Uk�ad S�oneczny, 20 stycznia 2404 r.

Dobrze zapami�ta�em ten dzie�. Od siedemnastu godzin tkwi�em labd�etem w przerwie Cassiniego, niedaleko zewn�trznej kraw�dzi pier�cienia B.[3] Wok� � niby iskry o r�nej barwie i mocy, rozniecone po�r�d czarnej, nigdzie nie ko�cz�cej si� przestrzeni � �wieci�y r�wnym blaskiem roje gwiazd.

Po�r�d tych gwiezdnych ognik�w bieg�a per�owa obr�cz pier�cieni Saturna, spi�ta ��taw� tarcz� tej planety. D���c na spotkanie planetarnemu olbrzymowi, obr�cz pozornie ros�a, potem, zakrywszy szerokim pasem jego r�wnik, zn�w zw�a�a si� do cienkiej kreski, rozcinaj�c niebo na dwie p�kule.

Poza przezroczyst� �cian� labd�eta rozci�ga� si� ogromny, jasny pier�cie�, z�o�ony przewa�nie z bry� lodowych. Kryszta�y lodu skrzy�y si� i migota�y, rzucaj�c postrz�pione cienie na s�siednie bloki.

S�o�ce �wieci�o po przeciwnej stronie, uko�nie do w�skiej, jasnej pr�gi pier�cienia zewn�trznego. Jego tarcza o �rednicy prawie dziesi�ciokrotnie mniejszej ni� ogl�dana z Ziemi, k�u�a w oczy jaskrawym ��tym blaskiem.,

Przys�oni�em d�oni� czo�o. Na prawo od S�o�ca, tu� przy pier�cieniu zewn�trznym, l�ni�a seledynowa obr�czka atmosfery Tytana. Na lewo, obok Ja-petusa, �wiec�cego w�a�nie lustrzanym odbiciem S�o�ca, rysowa�a si� w dali pasem setek bry� rozrzuconych po niebie kraw�d� pier�cienia B.

Moje palce przebieg�y po przyciskach. Pocz��em obraca� powoli du�� czarn� ga�k� synchronizatora.

W tej samej chwili, w�r�d bladych bry� pier�cienia, b�yskaj�cych odbitym �wiat�em s�onecznym na tle czarnego nieba, rozpali�a si� jaskrawym pomara�czowym blaskiem gwiazda. Za ka�dym ruchem mojej r�ki stawa�a si� coraz ja�niejsza, coraz bardziej ��ta, to zn�w, gdy obraca�em pokr�t�o w przeciwnym kierunku, blad�a i czerwienia�a.

To by�a moja gwiazda, kt�rej �aden astronom nie potrafi�by nazwa� ani imieniem, ani numerem katalogowym. Zawsze, gdy j� �zapala�em�, przypomina�a mi si� stara, zas�yszana kiedy� bajka: Istota p�boska � Anio� � zapala gwiazdy na niebie. Jedn� po drugiej. Ka�de rozb�y�ni�cie na firmamencie niebieskim zwiastuje narodziny cz�owieka na Ziemi, wraz z nadziej�, a mo�e i obietnic� lepszych los�w. Ale zawsze, nieuchronnie przychodzi taki czas, �e Anio� gasi te gwiazdy dmuchni�ciem. Kolejno, jedn� po drugiej. Skoro za� ga�nie gwiazda � ga�nie r�wnie� �ycie cz�owieka, kt�ry do niej nale�a�, a wraz z nim gasn� r�wnie� wszystkie gwiezdne obietnice�

Oderwa�em wzrok od mojej �gwiazdy�, aby rozejrze� si� doko�a. Zna�em ten obraz dobrze, a mimo to ch�on��em chciwie niezwyk�e widoki. Tak patrzy cz�owiek na miejsca, z kt�rymi zwi�za� cz�stk� swojego serca � wtedy, gdy je opuszcza na d�ugo, mo�e na zawsze�

By�em rzeczywi�cie w podobnej sytuacji. Przed kilku laty opracowali�my wsp�lnie � ja i trzech koleg�w fizyk�w � now� metod� sterowania emisj� j�drow� cia� klasy H, opart� na rezonansie rotacyjnym Perkona. Prace zespo�u mia�y donios�e znaczenie praktyczne, gdy� wi�za�y si� z problemem przekazywania energii z jednych cia� niebieskich na inne.

