zd��y�em wam powiedzie�, �e wydziobywa� go hrabinie prosto z ust!

Ledwie wyszli z Kasi� na senn� ulic�, Stern poczu� si� oszukany - jakby kupuj�c los na jarmarku, wygra� jedynie marn� nagrod� pocieszenia: wypchan� trocinami pi�eczk�. Gdyby nie obecno�� c�rki, kto wie, mo�e wypu�ci�by kosa, a klatk� rzuci� ze z�o�ci w krzaki. W�ciek�y na siebie i na Hillela us�ysza� z boku:

- Nic si�, tato, nie martw. Wiem chyba, co zrobi�, �eby nasz milczek zacz�� je��.

- Naprawd�? - Jakub patrzy� z rezerw� na Pierre�a, kt�ry bezskutecznie stara� si� z�apa� w klatce r�wnowag�.

- To dziecinnie proste - oznajmi�a pewna siebie. - Trzeba wzi�� troch� gliny i ulepi� z niej usta. Potem wystarczy w�o�y� do �rodka rybie jajeczka, rozumiesz?

Stern by� poruszony wyobra�ni� c�rki.

- Tato, powiedz co�! S�yszysz, tato? - Kasia nie ust�powa�a, szarpi�c go za r�k�.

- S�ucham, kochanie.

- Nie zapytali�my jeszcze pana Hillela, za co ta niedobra pani zamkn�a Pierre�a w wi�zieniu, prawda, tato?

- W�a�nie, ca�kiem wypad�o mi to z g�owy.

- Tato, tatko? - zapyta�a ponownie, szarpi�c go za r�k�. - A ile on ma lat? Sto czy mo�e trzydzie�ci?

Dziennikarz spojrza� na bezradnego, wystraszonego ptaka. Nigdy nie zadawa� sobie podobnych pyta�, wi�c odpowiedzia� wymijaj�co:

- Obawiam si�, �e tylko Pierre mo�e ci na to pytanie odpowiedzie�. Rozumiesz?

- Rozumiem, tatko!

Chyba rozumiem.

Zasypany pytaniami pr�bowa� sobie wyobrazi� polowanie na kosa. S�ysza� kiedy� od Daniluka, �e najlepszym miesi�cem na �owy jest lipiec. Wtedy w wi�niowych sadach na obrze�ach lasu przebieg�y ptasznik wkopuje wysokie tyczki, do kt�rych przyczepia lepy ugotowane z owoc�w jemio�y. �api� si� na nie naiwne drozdy, jemio�uszki, zi�by, szpaki i kosy.

Ich kos - Pierre - potrzebowa� dzi� spokoju. Stern postanowi�, �e umie�ci klatk� w swoim gabinecie, gdzie b�dzie bezpieczna, jak inne ukryte przed wzrokiem Anny dokumenty i przedmioty.

Kiedy przyszli do domu, Anna jeszcze spa�a. Nie niepokojony wni�s� klatk� z zal�knionym go�ciem do gabinetu i postawi� na stole, przy uchylonym oknie. By� rad, �e ze strony Anny nie b�dzie �adnych pyta�. Domy�la� si�, jak by skomentowa�a kiepski geszeft z Hillelem, ujrzawszy skulonego, wp�ywego ptaka.

Kiedy usiad� w fotelu, by zapali� papierosa, nasz�o go wi�cej pyta�. Zastanowi�a go niespodziewana decyzja Samuela. Przygl�daj�c si� milcz�cemu �piewakowi, doszed� do wniosku, �e jego przyjaciel by� kochankiem hrabiny i �e ten fakt przed nim ukrywa�. Nigdy nie zgodzi� si� na wsp�lne u niej odwiedziny. Chroni� j� przed nim, musia� wi�c by� o ni� zazdrosny. Niewykluczone, �e So�owiowa by�a w rzeczywisto�ci o wiele m�odsza. M�wi� o niej w skr�cie �hrabina� lub zwyczajnie �So�owiowa�, nigdy nie opisuj�c jej wygl�du. Czy rzeczywi�cie by�a a� tak odra�aj�ca? I czy naprawd� dlatego umar�a, �e wbija�a w kartofel zapalone kadzide�ka? A mo�e ich zwi�zek by� prozaiczny i Hillel utrzymywa� z ni� znajomo��, by pogaw�dzi� w j�zyku Lermontowa?

Stern wyczuwa� w tych opowie�ciach jaki� niebezpieczny fa�sz. Kim naprawd� by�a So�owiowa dla Samuela? Dlaczego dopiero po jej �mierci odwa�y� si� wyjecha� do Mari� i Izaaka do Hajfy? Czy�by w gr� wchodzi�o nie tylko uczucie, ale i du�y spadek? Z takimi pytaniami, lecz bez odpowiedzi wypali� papierosa, a kiedy go zgasi�, zamkn�� oczy i, jak kos, zapad� w drzemk�.

Nie cierpia� redakcyjnych kolegi�w. Jednoosobowych, wrednych pokaz�wek. Krezus rozwala� si� wtedy w fotelu i �mi�c ulubionego dunhilla, dawa� popis niecenzurowane- go chamstwa. A jednak ten przedpo�udniowy poniedzia�kowy sp�d, na kt�ry nie mia� ochoty, r�ni� si� zasadniczo od innych. Dzielone po r�wno pretensje omin�y go.

Siedzieli w zwyk�ym sk�adzie w niewielkiej salce narad, kt�rej okna wychodzi�y wprost na Wa�y Hetma�skie. To samo �ycie, kt�re toczy�o swe wody jak wy�miewana, cuchn�ca mu�em Pe�tew, trafia�o dzi�ki nim na szpalty, uwodz�c czytelnik�w niczym modry Dunaj i wdzi�cz�c si� do nich niczym d�ugonogie tancereczki w Qui pro Quo. Krezus nie pozwala� si� nikomu nudzi�. Kronika sensacyjna, sport, gospodarka, polityka, najnowsze notowania gie�dy i wiadomo�ci kulturalne mia�y da� czytelnikowi po�ywn�, uzale�niaj�c� papk�. Przyrz�dzone danie musia�o by� prima! Krezus p�aci� im za mistrzowskie kucharzenie.

Zesp� redakcyjny by� buzuj�cym tyglem. Mieszanin� temperament�w i umiej�tno�ci, nag�ych wzlot�w na dziennikarskie wy�yny i z�amanych karier. Chocia�by taki Stanis�aw D�ugolato - rudzielec w drucianych okularkach - opanowany nieposkromion� ch�ci� przeniesienia sportu na pierwsz� stron� gazety. Jego prawdziw� pasj� by�a pi�ka no�na, w kt�r� gra� kiedy�, z wielkim zreszt� powodzeniem, w Pogoni. To on pierwszy szczerze pogratulowa� Sternowi udanego tekstu.

- Genialne! - powiedzia� mu do ucha. - Tym jednym truposzem strzeli� pan fantastycznego gola. A wie pan, �e troch� panu zazdroszcz�?

- Czego? - zapyta� Jakub, obserwuj�c Krezusa, kt�ry w przej�ciu do salki narad podkre�la� co� zamaszy�cie w swoim grubym zeszycie.

- Igrzysk! - odpar� D�ugolato, licz�c na efekt swych s��w.

Stern spojrza� w niebieskie oczka ozdobione p�otkami �wi�skich rz�s.

- Nie rozumiem. Wydawa�o mi si�, �e to pan, panie Stasiu, zajmuje si� w naszej redakcji sportem.

- Jak pan z pewno�ci� zauwa�y�, igrzyska sko�czy�y si� wczoraj - wyja�nia� g�rnolotnie D�ugolato. - Hitler w�asnor�cznie zakr�ci� gaz pod ogniem pokoju. Berlin jest ju�, panie Jakubie, histori�, tymczasem pan ma swoje ma�e igrzyska co dzie�! No, niemal co dzie� - poprawi� si�, widz�c wchodz�cego Krezusa.

Szef zlustrowa� zesp� badawczym wzrokiem i dopasowa� si� do swego ulubionego fotela. Jego ci�kie spojrzenie spocz�o w pierwszej kolejno�ci na Halince, kt�ra odpowiada�a za kultur�. Halinka - �r�owa jak �winka�, z du�ym, ci�kim biustem - ucieka�a od natr�tnego wzroku, bezradnie szukaj�c na �cianach jakiego� punktu zaczepienia. Z prawej strony Sterna siedzia� ogolony i pachn�cy uwodzicielsko Brodacki, kt�ry z nerw�w robi� sobie z�bami manicure.

By� jeszcze Ma�kiewicz vel Manio - szpakowaty, barczysty m�czyzna w sportowym lnianym garniturze, oblatany jak diabli w polityce - z kt�rym Krezus wola� nie zadziera�. Teraz siedzia� z lewej strony Andrei - d�ugonogiego dziewcz�cia o pe�nych, wilgotnych wargach, kt�re odpowiada�o g�ow� za liczb� przyj�tych do druku nekrolog�w, reklam i og�osze�. Andrea, nie kryj�c si�, robi�a do Mania ma�lane oczy. Jej rozbrajaj�ce spojrzenie (Krezus wierzy� w to �wi�cie) przynosi�o redakcji cudown� rzecz: pieni�dze. Po prawej stronie Andrei, z brod� podpart� jak �wi�tek, tkwi� najstarszy w zespole pan Witek, przezywany Ksi�gowym, kt�ry od niepami�tnych czas�w zajmowa� si� w �Kurierze� gospodark�. Ksi�gowy zwykle przysypia� na kolegiach b�d� skrycie ziewa�. Wystarczy�o jednak rzuci� jakie� has�o - chocia�by �dewaluacja dolara� - a ju� sypa� liczbami, przytaczaj�c stanowisko dyrektora Banku Rezerw Federalnych.

Tego dnia umiej�tnie wyre�yserowany atak Krezusa rozpocz�� si� od korektorki Stopki. By�a to trzydziestoletnia, ubrana niczym pensjonarka panna, kt�ra przeprasza�a swoim wygl�dem, �e �yje. Jej niemal przezroczyste palce obraca�y nerwowo guzik pod szyj�. Szef, widz�c przera�enie Stopki, celowo odczytywa� na g�os jej korektorskie b��dy i bawi� si� doskonale.

- Jest �jedyna�, a powinno by�, prosz� pani, �jodyna�. Uczyli pani� chyba w powszechniaku, co to jest? Jodyna to alkoholowy roztw�r jodu z dodatkiem jodku potasu. Zapisa�a pani? Mo�e to pani stosowa� na obtarcia nask�rka, gdziekolwiek i z kimkolwiek droga pani go obetrze! To w�a�nie jodyny napi�a si� jedyna c�rka wozaka, a nie �jedynie�, i nie zostawili desperatki na chodniku, lecz zrobili jej p�ukanie �o��dka. Albo - popatrzy� kolejny raz na Andre� - proces brzeski. Pani tego zupe�nie nie rozumie. Nie mia�o by� �S�d przechyli� si�, lecz �S�d przychyli� si�, a dalej to ju� humor zeszyt�w. Powinno by� �zaj�cia na wiecu Centrolewu�, a pani, psia ma�, pozwala sobie na idiotyczne �zej�cie na placu Centrolewu�. Gratulacje!

Po s�owie �Gratulacje!� w sekretariacie rozleg� si� w�ciek�y dzwonek telefonu. Drzwi uchyli�y si� i zajrza�a Kazia.

- Szefie, ten pan m�wi, �e to pilne, a pilne kaza� pan natychmiast ��czy� - wdzi�czy�a si�.

- Kaza�em, kaza�em - gdera� Krezus. Wstaj�c zza biurka, poprawi� krawat i wymownym spojrzeniem poinformowa� zebranych, co my�li o takim nieplanowanym przerywniku. Naindyczony przecisn�� si� do sekretariatu i bez skr�powania, przy otwartych drzwiach, odstawi� spektakl, trzymaj�c w ustach o�linione cygaro. - Ta... Ta... Kto? Ale ja pana... Co? No wie pan, chyba pan �artuje, mamy kolegium. Co to jest kolegium? Za dziesi�� sekund k�ad� s�uchawk�! -Wypu�ci� dym pod sufit. - Tak, zosta�o panu jeszcze pi�� sekund. To bardzo dobry tekst? A jaki ma by�? �e nie by�o mg�y? Jakiej, cholera, mg�y?! G�upot si� pan czepia! Koniec lata, wieczorem deszcz, to nad ranem mg�a. Jasne! Pisali�my go razem - �ga� jak z nut. - Dlaczego pan tego od razu nie m�wi? Nie daj� panu? Ja? Przecie� ca�y czas rozmawiamy, mam �wiadk�w! Tak. Bo�e, nie jestem informacj�. Nie musz� pami�ta� wszystkich telefon�w. Od tego mam sekretark�! - Poda� Kazi cygaro i si�gn�� po kopiowy o��wek. - Niech pan powt�rzy. Tak jak �mur�? Na ko�cu �f�, jasne.

Po s�owie �mur� spojrzenia Sterna i Brodackiego skrzy�owa�y si�. Krezus, obr�cony do nich ty�em, zapisywa� na kartce nazwisko i numer telefonu nauczyciela.

- Oczywi�cie - ci�gn��. - Ma pan racj�. Z�a wiadomo�� to dla nas pierwszorz�dna wiadomo��! Gdzie go znale�li? Nie do wiary. Sam skoczy�? Nie, nic nie szkodzi, absolutnie! Nie ma za co. Do widzenia!

Te s�owa, a raczej p�s��wka, mog�y oznacza� tylko jedno - kolejny wyjazd do Row�w i pisanie dyktowanego przez �ycie scenariusza. Stern us�ysza� w nich co� jeszcze. Obudzon� u szefa zawi��. Brak jakichkolwiek pochwa� nakazywa� mie� si� na baczno�ci. Po tak wymownej ciszy Krezus zbiera� zwykle si�y i przypuszcza� na wybran� ofiar� bezpardonowy atak. Stern czeka� wi�c na niego, czeka�, lecz si� nie doczeka�. Tego dnia dzwonek telefonu w sekretariacie odzywa� si� bez przerwy. Gratulacjom i z�orzeczeniom nie by�o ko�ca. Naczelny dwoi� si� i troi�. Przeprasza�, dzi�kowa�, odgra�a� si� i przeklina�, mocno �ciskaj�c batut�. Poniedzia�kowy egzemplarz �Kuriera�, kt�ry le�a� na jego biurku, wkr�tce pokry� si� zapiskami, a do po�udnia by� ju� w strz�pach. Szef by� w swoim �ywiole i tryskaj�c energi�, pogna� do pracy spanikowane dziennikarskie towarzystwo.

W ten sam poniedzia�ek, po po�udniu, niespodziewane wsparcie otrzyma� Krezus z najmniej oczekiwanej strony.

- Szczerze gratuluj� - powiedzia�a Anna, gdy Jakub zszed� z gabinetu do salonu. - Nie przypuszcza�am, �e m�j m�� jest w mie�cie taki s�awny.

- Teraz ju� wiesz - rzuci� weso�o, sadowi�c si� naprzeciw niej w fotelu.

- A wiem! - odpar�a i pos�a�a w jego kierunku z�o�liwe spojrzenie.

Stern wzi�� z jej r�k zwini�ty w rulon egzemplarz �Kuriera�. Rozprostowa� go i czeka�, a� Anna powie wi�cej, a� wykipi z niej z�o��, kt�r� przynios�a z pracy.

- Nie interesuje ci� dlaczego? - zapyta�a, obchodz�c go z ty�u. - Nie b�d� taki skromny, otw�rz i przeczytaj. Ca�y Lw�w gada, jaki jeste� chojrak. I wiesz, co jeszcze m�wi�?

- Kto? - zapyta�, ogl�daj�c z satysfakcj� pierwsz� stron�.

- B�agam, nie r�b ze mnie idiotki. - Nabra�a szybko powietrza przed kolejnym wybuchem.

- Zamieniam si� w s�uch, kochanie.

- M�wi�, �e w�a�nie ty swym wrednym tekstem skala�e� narodowe �wi�to.

Stern by� zdumiony. Zeznania procesowe i opisy zbrodni sta�y si� w prasie codzienno�ci�. Drukowa�y je wszystkie licz�ce si� dzienniki, a nawet �Wiadomo�ci Literackie�. By� ogromnie ciekaw, jak Anna zareagowa�aby na wiadomo�� o wykastrowaniu przez cesarza Hajle Syllasje kilku tysi�cy urodziwych W�och�w. Wygl�da�o na to, �e aby �mier� przem�wi�a, potrzebny jest odpowiedni kontekst.

- To jaki� absurd! - powiedzia�, obracaj�c si� do ty�u.

- M�wi�, �e to wr�cz prowokacja! Dla was nie liczy si� Marsza�ek ani �mig�y, tylko wasze cholerne piek�o. Ludzie czytaj� tw�j szmat�awiec od �rodka. Dalej nie pojmujesz?

Stern kolejny raz otworzy� gazet�. Zanim dotar� do artyku�u o samos�dzie, obejrza� kronik� z procesji i zdj�cia z zako�czonych igrzysk w Berlinie. Na rozk�ad�wce, powy�ej potwornej fotografii, ponownie zobaczy� swoje wielkie nazwisko.

- I nast�pna rewelacyjna wiadomo��... - Nie mia�a zamiaru da� mu odpocz��.

- Dzi� masz dla mnie same dobre nowiny - kpi�, czekaj�c, a� Anna si� pochwali.

- Nasza bona odchodzi.

- Magda? - Natychmiast przesta� �artowa�. - M�wi�a ci dlaczego?

- Znalaz�a lepsz� prac�.

- Lepiej p�atn�?

- Przecie� o tym m�wi�. Jak widz�, nie przej��e� si� zbytnio. Pewnie znajdziesz co� stosownego w swojej rubryce og�osze�. No, ale zanim to si� stanie, od wrze�nia b�dziesz musia� odprowadza� Kasi� do swoich rodzic�w. A ju� na pewno wtedy - doda�a, patrz�c na ulic� - gdy zechcesz, panie redaktorze, wzi�� dup� w troki i wyjecha�. Dlaczego nic nie m�wisz? Martwisz si�, jak� min� b�dzie mia�a twoja mamusia?

- Nie opowiadaj bzdur, ona lubi Kasi�.

- Tak, po prostu j� uwielbia, ale bardziej od niej kocha spok�j. Mo�e wtedy bez przeszk�d nia�czy� twego ojca.

- Ojciec jest schorowany. Dobrze wiesz, �e w czasie wojny straci� s�uch.

- Ty te� jeste� kalek�.

Stern wyprostowa� nogi w fotelu, �wiadomie prowokuj�c Ann� swoj� postaw�. Chcia� si� uwolni� od jej atak�w, lecz wiedzia�, �e ta mistrzowsko rozgrywana rozmowa wci�gnie go niechybnie w dalsze pu�apki.

- Pod jakim wzgl�dem? - zapyta�, splataj�c palce za g�ow�.

- Straci�e� wsp�czucie dla ojca bohatera! Na pierwszej wojnie, jak si� przechwala�e�, tw�j ojciec sieka� Japo�c�w w Mand�urii, na drugiej zabrak�o mu szcz�cia i wyl�dowa� u szwabskiego ogrodnika pod Lipskiem. Je�li jest kalek�, po trzeciej wojnie, z bolszewikami, to dlaczego go ostatnio nie odwiedzasz?

Tymi s�owami dotkn�a go. Nie widzia� ojca miesi�c. Poch�oni�ty dziennikarskim �ledztwem straci� z oczu w�asn� rodzin�. Anna produkowa�a si� dalej, gdy on - jakby szukaj�c usprawiedliwienia - wywo�a� z pami�ci ostatni� wizyt� u matki, akurat wtedy, gdy cerowa�a w kuchni ojcowskie skarpety. Siedzia�a przy oknie w szarym, spranym swetrze.

- Tatusiowi bardzo si� podoba twoje nowe opowiadanie - powiedzia�a, podnosz�c wzrok znad ig�y. - Tylko zako�czenie wymy�li�e� zbyt smutne, nie uwa�asz?

- To nie opowiadanie, to reporta� - poprawi� j�, patrz�c na ig��, kt�ra szybkimi skokami przesuwa�a si� raz w lewo, raz w prawo i przecina�a krater dziurawej skarpety. - Wszystko to, mamo, prawda - doda�, gdy po�lini�a koniec nitki, a potem bezskutecznie pr�bowa�a ucelowa� w igielne ucho. Zrobi� to za ni�, trafiaj�c za pierwszym razem, po czym zawi�za� na ko�cu nitki supe�.

- Ja tam si� nie znam, ale... - Zamilk�a, by wzi�� od niego ig�� z nitk�. - Wiesz, ojciec nie mo�e wci�� od�a�owa�, �e nie b�dziesz adwokatem.

- Mamo, nie wracajmy do tego. Min�o pi�tna�cie lat.

- Ojciec m�wi, �e teraz �ydzi opanowali wszystkie stanowiska w mie�cie.

- Bzdura! - powiedzia� w z�o�ci.

- Aten tw�j znajomy, jak�e� on...

- Hillel.

- W�a�nie, Hillel. Podobno... - Urwa�a my�l jak nitk�.

- To m�j serdeczny przyjaciel.

- A wiesz - zacz�a zupe�nie nowy w�tek, spogl�daj�c na drzwi - ojciec jakby troch� wy dobrza�, bo znowu pr�buje malowa�. Jeszcze tylko trz�sie mu si� r�ka po z�amaniu. Wspaniale, �e Kasia u niego siedzi, on umie z ni� po swojemu gada�.

- A co z Edkiem? - Stern zada� wreszcie to najwa�niejsze pytanie: o starszego o trzy lata brata.

- Naopowiada� ojcu bajek, �e jedzie do Hiszpanii budowa� port. Ale z tym jego portem to, jak wy to m�wicie, bujda na resorach. Miesi�c temu przysz�a od niego kolorowa poczt�wka z Bilbao.

- A tobie co powiedzia�?

- To samo, aleja wiem swoje. Tyle by�o przez niego przykro�ci. S�dy, areszt. Ojciec wykosztowa� si� na adwokat�w. Edek zostawi� po sobie d�ug i �yjemy z wojskowej renty ojca. Dobre i to, ale czasem...

Jakub poczu� nap�ywaj�ce do oczu �zy, kt�re pojawia�y si� zawsze, gdy matka pos�dza�a go o najgorsze - o brak mi�o�ci. Si�gn�� do portfela i po�o�y� na stole przy porcelanowym naparstku pi��dziesi�t z�otych.

- Kubu�, nie trzeba! - powiedzia�a z jak�� dum� w g�osie.

- Mama da spok�j. To nie na chleb, to ojcu na lekarstwa!

Kiedy od�o�y�a skarpet�, zacz�a przyszywa� urwany guzik u swetra. Szy�a na sobie, trzymaj�c w ustach czerwon� nitk�. Nie pyta� po co. Kiedy by� ma�ym ch�opcem, wyja�ni�a mu, �e to specjalnie, �eby nie zaszy� pami�ci. Pami�ta�a dzi� wszystko, cho� nie by�a pami�tliwa. Wybaczy�a mu ju�, �e rok po �mierci Agnieszki przyprowadzi� do domu now� synow�. Teraz z ch�ci� wyci�gn��by jej z ust t� o�linion� nitk�, by zatrze� smutne wspomnienia.

Wsta� szybko i podszed� do drzwi salonu. Kiedy je rozsun��, zobaczy� ojca siedz�cego przy sztalugach i nabieraj�cego dr��c� r�k� na p�dzel niebiesk� farb�. Zdawa�o mu si�, �e si� spieszy. Kolistymi ruchami rozprowadza� barwnik na marginesie kartonu, raz po raz maczaj�c czubek p�dzla w dzbanku z wod�. Wilgotne borsucze w�osie ugina�o si� mi�kko, zostawiaj�c nie doko�czony �lad - pr�bk� zachmurzonego nieba.

- Ho, ho! Ali to poj�tna uczennica - wyszepta�, patrz�c z Jakubem na Kasi�. - Jak nic wyro�nie z niej jaka Tamar- ka �empicka, no, ta od portret�w, o kt�rej mi opowiada�e�. Obiecaj mi, Kuba, �e b�dziesz do nas z Kasi� cz�ciej zachodzi�.

- Przecie� wiesz - odpowiedzia� szybko bez przekonania.

Kiedy Anna m�wi�a co� o m�skich obowi�zkach, Stern wy�owi� z pami�ci jeszcze jedn� zapomnian� scen� - niedzielny spacer z rodzicami do parku Stryjskiego. Ile� by�o tam atrakcji! Jazda poz�acan� karuzel� na drewnianym koniku galopuj�cym w rytm muzyki a� pod niebo, pachn�ca cukrowa wata, a nawet magiczne, kolorowe jojo, kt�rego sta� si�, na sp�k� z Edkiem, w�a�cicielem. Po zabawach w parku przysz�a kolej na odwiedziny u babci R�y i dziadka Paw�a, kt�ry prowadzi� przy �yczakowskiej pe�en tajemnic antykwariat. Ma�y Kuba m�g� mie� wtedy jedena�cie lat. To chyba w czasie tych niedzielnych odwiedzin, gdy w poszukiwaniu pana Pickwicka wertowa� zakurzone roczniki Roju, zrodzi�a si� jego dziennikarska pasja. Po Dickensie przysz�a kolej na alchemika Ibsena, po nim na skandalist� Strindberga, a� wreszcie na nieobliczalnego, o�ywiaj�cego upieczony nos Gogola. Kuba dzikim �miechem reagowa� w maturalnej klasie na szalbierskie sztuczki Chlestakowa, kt�ry - jak bezz�bny Kurojad - trz�s� ma�ym, zapyzia�ym miasteczkiem.

- Ja j� znam, niez�a z niej hipokrytka - sko�czy�a Anna, wyrywaj�c go brutalnie z m�odzie�czych wspomnie�.

Jakub mia� do�� tej utarczki. Obieca� sobie, �e w�a�nie dzi�, gdy znowu odni�s� zawodowy sukces, nikomu nie da si� wyprowadzi� z r�wnowagi. Przeprosi� Ann� i pod pretekstem doko�czenia felietonu, obiecuj�c rych�y powr�t, wyszed� do swego gabinetu.

Zadowolony z rejterady zamkn�� drzwi, by si� przekona�, �e stary Pierre zdech�. Zielona mucha wykonywa�a na jego oku nerwowy taniec. Jej obrzydliwe bzyczenie rozw�cieczy�o Sterna. Rozejrza� si� po pokoju, by chwyci� bambusow� r�czk� zako�czon� sk�rzan� pack�. Hamuj�c wstr�t, powoli otworzy� drzwiczki bambusowej klatki i, niczym chirurg, wprowadzi� do �rodka �mierciono�ne narz�dzie. Uderzy� jak b�yskawica, lecz chybi�. W�ciek�y, �e spapra� robot�, rzuci� pack� na biurko i ostro�nie wsun�� do �rodka zwini�t� d�o�. Z obrzydzeniem z�apa� opierzone zw�oki, kt�re sflacza�y pod palcami jak przek�uty odpustowy balonik. W�a�nie wtedy zrodzi� si� w jego g�owie zaskakuj�cy rebus, wywo�any skojarzeniem trzech liter ze s��w: fetor, skarpeta, matka. Zastanawia� si�, jaki� to skomplikowany mechanizm m�g� je ze sob� po��czy�. Najwa�niejsze litery uformowa�y w jego m�zgu napastliwe, prze�laduj�ce go s�owo - �Forum�. A mo�e by�o odwrotnie? Mo�e wcze�niej pojawi� si� ten wieloznaczny wyraz, niby staro�ytna piecz�� rodz�cy euforyczne skojarzenia?

Stern lubi� takie semantyczne dywagacje i nie zamierza� si� nimi z nikim dzieli�. W�drowa� wtedy w my�lach od przedmiotu do nazwy, przypisuj�c im - jak demiurg - okre�lon� warto��. Dawniej pr�bowa� nada� tym rozmy�laniom form� wierszy. S�dzi� nawet, �e jest dobrze zapowiadaj�cym si� poet�. Opublikowa� w �Pro Arte� dok�adnie sze�� utwor�w. Kiedy wena odesz�a, a krytyka literacka wyla�a na niego wiadra pomyj, przesta� buja� w ob�okach. Ostatecznie rozs�dek zwyci�y�, a on sta� si� wyrobnikiem pi�ra. Wiele razy otrzymywa� od czytelnik�w listy, w kt�rych nad niesprawiedliwo�ci� opisanych przez niego �yciorys�w la�y si� krokodyle �zy. Kilkana�cie lat pracowa� dla takich chwil, kt�re Krezus sumowa� lakonicznym �Tak ma by� zawsze�. Ale to �zawsze� wymaga�o od niego wci�� nowych po�wi�ce�.

Zdj�� z lewej stopy sk�rzany sanda�, a potem �ci�gn�� skarpet�. Rozszerzy� �ci�gacz i precyzyjnym ruchem wsun�� do �rodka martwego kosa, a� ten zary� dziobem w pu�apce. Kolejna skarpeta - i zamaskowane zw�oki wyl�dowa�y w kieszeni spodni.

Z bawe�nian� trumn� Stern zszed� do kuchni. Chwyci� wiadro ze �mieciami i wyszed� na ulic�. Kiedy zamkn�� furtk�, przy�o�y� d�o� do kieszeni, sprawdzaj�c tym niedorzecznym gestem, czy Pierre jakim� cudem nie wyfrun��. Min�� krzak bzu i zardzewia�y hydrant. Zatrzyma� si� przy murowanym �mietniku. Uni�s� stalow� klap�. Obr�ci� kube� i uderzaj�c w dno, rozpocz�� pogrzebowy ceremonia�.

Naj�atwiejsze mia� za sob�. Teraz nale�a�o dzia�a� z rozwag�. Jakub dyskretnie si� rozejrza�. Horyzont by� wolny, wi�c szybko wyj�� skarpet� i rzuci� j� w najdalszy k�t �mietnika. Pogrzeb Pierre�a mia� z g�owy. Fachowo pozby� si� zw�ok, tak jak to czyni� opisywany przez niego morderca. Irracjonalny strach, kt�ry kaza� mu zachowa� najwy�sz� ostro�no��, podnieci� go. Zach�ca� do dziwnej gry, w kt�rej nie chodzi o b�l i ofiar�, lecz o udowodnienie sobie, �e jest si� lepszym od innych.

Co zrobi� z klatk�, Stern jeszcze nie wiedzia�. Nie wiedzia� r�wnie�, jakich u�y� s��w, by nie zrani� Kasi. Zadowolony podszed� do budy, chc�c pog�aska� �asz�cego si� Dega. Stary kundel wyczu� w jego zachowaniu jaki� fa�sz. Dok�adnie obw�cha� kiesze�, w kt�rej jeszcze przed chwil� schowany by� Pierre, a potem poliza� po r�ce. Tym go przekupi�. Stern przyni�s� mu w nagrod� po kolacji wspania�� wieprzow� ko��.

Co zaskakuj�ce, Kasia przyj�a �mier� ptaka zupe�nie naturalnie.

- On nie chcia�, tato, �y� bez swojej pani - doda�a, �ciszaj�c g�os, jakby Anna mog�a niechc�cy pods�ucha� ich rozmow� z salonu. - Ja od pocz�tku wiedzia�am, �e Pierre zdechnie.

Kiedy pr�bowa� wyt�umaczy� si� ze swego post�pku, Kasia pochwali�a si�, �e w zesz�ym roku zakopa�y z Al� pod magnoli� dwa �parszywe go��bie�.

Wieczorem, gdy s�o�ce schowa�o si� za s�siaduj�c� z Pohulank� Filip�wk�, wszystkie my�li, jakby zm�wione, ponownie wr�ci�y do wyrzuconego na �mietnik kosa. Sterna nasz�a nieodparta ochota na eksperyment. Kiedy Anna u�o�y�a g�ow� na poduszce, poprosi� j�, by na moment zamkn�a oczy. Zdziwiona t� propozycj�, ch�tnie si� zgodzi�a. Po chwili Jakub przyni�s� z kuchni blaszane pude�eczko z kawiorem, kt�re da� mu Hillel, i oszronion� butelk� szampana. Wynik eksperymentu zaskoczy� go zupe�nie. Anna �mia�a si�, podniecona, kiedy k�ad� na jej usta galaretowate jajeczka. Bawi�a si� z nim, wykorzystuj�c jego gr� do swoich erotycznych fantazji.

- Mog�? - zapyta�a, wystawiaj�c wilgotne usta jak do poca�unku. - Pozw�l mi, Kuba, zobaczy�.

- Jaka� ty niecierpliwa - upomnia� j�. - Zaczekaj.

Przytrzyma� palcem korek, a kiedy wyskoczy� z hukiem

i uderzy� o �cian�, przechyli� zielon� butelk� i szybko nape�ni� dwa kieliszki.

- Ju� - powiedzia� dumny. - To specjalnie dla ciebie.

Otworzy�a oczy. Patrzy�a z niedowierzaniem. By�a pod wra�eniem, gdy poda� jej kieliszek sch�odzonego szampana, lecz potem, gdy s�dzi�, �e mu si� odda, us�ysza� pe�ne �alu:

- Opami�taj si�, Kuba, dopiero za dwa dni ko�czy mi si� period.

Zapowiadana od kilku dni konferencja prasowa rozpocz�a si� w gmachu policji przy Leona Sapiehy we wtorek o jedenastej, z pi�tnastominutowym op�nieniem. Rzadko kiedy zdarza�o si� s�ucha� oficjalnych wiadomo�ci z tego miejsca. Tym razem uznano widocznie, �e nowoczesna forma przekazu informacji jest niezb�dna i �e problem jest zbyt powa�ny, by pozostawi� go samemu sobie.

O zorganizowanie konferencji pos�dzano kilku pos��w Narodowej Demokracji. Byli i tacy, kt�rzy widzieli w tym inicjatyw� sprawuj�cego urz�d od dw�ch miesi�cy premiera Sk�adkowskiego. Prawd� by�o, �e zaproszenia z policji rozes�ano do wi�kszo�ci dziennik�w i czasopism. Poniewa� jednak trwa� sezon og�rkowy, mimo stara� w reprezentacyjnej sali na pierwszym pi�trze zjawi�o si� niewielu go�ci. Najwi�cej, ze zrozumia�ych wzgl�d�w, przyby�o ze Lwowa, ale pokazali si� tak�e �urnali�ci z Brze�cia, z Krakowa, a nawet ze stolicy. Delegacj� �Kuriera� stanowi� duet Stem -Brodacki.

Kiedy miejsca w pierwszym rz�dzie zosta�y zaj�te, do sali wszed� Zi�ba, nios�c pod pach� wypchan� sk�rzan� teczk�. Inspektor ubrany by� w elegancki stalowy garnitur. W�o�y� bia�� koszul� i granatowy krawat w czerwone pr��ki. Towarzyszy�a mu m�odziutka aspirantka w kremowym �akiecie, kt�rej zadaniem by�o protoko�owanie przebiegu spotkania. Wyst�powa�a u boku Zi�by po raz pierwszy, czuj�c wi�c, �e skupia na sobie wzrok m�czyzn, nie podnosi�a g�owy znad kartki.

Inspektor by� nie mniej speszony. Wymagaj�ca widownia pokrzy�owa�a jego plany. Zacz�� nerwowo chrz�ka�, porz�dkuj�c wyj�te z teczki dokumenty. W ko�cu podni�s� zatwierdzony przez prze�o�onych raport i, bez s�owa wst�pu, przeczyta�:

- Zdarzenia, do kt�rych dosz�o, wymagaj� szeregu istotnych wyja�nie�. Rzeczpospolita nie mo�e d�u�ej budowa� wiedzy na domys�ach. Dlatego, wychodz�c naprzeciw pa�stwa oczekiwa-niom, opracowali�my w komendzie wojew�dzkiej skr�tow� informacj�, kt�ra u�atwi dziennikarzom przygotowanie publikacji. Prosz� o zadawanie pyta� - sko�czy� i, zadowolony z siebie, patrzy� wynio�le na widowni�.

- Na jaki temat? - rzuci� weso�o Maciej Nowak, szpakowaty czterdziestolatek z �Nowin�, otwieraj�c notatnik.

Dopiero teraz Zi�ba spostrzeg�, �e pope�ni� horrendaln� gaf�. W galopuj�cym tempie przedstawi� siebie i aspirant- k� Jol�, przywita� zebranych, a potem zacz�� odczytywa� z kartki histori� zab�jstw w Rowach, podkre�laj�c sta�y post�p w �ledztwie.

- A oto interesuj�ce pa�stwa szczeg�y - powiedzia�. - Znaleziony Andrzej Worku� mia� dwadzie�cia pi�� lat i by� kawalerem. Rysopis: wysoki, barczysty blondyn z tatua�em w kszta�cie �wi�skiego ryja na lewej piersi. Pochodzi� z dobrego domu. Ojciec kolejarz, matka krawcowa. Za gwa�t na sze�cioletniej c�rce s�siada otrzyma� dziesi�� lat wi�zienia. Rok temu, w pa�dzierniku, nieudana pr�ba ucieczki z Brze�cia. Skazany dodatkowo na dwa lata ci�kich rob�t przy melioracji. W dalszym ci�gu narastaj�ca agresja wobec wsp�wi�ni�w. Zwi�kszony doz�r. Niestety, mimo daleko id�cej ostro�no�ci, przed miesi�cem napa�� na stra�nika. Natychmiastowy po�cig zako�czony odnalezieniem zw�ok.

Taki pobie�ny, niechlujny opis rozw�cieczy� zebranych. Czterdziestolatek z �Nowin�, patrz�c na Zi�b�, pierwszy nie wytrzyma� i zapyta�:

- Czy mo�emy napisa�, �e udowodniono, i� Andrzej Worku� pope�ni� te morderstwa?

- Nie.

- Je�li napisz� tylko pa�skie �nie�, nikt mego artyku�u nie zechce czyta�. Prosz� zdradzi� nam co� wi�cej. - Dziennikarz �Nowin� niecierpliwi� si�.

- Ca�y czas pr�buj�, lecz nie dopuszcza mnie pan do g�osu. - Zdenerwowany policjant zbiera� chusteczk� po�yskuj�ce na czole kropelki potu.

- Czyja tak�e panu przeszkadzam?- zapyta�a prowokuj�co jedyna w m�skim gronie kruczow�osa dziennikarka �Wiadomo�ci Literackich�, pos�dzana o flirt z Boyem.

- Ale� sk�d. - Inspektor natychmiast si� zreflektowa�. - Jestem tu specjalnie dla pani, to jest dla pozosta�ych pa�stwa r�wnie�.

- Czy Andrzej Worku� jest winny serii morderstw dokonanych w Rowach? - Brodacki sk�oni� si� w stron� brunetki.

- Czy ja co� takiego powiedzia�em? - Zi�ba spojrza� w�ciekle na sta�yst�. - Chcia�em doda�, �e zw�oki wi�nia odkry� na stosie kamieni pod wie�� triangulacyjn� proboszcz z Row�w wesp� z miejscowym nauczycielem. - Zrobi� pauz� i prze�o�y� le��c� na wierzchu kartk� pod sp�d. - Skazany nie zostawi� �adnego listu po�egnalnego - czyta� powoli, akcentuj�c ka�dy wyraz. - A wi�c, jak ju� powiedzia�em, nie zostawi� listu. Chodzi mi oczywi�cie o list, jaki zwykle pisz� samob�jcy.

- Samob�jczy skok na kamieniste pod�o�e, bez �wiadk�w? - zapyta�a brunetka, zdejmuj�c z nosa okulary. - Niech�e pan nie �artuje. Mam napisa�, �e to sumienie zamieni�o Workucia w Ikara?

- A co w tym widzi pani dziwnego? Na dzie� dzisiejszy wyklucza si� udzia� os�b trzecich. Jedynie teoretycznie...

- Co to znaczy �teoretycznie�? - Brunetka podnios�a wzrok znad stenogramu.

- Mo�na za�o�y�, �e...

- Zamieniam si� w s�uch.

- Po�o�enie zw�ok nie wskazywa�o, by kto� mu w tym akcie rozpaczy pom�g�. W kieszeniach wi�nia znaleziono kilkana�cie sk�rek razowca, skruszony papieros, zdj�cie m�odej dziewczyny w bukowej ramce i jeszcze co�.

- Mo�emy to �co�� zobaczy�? - Korespondentka �Wiadomo�ci Literackich� u�miechn�a si� pow�ci�gliwie, przewieszaj�c sweter przez oparcie krzes�a.

Inspektor, licz�c na efekt, postawi� teczk� na pulpicie i jak iluzjonista wyci�gn�� z niej papierow� torb�. Odczeka� moment i kiedy ciekawo�� si�gn�a zenitu, wy�o�y� na st� bukow� ramk� z fotografi�, a tak�e dwie �elazne podk�wki oraz kilkana�cie gwo�dzi.

- Prosz� bardzo. To ramka ze zdj�ciem, a to... podk�wki i gwo�dzie. Takie same, jakie znaleziono w pi�tach ofiar - powiedzia�.

- Jak by pan skomentowa� ten specyficzny polski styl mordowania niewinnych kobiet? - zapyta� p�owow�osy, u�miechni�ty od ucha do ucha dziennikarz �Ukrai�skiego S�owa�.

- Mam gotow� odpowied� - oznajmi� Zi�ba, przekrzykuj�c ha�as nadje�d�aj�cego od Krakowskiej tramwaju - lecz ze wzgl�du na obecno�� dam dzisiaj jej panu nie udziel�.

- Uchylanie si� od odpowiedzi to wyra�ny dow�d na to, �e szykanuje si� tu narodowe mniejszo�ci - rzek� k��liwie brunet w okularach z �ydowskiego �Naszego Przegl�du�.

- Panowie, to nie miejsce na narodowo�ciowe spory. Skupmy si� lepiej na temacie! - �achn�� si� Nowak.

- Czy to oznacza, �e sprawa znalaz�a sw�j fina�? - zapyta� Stern, gdy Brodacki, korzystaj�c z zamieszania, zrobi� zdj�cie makabrycznych rekwizyt�w.

- To oznacza - zacz�� inspektor, mru��c o�lepione fleszem oczy - �e sprawca paskudnie pokrzy�owa� nam plany i ju� nigdy si� nie dowiemy, co naprawd� nim kierowa�o.

- Zak�adaj�c, �e nie mia� wsp�lnika - rzuci� t�gi dziennikarz z �IKC�, kt�ry skuba� wystaj�ce spod koszuli rude w�osy.

- Je�li ma pan tak rozleg�� wiedz�, prosz� si� ni� z nami podzieli� - Zi�ba skrupulatnie wykorzysta� prowokacj�. - Wydaje mi si� to niemo�liwe. Zreszt� prosz� nie wymaga� od nas cud�w.

- Dawno ju� przestali�my w tym kraju liczy� na cuda - wtr�ci�a brunetka, wyra�aj�c zdziwienie stylem, w jakim policjant prowadzi konferencj�.

- Nie to mia�em na my�li. - Inspektor spojrza� na dziennikark�, jakby chcia� j� zapami�ta�. - Szanowna pani, dla �cis�o�ci powiem, �e ca�y czas, nie wy��czaj�c Lwowa, w okolicy trwa�y intensywne poszukiwania.

- Chce pan nam wm�wi� - Nowak punktowa� speszonego Zi�b� - �e morderca w pasiaku m�g� si� zaszy� w hotelu George�a i zamawia� do pokoju �niadanie? Czy kiedy go znaleziono, by� w garniturze czy mia� na sobie wi�niar- ski drelich?

Dla inspektora miarka si� przebra�a. Spojrza� na proto- kolantk�, a potem, gryz�c warg�, na dziennikarza. Po�o�y� d�onie na stole i zacz�� nerwowo b�bni� palcami.

- Przed chwil� sugerowa� pan policji zaniedbania. Celowo nie chce pan, panie Nowak, przyj�� do wiadomo�ci, �e sprawa ostatecznie znalaz�a sw�j fina�? Dla mnie to jasne, gdy�...

- Nie pan jest inicjatorem tego spotkania. Nie widz� sensu zabawia� publiki napisanym przez kogo� bana�em - grzmia� Nowak.

- Wobec tego prosz� go po swojemu dopowiedzie�.

- Proponuje pan, by�my zamienili si� rolami? - rzek� Stern, przejmuj�c inicjatyw�. - Co to za fakty, kt�rych nikt nie potrafi potwierdzi�?

- Oczywiste fakty nie wymagaj� komentarza. Dziennikarze, mi�dzy innymi pan, zrobili swoje, wyp�aszaj�c z Row�w bogu ducha winnych letnik�w. Wczorajszy opis linczu, odra�aj�ce detale, ohydna kronika zdj�ciowa to oczywi�cie prawo wolnej prasy, kt�rego w �adnym razie nie powinno si� ogranicza�, lecz... Proponuj� pa�stwu zamkn�� temat. Zw�aszcza �e oczekiwania w�adz miasta id� w kierunku...

- Pi�knie! Zaprosi� pan nas po to, by indoktrynowa�? - Korespondentka �Wiadomo�ci Literackich� spojrza�a gniewnie znad notatek. - Czy m�g�by pan odpowiedzie� szczerze przynajmniej na jedno moje pytanie?

Inspektor, wietrz�c podst�p, powi�d� wzrokiem po zebranych.

- Niech pani pyta!

- Podstawowe pytanie o... motyw?

- Trzeba by zapyta� samob�jc� - zadrwi� policjant.

- Prosz� to samemu zrobi�. - Brodacki odwzajemni� si� Zi�bie podobn� doz� bezczelno�ci.

- A je�li - ten prze�kn�� zniewag� - motywu nie b�dzie?

- Nie by�o? - Stern b�yskawicznie wykorzysta� b��d j�zykowy inspektora.

Zi�ba mia� zamiar sko�czy� konferencj�. Nie bawi�a go rola ch�opca do bicia. Poirytowany, �ami�cym si� g�osem, patrz�c na sparali�owan� ze strachu protokolantk�, powiedzia�:

- Je�li przytaczane przeze mnie fakty pa�stwu nie wystarczaj�, mo�ecie sami pofatygowa� si� do Row�w i dokona� konfrontacji.

Brunetka kolejny raz da�a pr�bk� dziennikarskich umiej�tno�ci. Wyj�a z ust korale i rzuci�a z niewinn� min�:

- Oczywi�cie, �e ochoczo skorzystam z pa�skiej rady. Mam jeszcze tylko przed wyjazdem ma�� pro�b�.

- Wszystko, czego pani zechce. - Inspektor zadowolony zgarn�� kartki, szykuj�c si� do wyj�cia, lecz w tej samej chwili do sali wtoczy� si� Szumi��o. Skonsternowany podszed� do Zi�by i wyszepta� mu co� do ucha. Inspektor spojrza� na niego z niedowierzaniem, a kiedy Szumi��o oddali� si� kaczym chodem, jak gdyby nigdy nic ci�gn��: - Nie mam dzi� przed pa�stwem �adnych tajemnic.

- Wi�c pozwoli mi pan porozmawia� z kolegami Worku- cia?- Dziennikarka wpatrywa�a si� w Zi�b� b�agalnym wzrokiem.

Inspektor znalaz� si� w pu�apce.

- Ale� to wykluczone! - �achn�� si�.

- Chcia�am tylko zada� wi�niom par� pro�ciutkich pyta�. - Brunetka rozgl�da�a si� po twarzach koleg�w, szukaj�c wsparcia.

- Zapewniam pani�, �e to bezcelowe - nie ust�powa� Zi�ba.

S�owne przepychanki trwa�y jeszcze kilka minut. Wreszcie inspektor podzi�kowa� przyby�ym i z ulg� zako�czy� konferencj�. Wtedy protokolantka od�y�a. Zabra�a zeszyt i w milczeniu, nie podnosz�c wzroku, wysz�a. Za ni� wysypali si� na korytarz zaproszeni go�cie. Niekt�rzy, poznawszy Sterna, szczerze gratulowali mu ostatniego tekstu, inni patrzyli z zawi�ci�, widz�c w nim gro�nego konkurenta.

W holu Zi�ba zr�wna� si� ze Sternem i poda� mu d�o�.

- No i znowu sta� si� pan s�awny! - powiedzia� z wyra�n� uszczypliwo�ci� i zaraz skorzysta� z okazji, by si� wy�ali�: - Ale� mnie pan dzi�, panie Jakubie, sponiewiera�! Gniewa si� pan jeszcze za t� poczt�wk�? To by� taki �art! - Spojrza� mu w oczy, przytrzymuj�c r�k�. - Ja naprawd� by�em wtedy na Lwowie.

- Pan si� buja� na fali, a ja z koleg� - wskaza� Brodac- kiego - przedziera�em si� przez chaszcze, tropi�c pa�skiego maniaka.

- Nikt pana o to nie prosi� - odci�� si� Zi�ba i zanim Stern zd��y� mu odpowiedzie�, obr�ci� si� na pi�cie i ruszy� w pogo� za kr�c�c� biodrami protokolantk�.

W po�owie drogi do redakcji, przy katedrze �w. Jura, milcz�cy do tej pory Brodacki zapyta� Sterna o brunetk�.

- My�la�em, �e pan wie.

Sta�ysta spojrza� z niedowierzaniem.

- Niemo�liwe. To by�a ona? - rzek� z dziwn� pretensj� w g�osie. - Dlaczego pan mi tego nie powiedzia�?

- Nie mia�em kiedy. Przez ca�y czas rozbiera� pan wzrokiem protokolantk�.

Ich rozmowa gwa�townie �cich�a, gdy na rogu Zygmun- towskiej i Mickiewicza natkn�li si� na zbiegowisko. Pod numerem pierwszym z trzypi�trowej kamienicy eksmitowano na bruk robotnicz� rodzin�. Kobieta w zaawansowanej ci��y zanosi�a si� od p�aczu. Jedn� r�k� przygarnia�a do siebie zasmarkan� c�rk�, a drug� wyciera�a sp�ywaj�ce z oczu �zy.

- Bo�e kuchany, za cu?! - krzycza�a do oboj�tnych ludzi. - Za cu?!

Jej m�� z chudym jak patyk synem przenosili na drabiniasty w�z dziecinne ��eczko. Ch�opak niechc�cy potkn�� si� o kraw�nik i upu�ci� drogocenny mebel, kt�ry rozsypa� si� na kawa�ki. Ojciec zacz�� kopa� resztki rodzinnego skarbu, przeklinaj�c syna. Ze z�o�ci depta� cienki materac pokryty g�sto rdzawymi plamami. Obra�ony ch�opak uciek� do najbli�szej bramy, po czym krzycza� stamt�d w stron� ojca: �Niedoczekunie, same�e� g�upi chuj!�

Z otwartego okna na pierwszym pi�trze wychyla� si� w�a�ciciel kamienicy. Na jego okr�g�ej twarzy malowa� si� stoicki spok�j. Dw�ch wynaj�tych przeze� osi�k�w �wawo znosi�o po schodach sto�y, krzes�a i byle jak zwi�zane bambetle. G�ra rzeczy na wozie ros�a w oczach.

Eksmisji przygl�da� si� podchmielony kominiarz, kt�ry przyszed� przeczy�ci� zapchany sadz� komin. Na jego prawym ramieniu wisia�y szczotka i kula, kt�re z niezwyk�� moc� przyci�ga�y uwag� bli�niak�w siedz�cych na brzegu rynsztoka. Ch�opcy mieli pogniecione koszule i kr�tkie, wyszmelcowane spodenki. Trzymali po po��wce s�onecznika i, jakby na komend�, pluli �upinami na chodnik. Eksmisja nie przeszkadza�a im. Nie rozumieli �wiata doros�ych. Skupieni na pysznych ziarenkach i kominiarskich narz�dziach, prze�ywali kolejn� wspania�� przygod�.

Ponury spektakl mia� wi�cej widz�w. Prawie z ka�dego okna wychyla�a si� czyja� g�owa, a �e zbli�a�a si� pora obiadu, delikatny wiatr ni�s� ulic� zapach sma�onych ryb, groch�wki i dro�d�owego placka.

Stern i Brodacki min�li zbiegowisko, przechodz�c na drug� stron�, i po kilku minutach znale�li si� w parku Ko�ciuszki. Tam, w�r�d beztrosko sp�dzaj�cych czas spacerowicz�w, analizowali przebieg konferencji. Dr�twa gadka Zi�by nie zas�ugiwa�a na uwag�. Tak� sam� zas�on� dymn� oni te� mogli postawi�. Obu zaintrygowa�o natomiast niezapowiedziane wej�cie Szumi��y. Daliby wiele, by dowiedzie� si�, o czym zasapany grubas szepta� na ucho inspektorowi.

Okazja nadarzy�a si� wkr�tce i pom�g� im w tym niezawodny Krezus. Relacja z konferencji podnieci�a go na nowo. Jak ma�e dziecko, kt�re z�apa�o motyla, sadystycznie zaciska� palce, nie zamierzaj�c wypu�ci� frapuj�cego tematu.

- Szumi��o, Szumi��o? - zastanawia� si� z o�linionym cygarem w ustach. - Czy to aby nie ten kurdupel, co pakowa� zw�oki do worka?

- Do zielonego koca - poprawi� go Brodacki.

- Worek czy koc, panie Adamie, to dla czytelnik�w jedna cholera. Trup si� liczy, prawda, panie Jakubie? Po co ja zreszt� o tym gadam. Pan sam, specjalista per mortes, lepiej o tym koledze opowie. Wi�c uwa�acie, �e do rozwik�ania zagadki potrzebny b�dzie ksi�dz? - rzuci� retorycznie. - W Rowach jest pewnie jaki� ko�ci�, co? Kto� odprawia w nim msze i spowiada grzesznik�w. Ten kto� musi mie� dost�p do zbiorowego sumienia. - Wypu�ci� chmur� dymu, a kiedy opad�a, rzuci� Brodackiemu nagrzane kluczyki. - Co pan tak na mnie patrzy? Mo�e pan jecha�. Niech pan tylko zaczeka na pana Sterna, za chwil� do pana zejdzie.

Sta�ysta zbarania�. Wyszed� z gabinetu zamy�lony i zderzy� si� na schodach z jeszcze bardziej zamy�lon� Stopk�. Oboje siebie nie widzieli i po zdawkowym �przepraszam� ka�de pomaszerowa�o w swoj� stron�.

Stern tak�e by� zaskoczony. Sprawa - jak si� wydawa�o - mia�a ju� sw�j fina�. Odtr�biono tryumf. Posypa�y si� na t� okoliczno�� gratulacje i joby. Jego tekst sta� si� szlagierem, a� tu nagle zwala si� na niego kolejny niezapowiedziany wyjazd.

- Zatrzyma�em pana specjalnie, by przekaza� osobist� pro�b�. Pro�b� nie moj�, lecz pana Murofa. - Krezus zrobi� tajemnicz� min�. - Kiedy zadzwoni� w czasie kolegium, obieca� zdradzi� jakie� rewelacje. Szkopu� w tym, �e obra� sobie pana za powiernika. Zaprasza pana do siebie, samego. Co pan na to?

Stern poczu� lekki zawr�t g�owy. Mia� ju� gotow� odpowied�, lecz nie chcia� nara�a� si� Krezusowi. W swoim zawodzie najbardziej ceni� niezale�no��, wi�c wszelkie polecenia, tak�e i to, odbiera� jako zamach na w�asn� osob�.

- Zna pan moje ulubione powiedzenie? - Naczelny nie pozwala� si� Sternowi d�u�ej zastanawia�.

- �e ludzie to �winie?

- W�a�nie! - potwierdzi� zadowolony Krezus. - Chcia�bym, �eby pan te ciekawskie �winie zaci�gn�� za sob� do kryj�wki Murofa.

Powt�rki z historii przyprawia�y Sterna o md�o�ci, lecz tym razem, niestety, naprawd� jecha� z Brodackim do Row�w. By� w�ciek�y na ca�y �wiat i nie chodzi�o ju� o decyzj� Krezusa. Mia� osobiste powody. To, co us�ysza� od Anny, wystarczy�oby na kilka spraw rozwodowych. Wbieg� do domu na chwil�, by spakowa� rzeczy i zmieni� ubranie. Gdyby wiedzia�, co go czeka, kupi�by na mie�cie nowe lub, w najgorszym wypadku, rzuci�by zaw�d. Kolejne gro�by, p�acz, wreszcie szanta�. Szkoda s��w, ale najbardziej chyba - Kasi.