Teoretyczne'wyliczenia'1 do�wiadczenia laboratoryjne wymaga�y sprawdzenia w skali kosmicznej. Jako teren najbardziej odpowiedni do tego wybrali�my pier�cienie Saturna. Tu mo�na by�o eksperymentowa� na bry�ach g�sto skupionych, o niejednakowym sk�adzie chemicznym i r�nej wielko�ci.

Przeprowadzili�my szereg udanych do�wiadcze�, ale do zako�czenia prac by�o jeszcze daleko. Tymczasem moje osobiste plany skomplikowa�y si� bardzo. Mia�em wej�� w sk�ad za�ogi pionierskiej wyprawy mi�dzygwiezdnej i nie dopuszcza�em nawet my�li o zrezygnowaniu z tego zaszczytnego wyr�nienia. T� seri� do�wiadcze� chcia�em jednak zako�czy� osobi�cie i przekaza� kolegom wyniki ju� wzgl�dnie zamkni�tego etapu bada�. Postanowi�em wi�c pozosta� w uk�adzie ksi�yc�w Saturna tak d�ugo, jak to b�dzie mo�liwe, i do��czy� do wyprawy ju� po starcie Astrobolidu, w okresie wst�pnego sprawdzania wszystkich urz�dze� statku mi�dzygwiezdnego.

Teraz ten okres intensywnego wysi�ku, a nawet � mo�na rzec � wy�cigu z czasem, mia�em ju� poza sob�. W�a�nie kaza�em zawiadomi� Astrobolid, �e pojutrze, gdy tylko RD-18 przyleci na Tetyd�,[4] wyrusz� w po�cig za statkiem. Wed�ug ostatniego komunikatu znajdowa� si� on ju� w odleg�o�ci ponad pi�ciu miliard�w kilometr�w od S�o�ca, oddalaj�c si� od niego lotem beznap�dowym z pr�dko�ci� 2000 km/s.

W�a�ciwie mog�em ju� wr�ci� na Tetyd� i troch� odpocz�� przed podr�, ale ci�gle zwleka�em. Pragn��em jeszcze cho� raz ujrze� moj� �gwiazd�. Zn�w si�gn��em do tablicy rozdzielczej. Pocz��em ostro�nie manipulowa� ga�k� i guzikami, �ledz�c ka�d� zmian� na licznikach i ekranach.

Za�o�ywszy okulary ochronne, spojrza�em raz i drugi na swoj� �gwiazd� i zdumia�em si�. Czy�by szk�a okular�w lub szyby rakiety pokry�a rosa? To by�o niemo�liwe.

A jednak� Wyra�nie rzuca� si� w oczy mglisty, przezroczysty pier�cie�, przypominaj�cy z przyrody Ziemi zjawisko halo � barwny kr�g �wietlny, czasami otaczaj�cy Ksi�yc.

U�wiadomi�em sobie naraz zadziwiaj�cy fakt, �e �w tajemniczy pier�cie� nie otacza� �gwiazdy�, ale b�yszcza� z boku, o�wietlony jej promieniami.

Zjawisko nie pozostawa�o w bezruchu. Wydawa�o mi si�, �e pulsuje ono szybko, zmieniaj�c rozmiary. Nagle pier�cie� wykona� obr�t o 180 stopni i przerodzi� si� w tarcz� z�o�on� z k� wsp�rodkowych. Co� zapami�tale b�yska�o w jej centrum.

Jednocze�nie poczu�em lekki zawr�t g�owy.

Nieprzyjemne uczucie pot�gowa�o si�. Gwia�dziste niebo parokrotnie przekozio�kowa�o przed moimi oczami. Nigdy w �yciu nie prze�ywa�em takiego stanu. Czy�by przem�czenie? Chyba nie. Ostatnio, mimo intensywnej pracy, czu�em si� doskonale.