Z zaci�ni�tymi ustami, gryz�c od �rodka wargi, Jakub Stern liczy� owce, potem chmury, a na koniec przydro�ne drzewa. Rytmiczna gra silnika u�pi�a go tak cudownie, jakby w�cha� nas�czon� chloroformem gaz�. Skrzypienie spr�yn i sk�rzanej tapicerki na siedzeniach przypomina�o mu mi�y odg�os wiklinowego bujaka. W jednej chwili znikn�y Wzg�rza Zniesie�skie i G�ra Piaskowa na Kajzerwaldzie, pojawi� si� za to obraz jego gabinetu. Widzia� siebie, jak po przebudzeniu, pochylony nad mahoniowym biurkiem, rozwija podarowany przez Daniluka pakunek - lnian� �cie- reczk�. Uk�ada obok w�asne znalezisko, aran�uj�c koszmarn� kolekcj�. Natchniony, niczym artysta, pr�buje przekroczy� niewidzialn� granic�, kt�rej strze�e zazdro�nie niema rzecz.

Kiedy by� ma�ym dzieckiem, naprawd� wierzy� w czary. Zamyka� oczy i unosi� d�o� nad znalezionymi skarbami. Wymawia� zakl�cia i patrzy� na s�o�ce przez szk�o ze st�uczonej imbirowej buteleczki. Chucha� na pokryty patyn� zielony pieni��ek, przenosz�c si� wyobra�ni� w bajkowy �wiat. Przekracza� wtedy domy i ulice. Miesza� czasy, w jednej sekundzie wdziewaj�c niemodny str�j. Teraz w swym �nie, jak dawniej, uni�s� d�o� nad stalow� podk�wk�, wymawiaj�c zakl�cie �muroforum-forumurof�.

Poczu� ch��d, jak gdyby przedmiot z�o�liwie zamkn�� si� przed nim niczym podra�niony ma�� w swej muszli. Wysili� wyobra�ni�. Opl�t� j� wok� wygi�tej w �uk materii. Zapragn�� by�, cho� na kr�tko, ptakiem. Teraz jestem kosem, pomy�la� i - �ni�c obok Brodackiego - by� starym, osieroconym po �mierci hrabiny Pierre�em.

�miga� mi�dzy prze�witami drzew, mijaj�c z niewyobra�aln� pr�dko�ci� grube konary i naje�one ostrymi ig�ami ga��zie Foresta Umbra. Zachwycony wolno�ci� zatoczy� �uk pod niebem, by nurkuj�cym lotem celowa� w k�p� drzew li�ciastych przy niewielkiej polanie. Sfrun�� z pojedynczego buka i usiad� na wiotkiej leszczynie, przygl�daj�c si� t�umowi dwuno�nych istot. Stamt�d, z bij�cym sercem, obserwowa� okrutn� scen�. Widzia� wszystko, lecz nie potrafi� i nie chcia� tego nazwa�. I nie pragn�� te� tego pami�ta�. Zatrzepota� energicznie skrzyd�ami, prostuj�c zmoczone deszczem pi�ra. Przekr�ci� g�ow� w stron� pora�aj�cego �wiat�a, kt�re strzeli�o z czarnej skrzynki jak obudzone s�o�ce. Zaciekawiony spojrza� na kobiecego trupa i przera�ony czyim� siarczystym przekle�stwem obudzi� si� w samochodzie.

Zaspany patrzy� z obaw� na sta�yst�, jakby ten m�g� podejrze� jego dziwny sen. Lecz Brodacki nie obraca� g�owy. Powoli zjecha� na pobocze, wy��czy� silnik i z wra�enia szybko si� prze�egna�.

Przed granatow� mask� tatry w szczerym polu odbywa� si� zdumiewaj�cy spektakl. Stern pierwszy raz w �yciu widzia� tak� ceremoni�. Pasowa�aby bardziej do jego snu ni� do jawy. M�oda, �liczna Cyganeczka siedzia�a na ko�le, a dw�ch starych Cygan�w podtrzymywa�o j� pod �okcie. Ubrana by�a od�wi�tnie - bia�a suknia obsypana kolorowymi cekinami, czerwona r�a we w�osach - jakby na w�asny �lub jecha�a. Nadzwyczaj regularne rysy. Urzekaj�ca zastyg�a maska pi�kna, powagi i spokoju. W�z, kt�rym podr�owa�a, udekorowany by� dywanem ��kowych chabr�w. B��kity i ��cie. Do tego feeria z�otych p�ksi�yc�w i gwiazd wymalowanych na ko�le, nad ich g�owami. Kto by si� domy�li�, �e to jej pogrzeb?!

Rozlega�y si� obowi�zkowe w tej ceremonii �piewy i zawodzenia, ale jakie! �a�obna fala przetacza�a si� z wozu na w�z, z ko�ca na pocz�tek i ze �rodka taboru a� pod bezkresne niebo. Mo�na by rzec, �e to swojskie poleskie �aby lub natr�tne syberyjskie klikusze. Niepokoj�cy rytm tambury- nu i p�acz tak przejmuj�cy, jakby kogo� �ywcem obdzierano ze sk�ry. I t�ok na odludziu, na polnej wiejskiej drodze mi�dzy Rowami a Zdunami, zupe�nie jak w dzie� targowy na Wa�ach Hetma�skich. Pobrz�kiwanie uprz�y, pochrapywanie koni, ci�kie dudnienie kopyt, skrzypienie sk�rzanych pas�w, brz�k janczar�w, zapach ogniska, owsa i... czaj�cej si� wok� niewidocznej �mierci. I �ycia tak�e. Bo ze �rodkowego wozu, kt�ry zatrzyma� si� na chwil�, wypad�a w pole ma�a, nagutka posta�. Stern, do reszty rozbudzony, patrzy�, jak �niady brzd�c kuca za potrzeb�. Malec z wielkim zainteresowaniem ogl�da� to, co zostawia� na spalonym s�o�cem �ciernisku. Kiedy sko�czy�, splun�� jak doros�y, zerwa� rosn�cy na poboczu mak i zwinnie wdrapa� si� na w�z.

Gdy tabor przejecha�, kierowana przez Brodackiego tatra ruszy�a w dalsz� drog�. Pokona�a grobl� przy stawach, przeci�a wi�niowe sady i zatrzyma�a si� przy ceglanej kapliczce, gdzie ksi�dz Stanis�aw, proboszcz w Rowach, samotnie admirowa� figurk� Naj�wi�tszej Panienki.

Z daleka chuda, zgarbiona sylwetka w sutannie przypomina�a stracha na wr�ble. Ten siwy strach si�gn�� po kieszonkowy zegarek, otworzy� go i odczyta� godzin�, jakby si� gdzie� spieszy�. Ujrzawszy niespodziewanych go�ci, schowa� zegarek do kieszeni i podj�� modlitw�. Zako�czy� j� oszcz�dnym znakiem krzy�a, po czym wylewnie si� przywita�. Ch�tnie te� przysta� na podwiezienie, zapraszaj�c Sterna z Brodackim na plebani�.

Stern nie zamierza� os�dza� fakt�w, a jednak my�l, �e proboszcz specjalnie na nich czeka�, zagnie�dzi�a si� w jego g�owie. Zreszt� do�� ju� mia� tych zaskakuj�cych przypadk�w. Nag�e telefony, szokuj�ce wr�by, dziwne podarunki i ostrze�enia. I jeszcze absurdalne ptasie sny, wtedy gdy si� ich najmniej spodziewa�. A teraz s�owa powitania i zaproszenie tak serdeczne, �e niepodobna si� wykpi�. I obraz bluszczu wspinaj�cego si� podst�pem po nagrzanych s�o�cem ceg�ach. A tak�e zakurzonej sutanny i pary zdeptanych sk�rzanych trzewik�w.

P� godziny p�niej, u siebie na plebanii, z maluj�c� si� w ka�dym s�owie powag� ksi�dz Stanis�aw obja�nia� Sternowi poga�ski obyczaj.

- To urodzone, panie Jakubie, powsinogi. Wywodz� si� pono� z dalekich Indii, lecz ich domem jest ca�y bo�y �wiat. Pewnie dlatego od �witu do zmroku wioz� nieboszczk� r�nymi polnymi drogami. Przypomina to pewn� mod�, o kt�rej wspomina� mi ksi�dz Flis z warmi�skiej wioski za Al- lensteinem. Tam rodzina zmar�ego wywozi trumn� za granice wsi, by po raz ostatni nieboszczyk objecha� wszystkie swoje pola. - Nagle, przypomniawszy sobie o celu wizyty Sterna, zmieni� temat: - Wi�c powiadaj� w mie�cie, �e ja o wszystkim wiem, i jeszcze robi� z tego cyniczn� grand�?

- Tak m�wi� inspektor Zi�ba, kt�ry prowadzi� konferencj� prasow�.

- Dziwne to, wielce dziwne. Czy wyja�ni�, �e uda�em si� tam, by udzieli� zmar�emu kap�a�skiej pos�ugi? Wi�c nie? - Rzuci� w stron� Sterna pytaj�ce spojrzenie. - Do cia�a zaprowadzi� mnie nauczyciel. Gaw�dzili�my o niedawnej tragedii we wsi, o szkole, a tak�e o jego kalekiej c�rce i niepostrze�enie doszli�my a� do wzniesienia. I wtedy...

- Tak? - Jakub tym kr�tkim pytaniem rozwi�za� worek zwierze�.

- Ona tam jest. - Ksi�dz wskaza� na las. - To jej dom. Bestia st�pa po mchu, butwiej�ce li�cie i grzyby s� jej sprzymierze�cami.

- I jeszcze cie� - rzuci� ironicznie Stern, spogl�daj�c na wyci�gni�tego na le�aku Brodackiego. - Zapomina ksi�dz o cieniu, w kt�rym naj�atwiej si� schowa�.

- O tak! Mrok, cie� i usypiaj�ca nasz� uwag� lepka szaro��. W tej paj�czynie zdradliwych raf stawiamy nasze kroki. Panie Jakubie, to ju� nie s� te same Rowy, kt�re zna� pa�ski ojciec. Ludzie patrz� tu na siebie wilkiem. Przed tabernakulum grzech si� rodzi.

- Czy dlatego rzuci� ksi�dz kl�tw� na Besti�?

To pytanie, jak wiele innych, nie doczeka�o si� odpowiedzi. Zamiast nich ksi�dz Stanis�aw snu� rozwa�ania o marnych zbiorach, �mierci nieod�a�owanego Marsza�ka, po kt�rej �wiat si� odmieni�, i wo�aj�cej o pomst� do nieba �ydowskiej dominacji.

W ci�gu godziny, kt�r� sp�dzili na werandzie, s�o�ce rozparzy�o ogr�d, rozchylaj�c blador�owe ki�cie magnolii. Ich s�odki zapach przynosi� ze sob� leniwy podmuch wiatru. Stern, jak zapobiegliwy Brodacki, pragn�� si� po�o�y� na le�aku i s�odko drzema�. Z lewej strony werandy �ciana lasu przypomina�a dziennikarzowi porzucon� na horyzoncie ry�ow� szczotk�. Nad jej naje�on� materi� sun�a pojedyncza chmura podobna do ogromnego zeppelina. Takiej samej wielko�ci, tyle �e autentyczne cygaro wisia�o w maju nad parkiem Stryjskim w czasie Targ�w Wschodnich.

- Jak �atwo, drogi panie Jakubie, traci si� wiar� w zwyci�stwo dobra - powiedzia� ksi�dz, brutalnie przerywaj�c Sternowi fantazj�. - Ja, pan i Bestia do�wiadczamy pr�by. I na tym polega...

- Zrz�dzenie losu?- zapyta� wyrwany z zamy�lenia dziennikarz.

- Prawdziwa boska sprawiedliwo��. �wi�ty Augustyn z Hippony powiada�...

Stern nie przerywa�. Patrz�c na dobrodzieja, stara� si� wy�apa� jaki� znak, kt�ry by mu u�atwi� dzia�anie w Rowach. W zamian otrzymywa� same zagadki. Opowie�� o Bestii, kt�ra st�pa po mi�kkim mchu, albo porcj� podszytej chrze�cija�sk� filozofi� fantasmagorii. Z tymi w�tpliwo�ciami, zostawiaj�c Brodackiego na werandzie, uda� si� za ksi�dzem do pokoju go�cinnego.

- P�ki co zapraszam pana grzecznie do sto�u. Kolega, niczym anio�ek, �pi snem sprawiedliwego. Ju� taki nasz los, panie Jakubie: dzi� pal�ce s�o�ce, jutro wiatr w twarz, pojutrze katastrofalna s�ota. - Gospodarz najwyra�niej spragniony by� s�uchacza. - Za chwil� Zofija poda m�j ulubiony deser. Nie uwierzy pan, gdy powiem, �e ta niepozorna kobieta na tej oto werandzie rozbi�a na bolszewiku kryszta�owe lustro. Ot i ca�a Zofija! Chcieli j� za to ka�mu- cy, tfy... No, ale Pan B�g nad biednymi czuwa. Zofija jest tak�e wielce zas�u�onym dla naszej parafii archeologiem. Tak! To ona z nara�eniem �ycia wy�owi�a z kloacznego do�u zbezczeszczon� figur� Pana. Sowieci nie przepu�cili nawet rze�bom. Bez g�owy i r�k, a jednak nasz Pan si� osta�. Mi- raculum, �e jeszcze istnieje! Widz�, �e i pan jest srodze zm�czony. - Dostrzeg� d�o� Sterna w�druj�c� do ust. - W takim razie zdradz� panu co� fascynuj�cego! Co�, co z pewno�ci� pana o�ywi, je�li oczywi�cie ma pan ochot� wys�ucha� d�u�szego monologu.

- B�dzie mi niezmiernie mi�o. - Jakub opar� si� wygodnie na krze�le, wyczuwaj�c udem w kieszeni z�o�onego na p� Wisielca.

- �ni� mi si� w nocy - mo�e dlatego, �e za nim t�skni� - rodzinny dom, bardzo daleko st�d, a� w Konstantynowie. Tak, tak, panie Jakubie, ju� pa�ski tatu� wiedzia�, �e nie jestem krajanem. Zostawi�em dw�ch starszych braci, kilkana�cie hektar�w �yznej ziemi, rzeczk� i staw, a w nim raki- -nieboraki. - Za�mia� si� z udanego rymu. - Gospodarstwo ojca kwitnie dzi� niczym biblijny Eden. Ogradza je kamienny murek z bram� z polnego, ciosanego kamienia. Oczarowany sta�em w mym �nie przed ow� bram�. Strzela�y we mnie refleksy miki po�yskuj�cej w kamieniu jak gwiazda betlejemska. Wynios�e gotyckie sklepienie przypomina�o mi g��wn� bram� Cmentarza �yczakowskiego, przez kt�r�, jak pan z pewno�ci� wie, mo�e swobodnie wjecha� za�adowany sianem w�z. W ten ostry kamienny �uk m�j praszczur wmurowa� krzy� i trzy zegarowe mechanizmy.

- Nie rozumiem.

- Przyznam si�, �e ja te� jestem tym zdziwiony. Ju� m�j dziad, tak�e Stanis�aw, nie pami�ta�, do czego ta konstrukcja s�u�y. Mo�e to przestroga czasu. Mo�e inny ukryty symbol. Pordzewia�e �elastwo i niewielka nisza z u�o�onym uko�nie krzy�em.

- Jaki to ma zwi�zek z... - Stern pokaza� na las.

- B�g zwyci�y - powiedzia� ksi�dz, przymykaj�c oczy. - Kiedy �ni mi si� brama, ta brama, wiem jedno: On istnieje. A teraz chcia�em prosi� o wsp�ln� modlitw�. Zm�wmy j�, by nikt nie pope�nia� ju� w naszym lesie tych ohydnych zbrodni.

Stern nachmurzy� si�. Propozycja wyda�a mu si� niedorzeczna. Mia� ogromn� ch�� si� jej przeciwstawi�. Modlitwa przeciw zaplanowanym z zimn� krwi� katuszom? Kiedy pad�y pierwsze s�owa Ojcze nasz, Jakub przy�apa� si� na odra�aj�cej my�li, �e boski s�d dokona� si� r�kami zdesperowanego szale�ca. Musi by�, pr�bowa� znale�� wyja�nienie, jaki� nieuchwytny sens tej zbrodni. Nawet gdyby mia� si� on ograniczy� do rytualnego, sadystycznego zadawania cierpie�. Natychmiast przypomnia�a mu si� szalona dyskusja z Hillelem, gdy Samuel opowiedzia� si� za nienaruszalnym boskim porz�dkiem.

- B�d� wola Twoja - powt�rzy� g�o�no Stern, postanawiaj�c, jedynie na ten kr�tki czas dziennikarskiego �ledztwa, wczu� si� w rol� oprawcy. My�le� jak on i tak samo jak on, w my�li, post�powa�.

- Amen! - zako�czyli modlitw�, przez u�amek sekundy patrz�c sobie w oczy. Sternowi przebieg� dreszcz po plecach. Poczu� si� winny, jak Judasz przez poca�unek odwracaj�cy si� od wiary.

Ju� raz, jako dziecko, do�wiadczy� tego haniebnego uczucia. Mia� pecha, gdy babka R�a zaci�gn�a go wprost z podw�rka na wieczorn� msz�. Akurat gra� z kolegami w puch�. Mia� przy sobie fantastyczny sprz�t - s�kat� d�bow� pa��, kt�r� sam wystruga� scyzorykiem i wyg�adzi� ostrym szk�em. Wywo�any przez babk�, zabra� pa�� do ko�cio�a. By� pewien, �e je�li zostawi j� na podw�rku, kt�ry� z zazdrosnych koleg�w natychmiast mu j� zabierze. D�bowa pa�a pow�drowa�a wi�c pod p�aszcz. Ma�y Kuba przytrzymywa� j� praw� r�k�, id�c kilka krok�w za babk�. Pod koniec mszy, gdy ksi�dz zbiera� na tac�, pa�a niespodziewanie wysun�a mu si� ze spoconych palc�w i z hukiem upad�a na posadzk�. Zapanowa�a konsternacja. Kuba jak prawdziwy zb�j, skarcony przez babk� i ksi�dza, natychmiast znalaz� si� przy konfesjonale, gdzie przez p� godziny dok�adnie spowiada� si� na kl�czkach ze wszystkich grzech�w. Z tym zdarzeniem wi��e si� te� pewien kalambur. Pod koniec spowiedzi, gdy kolana mu �cierp�y, g�os zza kratki zapyta� go, czy cz�sto to robi.

- Z pa��? - rzek�, j�kaj�c si�, Stern.

- Z pa��, paskudniku, z pa��!

- Ostatnio codziennie, oczywi�cie tylko wtedy - zaznaczy� - gdy koledzy s� na podw�rku.

Dociekliwy g�os zza g�stej kratki zapyta� ponownie:

- Ka�dy swoj�?

- Tak, prosz� ksi�dza. Ka�dy obrabia swoj�.

Po tym satysfakcjonuj�cym wyja�nieniu m�ody Stern dosta� rozgrzeszenie.

Jakub wci�gn�� nosem powietrze i przerwa� wspomnienia. Podnios�� wo� plebanii - �wiec, �wi�tych ksi�g i poli- turowanych mebli - rozweseli� zapach przygotowanego przez gospodyni� deseru. Staruszka nazywana przez proboszcza Zofij� postawi�a na lnianym obrusie trzy porcelanowe salaterki z upieczonymi w duch�wce papier�wkami. Ekscytuj�cy zapach przypomnia� dziennikarzowi o pustym �o��dku. �apczywie nabra� srebrn� �y�eczk� scukrzonego mi��szu i, zamoczywszy go w z�ocistym budyniu, w�o�y� do ust. By� wniebowzi�ty! Wystudzone w studni, przybrane waniliowym budyniem jab�ka smakowa�y wybornie.

- Waniliowy budy�. Pychota, paluszki liza�. Jestem w Rowach znanym jego degustatorem. Degustare vitam et fortunam meam. Do tego Domaine du Mas Neuf z Langwe- docji. Co roku zamawiam sze�� litrowych butelek. S�omkowa barwa, znakomite do deser�w. - Ksi�dz przechyli� zielon� butelk� i nala� wina do szklaneczek. - I niech pan teraz powie, wracaj�c do naszej rozmowy, czy te wszystkie doznania, jakie odbieramy, nie potrafi� zachwyci�?

Stern milcza�, dotykaj�c j�zykiem o�ywczego, sch�odzonego deseru, kt�ry popi� wonnym muskatem.

- Jeste�my tylko Jego dzie�mi, kt�re na wszystkie sposoby poddaje pr�bom. Dlatego wa�ne jest - gospodarz delikatnie przebi� �y�eczk� zarumienion� sk�rk�, pozwalaj�c sokowi sp�yn�� do salaterki - by�my tu, w zapomnianych przez �wiat Rowach, nie zagubili wiary. W tym �wiecie jest miejsce na...

- Poobiedni deser i zbrodni�?

Ksi�dz Stanis�aw obliza� �y�eczk� i, jak Stern, popi� aromatyczny deser winem. Kiedy wytar� usta serwetk�, stwierdzi� pow�ci�gliwie:

- No c�, kochany panie Jakubie, tak ten �wiat jest urz�dzony, co jeszcze nie oznacza, �e powinni�my, poprzestaj�c na kpinie, si� z tym zgodzi�. Kiedy jest si� w potrzebie, B�g stoi obok. W tym strasznym dniu, w kt�rym zgin�� nasz kowal, jego �ona i dzieci przybieg�y do mnie po ratunek. Zawioz�em je do miasteczka, tam s� bezpieczne. Przeczekaj� najgorsze i wr�c�. Czy pan s�ysza�, �e nasze ma�e Rowy le�a�y kiedy� nad rzek�? - zapyta�, uciekaj�c od niewygodnego tematu. - Do Bugu tylko krok, p�niej Wise�ka i dalej hulaj, po morzu, dusza...

- Nie s�ysza�em - odpowiedzia� Stern, maj�c ju� do�� d�ugiej, ja�owej dyskusji.

- Wielka szkoda! To� to wymarzony temat na sensacyjny artyku�! W zesz�ym tygodniu nasi ch�opi odkopali na torfowisku prawdziw� ��d� wiking�w. Szerok� na trzy, d�ug� na osiemna�cie krok�w. Okazuje si�, �e ju� wtedy sk�adano w naszej wsi ofiary. Gdyby nie przypadek, nigdy by�my si� o tym nie dowiedzieli. Skr�powane, zakonserwowane przez torf zw�oki le�a�y w �odzi setki lat. Kto� zwi�za� ofierze r�ce, a na g�owie zadzierzgn�� sk�rzany worek. Kiedy przeci��em rzemie� i zdj��em szkaradny w�r, �wiat zobaczy� m�od�, pi�kn� kobiet�. Nosi�a gruby warkocz, jej szyj� za� przyozdabia�y naszyjnik z br�zu i trzy majoliko- we paciorki. Wreszcie ja, c� za zrz�dzenie bo�e, pochowa�em stare szcz�tki po chrze�cija�sku na naszym cichym cmentarzu. To jeszcze nie koniec historii - ci�gn�� ksi�dz - bo przeje�d�aj�cy przez Rowy Cyganie (jaki praktyczny zmys�!) rozebrali w nocy staro�ytn� ��d� z my�l� o gigantycznym ognisku. Ukradli w Zdunach pi�� kur, wiem ja i o tym, i upiekli je na kolacj�. Po dawnej historii osta�y si�, panie Jakubie, jeno kurze kosteczki i popi�.

- Przepraszam, lecz czy ksi�dz nie uwa�a...

- Ja nic nie uwa�am - powiedzia� ch�odno gospodarz i nerwowo przejecha� d�oni� po siwych w�osach. - Osobi�cie �al mi tych kobiet i m�czyzn. B�g jeden wie, dlaczego rozp�ta�o si� na naszej ziemi piek�o rodem z Dantego. Chwilami sam mam ju� tego dosy�. Niewiasty przyjecha�y tu z my�l� o odpoczynku. Chcia�y uciec od zwariowanego t�umu, ha�a�liwych aut i tramwaj�w. Lw�w to nadzwyczaj pi�kne, ale te� niebezpieczne miasto.

- Okazuje si�, �e nie a� tak jak ma�e Rowy - zripostowa� Stern. - Å propos, jedna z kobiet by�a w ci��y. Musia�a si�potwornie m�czy�. Czy�by to by�a jedna z tych pr�b, kt�rym musimy si� podda�, na�laduj�c cierpienia Chrystusa?

- Ani ja, ani pan si� tego nie dowiemy. - Ksi�dz z�agodzi� rozmow�, kt�ra wyra�nie zmierza�a w niebezpiecznym kierunku. - Doskonale pan wie, �e najci�sze zbrodnie pope�nia si� we w�asnym sumieniu.

Jakub nie zd��y� odpowiedzie�, gdy� do izby wszed� Brodacki.

- Czy m�wi co� ksi�dzu nazwisko Klo�ski? - zapyta�, bez ceregieli si�gaj�c po swoj� porcelanow� salaterk�.

- Niech pan, na Boga, go nie wymawia! To degenerat! Przyje�d�a na msz� motocyklem! On te�, zdaje si�, przy�o�y� do tego r�k�. W jego pa�acu dziej� si� podobno straszne rzeczy...

- Jakie? - zapyta� sta�ysta z ustami pe�nymi apetycznego deseru.

- Nie miejsce to, �eby o tym opowiada� - skwitowa� ksi�dz, rozlu�niaj�c wskazuj�cym palcem cisn�c� go koloratk�. - Je�li pan ciekaw, prosz� tego kanciarza samemu zapyta�. I jeszcze jedno, panie Jakubie - dla odmiany zwr�ci� si� do Sterna. - Przyj��em pan�w ze wzgl�du na pami�� o pa�skim ojcu, kt�rego darzy�em wielk� przyja�ni�. Co wcale nie oznacza, �e ten wasz szmat�awiec, no, jak mu tam...

- �Kurier�, prosz� dobrodzieja, �Ku-rier�! - pospieszy� z pomoc� Brodacki, zach�annie pij�c wino i ostro nadrabiaj�c �y�eczk� kulinarne zaleg�o�ci.

- W�a�nie. �e ten wasz szmat�awy �Kurier� powinien mie� dost�p do wszystkich �wi�tych dom�w i tajemnic.