Usi�owa�em za wszelk� cen� zachowa� spok�j, lecz przychodzi�o mi to z trudno�ci�. T�py b�l pod czaszk� zwi�ksza� nastr�j zdenerwowania. Czu�em si� coraz bardziej nieswojo.

Z wysi�kiem skupi�em my�li i zacz��em powoli, r�wnomiernie zwi�ksza� tempo rozpadu j�drowego eksperymentalnej bry�y. Jasno�� �gwiazdy� ros�a, a wraz z ni� stawa� si� coraz wyra�niejszy �w owalny, zagadkowy tw�r. Stara�em si� o�wietli� go jeszcze silniej. Naraz uczu�em lodowaty dreszcz. Ujrza�em wyra�nie, jak wp�przezroczysta tarcza, z�o�ona z ruchliwych kr�g�w, faluje, kurczy si�, to zn�w olbrzymieje, a� wreszcie poczyna p�dzi� wprost na mnie. Wewn�trz jasnego pier�cienia ujrza�em gigantycznych rozmiar�w rakiet� � swojego labd�eta � jakby odbit� w powi�kszaj�cym lustrze. Zjawisko przybli�a�o si� w zawrotnym tempie; mia�em uczucie, �e jeszcze par� sekund, a nieuchronnie nast�pi zderzenie. Zderzenie z niewiadomym�

Uczu�em nowy, jeszcze gwa�towniejszy zawr�t g�owy� By�em bliski omdlenia. Ostatnim przeb�yskiem przytomno�ci zerwa�em plomb� bezpiecze�stwa. Odruchowo zamkn��em oczy.

Poprzez szk�a ochronne i zaci�ni�te powieki przedar� si� wszechpot�ny b�ysk. Jakby sto s�o�c zap�on�o na niebie.

Odczu�em wyra�n� ulg�. Wyda�o mi si�, �e zdj�to ci�ar przygniataj�cy moj� g�ow�. Wtedy u�wiadomi�em sobie, �e spowodowa�em eksplozj� j�drow�, nie oddaliwszy si� na bezpieczn� odleg�o��. Zdj��em okulary ochronne i spojrza�em na tablic� kontroln�. Istotnie, otrzyma�em zbyt du�� dawk� promieniowania i trzeba by�o za�y� odpowiedni preparat.

Czym jednak by�o to, co widzia�em? Ogarn�y mnie w�tpliwo�ci. Czy zagadkowe zjawisko nie by�o halucynacj�? Niestety, jako jedyny �lad niedawnego wydarzenia pozosta�a tylko rozleg�a wyrwa w pier�cieniu Saturna, przecinana raz po raz przez bry�y lodowe, wytr�cone eksplozj� ze swych orbit.

Mo�e zapis co� wyja�ni � pomy�la�em, przyst�puj�c natychmiast do badania ta�my. Niestety, kamera by�a nastawiona wy��cznie na �gwiazd�.

Zwa�ywszy, �e za dwa dni wyrusz� w drog� poza Uk�ad S�oneczny i �e nie b�dzie mnie tu przez blisko trzysta lat � wiedzia�em ju�, �e nie mam �adnych mo�liwo�ci rozwi�zania zagadki.

��Nym! Przyb�d� do centrali dalekiego zasi�gu natychmiast po wyl�dowaniu!

Na ekranie widnia�a znajoma twarz dy�urnego ��czno�ci.

��Co si� sta�o? Czy jaka� wiadomo�� o RD-18?

��Nie. Z Astrobolidu. Sprawa bardzo pilna!�� Wyraz twarzy i g�os dy�urnego wyra�a�y najwy�sze zdenerwowanie..

Moja rakieta znajdowa�a si� ju� nad kosmodromem. Przez przedni� szyb� by�o wida� jasno o�wietlony pas l�dowiska.

Automaty w��czy�y hamowanie. Z przedniej dyszy labd�eta wystrzeli� snop gaz�w. Po chwili, sun�c lekko na wysuni�tych g�sienicach, rakieta wjecha�a do hangaru.

Niemal biegiem wpad�em do centrali.

��Co si� sta�o?

Dy�urny ��czno�ci bez s�owa poda� mi kartk� papieru.