Kwadrans jazdy rozgrzanym na s�o�cu samochodem sprawi�, �e sta�ysta pierwszy nie wytrzyma�.
- Niepotrzebna ta ca�a ko�omyja.
Stern nie zareagowa�.
- Tego cz�owieka nie ma! On si� rozpu�ci�, a je�li tak, to... - Brodacki urwa� nagle, omijaj�c le��cy na drodze wielki polny kamie�. - Mam w p�ucach kurz i �mierdz� skunk- sem na kilometr! Czy nie lepiej...
- Co?
- Krezus kaza� si� tylko troch� rozejrze�, a nie kolekcjonowa� wra�enia. Skaczemy jak wesz na grzebieniu, �api�c fa�szywy �lad. Pierwszy by� przyg�up Kurojad, kt�remu dali�my si� podej�� jak dzieci. Potem cwany le�niczy, pardon, przyjaciel pa�skiej rodziny. Dalej wyszczekany Murof, teraz za� obra�alski klecha. Jezu i jeszcze kto�... Jeste�my, szefie, dziennikarzami, a nie facetami z FBI.
- A od czego pan by zacz��? - zapyta� gniewnie Stern, gasz�c sta�yst�.
- Rzecz jasna od podk�wek - odpali� Brodacki. - Chcia�bym wiedzie�, kto je zrobi�, komu, kiedy i...
- Za ile?
Brodacki rozgryz� mi�t�wk�, a kiedy j� prze�kn��, zasypa� Sterna kolejnymi pytaniami.
- Dlaczego kowal milcza�? To nielogiczne! Ju� po pierwszym morderstwie by� podejrzany. Mo�e wiedzia� za du�o albo go kto� szanta�owa�? Ja bym si� broni�, gdybym mia� dowody. Nie pozwoli�bym nikomu...
- Sam przeciw ca�ej wsi? - przerwa� mu Jakub. - Kiedy wpadli do jego domu, s�odko spa�. Wyrwany z po�cieli chwyci� stoj�cy przy ��ku taboret. Walczy�, nie chcia� da� si� wzi�� ywcem. Szumi��o m�wi�, �e zanim otworzy� usta, dosta� orczykiem mi�dzy oczy i pad� nieprzytomny. Przybili go do drzewa, kiedy nic nie czu�.
- Nie ma co, humanitarna �mier�, zwa�ywszy na obecno�� tr�jki dzieci i �ony - powiedzia� Brodacki. Po chwili wyj�� z kieszeni kolejn� mi�t�wk�, a kiedy znikn�a w jego ustach, doda� z westchnieniem: - Beznadziejny przypadek, ofiara zabiera tajemnic� do grobu.
Stern nie chcia� da� si� sprowokowa�. Ostatecznie to on, a nie sta�ysta mia� dostarczy� Krezusowi chwytaj�cy za gard�o tekst. Patrz�c na drog� przez szyb�, na kt�rej roztrzaskiwa�y si� muchy i b�ki, z rozrzewnieniem wspomina� wspania�y deser u ksi�dza.
- Ju� wiem. - Brodacki nie ust�powa�, wystukuj�c w�ciek�y rytm na kierownicy. - Jedziemy znale�� morderc� i powiedzie� mu: �Salut, szanowny panie! Powita�! Chcieliby�my zrobi� kr�ciutki wywiad, co pan na to?� Wszystko za� dlatego, �e jaki� �wir prysn�� do lasu. �ar� z g�odu poziomki i jagody, a gdy zobaczy� samotn� bab�, pou�ywa� Hobie na niej do b�lu. Na koniec wlaz� na drewnian� wie�� i zrobi� efektowne salto! Liczy� zapewne, �e jego zw�oki znajdzie nauczyciel spaceruj�cy w towarzystwie ksi�dza. Nad�o�yli�my ju� szmat drogi. Mo�e mi pan powiedzie�, szefie, po co? Przecie� czytelnikowi jest wsio rawno.
- Co wsio rawno?
- On, kurde balans, si� z nami nie t�ucze. Siedzi sobie cwaniak wygodnie w fotelu, s�czy kawencj� i do b�lu szele�ci nasz� gazet�.
- Wi�c mo�na mu na�ga�, sfabrykowa� fakty?
- Czy co� takiego powiedzia�em? - Brodacki z wpraw� zredukowa� bieg na drewnianym mostku.
- Nie musisz. Wed�ug ciebie liczy si� wy��cznie sprzeda�. Bo je�li ona ro�nie, to ro�niesz i ty, i tw�j pisany w s�awojce tekst. - Przeszed� w�ciek�y na �ty�.
Sta�ysta prze�kn�� t� nieuzasadnion� obraz�.
- Z panem to ju� nie mo�na wcale po�artowa�. Chodzi�o mi o co� zupe�nie innego.
- O co?
Zrobi� pokorn� min�.
- A odpowie pan szczerze?
- Nie mam powodu ukrywa� jakich� bzdur, kt�re...
Brodacki tylko na to czeka�.
- W takim razie zapytam wprost: Czy jest pan zadowolony?
Stern wietrzy� zastawion� pu�apk�.
- Nie rozumiem, o co ci chodzi. S�dz�, �e chyba... jestem - sko�czy� niepewnie.
- Teraz? - nie dawa� za wygran� sta�ysta. - Na takim zadupiu? Cho�bym chcia�, nie uwierz�!
- Ale to prawda! - Jakub nie zamierza� da� Brodackie- mu satysfakcji.
- Jest pan zadowolony, �e zostawi� w domu m�od�, piekielnie �adn� �on�?
- Nie twoja sprawa!
- Powiedzia� pan przed chwil�, �e...
- I co z tego?! - Stern uderzy� w�ciekle d�oni� w drewniany kokpit. Pytanie dotkn�o go bardziej, ni� si� spodziewa�. Sprowokowany, powr�ci� my�lami do Anny i Kasi, do spraw, kt�re nie uk�ada�y si� najlepiej. Dobrze pami�ta� ten dzie�, gdy Anna bez uprzedzenia wst�pi�a do redakcji. Widzia� nachalne spojrzenia koleg�w: Mania, Ksi�gowego i D�ugolaty. Wszyscy bez wyj�tku spuszczali wzrok, by podziwia� rysuj�ce si� pod napi�t� sp�dnic� po�ladki. Tak, by� o �on� zazdrosny i to, �e Brodacki tak j� zapami�ta�, wyda�o mu si� ohydne.
- Mam �elazn� zasad�. - Pr�bowa� zamaskowa� gotuj�c� si� w nim krew. - Nie mieszam spraw osobistych z zawodowymi. Taka jest etyka tego zawodu.
- Ho, ho, ho! - odparowa� sta�ysta. - T�umaczy� mi pan niedawno, �e ten zaw�d, jak stara kurwa, ma gdzie� ca�� etyk�.
- I dlatego go tak ochoczo wybra�e�?
K��tnia sko�czy�a si�, gdy za zakr�tem niespodziewanie wyros�a masywna przeszkoda. Brodacki z ca�ej si�y poci�gn�� hamulec i zapar� si� o kierownic�. Tatra wry�a si� ko�ami w piach i obr�ci�a bokiem, zatrzymuj�c nieca�y metr przed �wierkowym klocem, na kt�rym siedzia� wyrostek pa�aszuj�cy jab�ko.
- A �eby ci� jasna krew zala�a! - warkn�� w�ciekle Brodacki.
- Lepiej by�, psia ma�, patrzy� na drog�! - powiedzia� gniewnie Stern, rozcieraj�c st�uczony nadgarstek. - Dyskutant od siedmiu bole�ci!
- To niech pan sam siada i prowadzi! - Sta�ysta otworzy� drzwiczki i wyskoczy� z samochodu. - �art�w ci si� zachciewa, co?! - wydar� si� na m�odego poganiacza. - Nie widzisz, �lepoto, samochodu?!
Przestraszony ch�opak rzuci� ogryzek, wskoczy� na pie� i efektownym strza�em z bata zdopingowa� konia do wysi�ku.
- Dawaaj, Petra, nu dawaaj! - wrzasn�� ile si� w p�ucach.
Przekonana bolesnym argumentem klacz energicznie przeci�gn�a kloc na pobocze. M�okos w rozpi�tej koszuli, jak cyrkowy treser, odjecha� w stron� niewidocznego tartaku.
- Mieli�my cholerne szcz�cie! - powiedzia� udobruchany Stern. - Gdyby nie pa�ski refleks, ten szczeniak wys�a�by nas obu na tamten �wiat.
Pochwalony przez Sterna sta�ysta zapomnia� ju� wcze�niejsz� wymian� zda�. Uruchomi� silnik i kilkoma wprawnymi ruchami kierownicy wyprowadzi� tatr� z piaszczystych kolein. Samoch�d zacz�� si� pi�� pod niewielkie, poro�ni�te leszczyn� wzniesienie. Kiedy znalaz� si� na jego szczycie, Stern i Brodacki odzyskali humor. Ujrzeli w oddali cel swojej podr�y - jednopi�trowy, otoczony starym parkiem pa�ac.
Z bliska ukryta w�r�d zieleni budowla wydawa�a si� dzie�em rozkapryszonego architekta. Dlaczego wzniesiono j� w ci�kim neogotyckim stylu? W jakim celu dobudowano czworok�tn� wie�� i przykryto j� kopu�� jak minaret w meczecie? Dlaczego wiekowe kasztanowce tworzy�y tr�jk�t r�wnoboczny z przypominaj�cym otwarte ludzkie oko klombem po�rodku?
Gdy samoch�d zatrzyma� si� przed tarasowymi schodami, zszed� po nich lokaj w liberii. Nie spieszy� si�. Mia� t warz wielkiego cwaniaka.
- Biegnij, no, kochany, i powiedz swemu panu - zwr�ci� si� do niego Stern, zamykaj�c drzwiczki - �e przyjecha�o w bardzo wa�nej sprawie dw�ch redaktor�w lwowskiego �Kuriera�.
Lokaj ani drgn��, wi�c Stern wr�czy� mu wizyt�wk� i pi��dziesi�t groszy napiwku na zach�t�. To poskutkowa�o. S�u��cy podzi�kowa� grzecznie i poprosi�, by zachowa� cisz�, bo jego pan w�a�nie uci�� sobie drzemk� i kaza� si� obudzi� dopiero za godzin�.
Jakub rozgo�ci� si� ze sta�yst� w obszernym holu, w kt�rym panowa� mi�y ch��d. Zostawieni sami sobie mieli a� nadto czasu, by podziwia� zardzewia�� husarsk� zbroj�, zegar w obudowie z marmuru i wisz�cy nad nim las jelenich poro�y. Kiedy ju� obejrzeli wszystkie �ciany ozdobione przedmiotami z kutego �elaza, ich uwag� przyci�gn�� barwny fresk na suficie. Malowid�o przedstawia�o przywi�zanego do masztu Odysa i kusz�ce go �piewem nagie syreny. Do gruntownego poznania mitologicznego fresku zach�ca� wygl�daj�cy z p�pi�tra lokaj. Jego �pan jeszcze �pi� i bezczelne spojrzenia zaczyna�y dzia�a� obu dziennikarzom na nerwy. W grobowej ciszy s�ycha� by�o irytuj�ce tykanie zegara. Kiedy jego wskaz�wki odmierzy�y siedemnast�, ten sam s�u��cy - przebrany w bia�� koszul�, br�zow� kamizelk� i jasnozielone spodnie na szelkach - zszed� wreszcie na d�. U�miechni�ty zwr�ci� si� do go�ci z niewinnym pytaniem, czym mo�e s�u�y�.
- Chcieli�my rozmawia� z twoim panem, a nie z tob�, idioto - zaprezentowa� pr�bk� swoich mo�liwo�ci Brodacki. - Mam nadziej�, �e tw�j b�cwa� si� wreszcie wyspa�.
- A jak�e - odpar� lokaj, wtykaj�c kciuki za szelki- wyspa�em si� znakomicie, ale �idiot� i �b�cwa�a� masz od- szczeka�, bo inaczej obedr� ci� ze sk�ry.
Brodacki zaniem�wi�. Jego tupet znikn�� i zaskoczony, zacz�� si� pl�ta� i j�ka� w przeprosinach. Klo�ski - kt�ry, tak jak lwowski pisarz Leopold von Sacher-Masoch, zamieni� si� na kr�tki czas w lokaja - uradowany ze swego dowcipu zaprosi� dziennikarzy do salonu.
- Panowie przyznacie, �e to rozkoszny kawa�! Szczerze �a�uj�, �e to nie ja go wymy�li�em - t�umaczy�, podsuwaj�c w przyjacielskim ge�cie papiero�nic�.
Po tej komicznej prezentacji atmosfera si� rozlu�ni�a.
- Prosz� mnie �le nie zrozumie�. Od dw�ch tygodni kr�ci si�tu rozmaita swo�ocz. Jaka� cyrk�wka z lam�, jaki� kurdupe� z lwem. �ydzi, mordercy i...
- Kr�tacze! - rzuci� z�o�liwie Stern, bior�c papierosa.
- Tych jest bez liku! - zripostowa� bez mrugni�cia okiem gospodarz. - Otruli mi charta, wybili szyby w oran�erii i podpalili lamus. Na dodatek przetoczy� si� dzi� w okolicy jaki� cyga�ski tabor z nieboszczk�, wi�c sami panowie rozumiecie. Prosz� uprzejmie! A pan? - zwr�ci� si� do Brotlackiego. - S�usznie! Ostatnio s�ysza�em nawet zaskakuj�c� teori�, �e palenie tytoniu szkodzi, dlatego nie namawiam! O czym to ja... - Szuka� w�a�ciwych s��w. - Panowie redaktorzy z samego kr�lewskiego Lwowa, bardzo �adnie, zdaje si�, �e troch� w swoim �ledztwie sp�nieni. A my dzi�ki nim stajemy si� s�awni w ca�ej Rzeczypospolitej. Rowy, ach te Rowy - parodiowa�, przypalaj�c Sternowi papierosa - cz�ek by je �y�kami jad�! Ale po co wraca� do przykrych spraw? Od tego jest przecie� policja.
Klo�ski sko�czy� monolog i wylewnym gestem skierowa� go�ci do salonu. W tym przestronnym pomieszczeniu o dw�ch wysokich oknach i prowadz�cych na pi�tro schodach kr�lowa�y stare tekowe meble, na kt�rych zna� by�o r�k� mistrza. Masywna komoda z kilkunastoma szufladkami, okr�g�y st� wsparty na trzech wykrzywionych nogach i sze�� krzese� o wygodnych, dopasowanych oparciach dawa�o poczucie wysublimowanego komfortu i orientalnej elegancji. Egzotyk� podkre�la�y wisz�ce na �cianach afryka�skie maski i dwa wystrugane z drewna pelikany, kt�re kto� ustawi� pod otwartym na ogr�d oknem tak, �e styka�y si� dziobami. Z pokrytego boazeri� sufitu zwisa� tekowy �yrandol z mosi�nymi ozdobami, takimi jakie mia� po�yskuj�cy w s�o�cu sekretarzyk.
Klo�ski podszed� do sekretarzyka, na kt�rym sta� skrzynkowy patefon His Master�s Voice z kalkomani� przedstawiaj�c� bia�ego psa s�uchaj�cego z�otej tuby.
- Po tym niemi�ym dowcipie proponuj� zmian� nastroju. Puszcz� panom co� weso�ego! O! - Zwr�ci� si� do Brodackiego, pokazuj�c czarny ebonitowy kr��ek wytw�rni Braci Korzy�skich. - Odpowiada? - U�o�y� go troskliwie na gumowej podk�adce. Z wpraw� obr�ci� rami�, celuj�c ig�� w rowek. Potem ustawi� suwakiem na skali odpowiednie dla melodii tempo. - Poznajecie, panowie? Pod modrym niebem Argentyny - zacz�� piewa�. - Wspania�e, wspa-nia-�e! - przekrzykiwa� rycz�c� p�yt�. - To Zula Pogorzelska, w�a�cicielka najpi�kniejszych n�g w stolicy. Widzia�em j� w Qui pro Quo przy Senatorskiej. Drugi raz na Zje�- dzie Gwiazd przy Karowej. Music-hall pod dyrekcj� samego W�asta. Rewia nad rewiami, a w niej: Zula, �elichowska, Kalin�wna, Halama, G�rska, �aska, Bodo - sypa� nazwiskami. - Do tego Tom, Kondrat, Parnell i Koszutski. Na okras� Ch�r Dana i szesna�cie urodziwych Rexgirls. M�j bilet kosztowa� sze�� z�otych. - Zaci�gn�� si� dymem i wypu�ci� k�ko pod tekowy �yrandol. Nagle co� sobie przypomnia�, obr�ci� si� w kierunku wiod�cych na pi�tro schod�w i krzykn��: - Lena! Lena, kochanie, s�yszysz?!
- Nie jestem sawsiem g�ucha! - odpowiedzia� ostry g�os.
- Zejd� wreszcie na d�, mamy go�ci ze Lwowa!
- Tych dw�ch, szto maszynoj prijechali?
- Aha! Tych samych. Przynie� nam co� do picia. Najlepiej re�skiego i co� tam jeszcze, sama najlepiej wiesz. Zapami�tasz?
- Kak zachoczu!
- Boj� si� z ni� zaczyna�, taki ma bajer. - Klo�ski str�ci� popi� z papierosa do pyska mosi�nej �aby-popielniczki.
Po chwili na szczycie schod�w ukaza�a si� wysoka, zgrabna blondynka ubrana w bia�� bluzk� z �abotem i be�owe, obcis�e spodnie.
- Panowie pozwol� - gospodarz wskaza� schodz�c� tanecznym krokiem - Lena!
- Dlia kawo Lena, dlia tawo Lena - stwierdzi�a zaczesana g�adko blondynka, stawiaj�c na marmurowym blacie stolika szeroki koszyk z dwiema butelkami i kryszta�owymi pucharkami.
Nieprzeci�tna uroda dziewczyny zelektryzowa�a Sterna i Brodackiego. Byli poruszeni regularno�ci� jej rys�w, wyrazi-stym b��kitem wielkich oczu i idealnym kszta�tem brwi i ust. Wydawa�o im si� niemo�liwe, �e tak boska istota znalaz�a si� raptem w Rowach i na domiar wszystkiego oddycha tym samym co oni powietrzem.
- Moja Lena! - powiedzia� Klo�ski, podchodz�c do pa- tefonu, by nastawi� nowy utw�r Pogorzelskiej.
- Zaraz tam twaja.
- Co ja przez t� kr�low� mam - rzek� gospodarz, puszczaj�c oko do Sterna akurat wtedy, gdy z patefonu rozleg�o si�: �Ja si� boj� sama spa�...�
- Nie wiem dliaczego - za�piewa�a blondynka, nie bez racji licz�c na efekt.
- Bo�e, co za kobita - monologowa� Klo�ski. - Wszystkiego jej ma�o. Chcia�a pa�ac i go ma! No, nie le� si�, male�ka, i nalej panom wina. To nasi nowi przyjaciele.
- Akurat! - odparowa�a Lena, poprawiaj�c przypi�t� do dekoltu herbacian� r��.
- Musz� wyja�ni�, �e Lenoczka Aleksandrowna Wojsie- wicz przyby�a do nas na go�cinne wyst�py z Kijowa. Jak? To jej s�odka tajemnica. Znudzi� jej si� razowy chleb u proletariuszy. Odkry�em j� osobi�cie na dworcu kolejowym we Lwowie. By�a brudna, zawszona i g�odna. Powiedzia�a mi, �e jej rodzic�w, w�a�cicieli niewielkiego sklepiku tytoniowego przy Zau�ku Saratowskim, zes�ano za jaki� g�upi dowcip na Syberi�. To prawda, Lena?
- Nie s�uchajcie, ��e kak sabaka! - powiedzia�a, nape�niaj�c pucharki winem.
- Co za bajer, za ka�dym razem wymy�la co� nowego. W pierwszej wersji jej rodzice utopili si�, przep�ywaj�c parostatkiem wzburzon� Wo�g�. W drugiej, te� komicznej, wpadli w r�ce krwio�erczych Czeczen�w, przekraczaj�c Kaukaz. Podobno jej stryjeczny dziadek buduje z Anglikami dla Kitajc�w elektrowni�, a siostra...
- M�g�by�, papugaju, ma�cza�?!
- Ale� oczywi�cie, kochanie. Wyci�gn��em j� za ten �liczny warkocz z kolejowego szamba. Powiedz, �e jeste� mi za to wdzi�czna a� po gr�b, Lena.
- Niedoczekanie! - odpar�a Lena Aleksandrowna, stawiaj�c z hukiem butelk� na st�. - Zachotie�o�, stara szelma!
- Sami, panowie redaktorzy, widzicie - przekomarza� si� Klo�ski, podk�adaj�c pod zalany obrus chusteczk�. - Przechodz�c do rzeczy, o�wiadczam z prawdziwym �alem, �e absolutnie nie mog� wam pom�c.
- W czym? - zapyta� Stern, gasz�c ohydnego papierosa.
- Raczy pan udawa� - bawi� si� swoj� rol� gospodarz. - Rzecz jasna w nagonce! Od blisko miesi�ca ca�a okolica poluje na �wira z lasu. Wszyscy o tym m�wi�. Gdybym zna� tego drania, co podkuwa baby, ch�tnie bym si� z nim osobi�cie policzy�. Lena przez t� histori� nie rusza si� z pa�acu na krok. Wsz�dzie, no prawie, musz� z ni� chodzi�. Podobno przedwczoraj, plotka rozchodzi si� u nas lotem b�yskawicy, znale�li jakiego� czubka przy wie�y triangulacyjnej. By� martwy. Rzekomo uczy� si� fruwa�, lecz spad� na pysk. Wszyscy gadaj�, �e to w�a�nie ten uciekinier. Wcze�niej ta ho�ota z Row�w zam�czy�a dla przyk�adu niewinnego kowala. Przyznam, �e tej eskalacji zbrodni nie rozumiem.
Brodacki, s�uchaj�c jednym uchem Klo�skiego, natarczywie spogl�da� w rozchylony dekolt Leny. W jego g�owie zrodzi�a si� ob��dna my�l, �e tak jak gospodarz, m�g�by mie� dziewczyn� tylko dla siebie. Czatowa� wi�c na jej spojrzenie, po�eraj�c wzrokiem mi�sisty, sp�ywaj�cy na plecy warkocz.
- We wsi jest tylko jedna osoba, kt�ra bajeruje tak jak Lena. Obawiam si�, �e panowie u niej dzi� byli�cie.
- Byli�my, prosz� pana, u ksi�dza - powiedzia� rozanie- lony Brodacki, obracaj�c w d�oniach pusty pucharek.
- Ty mienia, Wiktor, do sknery z Row�w nie srawniwaj, charosz?! - rzuci�a Lena, popijaj�c wino prosto z butelki. - Wot, znalaz�sia z bo�ej �aski zaszczitnik.
Klo�ski delikatnie odebra� jej butelk� i postawi� na st�.
- Faktem jest, �e klecha przyszed� do mnie �ebra� o pieni�dze na nowy o�tarz. Powiedzia�em, zgodnie z prawd�, �e si� sko�czy�y. Wtedy, co by�o do przewidzenia, wyzwa� mnie od niemytych cham�w.
- Zna� pan przypadkiem kt�r�� z zabitych kobiet? - spyta� Stern.
- Uchowaj Bo�e. A po co mi taki �mierdz�cy geszeft? Inna sprawa, �e te lalunie same si� naprasza�y. �azi�y z kwiatami po wsi, mizdrzy�y si� nawet do wsiowych burk�w, to si� doigra�y. Daj� uroczyste s�owo, a Lena po�wiadczy, �e nie jestem tym draniem. Zawiedzeni? Tak przecie� obaj, panowie, my�leli�cie. Co za czasy. W tej wsi, nie wy��czaj�c ksi�dza, wszyscy wszystkich nienawidz�! Spu�ci� ich ze smyczy, to si� w try miga zagryz�.
- A pa�ac?
- To zupe�nie inna sprawa. - Klo�ski, w�ciek�y, wyj�� z ust papierosa.
- We wsi m�wi�, �e wygra� go pan w karty - Brodacki szybko popar� Sterna.
- Zaraz wygra�! To Sawicki zaproponowa� mi zak�ad.
I to jemu, a nie mnie Lena wpad�a w oko jak, nie przymierzaj�c, panu.
Sta�ysta zmiesza� si� i odwr�ci� wzrok od blondynki. Klo�ski, zadowolony ze swych s��w, kontynuowa�:
- Jak powiedzia�em, to Alfons upar� si� o ni� gra�. Ostrzega�em go, by� moim najlepszym przyjacielem z klasy. B�aga�em, �eby si� odczepi�, lecz na nic. On, jak wszyscy Sawiccy, ma zakodowane swoiste poczucie honoru.
- We wsi gadaj� jeszcze, �e Sawicki to sko�czony alkoholik.
- Bzdura. Taki sam moczymorda jak ja i pan. Znam Alfonsa od takiego. Za fors� jego starego chodzili�my co tydzie� w P. do kina. Jego �wi�tej pami�ci tatu� dawa� mu codziennie w gimnazjum dwa z�ote. Rozpaskudzi� synalka i tyle. Zabiera� go na ka�de wakacje do W�och, gdzie w ko�cu znikn��.
- W jakim sensie znikn��? - spyta� dociekliwie Brodacki.
- Pieriesta� by� - powiedzia�a filozoficznie Lena, posy�aj�c mu interesuj�ce spojrzenie. - Paszo� s �ienoj do jakiej� g�rskiej pieszcziery i wyparowa�.
- Przepad� tak�e przewodnik - dorzuci� Klo�ski. -
I nasz Alfons zosta� na �wiecie sam jak palec.
- Ja s�ysza�a - o�wiadczy�a z powa�n� min� Lena, nie odrywaj�c wzroku od sta�ysty - �e gdzie to za Neapolem p�ywiot podziemna rieka. Mnie ka�etsia, szto naszli jejo dwaj m�odzi bli�nia...
- Je�li bli�niacy, to wiadomo, �e dwaj - gospodarz przekomarza� si�, nie kryj�c satysfakcji.
- Ja chcia�a tylko skaza�, �e jeden z nich propa�, a wtaroj, co wyszo� po niedzieli, potiera�, to jest oszala�... A ty wsio kpisz ze mnie.
- Nie kpi�. Podziwiam szczerze, jaka jeste� uczona! Musz� doda�, �e ciekawi dzikiej przyrody Sawiccy zatrzymali si�, kochanie, w samym �rodku lasu. W�osi ochrzcili go Foresta Umbra, to znaczy Las Cienia. Podobno na mask� samochodu obsun�� si� du�y od�amek ska�y.
- Mieli wi�c nieplanowany post�j? - w��czy� si� Brodacki.
- Zgadza si�. Nieplanowany post�j w drodze z Peschici do Monte S. Angelo. Zgnieciona karoseria, rozbita szyba, a silnik szlag trafi�! Oczywi�cie w�z nadawa� si� do kasacji i podr� mog�a si� odbywa� dalej ju� tylko na os�ach.
- I co? - Sta�ysta spojrza� z zaciekawieniem na Len�.
- Nowa niespodzianka? - dopytywa�a si�.
- Wyobra� sobie, kochanie, chmar� much. Co ja m�wi�: tysi�ce, miliony. Wpl�tuj� si� w twoje �liczne w�osy, zalepiaj� oczy, wpadaj� do gard�a...
- Pieriesta�! - Lena wsta�a obra�ona. - Ty die�ajesz eta specjalna?
Klo�ski chwyci� j� delikatnie za rami� i posadzi� na miejsce.
- Roje much. Dopad�y ich, kochanie, jak wyg�odnia�a szara�cza, wi�c zacz�li w panice ucieka�. Podobno wtedy w�a�nie przewodnik wci�gn�� ich do najbli�szej groty, a dalej ju�, panowie, sami si� domy�lacie.
- Prosz� sko�czy� - powiedzia� zaciekawiony Stern.
- Lena jest bardzo wra�liwa. Dodam tylko, �e ojciec Alfonsa dosta� apopleksji, gdy jego �ona po prostu znikn�a.
Przepad� r�wnie� ich przewodnik Mario, W�och o ma�pich ramionach i ko�skiej twarzy. Alfons Sawicki zosta� wi�c sam. No, mo�e niezupe�nie, gdy� zamiast matki pojawi�a si� ma�a, pe�zaj�ca na czworakach dziewczynka. Brzmi to wprawdzie niedorzecznie, ale ta czarnow�osa znajda...
- Ty obieszcza� a tom nie gawari� - powiedzia�a b�agalnie Lena.
Brodacki spojrza� z wyrzutem na Klo�skiego.