Przeczyta�em tekst depeszy raz i drugi:

Dziwi� nas nieporz�dki w centrali na Tetydzie. Donosicie, �e Nym Engelstern odlatuje z Tetydy jutro, gdy w rzeczywisto�ci godzin� temu przyby� na Astro-bolid i ju� �pi w swoim pokoju. Przed chwil� w��czyli�my silnik celem zwi�kszenia pr�dko�ci statku do 10�000 km/s.

Tre�� depeszy by�a tak absurdalna, �e nie mog�em oprze� si� wra�eniu, i� po prostu koledzy sp�atali mi figla.

��Ale� to naprawd� wiadomo�� z Astrobolidu � upewnia� mnie dy�urny.�� O, patrz: tu jest oryginalna ta�ma. Mo�esz sprawdzi�.

��Wobec tego nic nie rozumiem � powiedzia�em w os�upieniu. Nie mia�em w�tpliwo�ci: depesza by�a istotnie nadana na Astrobolidzie.

��Czy wys�a�e� wyja�nienia?

��Oczywi�cie. Natychmiast po otrzymaniu depeszy. Ale�

��Co ale?

��Sygna� przecie� leci blisko sze�� godzin w jedn� stron�. Rozumiesz wi�c�

��Gdyby RD-18 by�a ju� tu�

��Niestety. Przyleci dopiero jutro � westchn�� dy�urny. Chwyci�em go kurczowo za rami�.

��Czy Bili jest jeszcze na Tetydzie?

Dy�urny przytakn��.

��Po��cz mnie z nim natychmiast. Polec� jego rakiet�! Zaraz. Za godzin�!

��Ale� to maszyna nie przystosowana do tak d�ugich lot�w!

��Niewa�ne! Dam sobie rad�. Po��cz mnie natychmiast z Billem. Natychmiast!

Astrobolid, pierwszy rok podr�y

Sita 3722, ma�a skalna wysepka kosmiczna, od milion�w wiek�w obiega�a S�o�ce i opr�cz nielicznych, z czasem coraz rzadszych zderze� z podobnymi do niej twardymi bry�ami materii nic nie m�ci�o jej kamiennego, zda si� wiecznego spokoju. A� nadszed� dzie�, gdy na jej niego�cinnej powierzchni osiad� wie-loramienny potw�r. Wpi� si� pot�nymi pazurami w skaliste cia�o planetoidy, a jego ogniste paszcze zacz�y po�era� coraz to nowe tony jej twardego mi��szu. Zaledwie po raz wt�ry blady punkcik Merkurego[5] zd��y� skry� si� w�r�d blask�w korony s�onecznej, a ju� we wn�trzu metalowego potwora, kr���ce dot�d bezu�ytecznie w przestrzeni, twarde, kamienne bloki planetki zmieni�y si� w cudo techniki XXV stulecia � okr�t mi�dzygwiezdny.

Gdy po raz pierwszy ujrza�am �w b�yszcz�cy, kulisty tw�r, maj�cy s�u�y� nam na d�ugie dziesi�ciolecia za jedyny dom i wszechstronne laboratorium, po�r�d s�oneczno-gwia�dzistego nieba �wieci� Mars, tak � bliski, �e go�ym okiem mo�na by�o rozr�ni� jego sierp i dwa ksi�yce, niby robaczki �wi�toja�skie okr��aj�ce planet�: jeden wolno, drugi bardzo szybko.

Ale my�li nasze by�y wtedy skierowane gdzie indziej. Oczy wraca�y uparcie tam, gdzie opodal S�o�ca, blisko siebie, �wieci�y dwa b�yszcz�ce punkty:

Wenus i Ziemia. �apczywie �owili�my ka�dy promie� s�onecznego �wiat�a odbity od naszej ojczyzny, patrz�c w jej niebieskawe oblicze jak w twarz ukochanego przed d�ugim rozstaniem.

Oto wkr�tce, zrodzony w tyglu nowoczesnego alchemika, bajkowy statek zabierze nas � dzieci Ziemi � daleko, w nieznany �wiat, kt�rym w�ada promienny Toliman,[6] tam gdzie S�o�ce jest tylko najja�niejsz� z gwiazd Kasjopei.