- Skoro obieca�em... A wi�c, wracaj�c do gry z Alfonsem o pa�ac - gospodarz zmieni� temat - by�a ona, jak rzadko, uczciwa! Inna rzecz, �e m�j szkolny kolega okaza� si� wyj�tkowym idiot�. Mam na my�li to, �e w beznadziejny spos�b spartaczy� rozgrywk�. Wpierw rzuci� asa trefl, wi�c nie dopu�ci�em go do sto�u. Przebi�em asa Alfonsa asem karo. Widz�c, �e zamierza si� pozby� pikowej damulki, wiedzia�em, �e karta odwr�ci�a si� od niego na dobre.
Brodacki, znudzony wyliczank�, ponownie skierowa� wzrok na Len�.
- Alfons Sawicki nie bra� pod uwag� faktu, �e by�em uczniem Miltona Worka i znam si�� r�ki na wylot. Uprzedza�em go, �e kiedy on ugania� si� za W�oszkami na Garga- no, ja wyciera�em �okciami stoliki w Pradze i w Wiedniu. Nie pos�ucha� i karty przesta�y go lubi�.
- S�owem, okpi� pan przyjaciela? - rzuci� szybko Brodacki, nie odrywaj�c wzroku od Leny.
- Nazywaj pan to, jak chcesz! - odpowiedzia� w�ciekle Klo�ski. - Ja w tej grze tylko asystowa�em.
- Wiktor, ska�i im, kak by�o diejstwicielno - odezwa�a si� niespodziewanie kobieta. - I tak si� w ko�cu od kogo� uznaj ut.
- Chryste, jaka z ciebie papla! No dobrze! Naprawd� to - potar� nerwowo nos - za partnera robi� mi ksi�dz, najlepszy gracz w ca�ym powiecie.
- My�li pan, �e uwierz�? - Stern prze�kn�� du�y �yk wina i usun�� wierzchem d�oni sp�ywaj�c� po k�ciku ust kropl�.
- Ksi�ulo? - Brodacki zamruga� zabawnie. - Ten specjalista od pieczonych w duch�wce jab�ek?
- Wi�c wy diejstwicielno u niewo byli? - Lena spojrza�a na obu z uznaniem.
- Gra�em w parze z ksi�dzem przeciw napalonemu Alfonsowi i nauczycielowi - przerwa� jej Klo�ski. - Alfons �ci�gn�� tego zdolnego guwernera ze Lwowa. Nazywa si� Murof. To nieobliczalny cz�owiek. Kiedy m�j ko� wpad� do studni, Murof jeden z ca�ej wsi wszed� do �rodka i za�o�y� mu pod brzuch sk�rzany pas. Ot, taki kole�e�ski gest, jakby mia� poda� damie r�kawiczk�. Nawiasem m�wi�c, podobnie jak jego przybranej c�reczce, co� mu szwankuje g�owa. Wiosn� uk�si� go w lesie kleszcz i zapad� w �pi�czk�. Le�a� nieprzytomny dwa dni, lecz si� wyliza�. On nie tylko r�nie W karcioszki, lecz tak�e fantastycznie maluje. Sawicki, czuj�c do niego artystyczny poci�g, za�atwi� mu posad� nauczyciela w szkole powszechnej. Drobny szanta�yk i Murof zabra� z pa�acu przywiezion� z Italii znajd�.
- Niemo�liwe.
- Tu, w Rowach, niemo�liwe jest mo�liwe! Zw�aszcza rzucanie pikowej damulki przed zagraniem w trefle!
Stern nadzia� na patyczek kostk� sera posypanego mielon� papryk�. Podni�s� j� do ust i z zadowoleniem pow�cha�.
- Swoj� drog� - zacz�� ci�ga� z�bami zak�sk� - interesuje mnie, co si� teraz dzieje z Sawickim.
- Mo�et �pi - odpowiedzia�a Lena Aleksandrowna - a mo�et bazgroli co� kistom?
- Prosz� go odwiedzi� i pozdrowi� ode mnie. Mieszka w wie�y - rzek� gospodarz.
- Wi�c pan hrabia nie wyjecha�? - Brodacki spojrza� podejrzliwie na Klo�skiego.
- Dok�d? Do tatusia w za�wiaty? Zreszt�, je�li chodzi o starego hrabiego, Alfons ma go pod r�k�. Przywi�z� go do kraju w glinianej urnie. Co si� za� tyczy mamusi wielmo�nego pana, to...
- Ma�czi! - przerwa�a mu Lena.
- Sawicki nie wychodzi z wie�y, bo si� wstydzi. Wstyd: zab�jcza bro� sentymentalnego idioty. Lubi gra� przed innymi komedi�. Ma jeszcze brata w Argentynie, ale to ju� inna para kaloszy. Alfons, jak wszyscy Sawiccy, jest honorowy.
- Dlatego, �e zosta�?
- Dlatego, �e mi p�aci. Co prawda, niewiele, ale zawsze.
- P�aci panu za pok�j w swoim... - zacz�� sta�ysta.
- Moim - Klo�ski natychmiast mu przerwa�.
- W pa�skim pa�acu? - poprawi� si� Brodacki.
- A ma inne wyj�cie? - sparowa� gospodarz, puszczaj�c dym, jak poprzednio, pod �yrandol. - Robi� to ca�e �ycie. Jego g�wniana praca polega�a na szastaniu got�wk�. Kiedy mia� jaki� problem, zamyka� oczy i jego z�y �wiat znika�. Idealista.
Przez chwil� w salonie panowa�a cisza. Spojrzenie Sterna zatrzyma�o si� w p� drogi mi�dzy winem a ostrym serem.
- No? Czemu pan nie zapyta wprost? - Klo�ski wsta� nerwowo i podszed� do okna, by odci�gn�� bardziej zas�ony. Powiew ciep�ego wiatru str�ci� mu popi� na spodnie, wi�c przeklinaj�c pod nosem, pstrykn�� papierosa na trawnik. Kiedy zirytowany spojrza� w bok, dostrzeg� mi�dzy s�upkami balustrady garbatego ogrodnika grabi�cego szutrow� alejk�. Staruszek robi� to ju� tylko z przyzwyczajenia, odk�d przesta� mu p�aci�.
- Mam zapyta� Sawickiego? Ale o co? - wyrwa� si� sta�ysta.
- To pan jest dziennikarzem, nie ja - powiedzia� zarozumiale Klo�ski. - Bardzo prosz� go odwiedzi�. Lenoczka ch�tnie pan�w zaprowadzi. Prawda, Lena?
- Daj mi wreszcie spok�j!
- Uwielbiam, jak si� w�cieka. Jest wtedy taka �ywio�owa. - Pro forma objecha� papiero�nic� st�. - Niech panowie pytaj� go o wszystko. On du�o wie. Z pewno�ci� ucieszy si� na pan�w widok! - rzek� z nie skrywan� ironi�.
- O tak. B�dziemy go wmiestie karmi� i podciera�! - rzuci�a zarozumiale Lena. - Zaniesiemy mu, Wiktorze, wino i kuszanije. S�dzisz, �e to ambitne bydl� co� ruszy?
Wiktor Klo�ski u�miechn�� si�, �ciskaj�c z�bami papierosa, lecz nie odpowiedzia�.
Tajemnica, kt�r� ujawni�, zelektryzowa�a Sterna. Czu�, jakby wpuszczono go nagle za kulisy, gdzie zapach starych perfum, obecno�� rekwizyt�w i b�ysk b��dz�cego w zakamarkach �wiat�a pozwala�y mu zrozumie� sens inscenizacji. Gospodarz przypali� papierosa i mru��c zabawnie oczy od dymu, poda� Jakubowi koszyk z serem, pszenn� bagietk� i butelk� czerwonego wina.
- Jest uparty jak osio�, ale mo�e od pana co� we�mie. Tylko nie trzeba si� wzrusza�! - rzuci� za wychodz�cymi. - W razie czego wytrzyjcie nosy w zanawieski.
Wie�a, w kt�rej przebywa� Alfons Sawicki, znajdowa�a si� po prawej stronie pa�acu. �eby si� do niej dosta�, Lena, Stern i Brodacki musieli przej�� z holu do drugiego skrzyd�a budowli. Rz�si�cie o�wietlony przez zachodz�ce s�o�ce korytarz wygl�da� jak muzealna galeria. Kilkadziesi�t namalowanych przez gospodarza landszaft�w przedstawia�o ciemny las, morze o skalistym brzegu i pa�ac w zimowej scenerii. Operuj�ce mocno promienie sprawi�y, �e obrazy wydziela�y intensywn� wo� oleju i pokostu, zupe�nie jakby wczoraj zosta�y zdj�te ze sztalug. Z pachn�cej galerii ca�a tr�jka wesz�a do zastawionej butami zat�ch�ej sieni i stan�a u st�p drewnianych schod�w prowadz�cych wprost na czworok�tn� wie��. By�a to ta sama intryguj�ca wie�a, kt�r� Stern z Brodackim podziwiali z samochodu.
Wspinaczka po skrzypi�cych schodach na szczyt zaj�a kilka minut, lecz wreszcie zatrzymali si� przed niebieskimi drzwiami. Wtedy Lena przy�o�y�a palec do ust, nakazuj�c milczenie, i zapuka�a w um�wiony spos�b dwa razy. Mimo braku odpowiedzi nacisn�a klamk� i wesz�a do �rodka.
Pok�j w wie�y okaza� si� artystyczn� pracowni�. Pod za- pa�kanymi �cianami, wprost na pod�odze, le�a�y kolorowe numery �Zwrotnic/�, �Tygodnika Ilustrowanego� i ��wiatowida�. Mi�dzy nimi, oparte o rozk�adane krzes�o z tekowego drewna, sta�y czyste blejtramy, na komodzie za� w dzbankach rozchyla�y si� bukiety najrozmaitszych p�dzli. Nastr�j podkre�la�y wykwintne drobiazgi: pusta ceramiczna misa na owoce, klatka dla ptak�w z otwartymi drzwiczkami, ra- tanowy wieszak, na kt�rym wisia� s�omkowy kapelusz. Przy kominku udekorowanym kut� balustrad� w kszta�cie plecionych li�ci akantu sta�a marmurowa konsola, a na niej le�a�y wykonany z alabastru pysk psa i przypominaj�ca ptasi dzi�b wenecka maska z papier-m�ch�. Ostrze zakrzywionego dzioba przytrzymywa�o otwarty tom Encyklopedii Americana z podkre�lonym has�em Trampoline. W tym zacienionym i zagraconym pomieszczeniu ukrywa� si� gdzie� niewidoczny dla przyby�ych, skazany na w�asne �yczenie wi�zie�.
Lena, nie bawi�c si� w ceregiele, energicznie rozsun�a zas�ony i otworzy�a drzwi balkonowe. W ci�gu kilku sekund �ywe s�oneczne promienie wdar�y si� do �rodka, pod�wietlaj�c wiruj�ce w powietrzu drobiny kurzu. Dopiero teraz go�cie mogli zobaczy� reszt� graciarni: parawan, bujany fotel na resorach i �elazne ��ko, na kt�rym le�a� wychud�y; nieogolony m�czyzna.
- Precz! Wynocha st�d! - rozdar� si� p�aczliwie.
- Nie ma co. �adnie wy, panie Alfonsie, prynimajetie go�ci! - powiedzia�a Lena, rzucaj�c Sawickiemu podomk�.
- Pani te� nie potrzebuj�. Precz!
- A je�li ja taskuju za wami i prinies�a pyszne kuszanije?
- �eby to by�a jeszcze prawda! - powiedzia� z ukryt� nadziej� chudzielec.
- Prawda, naj�wi�tsza prawda, kak bum cyk. Wiktor przysy�a wam wino.
- Perfidia - stwierdzi� ledwie s�yszalnym g�osem Sawicki. - Co za perfidia. Zamiast samemu si� pofatygowa�, Klo�ski posy�a do mnie Len� Aleksandrown�.
- Najwy�sza pora, kochany panie Alfonsie, wr�ci� do �ycia, nie dumajecie li wy?
- Po kiego czorta?
- Po tego, �e mir czudiesnyj. Wystarczy pasmotrie� czierez akno.
- �artuje pani, panno Leno! �wiat ju� si� dla mnie sko�czy�.
- No, chyba u�e dawno po mirie - powiedzia�a Lena, podnosz�c kryszta�ow� podstawk� z ugotowanym na twardo jajkiem, na kt�rym hrabia namalowa� wspania�� konn� galopad�. - A to co? Niedo�ga wy pomierocie ot go�oda. Sama sk�ra i ko�ci.
- Kurz�czy nabia�. Nienawidz� gotowanych kurzych jaj. Potwornie �mierdz�!
- No za to u was pod krawatiem inna pachn�ca ozdoba. - Podnios�a wype�niony po brzegi porcelanowy nocnik. - Przy odrobinie dobrej woli mo�na by wystawi� go czierez akno.
Jednym ruchem Lena wyla�a zawarto�� nocnika przez por�cz na podw�rko.
- A fe! - rzuci� Sawicki, �api�c si� za nos. - A fe! - Zmieni� temat. - Kogo pani ze sob� przywlok�a?
- To �urnalisty z �Kuriera�, nasi go�cie.
- Brakowa�o nam tu jeszcze do kompletu kilku zafajda- nych gryzipi�rk�w.
- Jeste�my - zacz�� dotkni�ty do �ywego Brodacki- go��mi pana Klo�skiego.
- Nie gada� mi bzdur! - rykn�� Sawicki. - Przyjechali�cie napisa� artyku� o moich brudnych gaciach? Jak trzeba znale�� w lesie zbocze�ca, wszyscy pchaj� si� do Sawickiego! - powiedzia� z ironi� w g�osie.
- Mamy niewielki problem - zacz�� sta�ysta z kurtuazj�. - Wype�niamy obowi�zek rzetelnego informowania spo�ecze�stwa...
- Sk�d ty� si�, ch�opie, urwa�?! - nie da� mu sko�czy� Sawicki, wk�adaj�c podomk�. - Spo�eczny obowi�zek, by uprzejmie na siebie donosi�? Tak? Donosiciele z bo�ej �aski.
Lena nala�a wina do szklaneczki i poda�a spaceruj�cemu od �ciany do �ciany hrabiemu.
- Prosz� wypi� za moje zdrowie i skusza� bagietk� z serem, ja umoliaju.
Sawicki by� nieprzejednany. Nie tylko nie tkn�� wina, ale te� nie zamierza� skosztowa� jedzenia. Otworzy� za to le��ce pod farbami drewniane pude�ko i wyj�� z niego ostatnie, wypalone do po�owy cygaro. Poklepa� si� ostentacyjnie po kieszeniach w poszukiwaniu zapa�ek i gdyby nie Stern oraz jego niezawodny ronson, zosta�by z kikutem cygara w ustach. Sawicki nieznacznym ruchem g�owy podzi�kowa� za ogie� i z uwielbieniem wci�gn�� dym. Rozkosz, jak� mu to sprawi�o, roz�mieszy�a Jakuba. Wygl�da�o na to, �e hrabia zabra� ze sob� do wie�y sw�j utracony �wiat. Swoj� hrabiowsk� dum�, cygara i sprz�ty, bez kt�rych nie m�g� �y�: drewniany kufer z �elaznymi okuciami, my�liwski r�g i egipskie siod�o wraz ze szpicrut�.
- Czy s�ysza� pan gdzie� okre�lenie �Foresta Umbra� - zapyta� Stern, got�w natychmiast zapisa� odpowied� w otwartym notatniku.
- Co to, panie hrabio, znaczy? - rzuci� Brodacki.
- Panowie dyletanci! S�ysza�em, widzia�em i nawet smakowa�em. Foresta Umbra - zaakcentowa� odpowiednio - to po w�osku Las Cienia. Jako malarz ostrzegam, �e cie� bywa r�ny: mokry jak woda, �liski jak �abi skrzek, ostry jak pieprz, a nawet podw�jny lub potr�jny.
- Dlaczego pan tak go nazwa�?
- Nazwali go tak staro�ytni Rzymianie, bo sobie na to szczerze zas�u�y�. - Sawicki wyd�� wargi i pokr�ci� r�k� stoj�cy przy bujanym fotelu globus. - Patrzcie, nieuki! Ten oto wojskowy but to moja kochana Italia, a ten wypi�ty r�g, za ma�y, by osra�a go mucha, to p�wysep Gargano ze swoim mrocznym lasem.
- Rozumiem... - zacz�� Stern.
- Nic pan nie rozumie! Absolutnie nic. Nawet tego, �e panem w�a�nie manipuluj�. Wr�ci pan tam, sk�d pan przyszed�, i ogromnie si� zdziwi, �e to wszystko czary-mary. Ja nie mog� ju� panu pom�c, bo jestem w pa�skim �nie, kt�ry pan teraz...
- �ni? - doko�czy� Jakub w taki spos�b, w jaki pyta lekarz psychiatra w domu psychicznie chorych.
- Je�li my�lisz, �e jeste� ode mnie cwa�szy, to si� cholernie mylisz - zripostowa� hrabia, staj�c twarz� w twarz ze Sternem.
- A je�li nie? - wycedzi� przez z�by Brodacki. - Mamy ci� ubra� w kaftan?
Sawicki nie kontynuowa�. Wrzuci� cygaro do szklaneczki z winem, siad� w swoim fotelu i zacz�� ka� jak dziecko.
- Las na Gargano zas�u�y� na swoj� mroczn� nazw�, a teraz ty, stary o�le - wskaza� palcem Sterna - kpisz sobie ze mnie? Panno Leno, niech pani co� zrobi! - zawo�a� b�agalnie i zani�s� si� g�o�nym p�aczem.
Ten pe�en �alu szloch oznacza� koniec wizyty. Ca�a tr�jka, przepraszaj�c, wycofa�a si� w po�piechu z pracowni i wr�ci�a do salonu.
Klo�ski czeka� na ich powr�t. U�o�y� si� wygodnie na sofie, nogi za� wyci�gn�� na stole, po�r�d naczy�.
- A wi�c poznali�cie ju�, kochani, tragiczn� histori� naszego Hamleta - rzuci� g�o�no do wchodz�cych. - Biedny, skrzywdzony przez los Alfons.
- Da�by� �uczsze pakoj - powiedzia�a Lena, str�caj�c gwa�townie jego nogi ze sto�u. - On jedwa si� trzyma.
- To niech si� pu�ci - warkn�� Klo�ski. - I co? Wam te� opowiedzia� zmy�lon� historyjk� o Foresta Umbra? Setki fruwaj�cych piszczeli, �miertelne pu�apki...
- Pa�skim zdaniem jego opowie�� jest wyssana z palca? - rzek� Brodacki, pr�buj�c przypomnie� sobie, z kt�rej ze stoj�cych na blacie szklaneczek pi�.
- Wyssana a� do szpiku - odpar� Klo�ski, podsuwaj�c sta�y�cie czyste naczynie. - Ryk, kwilenie, ob��dny rechot wszechobecnych cykad... Na to si� jeszcze mo�na nabra�, ale �eby uwierzy�, �e matka Alfonsa zaszy�a si� wjakiej� szczelinie, to ju� zakrawa na kpin�.
- Co pan sugeruje? - zapyta� Brodacki, ogl�daj�c szklaneczk� pod �wiat�o.
- A co pan chce us�ysze�? Mo�e now� bajk� o tym, jak ojciec Alfonsa sprytnie si� jej pozby�? Czy nasz p�aczek wspomnia�, �e ich grup� prowadzi� wy�mienity przewodnik?
- Co� napomkn��.
- Wi�c jak to si� sta�o, �e nagle, na oczach synalka i ojca, matka i przewodnik rozp�yn�li si� w skalnym korytarzu, kt�rego w rzeczywisto�ci nie by�o? Za du�o w tym domu nie doko�czonych opowie�ci.
- Prosz� wi�c nam je doko�czy� - powiedzia� Jakub.
- Nie czuj� si� upowa�niony.
- Pr�buje pan si� wymiga�. - Brodacki porozumiewawczo spojrza� na Sterna.
- To panowie piszecie sw�j tekst. Prosz� wysili� g��wki, bo panom za to p�ac�!
Reporterski wypad do pa�acu zako�czy� si� wi�c fiaskiem. Historia rodu Sawickich z tragicznym fina�em na Gargano nie mog�a zadowoli� lwowskich czytelnik�w, a co dopiero wybrednego Krezusa. Kiedy zniech�ceni wsiadali do samochodu, Lena uwolni�a si� delikatnym ruchem z obj�� Wiktora. Zbieg�a ze schod�w wodewilowym krokiem (tylko takie okre�lenie przysz�o Brodackiemu do g�owy) i jak ma�e, rozkapryszone dziecko poprosi�a Sterna o przeja�d�k�. Gdy Klo�ski z zazdro�ci� �ledzi� j� sadowi�c� si� na tylnym siedzeniu, Stern z Brodackim nie przypuszczali nawet, ile �w niespodziewany kobiecy kaprys b�dzie ich kosztowa�.
- Ja da��na wam skaza� - zacz�a z jakim� gwa�townym spazmem, jakby na t� spowied� przygotowana by�a od dawna. - Praszu tolka nie duma�, szto odurie�a. Oni wsie s� siebia warci. Nie ostanu zdies ani minuty bolsze.
Dziennikarze z wra�enia zaniem�wili.
- Uciekamy st�d, tiepier! - krzykn�a Lena i samoch�d, zatoczywszy �uk, niemal otar� si� o ogrodnika, po czym wjecha� p�dem w otwart� bram�.
Klo�ski wpad� w sza�. Jak zwariowany bieg� za tatr�, odgra�aj�c si�, �e i tak ich znajdzie. Jego reakcja wywo�a�a salw� �miechu uciekaj�cej tr�jki. Z rado�ci krzyczeli i podskakiwali na siedzeniach.
W czasie brawurowej ucieczki do P. Stern i Brodacki poznali regu�y gry, kt�ra brutalnie odmieni�a los Row�w. Lena wyci�gn�a je od zamroczonego w�dk� Alfonsa. Hrabia Sawicki wygada� jej si�, �e zasady przyj�to w po�owie lipca, po nieprzerwanej tygodniowej rozgrywce zakrapianej alkoholem, gdy dzie� i noc, a tak�e prawda i fikcja znaczy�y dla uczestnik�w jedno. Kiedy pieni�dz straci� dla nich warto��, gra zacz�a si� toczy� o zupe�nie inn� stawk�. Zm�czone i skacowane towarzystwo spisa�o szokuj�ce regu�y na wyrwanym z notatnika karteluszku, kt�ry p�niej przy og�lnym aplauzie trafi� do buzuj�cego kominka. Chodzi�o o ostateczn� pr�b�. Kto przegra�, musia� si� jej bezwzgl�dnie podda�. Zadanie wymy�lano przed rozpocz�ciem partii. Na czterech kartkach, kt�re l�dowa�y w wazonie, znajdowa�y si� wyrafinowane opisy ka�ni, zamach�w, podpale�, grabie�y i mord�w. Przegrany wyci�ga� z wazonu los, kt�ry po cichym czytaniu publicznie palono. W ten spos�b pechowiec m�g� sta� si� katem, faktyczny sprawca za� pozosta� ukrytym m�zgiem zbrodni.
Kto� - Lena nie dowiedzia�a si� kto - wymy�li�, �e dla rozrywki nale�y pozbawi� �ycia jedn� z letniczek. Nikt si� do tego pomys�u nie chcia� przyzna�, lecz kilka dni p�niej, gdy zapomniano o absurdalnym wyzwaniu, zapis sta� si� faktem.
�wiadectwo Leny by�o tak szokuj�ce, �e Stern postanowi� natychmiast przewie�� j� w bezpieczne miejsce, do ma�ego hotelu w P, w kt�rym kiedy� przysz�o mu mieszka�. Brodacki nie by� z tej propozycji zadowolony. Za�yda- czone P. kojarzy�o mu si� od niedawna z obmierz�ym Kuro- jadem i okropnym wstydem, jakiego si� przeze� najad�. Mimo to, by ratowa� kobiet�, zgodzi� si�. Przed przyjazdem do hoteliku Pod Grusz� obaj podzielili si� rolami. Sta�ysta mia� pozosta� z Len� i pilnowa� jej, a� Stern wr�ci z kolejnej ryzykownej wyprawy do Row�w. Potem, pod os�on� nocy, ca�a tr�jka mia�a si� przekra�� do Lwowa.
Kierowa�o nim dziennikarskie zad�cie. Naiwna wiara w bycie lepszym, za kt�r� da�by si� posieka�. Tak naprawd� za� odpowiada�a mu rola s�pa skacz�cego z jednego �cierwa na drugie, z sensacyjki na sensacyjk�, by wzbi� si� w podskokach na sam szczyt, po �wie�e zw�oki. W tym polowaniu na odra�aj�ce przygody Stern zapomnia� o rodzinie. Nie by�o Anny. Ukochany Lw�w tak�e nie istnia� - zapad� si� pod ziemi� wraz z domem na Pohulance. Zamiast niego ukaza�a si� parterowa szk�ka z nieobliczalnym lokatorem. Do tego rz�dy malw w pe�nej krasie, zaniedbany gr�b �abojada i kulawa suka oddaj�ca mocz na pokryty ��tymi porostami parkan.
Wej�� do �rodka, jak �yczy� sobie Krezus, czy te� dalej �ledzi� niepos�uszne, rodz�ce si� w g�owie my�li? Czekaj�c, a� Murof uka�e si� na progu, Stern wy��czy� silnik.
Absurdalne, ale obraz wsiowego kundla, kt�ry ze strachu reaguje sikaniem, przywo�a� obraz ukochanej Kasi. Przyrzek� jej (poprzednie obietnice si� nie liczy�y), �e wybior� si� wreszcie do cyrku. By� s�owny! W kieszeni mia� bilety (dowcipny Hillel z premedytacj� kupi� je na ostatni wyst�p), w g�owie za� dziesi�tki obietnic, cho�by �e gdy wr�ci, kupi c�rce tyle czekoladowych ga�ek, ile zechce! Mia� na tym wy- gwizdowie pomys� za pomys�em. P�odzi� je i rodzi�, jakby nicowa� spracowany m�zg. Pomys� na Ann�, na ostateczn� rozmow�. Ich ma��e�stwo wisia�o na w�osku! Ta my�l dojrzewa�a w nim zreszt� od dawna. A mo�e powinien, cho� na to nie zas�u�y�a, zaprosi� j� na romantyczn� kolacj�? Hiszpa�ski wystr�j Sevilli budzi� w nim kiedy� werw�. Tam si� przecie� zacz�li poznawa�. Tam przy butelce rubinowej crianzy podarowa� jej pier�cionek zar�czynowy. I szed� w tych usypiaj�cych obietnicach jeszcze dalej - �e wybior� si� na niedzielny spacer do parku Stryjskiego, w kt�rym od roku nie byli. Kasia mog�aby zobaczy� Panoram� Rac�awick� i zje�� wi�zane papierowym sznurkiem precle.
Z tymi wspania�ymi planami i z pocieszonym sumieniem Stern zatrzasn�� drzwiczki samochodu. Nadszed� oczekiwany m�czyzna. Szybki u�cisk r�k, zdawkowe pozdrowienia na oczach przypadkowych wiejskich �wiadk�w. Tyle niepokoj�cego oczekiwania, po kt�rym Stern, jak zdobywca, wkroczy� przed Murofem do nauczycielskiego pokoju.
Zagracona tego dnia salka, pe�na zwini�tych map, drewnianych ekierek i ksi��ek, izolowa�a od natarczywego �wiata. I znowu ciekawo�� zwyci�y�a. Stern chcia� by� pierwszy. Pragn�� pozna�, jeszcze przed w�cibskimi czytelnikami, mechanizm zbrodni. Da� opis przyspieszonego t�tna, dziwnego napi�cia pod sk�r� i sadystycznego podniecenia. Lecz te okr�g�e zdania to za ma�o. Musia� wiedzie� wi�cej. Po rewelacjach Leny znalaz� si� na pierwszej linii dziennikarskiego frontu. Z przewieszon� przez plecy marynark�, w bia�ej koszuli i granatowych spodniach przypomina� ucznia, kt�ry przyszed� wys�ucha� inauguracyjnej lekcji.
- Nawet pan nie wie, ile ta rozmowa dla mnie znaczy - zacz�� nauczyciel. - Jeszcze przed chwil� w�tpi�em, czy przyj�� pan moje zaproszenie.
- Zaproszenie? A ja s�dzi�em, �e z ust naczelnego to dyktat!
- Ale�, panie Jakubie! Uchowaj Bo�e! - �achn�� si� Murof. - Tu, w Rowach, jest pan naszym bohaterem. Klo�ski, Sawicki, a tak�e proboszcz mog� to w ka�dej chwili po�wiadczy�.
- Na dzie� dobry zaczyna pan mnie komplementowa�?
- Przecie� to fakt! - powiedzia� Murof, pocieraj�c kilkudniowy zarost. - Lubi� z panem rozmawia�, bo pan jeden mnie rozumie. I dlatego chcia�bym co� panu wyja�ni�.
Stern spojrza� nauczycielowi w oczy.
- Naprawd� chce pan tego? - zapyta� i poczu� na plecach przeci�g, jakby kto� w s�siednim pomieszczeniu otworzy� drzwi lub okno.
Murof za�mia� si� nieszczerze. Nie uczesany, �mierdz�cy potem wydawa� si� wr�cz pokazowym studium degrengolady i niechlujstwa. Pognieciona koszula przylepi�a mu si� do plec�w. Z r�kami wbitymi w kieszenie spodni przechadza� si� po nauczycielskim pokoju, jakby prowadzi� lekcj�.
- Nie musimy przed sob� udawa� - zni�y� g�os do szeptu.
- A wi�c? - Jakub wszed� w przydzielon� mu rol� spowiednika.
- A wi�c chcia�em pana zapewni�, �e nadal jestem porz�dnym cz�owiekiem. Wychowuj� Bell�, uprawiam ogr�d, jem, �pi�, a ostatnio znalaz�em nawet czas, by przypomnie� sobie my�li Berkeleya. Zaskakuj�ce, �e...
- �pi pan ze swoj� filozofi�, jakby nic si� nie sta�o - Stern przerwa� mu w p� s�owa.
- Nie mo�e mnie pan ocenia� zwyk�� miar�. - Murof wyci�gn�� z kieszeni brudn� chustk� i wytar� spocone czo�o. - Rozumie pan, �e...
- Miara jest tylko jedna?!
- Po�wi�ci�em si� dla Belli - gospodarz schowa� chustk� - bo ona tego chcia�a.
Ta uwaga zas�ugiwa�a na komentarz. Stern, niczym czarownik voodoo pochylony nad szmacian� lalk�, wbi� szpil� w Murofa po sam �ebek.
- Gratulacje! Ma�a ma zachciank�, a pan j� bez wahania spe�nia.
- Bella nie jest normalnym dzieckiem.
- Tyle do kurwy n�dzy, zauwa�y�em! - Przygotowuj�c si� do decyduj�cego starcia, dziennikarz rozpi�� pod szyj� jeszcze jeden guzik.
- Przepraszam. U�y�em s�owa �nienormalne� w zupe�nie innym sensie. - Sk�oni� si� nad siedz�cym na taborecie Sternem i wyszepta�: - To w�a�nie ona kaza�a mi wype�ni� ten rytua�.
Jakub odchyli� si� jak oparzony. Szpila za szybko trafi�a Murofa prosto w serce, nie daj�c mu satysfakcji. Chcia� sam odkry� t� pasjonuj�c� tajemnic�, a teraz Murof wszystko mu popsu�. Niepocieszony gapi� si� na nauczyciela, lecz nic nie mog�o ju� cofn�� jego krety�skich s��w.
- Czy pan oszala�? Bella kaza�a panu zabra� podkowy i gwo�dzie, a potem zaczai� si� w lesie za krzakiem? - Gra� dalej va banque.
Gospodarz podszed� do przes�oni�tego okiennicami okna.
Gwa�townym ruchem d�oni rozdusi� na szybie t�ust� much�, kt�ra przeszkadza�a mu w rozmowie. Z obrzydzeniem wytar� ubrudzone palce o parapet i przejecha� paznokciami po koszuli. Nast�pnie przytkn�� g�ow� do szyby, obserwuj�c okolic�. Przez w�sk� szczelin� dostrzeg� umorusanego ch�opca, kt�ry, niby ko�, �wawo k�usowa� w kierunku grobli.
- To w�a�nie mi kaza�a - odpowiedzia� po chwili. - W parszywej scenerii, w �wietle lamp, przy �wiadkach.
- Szanowny pan koloryzuje.
Murof nie przej�� si� ironi�. W�o�y� d�o� za ko�nierzyk, by stwierdzi� z �alem, �e pot przemoczy� go zupe�nie.
- W po�owie lipca zabra�em j� do P. na zakupy. Nadarzy�a si� okazja. Klo�ski wybiera� si� wolantem po nowe talie kart. Ilekro� wspomina�em mu o Belli, dostawa� �wi�skich drgawek. Tym razem wspania�omy�lnie si� zgodzi�, gdy� zapewni�em go, �e ma�a b�dzie grzeczna.
- Niech pan opu�ci wst�p. Co by�o dalej?
- Nic specjalnego. Kr�cimy si� po mie�cie. Mizerny rynek, zaledwie kilka fur, tuzin namolnych bab. Maliny, cherlawe g�si i jagody. Kupi�em Belli sweter, sukieneczk� i buty. Zbieramy si� do odjazdu, lecz ma�� jakby kto� zaczarowa�. Przywar�a brzuchem do ziemi. Becza�a, kopa�a pod sob� do�ki. Nie mog�em jej podnie��. Klo�ski si� w�ciek�. Wrzeszcza�, �e nie b�dzie niczyj� nia�k�, a w ko�cu zostawi� nas i pojecha�. Bella �asi�a si� do mnie. Mrucza�a jak kot i wyra�nie mnie gdzie� prowadzi�a. Od ma�ych �ydk�w dowiedzia�em si�, �e za fos� rozbi� si� w�oski cyrk. Co� mi m�wi�o, �e w�a�nie ten cyrk j� odmieni�. Skorygowa�em plany. Postanowi�em obejrze� wyst�p, przespa� si� w hoteliku, a rankiem wr�ci� wynaj�t� bryczk� do domu.
- Oczywi�cie wszystko dla Belli?
Murof prze�kn�� kolejn� drwin�.
- I wtedy pojawi� si� problem. Murzyn, kt�ry by� kasjerem, nie chcia� nam sprzeda� bilet�w. Sepleni�, �e �wystrasimy publikie� i �ebym �lepiej wzi�� swojego potworka na �a�cuch�. W�ciek�em si�. Zacz��em demolowa� jego bud�.
Zrobi� si� raban. Przybieg� dyrektor Rossi. Wyja�ni� spraw� i kaza� Murzynowi nas przeprosi�. Tak wi�c postawi�em na swoim za ogromn�, jak si� p�niej okaza�o, cen�.
Dyrektor przydzieli� nam stalow� klatk� po psach, tu� przy orkiestrze. T�umaczy�, �e b�d� dzikie zwierz�ta, �e w mie�cie s� nieobliczalni ludzie i �e w og�le po co ryzykowa�. Nie myli� si�. Ogl�dali�my wyst�py jak w�ciek�e psy, zza krat, i nie mogli�my zrozumie�, dlaczego tak nas potraktowano. Program zako�czy� si� aplauzem, a kiedy arty�ci zeszli z areny, karze� z Murzynem wepchn�li nas na �rodek. I wtedy publika oszala�a. To my stali�my si� najwa�niejszym punktem spektaklu. Pokazywano nas palcami i wy�miewano! W�r�d gwizd�w i obelg rzuci�em si� z Bel- l� do ucieczki. Umkn��em przez okratowany wybieg dla zwierz�t na ty� namiotu. I w�a�nie wtedy, prosz� sobie wyobrazi�...
- Kolejna konfabulacja?
- Niech pan nie szydzi! - powiedzia� rozdra�niony. - Chcia�em im zrobi� na z�o��. Wypu�ci� lwy albo podpali� namiot. By�em ��dny odwetu, lecz w�wczas niespodziewanie zjawi�a si� przed nami chuda g�wniara na strusiu. Wrzasn�a co� po w�osku i zemst� diabli wzi�li. Co gorsza, sta�em si� ich zak�adnikiem, bo nadbieg� si�acz, ten, co �ama� podkowy.
- �elazny Maks?
- Tak, Maks Cianti. Ten bydlak zagrodzi� nam drog�, wykr�ci� mi r�k� i si�� zaprowadzi� do dyrektorskiego wozu.
- Zatem wszed� ju� pan do wozu dyrektora - skr�ci� opowie�� Stern - i wtedy...
- Dopiero wtedy odj�o mi mow�. Dyrektor Rossi zacz�� si� drze� na Bell�. Wymy�la� jej po swojemu, jakby ma�a by�a czemu� winna. Nie mog�em tego �cierpie� i zaprotestowa�em. �elazny Maks tylko na to czeka�. Wykona� chwyt i w u�amku sekundy le�a�em na pod�odze. Z ich trajkotania zrozumia�em, �e od dw�ch lat uganiaj� si� po kraju za Bel- l�. �e starucha o imieniu Ariel, kt�ra wszystko o wszystkich wie, kaza�a im szuka� dziewczynki blisko obr�conego cyrku. Taki anagram, rozumie pan, �e niby ja jestem ich zaszyfrowan� wskaz�wk�. Zapowiedzieli jeszcze, �e kiedy sko�cz� wyst�py we Lwowie, przyjad� do mnie, by j� odebra�. Wcze�niej jednak...
- Co?
- Kazali strzec ma�ej i robi� wszystko, co mi ka�e.
- Rozumiem. I po to ta d�uga bajeczka?
- Nic pan nie rozumie! Zrzucili mnie ze schod�w i upokorzyli. �miali si� z mojego nazwiska, przekr�cali je i szydzili: Grazie, Muroforum! Grazie del'l aiuto! Wtedy zaplanowa�em zemst� i B�g mi w tym pom�g�. Kryj�c si� za ogrodzeniem dla kucyk�w, znalaz�em zgubion� przez kogo� �elazn� kasetk�. By�em pewny, �e kryje utarg. Uradowany schowa�em moj� nagrod� pod pazuch� i przywioz�em z Bell� do domu. Kiedy ma�a zasn�a, z�apa�em przecinak i m�otek. Rozbi�em zamek, lecz zamiast pieni�dzy le�a�y na dnie...
- Ma�e stalowe podk�wki?
Nauczyciel pos�a� Sternowi pe�ne zdziwienia spojrzenie.
- Da� pan je Belli do zabawy?
- Tak. Cieszy�a si�. Robi�a z nich stalowe mosty i poci�g. Nie umiem tego wyja�ni�, lecz pewnego dnia przed za�ni�ciem d�ugo patrzy�a mi w oczy.
- Pasjonuj�cy dialog.
- W�a�nie - przyzna�, nie dostrzeg�szy ironii. - Czu�em w�wczas, �e ona tym �agodnym spojrzeniem ka�e mi �to� zrobi�.
- Jasne. I pan bez opor�w spe�ni� jej �yczenie, poniewa� kocha swoj� przybran� c�reczk�.
- Naturalnie. - Odsun�� si� od okna, pocieraj�c d�oni� o d�o�. - Ale mi�o�� nie ma tu nic do rzeczy. Chodzi wy��cznie o wewn�trzne przekonanie. Albo si� je ma, albo...
Stern wyj�� papierosa z papiero�nicy i zacz�� go przetacza� mi�dzy palcami. Teraz on mia� g�os, mia� prawo pyta�.
- Przekonanie? Do czego?
- Pan do swojej dziennikarskiej misji, a ja... Czy pan wie, �e ten pierwszy raz mnie przerazi�? Czu�em do siebie wstr�t, bo to ja, instruowany przez Bell�, napisa�em w pa�acu zasady gry i to ja pozwoli�em si� reszcie ogra�. Dlatego chcia�em ze sob� sko�czy�. To by� paskudny wstrz�s. Przejrza�em na oczy, lecz wtedy niespodziewanie zdarzy�o si� co�, co kaza�o mi wytrwa�.
- Co?
- Przeczyta�em pa�ski tekst w �Kurierze�. Pan jeden dawa� mi nadziej�.
- Pan oszala�?
- Bynajmniej! To w�a�nie pan zaproponowa� mi nowy scenariusz. U�y� pan moich s��w: �To wyj�tkowo bezsensowna �mier�. By�oby b��dem obarcza� win� prostych ludzi�. Nadarzy�a si� wspania�a okazja: w czasie popo�udniowego spaceru natkn��em si� w lesie na �pi�cego uciekiniera. M�ody, zaro�ni�ty i brudny le�a� pod krzakiem ja�owca, jakby na co� czeka�. Co by pan zrobi� na moim miejscu?
Papieros Sterna rozjarzy� si� od ognia zapalniczki.
- Szukam w�a�ciwych s��w... Rozumie pan, o co mi chodzi?
- Prosz� to wyja�ni� - domaga� si� Stern.
- Tego w�a�nie nie potrafi� - powiedzia� nauczyciel, odchodz�c w stron� szafki.
- Prosz�, prosz�. A we wsi gadaj� - Jakub zaci�gn�� si� dymem - �e potrafi pan nauczy� najbardziej t�pego ucznia.
- Ale pan nie jest t�pym uczniem - odci�� si� Murof. Obr�ci� si� plecami do Sterna, wyj�� z szafy karafk� oraz dwie szklanki i ustawi� je na stole. - Mam te� �wie�e je�yny. Prosz� skosztowa�, naprawd� s� wyj�tkowe.
- Jak wszystko w tym lesie. - Dziennikarz podni�s� z biurka glinian� popielniczk�.
- Ot� to. Bo nasz las jest ju� bez w�tpienia Foresta Umbra, a to oznacza, �e jego cie�, jak chcia�a Bella, by� w�a�ciwie przeze mnie piel�gnowany, gdy�...
- Niech pan da spok�j! Nie rusza mnie ten oratorski popis.
Stern, spaceruj�c nerwowo po izbie, potr�ci� stoj�ce w karto-nowym pudle mapy, a te wysypa�y si� z hukiem na pod�og�.
Murof poderwa� si� us�u�nie, by je pozbiera�.
- To nic, to naprawd� drobiazg.
Kiedy je pedantycznie ustawi�, wr�ci� do sto�u i uczciwie nala� w�dki do szklanek. Potem jednym haustem wypi� swoj� porcj� i, nie czekaj�c na go�cia, znowu nape�ni� stakanczyk.
Stern wyci�gn�� r�k�, lecz si� zawaha�. R�wnie szybko zrezygnowa�, si�gaj�c do salaterki po je�yny. Stan�y mu przed oczami g�ste zielone krzewy tworz�ce po�r�d strzelistych �wierk�w cienisty szpaler. W nim, obr�cone twarz� do ziemi, le�a�y zw�oki Olgi Kurz�ckiej. Ten obrazek wywo�a� torsje u wra�liwego jak panienka Brodackiego. Kiedy Stern umieszcza� aparat na statywie, sta�ysta wierzchem d�oni wyciera� z k�cik�w ust resztki �niadania. To chyba wtedy wyrwa�o si� Jakubowi, �e ostatni raz zabiera ze sob� na wizj� ma�olata.
- Doskonale pan wie, panie redaktorze - nauczyciel przerwa� zamy�lenie dziennikarza - �e ludzie w tych stronach nie widzieli lokomotywy. A co dopiero m�wi� o aeroplanie czy elektryczno�ci. W tym skansenie nowoczesnej Europy ja, ze swym telefonem na korbk� i radiem Echo na s�uchawki, jestem - nie przymierzaj�c - Bogiem. Pan tak�e, jak B�g, zjawi� si� w naszym piekle szybkim samochodem. Prawd� powiedziawszy, nie s�dzi�em, �e drzemie w panu prawdziwy dziennikarski talent. - Z atencj� pokaza� wyj�ty z biurka egzemplarz �Kuriera�. - To jest w�a�nie ten pe�en finezji tekst. Brakuje w nim jedynie pa�skiego zdj�cia. Obaj...
- Obaj?
- Chocia� niezale�nie, kreujemy mit. Jeste�my jego doskona�ymi tw�rcami. Szczerze m�wi�c, nie mam do pana �alu o to, �e brzydzi si� pan ze mn� napi�. Zastanawia si� pan, dlaczego ci�gle fantazjuj�?
- Rzeczywi�cie, ��e pan.
- A mo�e, jak pan, szukam wyt�umaczenia? Czy w og�le da si� wyt�umaczy� okropno�ci tego �wiata?
- Zaraz, u�ywaj�c wywod�w Berkeleya, zakwestionuje pan fakt, �e z nim siedz�! - powiedzia� rozbawiony Stern.
- Prosz� mi nie przypisywa� dewiacji. Jestem trze�wy. Moje szare kom�rki pracuj� na sicher. Mog�aby to potwierdzi� pa�ska urocza �ona.
Jakub spojrza� w�ciekle na nauczyciela.
- Osobiste wycieczki niech pan zostawi...
- Na potem, prawda, panie redaktorze? - Murof przy- mila� si� bezczelnie. - Ma pan racj�. Pa�skie sprawy musi pan sam uporz�dkowa�. A propos, nie zapyta�em, czy jest pan z ma��onk� szcz�liwy.
- Dobrze pan zrobi�.
- Znowu nietakt z mojej strony?
Stern �a�owa�, �e w czasie poprzedniej wizyty za du�o o sobie powiedzia�. Pochwali� si� Ann�, pozwalaj�c nauczycielowi teraz to wykorzysta�. By� pora�ony tym, z jak� �atwo�ci� Murof czyta w jego my�lach. Czy wiedzia� r�wnie�, �e Anna zagrozi�a mu przeprowadzk� do matki?
- Przepraszam, �e przerywam - powiedzia� gospodarz - lecz po tym, czego dokona�em dla Belli, las sta� mi si� bli�szy. Na zawsze, niczym doskona�y granitowy pomnik, wtopi�em si� w jego histori�. Licha magistra vitae tej zabitej dechami wiochy b�dzie si� przede mn� wdzi�czy�. Dostarczy�em tej starej kurwie...
- Makabrycznego dowodu! - rzek� Stern, wstaj�c od sto�u.
- A tak, r�wnie� makabrycznego. - Murof pos�a� w jego stron� gor�cy, przesycony alkoholem oddech. - Bo do smakowania tragedii potrzebny jest dystans. Znajomo�� krok�w, jak w kontredansie. Je�li mo�na, przypomn� panu...
- Nie jestem, prosz� wybaczy�, ciekaw!
Sk�ama�. Czu�, �e ta rozmowa go wci�ga, �e odra�aj�ca posta�, kt�r� od miesi�ca opisuje na �amach �Kuriera�, szalenie go intryguje i �e wiele b�dzie go kosztowa�o ukrywanie tego zaciekawienia. Byli podobni. Wci�� nienasyceni.
Jak zazdro�ni o s�aw� aktorzy odgrywaj�cy przed sob� be- nefis.
- Je�li pozwoli pan na ma�� dygresj�, przypomn� fina� wyboru naszego pierwszego prezydenta. C� to by� za grudzie�! - ci�gn��, nie zwracaj�c uwagi na Sterna. - Pami�tam dobrze, cho� min�o ju�, jak by powiedzia� poeta, czterna�cie d�ugich wiosen. A wi�c osiem dni przed Wigili� Gabriel Narutowicz, Prezydent Rzeczypospolitej, uda� si� do budynku Zach�ty, by u�wietni� wernisa�.
- Niech�e si� pan streszcza!
- W rzeczy samej. W obecno�ci adiutant�w oraz ministr�w prezydent Narutowicz przechadza� si� po pierwszej sali wystawowej, gdy nagle...
- Morderca by� pospolitym tch�rzem, strzela� w plecy.
- O nie! Przecie� tam by�em! Zagra� tch�rza to dopiero jest sztuka. Czy� ta �mier� nie by�a upajaj�ca? Ja by�em ni� zachwycony. Podziwia�em profesora Eligiusza, ale nie za to, czego od niego oczekiwali dupki nacjonali�ci. To by�oby z mojej strony niskie. Ja czu�em, �e ta przypadkowa �mier� wzbogaci�a nasze udr�czone pa�stwo o now�, doskonale wyre�yserowan� tragedi�. Nie Dziady, nie Lili� Wened�. Wszak aktor i re�yser nie mieli czasu na pr�by.
O tym si� m�wi�o, o tym b�dzie si� uczy� m�odzie� jak o skandynawskich sagach.
- Pr�buje pan mitologizowa� pope�nion� przez kogo� zbrodni�?
- A co w tym z�ego? Mimo ca�ej swojej obrzydliwo�ci �mier� prezydenta by�a fascynuj�ca. Angielski pose� Max Miller wdzi�czy si� przed polskim przyw�dc�. Prosi o przyj�cie �ycze�, na co s�yszy z ust Narutowicza proroczy �art: �Chyba kondolencji...� Dalej pan wie. Trzy strza�y z brau- ninga: paf, paf, paf, i odpowied� o �wicie w Cytadeli: rata- -ta-ta! Dzi� ta �mier� zdobi nasz� histori� jak drogocenny brylant. Bo wymy�li� j� artysta!
- Artysta z bo�ej �aski!
- Profesor, artysta malarz! Za to go podziwiam. Obaj kreowali�my �wiat marze� z iluzorycznej, niewdzi�cznej materii. Notabene, s�ysza� pan o zwyci�stwie Kusego w Los Angeles. Co widzia� �cz�owiek z �elaza�, gdy od mety dzieli� go oddech? Jedynie mg��! �eby zwyci�y� na dziesi�� kilos�w, nasz bohater rzuca si� na o�lep w przepa��.
- Akt jednorazowej rozpaczy.
- Akt mocy i woli.
- Hipokryzji i czystego szale�stwa. - Stern nie ustawa�, zazdroszcz�c Murofowi, �e by� pierwszy, �e widzia� i �e to on w tej dyskusji mo�e by� g�r�.
- Wyobra�ni odwa�nej, pryncypialnej, wolnej, a przez to oddanej idei - skontrowa� nauczyciel. - No, psia krew! Niech pan mnie atakuje, rozgrza�a mnie dyskusja z panem.
- Nie mam ochoty. Kto� spisze pa�skie zeznania. Wszystko to, co pan uczyni�, zostanie zmierzone i policzone. Zapadnie surowy wyrok.
- Mane, tekel, fares. Wi�c jednak, tak jak na uczcie u Baltazara, zwyci�y poezja, sztuka. Wr�c� jeszcze do palca artysty, kt�ry nacisn�� cyngiel. Warszawa gotowa by�a ten paluszek uca�owa�. Zawistna Warszawa wiwatowa�a. Ja r�wnie�, ol�niony jego ide�...
Jakub nie s�ucha�. Si�gn�� po karafk� i nala� sobie w�dki. Kiedy j� prze�kn�� i poczu� w ustach pal�cy ogie�, zapyta� cicho, jakby od niechcenia:
- Zbrodnia pana podnieca?
- Prosz� to sprawdzi� na sobie! - odci�� si� gospodarz. Przez chwil� szuka� w�a�ciwego s�owa, po czym wolno, jakby dyktuj�c twierdzenie, wyszepta� mu do ucha: - Czy pan wie, �e dobrzy odchodz� w zapomnienie?
Zaskoczony Stern nie potrafi� przeciwstawi� si� takiej argumentacji. Gor�cy oddech Murofa pali� go w uchu jak wrz�d.
- A je�li rzeczywi�cie na pana czeka�em? Na takiego s�uchacza jak pan? - Nauczyciel odsun�� si� i przeczesa� palcami t�uste w�osy. - Jaka� to b�dzie dla pana gratka, my�la�em, spotka� si� z osadzonym na tronie potworem.
- Niech pan si� nie przecenia. Nie pan interesuje ludzi, lecz �mier� niewinnych kobiet.
Stern zgasi� papierosa w popielniczce. Smu�ka gryz�cego dymu poszybowa�a w g�r�, szczypi�c go w oczy. Odruchowo zamkn�� powieki i czeka� na ripost�. Sekundy wlok�y si�. W grobowej ciszy s�ysza� w�asne serce t�uk�ce si� bez opami�tania, tak jak kiedy�, gdy z Hillelem biega� wok� szkolnego boiska na wytrzyma�k�. Zawsze wygrywa�. Kiedy inni odpadali, ambicja kaza�a mu wci�� biec dalej.
- Po prawdzie - nauczyciel zastanawia� si� d�ugo - ju� za pierwszym razem odkry�em zdumiony, �e na pisk tych niewinnych istot czeka moja Bella. Tak jakby chcia�a mi o czym� powiedzie�. Musia�em, niech mi pan wierzy, panie redaktorze, dowiedzie� si�, c� to za tajemnica, kt�r� ona rysuje.
- I ju� pan wie? - Stern prze�kn�� kolejny �yk pal�cej samogonki.
- Ja nie, ale Bella tak. To ona podpowiedzia�a mi, �e nasz las i Foresta Umbra na p�wyspie Gargano s� resztkami staro�ytnej ro�linno�ci, kt�ra...
- Jak amazo�ska puszcza potrzebuje ofiar?
- Tak. Dzi�ki nim Foresta Umbra �yje! Ten las zosta� wybrany z setek tysi�cy kilometr�w kwadratowych w Europie. Domaga si� ofiar, kt�re po kolei z�o�yli�my.
- My?
- Ja, my, jakie to ma znaczenie?
- Czego� tu nie rozumiem - powiedzia� Jakub.
- Brak panu cierpliwo�ci. Tych delikatnych spraw nie da si� jednoznacznie opisa�. Pozwoli pan, �e dalszy ci�g mojej historii opowiem pojutrze, je�li - rzecz jasna - zechce pan przyj�� t� propozycj�.
Stern otworzy� portfel i pokaza� trzy bilety na ostatni wyst�p.
- Pojutrze obieca�em c�rce cyrk. To zas�uga mojego przyjaciela.
- Ja tak�e lubi� robi� ludziom niespodzianki.
- Najch�tniej w lesie! - doda� Stern.
Murof na t� z�o�liwo�� nie zareagowa�. Ze spojrzeniem ofiary, a nie kata skupi� wzrok w nieokre�lonym punkcie, jakby odtwarza� sekwencje zbrodni. Machinalnie chwyci� gar�� je�yn i wpakowa� do ust. Fioletowy sok pociek� mu po brodzie.
- Prosz� mi opowiedzie� teraz - domaga� si� dziennikarz. - Obiecuj�, �e je�li co� si� stanie, zajm� si� pa�sk� przybran� c�rk�.
- To wzruszaj�ce. Wi�c pan r�wnie� ma na ni� ochot�? - zapyta� z kpin� Murof.
- Co pan ma na my�li?
- Nic takiego - odpar� nauczyciel. - Jednodniowymi filantropami byli przede mn� hrabia, ksi�dz i Klo�ski. Chyba pan ju� o tym s�ysza� w pa�acu...
Te s�owa wstrz�sn�y Sternem. B�d� co b�d� �wiatli ludzie przekazywali j� sobie z r�k do r�k jak parszyw� owc�. Jeszcze troch� i najch�tniej, tak jak zwierz�, porzucono by j� w lesie. Jakub zapali� si� do swego pomys�u. Wyda� mu si� on egzemplifikacj� postawy, kt�r� sam publicznie g�osi�. By� ciekaw, jak zareaguj� Kasia i Anna, gdy przyprowadzi Bell� do domu! Chcia� zobaczy� ich zdziwione miny.
- Prosz�, niech pan opowie mi o wszystkim teraz - rzek�.
- A jednak nie mo�e pan beze mnie istnie� - stwierdzi� cynicznie nauczyciel. Przez chwil� zastanawia� si� nad czym�, a potem, wyd�ubuj�c spomi�dzy z�b�w ziarenko je�yny, powiedzia�, jeszcze bardziej zdumiewaj�c Sterna: - Najch�tniej, tak jak zwierz�, porzucono by j� w lesie. Lecz Bella, sam pan zobaczy, da sobie w �yciu rad�. A propos, chcia�bym j� zawie�� jutro do karmelitanek trzewiczkowych do Marzepna. Zostawi� j� w przytu�ku. Wszystko dok�adnie obmy�li�em - oznajmi� z dziwn� trosk� w g�osie. - Prosz� mi zaufa�, tylko jeden dzie�. A potem...
- Ja przestan� o panu pisa�, a pan zg�osi si� na policj� - powiedzia� Stern, szykuj�c si� do wyj�cia.
Nauczyciel u�miechn�� si� cierpko.
- Pan szuka we mnie potwierdzenia, ale nie jest to cz�� prowadzonego w imieniu prasy �ledztwa. To pa�ska ciekawo��, pa�ska przymiarka do mnie, �kowala z lasu�, w obliczu w�asnego nieszcz�cia. Wsp�czuj� panu, cho� pan nie chce mi oszcz�dzi� przykro�ci. I, tak na dobr� spraw�, nie chcia�bym by� w pa�skiej sk�rze.
Lekcja dobieg�a ko�ca. Stern, jak niecierpliwy ucze�, z�apa� klamk� i wtedy Murof podarowa� mu na po�egnanie p��cienny worek.
- Co to? - Jakub zapyta� bez entuzjazmu.
- Jestem pewien, �e to si� panu jeszcze przyda - oznajmi� gospodarz. - Prosz�, niech pan tego na razie nie otwiera.
Zapada� wiecz�r i rubinowa tarcza ton�a za horyzontem jak roz�arzona moneta. Ca�y �wiat barwi�a diabelska czerwie�, zamieniaj�c Rowy w przedsionek piekie�. Stern wrzuci� p��cienny worek pod tylne siedzenie. Przez ten dantejski landszaft nie m�g� sobie przypomnie�, czy poda� nauczycielowi d�o� na po�egnanie. Niepewno�� zmrozi�a go. Mia� przed oczami ruchliwe palce Murofa upa�kane rozgniecion� na szybie much�.
Obrzydliwa egzekucja owada przywo�a�a wspomnienie sprzed kilkunastu lat. Stern by� wtedy sta�yst� posy�anym, jak Brodacki, na pierwsz� lini� dziennikarskiego frontu. Pisa� sensacyjne teksty, penetruj�c �rodowisko lwowskich kurew i z�odziei. Jego czytelnicy wr�cz uwielbiali takie klo- aczne smaczki. Seks i krew �ykali jak hosti�, a Jakub stara� si� sprosta� ich oczekiwaniom. Szybko si� uczy� - niekiedy zmy�la�, czasem epatowa� szczero�ci� a� do b�lu - wyzbywaj�c z�udze�, �e w pojedynk� mo�na zbawi� �wiat. Pewnego razu po wywiadzie z ospowatym alfonsem, w zakamuflowanym burdelu przy Strzeleckiej, zadowolony u�cisn�� mu r�k�. Wierzy�, �e w ten spos�b dotyka sedna sprawy. Rozpiera�a go duma, wi�c na imieninach u ojca pochwali� si� swoj� odwag�. Zamiast s��w podziwu us�ysza� bolesn� po�ajank�:
- Zapomnia�e� ju�, �e nosisz moje nazwisko? Mia�em ci� za m�drzejszego, synu, a� do dzi�!
- Tato, ja przecie�...
- Nie jeste� smarkaczem, nie m�w do mnie �tato� - przerwa� ojciec wzburzony. - Obaj z Edkiem jeste�cie diab�a warci!
Zawstydzony wspomnieniem, pami�taj�c sekunduj�c� ojcu matk�, uruchomi� silnik. Celowo nie obraca� g�owy. By� pewien, �e Murof wci�� tkwi w drzwiach gorej�cej szko�y, by pomacha� mu na po�egnanie.
Dostrzeg� przed sob� rud� kur� rozgrzebuj�c� le��ce na �rodku drogi �ajno. Wdusi� sprz�g�o i wrzuci� bieg. Nacisn�� gaz i ruszy� z impetem, omal nie rozje�d�aj�c oszala�ego ze strachu ptaka.
Za bagnistym strumieniem, na grobli usypanej przez ch�op�w, zakurzona tatra wbi�a si� w g�st� mg�� i Stern w��czy� �wiat�a. W mlecznych oparach bez punkt�w odniesienia zgubi� nagle drog� i czas, jakby nieproszony, wtargn�� do nieba. Rozejrza� si�, a kiedy jego oczy przywyk�y do bia�ej waty, mi�dzy z�otymi bukietami �arnowca dostrzeg� samotnego �urawia. Ptak wygl�da� jak tajemniczy anio�. Jego g�owa i tu��w same p�yn�y nad mg��, jak gdyby pozbawiony by� n�g. Przez sekund� �lepia ptaka jarzy�y si� odbitym �wiat�em reflektor�w, a potem zgas�y niczym zdmuchni�te przez wiatr �wieczki.
Stern wy��czy� bieg. Samoch�d toczy� si� coraz wolniej, a� w ko�cu si� zatrzyma�. Dziennikarz nie wysiada�. Szuka� w my�lach w�a�ciwego s�owa. Pustkowie, nico��, odludzie? Po tym ostatnim okre�leniu, nie gasz�c silnika, wyszed� z szoferki. A wi�c by� na odludziu. Zapomniany przez �wiat. Ruszy� naprz�d i trafi� w lepk�, mokr� paj�czyn�. Z przekle�stwem zrywa� j� z twarzy, wyciera� nos i usta. W mglistej, niebia�skiej scenerii rozpi�� rozporek. Niecierpliwie, gdzie� na skraju lasu, oddawa� mocz. Kiedy sko�czy�, zapi�� guziki i z zadowolenia splun��. W oddali, niby w domowym teatrzyku cieni, widzia� powielon� przez reflektory posta�. Wygl�da� jak z�y duch, kt�ry na tym odludziu zaprowadza w�asny porz�dek.
Uni�s� dla zabawy r�ce. Kre�li� nimi ko�a. Jak �uraw buja� si�, szed� do przodu i cofa� si�, parodiuj�c quigong- tajemn� chi�sk� gimnastyk�. Mia� ochot� krzykn��, lecz wtedy nasz�a go zaskakuj�ca my�l, �e Bella sta�a si� dla Murofa wygodn� wym�wk�. Dzi�ki niej, jak dociekliwy naukowiec, bada� w le�nych ost�pach w�asne sumienie. Sondowa� jego ciemne zakamarki, by sko�czy� wyrafinowan� gr�, kt�r� toczy� za plecami naukowc�w w Szkockiej.
�Dobrzy odchodz� w zapomnienie�, powr�ci�o do niego wyszeptane na ucho zdanie. Kogo Murof mia� na my�li? Siebie czy te� inne wa��saj�ce si� po bezdro�ach historii bestie? Czy to przypadek, �e zadawa� b�l w ten sam spos�b, w jaki odczuwa�a go przed �mierci� jego �ona? Z pewno�ci� by� szubrawcem, kt�ry - jak de Sade - rozsmakowy- wa� si� w zbrodni, podnosz�c j� do rangi sztuki. Ostatnie stwierdzenie przerazi�o go. Nie chcia� by� czyimkolwiek wsp�lnikiem. Nie chcia� te� rozumie� cynicznego �artu, kt�ry pad�, gdy zapyta� nauczyciela o Bell�.
�Zamkn��em j� w skrzyni na strychu�, rzek� Murof.
Po tej odpowiedzi Stern nie zada� ju� innego pytania, by ca�kiem si� nie o�mieszy�, cho� odnosi� wra�enie, �e kto� jeszcze przys�uchuje si� ich rozmowie.
Dochodzi�a dwunasta, gdy skonany znalaz� si� wreszcie przed hotelem. Nie pami�ta�, jak i kiedy zgubi� a� trzy godziny. Spa�, zab��dzi�, a mo�e naprawd� wykonywa� we mgle taniec �urawia?
Ciep�a sierpniowa noc mrowi�a si� nad jego g�ow� milionem gwiazd. Jaskrawe konstelacje wabi�y go odwieczn� tajemnic�. Tu� obok w bladym �wietle ksi�yca stara, pochylona grusza wcina�a si� w dach budynku niczym tytaniczny top�r.
Jakub Stern zamkn�� samoch�d i, omijaj�c rozbite na chodniku klapsy, wszed� do hotelu. Jego w�a�ciciel - wysoki, czarny jak diabe� Ormianin Zefir-jeszcze nie spa�. Wyjrza� z recepcji, ziewaj�c szeroko. Przeprasza� i bi� si� w pier�, �e pomy�kowo da� �panu redaktoru� ostatni pok�j, chocia� z elektryk�.
- Widoczek na fabryczk� wody sodowej i drewutni� - powiedzia� jakim� zbola�ym g�osem. - Jedn� noc idzie wytrzyma�, ale... Nawet pan nie wie, co si� tu wyrabia�o - gada� jak nakr�cony. - Po pana wyje�dzie zjecha�a tu kupa go�ci i wielmo�ny Jehuda Grinbaum, co rok w rok je�dzi do cadyka do Bi�goraja. Wszyscy do Kurojada! Pchajo si� do tej zarazy jak po relikwie! - Natychmiast si� jednak zreflektowa� i zmieni� temat: - Szuka� pana jaki� cwaniak z pa�acu. Bo�y� si�, �e jest pa�skim przyjacielem.
- Powiedzia� mu pan, gdzie mnie szuka�?
- Czy to co� z�ego? Sam pan zaznaczy�, �e jakby co, to m�wi�, �e pojecha� do szko�y, do Row�w.
Stern zamierza� odej��, lecz Zefir przytrzyma� go za rami�.
- Ten go�� wszed� na g�r�, do panny Leny.
- Wi�c i to pan wygada�?
- Sam tam wlaz�, ale ten drugi pan, co zosta� jej pilnowa�, spu�ci� mu manto. Na moich oczach zacz�li si� obaj napier... O co, ja ich nie pyta�! Krzyk by�, Matko Boska, i p�acz. Chcia�em biec po policj�, ale ten dra� wskoczy� na motor i da� w rur�. Teraz przycichli i �pi� jak owieczki. Czy pan da wiar�, �e on...
Jakub nie s�ucha�. Zaniepokojony zajrza� do numeru, w kt�rym zostawi� Len� pod opiek� sta�ysty. Zefir nie k�ama�. Lena ci�ko wzdycha�a przez sen za przepierzeniem, Brodacki za� buja� si� na taborecie, przyciskaj�c do rozbitego czo�a zmoczony r�cznik, i nie chcia� nikogo widzie�.
Stern wyszed� na korytarz. Zdawa�o mu si�, �e pod �sz�stk�� s�yszy ch�raln� modlitw�. Nocna pokuta, my�la�, a mo�e r�aniec? Cicho podszed� do swoich drzwi, przekr�ci� klucz i znikn�� w czelu�ci pokoju.
Nie zapala� �wiat�a. Po omacku powiesi� marynark� na krze�le, zdj�� buty i stan�� przy oknie. Przez szyb� ozdobion� koronkow� zazdrostk� widzia� zagracone podw�rko. W �wietle ksi�yca, kt�ry w�a�nie wyjrza� zza chmury, murowany �mietnik przy drewutni wygl�da� jak wej�cie do piek�a. Piek�o, niebo, piek�o, niebo - od kilku godzin prze�ladowa�a go ta dziwna gra, w kt�r� w��czy� si� Klo�ski. Stern, podobnie jak Brodacki, mia� wielk� ochot� przefaso- wa� t� zarozumia�� bu�k�. Z tym marzeniem rzuci� si� na ��ko i w mgnieniu oka zasn��.
Obudzi� go potworny �omot. Kto� wali� do drzwi. Stern namaca� przycisk nocnej lampki. W jej ostrym �wietle przy- dyba� stado prusak�w obgryzaj�cych zostawiony na p�misku kulebiak. Kto� g�o�no stuka�, lecz kto? Brodacki, a mo�e Lena?
Kiedy zerwa� si� z ��ka, �ar�oczne stado pierzch�o i odezwa� si� m�ski g�os. Da�by sobie r�k� uci��, �e ju� gdzie� t� chrapliw� mow� s�ysza�. Uchyli� drzwi. W�sk� szpar� przes�ania� ot�uszczony korpus. Komendant Szumi��o b�aga� go o pomoc. Wygl�da� tak, jak opisa� go Krezus - kurdupel od pakowania zw�ok do worka. Przez tego w�a�nie kurdupla o czwartej dziesi�� Stern na dobre po�egna� si� ze snem. Obudzi� te� Len� i Brodackiego, prosz�c ich, by si� natychmiast ubrali.
Ja�nia�o. Nadchodz�cy �wit r�owi� na wschodzie w�ski pasek nieba. W rze�kim powietrzu rozchodzi� si� po ulicy dyskretny zapach palonej cykorii; kto� wcze�nie wsta� i parzy� zbo�ow� kaw�. Upojony tym zapachem, Stern w�o�y� do ust papierosa i rozejrza� si�. W fabryczce wody sodowej, na pi�trze, pali�o si� pomara�czowe �wiat�o. Niespokojny cie� przesun�� si� po �cianie i zamar�. Jakub zrobi� krok w tamt� stron�, lecz wtedy wrzaskliwa sroka og�osi�a z czubka gruszy pocz�tek nowego dnia.
Dziennikarz wyj�� zapalniczk�, a kiedy odwr�ci� si� od wiatru, stan�� nagle twarz� w twarz z Kurojadem. Nie zd��y� si� odsun��. Bezz�bny Kurojad z kapucynk� na ramieniu spojrza� mu w oczy, a� Jakubowi przesz�y ciarki po plecach.
- Musis to zrobi�! Musis to zrobi� i naucy� si� milce�! - wycedzi�, gdy siwa ma�pka wdrapa�a mu si� na czubek g�owy.
Kurojad zapad� si� pod ziemi� r�wnie szybko, jak si� pojawi�, zostawiaj�c Sterna zupe�nie sko�owanego. To, co dzia�o si� z nim od kilku dni, przypomina�o zwariowany film braci Marx Kacza zupa: nieprzerwane pasmo absurdu i groteski. Jeden fakt nie budzi� w jego filmie w�tpliwo�ci - znowu jecha� do Row�w redakcyjn� tatr�. I by� po temu pow�d. P� godziny wcze�niej Szumi��o odebra� na posterunku telefon. Murof b�aga� go o pomoc. Kiedy kurdupel dopomina� si� o szczeg�y, w��czy� si� sygna� i panienka z ��cznicy oznajmi�a, �e numer szko�y nie odpowiada.
Nieplanowana podr� d�u�y�a si�. Szumi��o czu� si� intruzem. Wierci� si� na siedzeniu jak owsik i skar�y� na beznadziej�:
- Jeden zdezelowany fiat i trzy �uczniki to chyba za ma�o jak na miasto powiatowe, co? Auto jak na z�o�� szlag wczoraj trafi�, a rowerem z przek�adni� Williamsa to mo�na sobie jecha� na ryby... A jeszcze do tego ci z wojew�dztwa sami rozdzielaj� sobie PWU. Skandal! Po co im na miejskie bruki wojskowe korbowe przek�adnie? Konferen- cyjki przed pras� robi� to, psia ma�, pi�knie umiej�!
Brodacki milcza�, Lena za� czule g�adzi�a swego obro�c� po obola�ej g�owie. Niez�y widoczek, pomy�la� Jakub i spr�bowa� rozrusza� sm�tne towarzystwo. Maj�c na my�li kapucynk� Kurojada, zapyta�, co niezwyk�ego mo�na hodowa� w miasteczku o czwartej rano. Po sekundzie us�ysza� z ust Leny, �e tym czym� s� bez w�tpienia paznokcie! B�yskotliwa replika odebra�a mu ch�� do rozmowy. Zdo�o- wany, nie zamierza� nikogo przekonywa� o spotkaniu z Kurojadem.
W swej grze w piek�o i niebo Stern trafi� znowu do piek�a, w kt�rym zbiera�o si� na letni� burz�. Wiatr przetacza� przez Rowy tumany kurzu, kt�re zas�ania�y widok na w�skiej, piaszczystej drodze. Z takiej g�stej chmury wy�oni�a si� tatra. Min�a murowany ko�ci� i zatoczywszy szeroki �uk, zatrzyma�a si� po�rodku wsi, na niewielkim placu przed drewnian� szko��, tym samym, kt�ry Stern opisa� przed kilkoma dniami na �amach �Kuriera�.
Gdy kurz opad�, siedz�ca przy tylnych drzwiach Lena pierwsza wysiad�a, by zaczerpn�� wie�ego powietrza. Zrobi�a trzy kroki i natychmiast wycofa�a si� z p�aczem do tatry, kryj�c si� na siedzeniu. Stern przekr�ci� klamk� i wolno otworzy� drzwi samochodu. Za nim wysiedli pokiereszowany Brodacki i ko�ysz�cy si� na kr�tkich n�kach Szumi��o.
Jakub nie chcia� wierzy� temu, co zobaczy�. Po stokro� wo�a�by sen, lecz to nie by�o przywidzenie. Wiekowy d�b by� u podstawy cokolwiek szerszy, jakby olbrzymia huba wyros�a na jego sp�kanej korze. Stern zrobi� kolejny krok, by stwierdzi� z przera�eniem, �e na drzewie wisi ludzki �achman- Murof. Jego cia�o przybite by�o do pnia g�szczem wielgachnych gwo�dzi, jakimi cie�la spaja belki stropowe. Nieopodal przybranego ojca bawi�a si�, rysuj�c co� patykiem na piasku, upo�ledzona Bella. Tu� przy niej kucn�� pijany Klo�ski. Robi� g�upie miny i strzyg� palcami jak kr�lik uszami, prowokuj�c dziewczynk�, by obr�ci�a g�ow� w stron� obiektywu Brodackiego. Ma�a pozostawa�a jednak oboj�tna.
Szczeg�y, szczeg�y, szczeg�y. Stern nawet teraz musia� o nich pami�ta�. Wci�� musia� je widzie� zach�annymi oczami Krezusa, ho�ubi� i pie�ci�. Dostrzeg� i to, �e o�lepiaj�cy flesz rozja�ni� pochmurny poranek. Kiedy Szumi��o zajmowa� si� troskliwie zw�okami nauczyciela, nakazawszy so�tysowi przynie�� obc�gi, Jakub podszed� do Belli i wzi�� j� na r�ce. Gdy oddalali si� od drzewa, flesz o�lepi� go ponownie. W�a�nie to zdj�cie, na kt�rym za jego plecami rysowa� si� korpus Murofa, ukaza�o si� na �amach �Kuriera� i obieg�o ca�y kraj.
Stern, niepomny na otaczaj�c� go t�uszcz�, ni�s� Bell� do szko�y. Nie s�ysza� ani wrzask�w kobiet, ani przekle�stw i gwizd�w m�czyzn. Chwil� p�niej przy��czy�a si� do niego Lena i ca�a tr�jka, odprowadzana nienawistnymi spojrzeniami, znikn�a w drewnianym budynku.
Kiedy weszli do wiejskiej jednoklas�wki, wszystko ucich�o. Bella kr�ci�a si� w k�ko w sieni. Wygl�da�a jak przera�one zwierz�tko, kt�re nie potrafi znale�� wyj�cia z klatki. Wreszcie uda�o jej si� sforsowa� pr�g. Popychaj�c g�ow� drzwi, w�lizgn�a si� do zrujnowanej kuchni. W spl�drowanym wn�trzu, w�r�d pot�uczonych naczy�, zdeptanych pomidor�w i fasoli, le�a� na pod�odze rozbity telefon. Przy kredensie, przyci�ni�ty drewnian� ekierk�, spoczywa� oprawiony w sk�r� album, a obok kolorowe kredki. Bella pisn�a przera�liwie i, jak w transie, zacz�a je zbiera�. Kiedy nie mie�ci�y jej si� w d�oniach, zadar�a brzeg sukienki i wk�ada�a za pazuch�, a nawet wpycha�a do ust, jakby chcia�a je po�kn��.
Lena kucn�a przy niej i, g�aszcz�c jak kota, zacz�a uspokaja�. M�wi�a co� do niej, a po plecach Belli raz po raz przebiega�y dreszcze. Nieufna, oddychaj�c szybko, spogl�da�a na nieznajomego, kt�ry nachyli� si� po album. Obserwowa�a, jak ten pan, kt�rego ju� kiedy� widzia�a, podchodzi do okna. Trzyma� w r�ku jej skarb, by obejrze� go w brzasku dnia.
Stern instynktownie podni�s� album do nosa. Zaskakuj�ce, �e tak jak w dzieci�stwie, lektur� ksi��ek nadal zaczyna� od poznania ich zapachu. Teraz wo� albumu wyda�a mu si� s�odka, jakby mi�dzy kartkami mia�a by� ukryta laseczka wanilii. Zanim odwr�ci� sk�rzan� ok�adk�, ponownie spojrza� na wiejski plac. Zobaczy� wie�niaka, kt�ry podniecony tym, co si� sta�o, udziela� Brodackiemu wywiadu. Sta�ysta notowa� co� z przej�ciem i �adne ko�o ratunkowe, o kt�rym wspomina� Krezus, nie by�o mu ju� potrzebne. Pod wp�ywem Leny zmieni� si� w twardziela. Co pisa� ten macho? Mo�e to, �e nie odchodzi si� od sto�u przed zako�czeniem gry i �e aby pozna� jej wynik, nale�y gra� do ko�ca? A mo�e posun�� si� o jeden krok za daleko i zamierza� napisa� prawd�? Stern by� przecie� ostatnim, kt�ry widzia� Murofa �ywego, i pierwszym, z kt�rym za�yczy� sobie rozmawia� Szumi��o. O czym jeszcze ten ambitny karierowicz doniesie? O nieporadno�ci swego szefa? O tym, �e w pojedynk� szykowa� si� do rozwi�zania zagadki, a te dzikusy z Row�w z zalanym w sztok Klo�skim dopisa�y za niego nad ranem point�? Gdyby zna� si� na dziennikarskiej robocie, musia�by wspomnie�, �e ta druga �mier� na drzewie nie jest ju� ani oryginalna, ani zabawna. Sic!
Kiedy Stern zrobi� krok w stron� Belli, potkn�� si� o drewniany �eb konia na biegunach. Odsun�� go nog� i, z�erany ciekawo�ci�, otworzy� album. Na tytu�owej stronie, nad k��bowiskiem namalowanych przez Bell� linii, czerni�a si� wykaligrafowana redis�wk� przepi�kna majusku�a - FORESTA UMBRA.
Jakub obr�ci� g�ow� w stron� dziewczynki, kt�ra przesypywa�a z r�czki do r�czki ziarenka fasoli, i wiedzia� ju�, co b�dzie dalej. Wiedzia�, �e nie zostawi ma�ej w Rowach i �e, jak planowa� Murof, zabierze j� do karmelitanek do Marzepna. I przeczuwa� co� jeszcze. Co�, co Murof dostrzeg� w jego oczach, gdy sam na sam rozmawiali w nauczycielskim pokoju.
Glia�u, kak biezumnyj, na cziernuju szal, �
i ch�adnuju duszu tierzajet pieczal.�
Kagda legkowierien i mo�od ja by�,
M�aduju grieczanku ja strastna liubi�.
Bella spa�a. Miarowa gra silnika i cudowny �piew Leny uko�ysa�y j� pierwsz�. Wyci�gni�ta na tylnym siedzeniu, z g�ow� na kolanach opiekunki, �ni�a s�odki sen. Wygl�da�a zabawnie. Jej pyzate policzki obla�y rumie�ce, a z rozchylonych ust wysun�� si� koniuszek j�zyka. Stern dostrzeg� w lusterku jeszcze jeden szczeg�: zlepione na czole pasemka w�os�w. Mo�na by pomy�le�, �e przed chwil� z�apa� j� deszcz. Obok Jakuba drzema� Brodacki. Jego g�owa kiwa�a si� na boki, opada�a na pier�, by w ko�cu z g�uchym odg�osem wyl�dowa� na szybie. Za nim, wtulona w siedzenie, posypia�a Lena. Spojrzenie Sterna raz po raz zatrzymywa�o si� na jej rozchylonym dekolcie.
Od wyjazdu do karmelitanek do Marzepna min�o p� godziny. Miasteczko Kurojada zd��y�o si� skry� za horyzontem niczym karta w talii szulera. Sternowi spodoba�o si� to plastyczne por�wnanie. I znowu by� z siebie dumny. Pr�bowa� wymy�li� na poczekaniu kolejne, lecz �karta w talii szulera� powraca�o jak przebrzyd�a melodyjka. Bawi� si� tymi s�owami. Zmienia� ich kolejno��, rozbija� na litery, wci�gaj�c si� w og�upiaj�c� gr�, a� zaniepokojony rzuci� okiem na zegarek. Dochodzi�a szesnasta. Seledynowe wskaz�wki roamera przypomnia�y mu o pogrzebie So�owiowej.
A potem ju� bez zastanowienia wr�ci� pami�ci� do wizyty u Hillela, kaba�y i szybuj�cego wprost pod jego nogi Wisielca. Czy�by to Samuel by� tym przebieg�ym szulerem? Czy�by specjalnie podsun�� mu t� my�l o my�li? Absurd! Niepotrzebny wyrzut sumienia. O tej porze jego stary kumpel powinien by� na cmentarzu przy Pasiecznej. Sta� przy trumnie hrabiny, op�aconym batiuszce i �a�obnikach. Ilu ich jest? Trzech, a mo�e tylko dw�ch przypadkowych przechodni�w? Jak na d�ugie �ycie, zawstydzaj�ca ceremonia.
Stern zna Hillela i wie, �e Samuel niecierpliwi si� teraz. Oparciem dla jego palc�w jest rondo filcowego kapelusza. Zawiedziony kieruje g�ow� w stron� bramy, wypatruj�c w niej Jakuba. Nie chce w to wierzy�, lecz brama i alejka s� puste. Zapatrzony w siebie batiuszka poprawia ornat i z namaszczeniem g�adzi szerok� brod�. Czeka na znak. Zrezygnowany Hillel lekko kiwa g�ow� i smutna ceremonia toczy si� dalej bez przeszk�d.
Stern zostawi� Samuela i wr�ci� my�l� do porannych wydarze�. Dopad�o go naraz sto pyta�. Kto jest inspiratorem linczu? Czy aby na pewno Klo�ski? Ten utalentowany karciarz i cynik? Wyj�tkowo du�o mia� do stracenia! Czy chcia�by si� �wiadomie nara�a�? A nawet gdyby to zaplanowa�, czy potrafi�by poci�gn�� za sob� t�um? Kogo? Nienawidz�cych go Korejw�w, Wo�nic�w i mieszkaj�cych na wybudowaniu Burk�w? Bezsens! Wi�c gdzie si� kryje inspirator tego mordu i kto nim jest naprawd�? P�ki co na �adne z tych pyta� Stern i Brodacki nie znali odpowiedzi.
Wyjechali w po�piechu, zabieraj�c Bell� w tym, w czym by�a: w fioletowej bawe�nianej sukience i starych butach ze zniszczonymi przodami. W ostatniej chwili Lena przeszuka�a szafk� dziewczynki i wygarn�a z niej do tekturowej walizki bielizn�, dwie sukienki i sweter. Zapobiegliwie, z my�l� o nadchodz�cej jesieni, zabra�a z p�ek palto, czapk� i wysokie obuwie. Z boku walizki upchn�a kostk� szarego myd�a Olimp, r�cznik, kubek i sztu�ce. Na sam wierzch Stern wrzuci� album ze szkicami i kredki.
Tu� po wyje�dzie Szumi��y, kt�ry wywi�z� cia�o po�yczonym od so�tysa wozem, pod szko�� wr�ci�a ho�ota. Stern zd��y� tylko otworzy� okno od kuchni i ca�a czw�rka wymkn�a si� do samochodu. Rowy po�egna�y ich gradem kamieni.
Dokucza�a mu nie przespana noc. Fioletowy bezkres po obu stronach drogi zdawa� si� i jego usypia�. Nie o�ywi�a go nawet pojedyncza jarz�bina na�laduj�ca niezdarnie japo�skie bonsai. Wok� niej marszczy�y si� p�owe trawy przeczesywane ostrymi podmuchami wiatru. Na otwartej przestrzeni, gdy trakt wspi�� si� na wzniesienie, Stern zwolni�. Z ciekawo�ci� obserwowa� przylepion� do przedniej szyby pszczo��. �a�owa�, �e nie ma przy sobie szk�a powi�kszaj�cego. Wiedzia�, �e owad jest stary, bo tylko stare pszczo�y maj� czarny, wytarty odw�ok. Pami�ta�, jak kiedy� z Hillelem eksperymentowali z owadami na Lonsza- n�wce, bawi�c si� w okrutnego Pana Boga. Tych bestialskich pr�b do�wiadcza�y muchy i b�ki. Zamkni�te w s�oikach, odgrywa�y denerwuj�c� muzyczk�.
Nie, tym razem Stern nie chcia� by� kolekcjonerem oderwanych odn�y i melodyjek. Mia� kaprys uwolni� pszczo�� ze �miertelnej pu�apki. Pomy�la� te�, �e instynkt kieruje j� do roju, lecz m�ode pszczo�y ju� dawno wyda�y na ni� wyrok. P�ki co, nie�wiadoma swego losu, przywar�a do wycieraczki, dzielnie walcz�c o �ycie.
Jakub zatrzyma� samoch�d i wyszed� z szoferki. Tu� przy tylnym zderzaku, obok bukietu tymotki, wyrasta� przekwit�y szczaw. Zerwa� przero�ni�t� �odyg� i podszed� z ni� do przedniej szyby. Raptem zmieni� zamiar. Przypomnia� sobie o Wisielcu i wyrzuci� ro�lin�. Wyj�� kart� z kieszeni. Precyzyjnie, niczym chirurg, przysun�� narz�dzie do wycieraczki. Podwa�y� pszczo�� brzegiem karty, a gdy wdrapa�a si� na zwisaj�ce z ga��zi zw�oki, pom�g� jej odlecie�.
By� z siebie dumny i niewiele kosztowa�a go ta duma. W�a�nie upaja� si� swym post�pkiem, kiedy poczu� na sobie czyj� wzrok. Obr�ci� g�ow�. Przez boczn� szyb� zobaczy� ma�� Bell�. Przygl�da�a mu si� natarczywie. Z nosem rozp�aszczonym na przezroczystej tafli wygl�da�a jak r�owa �winka. Zaskakuj�ce, ale ba� si� jej spojrzenia. Odkry� to ju� podczas pierwszej wizyty u Murofa, lecz wtedy Bella znikn�a za progiem, goni�c na czworakach kur�. Teraz Stern na pr�no odp�dza� t� przera�liw� my�l, �e i jemu ka�e �to� zrobi�. Wstr�tne uczucie obecno�ci w g�owie jej my�li pot�gowa�o niepok�j, nie pozwalaj�c si� skupi�. Pospiesznie odwr�ci� wzrok od samochodu, przenosz�c go na udekorowan� wrzosami przestrze�.
Sen u boku Anny.. Wymarzone wytchnienie. Jednak pr�cz zdawkowych odpowiedzi i bezczelnego potakiwania nadal nie m�g� si� wyrwa� z zakl�tego kr�gu wspomnie�. By�y zbyt �wie�e, zbyt bolesne. Czy ma jej powiedzie�, �e jest tch�rzem? �e nie chce pami�ta� grymasu Belli, gdy ucieka�a na czworakach od wynios�ej, chudej przeoryszy? Cholerny, cholerny �wiat!
Kiedy Bella zamar�a na moment nad po�yskuj�cym koralikiem r�a�ca, obr�ci� si� na pi�cie i jak szczur zwia� do samochodu. Przebieg� pusty refektarz, wilgotn� sie� i znalaz� si� w pe�nym kwiat�w i zi� kolistym ogrodzie. Stan�� jak wryty. �wiat karmelitanek, niczym b�ogos�awiona wyspa, kusi� go feeri� barw w czasie, kt�ry nie istnia�. Odurzy� go niespodziewany zapach lawendy, fio�k�w i chmielu, jakby w�cha� przedsionek nieba. I r� tak�e. Setek r�, o jakich zawsze marzy�a Anna. Jasnoczerwonych, bia�ych jak �nieg i herbacianych. W�r�d nich rozpozna� bez trudu pyszni�c� si� kolorem ognia star� odmian� Bouvet i ja�niejsz� o ton, blador�ow� Polly. Niebywale zmys�owa harmonia. On laik, kt�ry odrabia� udzielane mu przez �on� lekcje, w ci�gu kilku sekund odnajduje w�r�d kompozycji wiod�cy kolor i zastanawia si� nad wariacjami, ��cz�c barwy, kszta�ty i zapachy. Anna, studiuj�ca Rosenlexikon, by�aby dumna ze swego ucznia.
Og�uszaj�cy d�wi�k dzwonu na nieszpory wyrwa� go z zamy�lenia. Odsun�� zardzewia�y skobel, pchn�� furt� i przeszed� przez wypiel�gnowany warzywniak. By� wolny, wystarczy�o wsi�� do samochodu. W tatrze Lena i Brodacki wdzi�czyli si� do siebie, on tymczasem sta� niezdecydowany kilka metr�w dalej, pami�taj�c wyp�owia�y habit Przeoryszy, pergaminow� sk�r� jej d�oni i stary, znoszony trzewik.
A mo�e by�o inaczej? Mo�e stoj�c bezradnie jak Bella, nie potrafi� przeci�� cz�cej go z ni� niewidocznej p�powiny? Waha� si�, m�wi� co� zmieszany, pociesza� si� bez przekonania i usprawiedliwia�.
- Poradzimy sobie, prosz� ju� i��! - wyszepta�a siostra. - Pan Murof przys�a� nam list i pieni�dze. Obiecuj�, �e Bella b�dzie bezpieczna. No, niech pan ju� idzie. Teraz!
Nie znosz�cy sprzeciwu ton przeoryszy. Przypomnia� sobie ten dziwny g�os, dobiegaj�cy jakby nie z krtani, lecz ze studni. I tak samo kategoryczne spojrzenie osoby, kt�ra wie lepiej, bo jest bli�ej Boga.
Teraz, po nieprawdopodobnych prze�yciach, wyobra�a� sobie u boku Anny pocz�tek jutrzejszego dnia. Kolejny powszedni dzie� przed wyj�ciem do redakcji. Poranna toaleta w �azience: mycie, nabo�ne golenie brzytw�, szorowanie z�b�w proszkiem, lecz nadal paniczny l�k przed spojrzeniem sobie w oczy. Po tym, co zrobi�, czu� dziwne d�awienie w gardle. Najch�tniej obarczy�by kogo� win�.
Potworny b�l g�owy nie pozwala� mu zasn��. Wci�� bada� i analizowa�, analizowa� i bada�, uklepuj�c wype�nion� kaczym puchem poduszk�. Wreszcie, kiedy zamierza� si� ju� podda�, znalaz� prawdziw� przyczyn� - bez w�tpienia by� do tej pory �lepcem. Stara, wytarta karta. To ona nie dawa�a mu spokoju! Ju� dawno powinien j� wyrzuci�, lecz to oznacza�oby, oczywi�cie, kapitulacj�.
Setki razy patrzy� na ten obrazek. Zna� ka�dy szczeg� wykrzywionej twarzy. Przera�one oczy, garbaty nos i mi�siste, przylegaj�ce uszy. Inny detal to wysuni�ty z ust czerwony, prze�miewczy j�zyk. Kto�, kto malowa� t� kart�, musia� sta� przed lustrem. Trzyma� cienki p�dzel i � jak on - szuka� ukrytej odpowiedzi. Stroi� g�upie miny? A mo�e wprost przeciwnie. Mo�e chcia� zapisa� na niej bardzo wa�n� wiadomo�� dla niego.
Jeszcze niedawno twarz Wisielca wydawa�a mu si� obrzydliwa. Teraz odkry�, �e rysuje si� na niej b�ogi spok�j, jakby �mier� poprzedzi�a niezrozumia�a przyjemno��.
Stern s�ysza� od Zi�by o dzia�aj�cej w Warszawie g��boko zakonspirowanej grupie zbocze�c�w. Rozpracowano j� po serii zagadkowych samob�jstw na podstawie zapisk�w znalezionych u jednego z wisielc�w. �Oni� byli inni ni� inni, je�li mo�na u�y� takiego my�lowego skr�tu. Nie obna�ali si� w parkach, nie biczowali do krwi i nie podgl�dali przez dziurk� od klucza. Czerpali przyjemno�� z prawdziwego spotkania ze �mierci� - z duszenia si� lub wieszania. Ich ryzykowny wyb�r opiera� si� na prymitywnej kalkulacji. Zi�ba nie chcia� zdradza� szczeg��w. Da� tylko do zrozumienia, �e w tej hermetycznej grupie znale�li si� szanowani politycy, wa�ni przedsi�biorcy, a tak�e zakochani w Tanatosie aktorzy. Do elitarnego grona nale�a� r�wnie� pu�kownik z twierdzy Modlin, kt�ry tak dalece pad� ofiar� w�asnego uzale�nienia, �e wci�� przeszywa� haftki u st�jki munduru. Od tej upiornej regulacji dosta� podobno wytrzeszczu, a twarde wojskowe sukno przetar�o mu do krwi sk�r� na szyi.
Stern nie mia� zamiaru usprawiedliwia� ich szale�stwa, a jednak, jak nurek schodz�cy pod wod�, czuj�c ciep�o Anny, nabra� poka�ny haust powietrza. Wstrzyma� na pr�b� oddech i dotkn�� j�zykiem podniebienia. Z g�ow� na poduszce, czuj�c biodrem ciep�e biodro �ony, przywo�ywa� sen. Obr�cony plecami do lustra, kt�re coraz wyra�niej widzia� w swoim �nie, powoli wysuwa� pasek ze spodni, zaczynaj�c w�asny eksperyment. By� sam w �azience, skupiony i powa�ny. Prze�o�y� koniec paska przez stalow� sprz�czk�, formuj�c �atwo zaciskaj�c� si� p�tl�. Jak Wisielec z karty Hillela umie�ci� stryczek na szyi i delikatnie doci�gn��. Teraz wygl�da�, wypisz wymaluj, jak karciana karykatura.
Podniecony zdj�� ze sto�ka blaszan� miednic� z krochmalem. Rozejrza� si�. Nad �eliwn� wann� dostrzeg� solidny stalowy hak, na kt�rym wiesza� przemoczone palto. Wszed� na sto�ek i bez wahania zaczepi� na haku koniec paska. By� got�w. Spojrza� na wysmuk�� mosi�n� kolumienk� i zamkn�� oczy. Nie mog�c ju� cofn�� pochopnie podj�tej decyzji, z obrazem wypolerowanego metalu w oczach zrobi� w swym �nie krok naprz�d.
By� odzianym w sk�r� pasterzem, kt�ry po p�nocnym zboczu g�ry wraca� do San Giovanni Rotondo. Przed chwil� zdmuchn�� z pasterskiego kija utrudzon� dzik� pszczo��, kt�ra taszczy�a do gniazda kwiatowy py�ek, gdy on p�dzi� przed sob� stadko �aciatych k�z. By�o po�udnie. Upa� nie do zniesienia. W oddali, na szczycie g�ry zas�aniaj�cej widok na zatok� Manfredonia, le�a�o Monte San Angelo. W rozpalonym powietrzu bia�y zamek wybudowany przez krzy�owc�w zdawa� si� falowa�, a cienka wst��ka drogi jak rzemie� oplata�a zbocze, wiod�c na zach�d, do miasta, w kt�rym mieszka� banda�uj�cy stygmaty mnich.�
Stern przystan�� w upalnym s�o�cu, wypatruj�c cienia, w kt�rym naj�atwiej by�oby mu si� schowa�. Uwielbia� cie�. By� jego cichym wyznawc�. Cie� pokonuje wszystkie przeszkody, zamieniaj�c si� pod koniec ka�dego dnia w przynosz�c� ulg� noc. Kiedy�, gdy wyszed� o �wicie z namiotu, zobaczy�, jak monstrualny cie� pojedynczej pinii, niczym ostry pal, na kt�ry wbijano skaza�c�w, przebi� kamienny st�, sun�c podst�pnie a� po horyzont. Zachwycony postawi� na nim stop�, a potem ca�e cia�o i rozkoszowa� si� zimn� powietrzn� k�piel�. Kiedy s�o�ce zasz�o za chmur�, katowski pal znikn�� nagle, a on z�o�y� namiot i zebra� rzeczy, by uda� si� w dalsz� drog�. Zachowa� t� tajemnic� dla siebie. Wiedzia�, �e cie� przekracza wszystko. Pe�znie w ciszy jak zwiadowca, by nagle, jak wezbrana rzeka, zawojowa� ca�� dolin�, zatrzymuj�c j� niczym bezcenny �up.
Teraz szed� skrajem Foresta Umbra, pami�taj�c ostrze�enia ojca, by si� w nim nie chowa�. W�a�nie tu mia�a by� ukryta g��boka jaskinia, w kt�rej kiedy� sk�adano ofiary.
�yli w niej �ludzie ziemi� wychodz�cy na powierzchni� tylko noc�. Z �atwo�ci� czynili czary, przyspieszaj�c i cofaj�c czas, starzej�c si� w kilka chwil i r�wnie �atwo zmieniaj�c si� w dzieci. To oni zostawili po sobie ryty naskalne, dziwne symbole na ko�ciach i naczyniach z gliny. Nikt nie wiedzia�, sk�d przybyli, cho� stary rybak z Vieste, co zna� ca�e wybrze�e od Bari do wysp Tremiti, chwali� si�, �e w jednej z zatopionych grot odkry� staro�ytn� ��d� ozdobion� podobnymi znakami.
Obejrza� si� trwo�nie. Zwarta �ciana drzew obiecywa�a wolny od s�o�ca, o�ywczy ch��d. Przezornie omijaj�c j�zyk lasu, skr�ci� na p�noc i doszed� do opuszczonego domostwa, kt�rego granic� wyznacza� mur z u�o�onych p�asko wapiennych kamieni. Teraz porasta� je mech i cienka ga��zka powoju k�ad�a si� nie�mia�o na poszarpanych za�omach. W�a�nie je mija�, gdy jeden ze skalnych od�amk�w wyda� mu si� inny. Zaciekawiony zatrzyma� si�, a potem, patrz�c czujnie na kozy, szybko zawr�ci�. Podszed� do fundamentu, by stwierdzi� ze zdumieniem, �e to nie kamie�, lecz pobiela�a na s�o�cu bawola czaszka. By�a imponuj�ca. W miejscu nosa otwiera�a si� g��boka szczelina, prowokuj�c groz� na podobie�stwo weneckiej maski. Zabawne, ale zdawa�o mu si�, �e martwy baw� patrzy na niego pos�pnie. Osadzone po bokach oczodo�y zion�y pustk�, lecz przecie� kiedy� w oczach zwierz�cia odbija�y si� k�py zielonych traw, lazur nieba i daj�ce schronienie od s�o�ca, pe�ne szeleszcz�cych cykad oliwki. Zaintrygowany, p�osz�c chy�� jaszczurk�, podni�s� czaszk�. Przystawi� j� sobie do g�owy, udaj�c bawo�u. Zgi�� tu��w. Teraz wygl�da� gro�nie, niczym Minotaur szykuj�cy si�, by kogo� znienacka zaatakowa�. Znudzony zabaw� rzuci� czaszk� pod stopy i jednym uderzeniem sanda�a od�ama� zakrzywione ostrze. R�g by� wspania�y. Na jego ko�cu widnia� wyryty znak przypominaj�cy cie� wysokiej, smuk�ej pinii. Zaciekawiony pochyli� si� i wyci�gn�� d�o�. Zamierza� schowa� go do p��ciennego worka, lecz w por� si� opami�ta�. Patrzy� ze wstr�tem na wij�c� si� w �rodku t�ust� larw�. Z obrazem ��tej larwy, kt�r� niechc�cy zbudzi�, ze z�o�ci� kopn�� czaszk�, a� zatrzyma�a si� opodal na kar�owatej oliwce.
Zdyszany, wypatruj�c chmur, podni�s� wzrok. Zamiast nich dostrzeg� na czystym firmamencie soko�a. Ptak ko�owa� ospale w nieruchomym powietrzu, jakby �ar by� jego sprzymierze�cem. W�a�nie wtedy, gdy �ledzi� go wzrokiem, zrobi� nierozwa�ny krok. O�lepiony potkn�� si� o wystaj�cy kamie� i instynktownie zwin�� w k��bek. Spada� niczym bia�a czaszka bawo�u w pe�n� cienia, wilgotn� przepa��, zostawiaj�c na g�rze uparte kozy, soko�a i wpatruj�c� si� we� zawzi�cie Bell�. Stern lecia� w d�.
Gdyby nie powiedzia�a tego jednego s�owa, wszystko mog�oby by� inaczej. Sprowokowany, z mask� na twarzy zagrodzi� jej drog�, gdy chcia�a go omin��. Zdziwienie w jej oczach rozw�cieczy�o go. Potem przypomnia� sobie, �e chwyci� j� za w�osy i brutalnie uderzy� pi�ci� w skro�. Zatoczy�a si� i upad�a jak szmaciana lalka. Kiedy zacz�a wzywa� pomocy, zaskoczony w�asn� reakcj�, kopn�� j� w brzuch, zmieniaj�c krzyk w urywany skowyt. Dalej - niczym w wyuczonej na pami�� roli - pokaza� jej, co znacz� b�l, poni�enie i rozpacz. Zmaltretowana, z rozbitym czo�em Anna le�a�a na dywanie, czekaj�c na najgorsze. Milcza�a, a wi�c przyznawa�a si� do winy i gotowa by�a za ni� odpokutowa�.
Czy�by, zastanawia� si� Stern, pogodzi�a si� z my�l�, �e w najdrobniejszych szczeg�ach powt�rzy za chwil� opisywan� na �amach �Kuriera� makabr�? Na jego twarzy pod mask� go�ci� przez sekund� u�miech satysfakcji. Nic ju� nie mog�o mu przeszkodzi�. Magda - postara� si� o to - zabra�a Kasi� do kina, a gdyby nawet kto� zapuka� do drzwi, uda, �e go nie ma, i nie otworzy
Teraz czeka�a na niego praca. Wyobrazi� sobie, �e nowe cierpienia, kt�re za chwil� zada �onie, dostarcz� mu ostatecznego motywu, jaki przy�wieca� nauczycielowi. To skojarzenie sprawi�o, �e poczu� do niego sympati�. Wyda�o mu si� to zupe�nie naturalne, a zarazem niewiarygodne. Gdyby w tej chwili poszed� do przedpokoju obejrze� w lustrze swoj� twarz, zobaczy�by mask� rogatego daniela, kt�r� podarowa� mu Murof. I wa�ny szczeg�: c�tki jasnej sier�ci po bokach rozwartych szeroko nozdrzy Nie, nie mia� zamiaru traci� czasu na jakie� sentymenty. Odruchowo wsun�� praw� d�o� do kieszeni marynarki. Nie spiesz�c si�, wyj�� z niej pi�� gwo�dzi i u�o�y� na dywanie w po�yskuj�cy p�otek. Z blatu biurka podni�s� �elazny m�otek. �P�otek- -m�otek�, powtarza� jak dziecko banalne skojarzenie.
Zaj�ty rymowank�, wbi� w jej pi�t� pierwszy gw�d�. Tak jak przypuszcza�, ockn�a si� na moment, a potem znowu zapad�a w ciemno��. To nie by� film w kinie Uciecha, to nie by� weso�y sen, kt�ry znika z otwarciem oczu. Anna zemdla�a raz jeszcze i podda�a nier�wn� walk�.
Kiedy zegar w kuchni wybi� osiemnast�, Stern u�wiadomi� sobie, �e �jego Anna� - c� za absurdalny zwrot! - le�y od kwadransa bez czucia w swoim pokoju. Przypomnia� sobie, �e ju� nied�ugo rozlegn� si� na ganku znajome kroki bony i dotrze do jego uszu weso�y szczebiot Kasi. To go zdopingowa�o. Przem�g� si� i podszed� do zlewu. Odkr�ci� kran i nala� wody do kubka. Nachylony nad porcelanow� wylew- k�, ogl�da� s�cz�c� si� spod paznokcia krew, kt�ra tworzy�a na bieli emalii zawi�y wz�r. Z obrazem czerwonej rozgwiazdy, kt�ra przysiad�a na jego palcu, wszed� za parawan. Za t� kurtyn�, by� tego pewien, rozbierali si� �pacjenci� Anny: elegancki porucznik Walh; szpakowaty, wyszczekany adwokat, kt�remu przyrzek� wybi� z�by; a tak�e nagi od pasa w g�r�, spocony ogrodnik, kt�ry przyszed� do niej wieczorem skopa� kwietnik. Szczeniak. Tego przestraszy�, odbezpieczaj�c pistolet i ka��c mu sta� pod �cian� z uniesionymi r�kami. Upokarzaj�ce fantazje przemkn�y w jednej sekundzie przez jego g�ow�. Gdyby nie widzia� jej w ramionach innych, gdyby zechcia� wreszcie pokaza�, �e jest m�czyzn� (bo na to czeka�a), wszystko mog�oby si� potoczy� inaczej.
Nachylony nad skr�powanym cia�em wyla� na usta cienki strumyk ch�odnej wody, kt�ry wsi�k� w dywan. Anna nie zareagowa�a, sprytnie udaj�c omdlenie. Pochyli� si� mocniej i dotkn�� palcami szyi. Nic. Nie wyczu� t�tna. Dla pewno�ci uni�s� palcem powiek�. Nie chcia� wierzy�, �e to ju�. Szarpn�� jej r�k� i raz jeszcze pr�bowa� zbada� puls. By� zawiedziony. Wi�c tak wygl�da �mier�, kt�ra z niego zakpi�a? Nie mia� odwagi spojrze� w bok, na okaleczon� stop� Anny, kt�r� zmieni� w krwaw� miazg�. Wr�ci�y s�owa Murofa, wypowiedziane z jak�� ob��dn� pewno�ci�: �Ju� za pierwszym razem, panie redaktorze, odkry�em zdumiony, �e pisk tych niewinnych kobiet, ich nieludzkie wycie, przypomina mi �mier� mojej �ony na stole operacyjnym. Tak jakby to ona, a nie te przypadkowe kobiety, chcia�a mi o czym� powiedzie�, wij�c si� z b�lu. Musia�em, niech mi pan wierzy, panie redaktorze, dowiedzie� si�, c� to za tajemnica...�
Stern wsta� powoli i podszed� do le�anki, na kt�rej Anna ucina�a sobie poobiedni� drzemk�. Jednym ruchem �ci�gn�� prze�cierad�o i narzuci� je na cia�o �ony. Potem wyszed� do przedpokoju. Oparty o boazeri�, z zamkni�tymi oczami, stara� si� przypomnie� sobie znan� kombinacj� cyfr. Wreszcie podni�s� s�uchawk� i wykr�ci� numer redakcji.
- Haluoo! Tu sekretariat �Kuriera� - odezwa� si� wyzywaj�cy g�os Kazi. - Z kim mam przyjemno��?
- Przesta� picowa� i daj mi Krezusa!
- Ach to pan, panie Jakubie. Co pan taki w gor�cej wodzie k�pany? - Pozna�a go. - Przestraszy�am si�, ma pan taki zmieniony g�os.
- ��cz i nie gadaj! - szczekn�� w�ciekle Stern. Kiedy us�ysza� w s�uchawce znajome chrz�kni�cie, bez wahania powiedzia�: - Mam dla pana nowin�, szefie.
- A to strasznie ciekawe, panie Stern. Bo powiadaj�, �e rzuci� pan prac�. Ja w takie bzdury nie wierz�, ale... Halo?
- Mam dla pana wiadomo�� - rzek� Jakub zmienionym g�osem.
- M�wi� pan to przed chwil� - pastwi� si� nad nim Kre- zus. - Znowu ma�y po�lizg.
- Zabi�em �on� - o�wiadczy� Stern i te s�owa dla niego samego zabrzmia�y jak g�upi �art.
- Niez�y cyrk! W�asn� czy cudz�? - kpi� naczelny. - Bo to zasadnicza r�nica.
- W�asn� - powiedzia� spokojnie Stern.
- To by znaczy�o, �e pan naprawd� oszala�.
- Tak, oszala�em! - krzykn�� Jakub. - Na pierwszej stronie mo�e pan da� swoje nazwisko!
Rzuci� s�uchawk�, a potem jednym ruchem zdar� z g�owy mask� daniela i cisn�� j� pod nogi. Jeszcze przed chwil� bieg� przez las, przeskakuj�c z rozbiegu niskie pnie i krzaki. Nios�a go niewypowiedziana w�ciek�o�� na samego siebie, wi�c ca�y czas przyspiesza� kroku. Przewraca� si� i wstawa�, czepiaj�c trawy. Zas�ania� twarz przed atakuj�cymi go ga��ziami. Las wch�on�� go niepostrze�enie, nakrywaj�c zielonym dachem, kt�rego strop gin�� w g�stej wieczornej mgle. Rozwarte nozdrza i jasne plamy po bokach pyska upodabnia�y go do prawdziwego daniela. Wydawa�o mu si�, �e g�adka sier�� faluje jak trawa w podmuchach wiatru. Przez wilgotne nozdrza przebiega�y dreszcze. A potem - tylko tak Jakub m�g� opisa� czas - wszystko zamar�o, kiedy za� o�y�o na nowo, ju� w innym miejscu, spostrzeg�, �e st�pa po �wie�ych, skopanych trocinach i �e publika, o kt�rej zapomnia�, czeka w milczeniu, a� si� uk�oni. Tysi�ce spojrze� lwowskiej publiczno�ci przej�tej jego wyst�pem. Orkiestra daje tusz, na jego uk�on czeka Gizella, wolty�erka w kostiumie z w�a, �elazny Maks �ami�cy podkowy, a nawet wystraszony autentyczny australijski stru� Paola, kt�ry d�wiga na grzbiecie ��todziobego Pierre�a- s�owem, wszyscy podziwiaj�cy z zachwytem jego niespodziewany powr�t.
Jest, a przecie� go nie by�o. Znikn�� na kilka dni, godzin, minut - kto to wie? - za spraw� starej Ariel, kt�ra powtarza od wiek�w ten sam mro��cy krew w �y�ach numer. Gdzie� by�, co� robi�, lecz co? Jego nag�e zjawienie si� rozgrzewa do czerwono�ci publik�, kt�ra widzia�a i musi uwierzy�, �e Ariel rwie czas niczym cienk� jedwabn� nitk�.
- Jeszcze raz, jeszcze raz! - skanduje widownia. - Brawo! - I oklaski, jak strza�y na wojskowym capstrzyku, przetaczaj� si� pod brezentow� kopu��.
Stern powr�ci�. Stern s�yszy bas Hillela: �Hod, hod!�, co znaczy: �Chwa�a, chwa�a!� Podnosi spod st�p mask� daniela i otrzepuje z trocin. Tryumfalnie (lecz co znaczy to s�owo?) k�ania si� widowni, rozpoznaj�c siedz�cego przy Kunie Daniluka. Szuka Samuela, ale ten zapodzia� si� w t�umie. Ma w r�ku jego Wisielca, chcia�by go teraz odda�. �Karta z talii szulera�, t�ucze mu si� na nowo po g�owie.
Spektakl trwa dalej. Jakub usuwa si� do brzegu, bo na aren� wje�d�a ju� w stalowej klatce na ko�ach zapowiadana przez Gizell� lwica. Stern zapomina o sobie, widz�c w �lepiach dzikiego kota ostrzegaj�cy b�ysk. Jest got�w przysi�c, �e w�ciek�y ryk Andy miesza si� ze znanymi krokami na schodach. Kto� g�o�no wali w b�ben, jakby wywa�a� drzwi, a nast�pnie weso�a tr�bka buskera daje sygna� i ca�y zesp� ponownie wybiega na scen�. Ariel, Maks, Oryl i ma�a Gizella robi� zwarte p�kole, by si� uk�oni�. �O, le! - krzycz� gromko. - O, le!�
Stern rzuca przebrzyd�� kart�. Znowu jest sob�. Mo�e ju� wraca� na miejsce. Hermafrodyta Oryl bierze go za r�k�, odprowadzaj�c do drewnianego podestu. Spieszy si�, gdy� na aren� wpada na gniadym ogierze odziany w czerwon� koszul� Kirgiz. Je�dziec zatacza ko�o. Znika pod brzuchem konia, nie wypuszczaj�c z ust b�yszcz�cej szabli. Publika milknie. Rumak p�dzi bez je�d�ca. Pojawia si� raptem za plecami Sterna i ociera o niego spoconym bokiem. Kirgiz chwyta wierzchowca za grzyw�, przeskakuje przez burt� i g�o�ne �O, le!� towarzyszy mu jeszcze na wybiegu, rozsadzaj�c b�benki.
- To tw�j tatu�, prawda? Oddaj� go ca�ego! - wo�a Oryl (stara jego sztuczka), nie otwieraj�c ust.
Kasia wyci�ga r�ce do ojca i robi dla niego miejsce na �awce.
- Nie by�o ci�, tato! - krzyczy. - Ty chyba naprawd� znikn��e�! Mamo, powiedz, gdzie tatu� by�?
Anna milczy. Przygl�da si� ze strachem Jakubowi, kt�ry ma �zy w oczach. Stern p�acze naprawd�. Co� mu dolega. Ale co?
- To tylko z�y sen - s�yszy.
- Tato, obud� si� wreszcie!
Anna bierze go za r�k� i razem z Kasi� �miej� si� g�o�no ze szcz�cia.