Na Sit� 3722 przylecia�am z Astrid w ostatniej grupie, na dwa dni przed startem Astrobolidu. Tym samym �pasa�erem� przybyli: nasza g��wna anabiotyczka � fizjolog i lekarz Kora Heto, przysz�y szef ��czno�ci � Rita Croce, cybernetyczka Mei-Lin Tai z dwojgiem dzieci oraz geolog-planetolog Igor Kondratiew z �on�, lekark� Zoj� Makarow�, i dwuletni� c�reczk� Zin�. Kondra-�:iewa zna�am dot�d wy��cznie z licznych prac naukowych. Niemniej jego pociecha uzna�a mnie od pierwszej chwili za cioci�, wi���c z tym nieco uci��liwy przywilej odpowiadania na jej nieustanne pytania.

Jej ojciec � przyznaj� to dzi� szczerze � wyda� mi si� niezno�nym milczkiem, kt�rym sam na sam nie wytrzyma�abym ani miesi�ca, a c� dopiero 260 lat. Jednak pozory myl�, Igor potrafi m�wi�, i to jeszcze jak. Ale tylko wtedy, gdy zechce. Niestety, niecz�sto chce.

Na polowym kosmodromie Sity czeka� ju� na nas Hans, za kt�rym Astrid bardzo si� st�skni�a. Poza Hansem by�o ju� w bazie o�miu cz�onk�w za�ogi Astrobolidu. Brakowa�o tylko astrofizyka Nyma Engelsterna, kt�ry nie zd��y� uko�czy� w terminie swych prac i postanowi� dogoni� nas dopiero po starcie.

Cho� nazwiska niemal wszystkich przysz�ych wsp�towarzyszy podr�y nie iy�y mi obce, jednak osobi�cie, i to bardzo blisko, zna�am tylko Renego Petiot. Studiowali�my razem paleontologi� na uniwersytecie w Santiago de Chile dwa lata mieszkali�my w s�siaduj�cych z sob� pokojach. Petiot wyr�nia� si�;po�r�d koleg�w do�� wszechstronn� wiedz� oraz du�� systematyczno�ci� '..-/ pracy. Nie znosi� jednak egzamin�w, kt�re z regu�y zdawa� poni�ej swych stotnych mo�liwo�ci, cierpi�c na chroniczne ataki tremy. Nierzadko ci, '.t�rym pomaga� w studiach, osi�gali lepsze noty. Jego istotne walory jako wybitnego naukowca wysz�y na jaw dopiero p�niej, gdy og�osi� drukiem � sw� pierwsz� rewelacyjn� prac� z dziedziny psychologii ma�p cz�ekokszta�tnych. Ja w tym okresie przerzuci�am si� na geologi� do Los Angeles i straci�am Renego z oczu.

W czasach studenckich my, bli�si przyjaciele Renego, wiedzieli�my jeszcze o jednej jego umiej�tno�ci, kt�ra zreszt� do�� cz�sto dawa�a si� nam we znaki. Wi�kszo�� koleg�w nie podejrzewa�a ani na moment, �e w bardziej za�y�ym gronie ten nie�mia�y ch�opak b�yska� raz po raz ci�tym dowcipem i �ywym humorem.

Nie widzia�am go blisko dziesi�� lat. Spowa�nia� nieco i schud�, wydaj�c �si� w swej czarnej bluzie wy�szy, ni� by� naprawd�. Przywita� si� ze mn� bardzo serdecznie ju� w przedsionku, a potem, zapraszaj�c ruchem r�ki podchodz�c� do nas m�od� kobiet� o g�adko zaczesanych blond w�asach, zawo�a�:

��Poznajcie si�: Mary Sheeldhorn, o kt�rej ci ju� m�wi�em, Ingrid Karlson, planetograf �wiatowej s�awy i moja narzeczona.

��Nie ple�. Ren� � Karlson sp�on�a rumie�cem.

��Czy�by� chcia�a da� mi kosza?�� przymru�y� filuternie oko.�� Na dwie godziny przed �lubem?

��Ale� nie o tym m�wi� � zaprzeczy�a �ywo, lecz Ren� nie pozwoli� jej doko�czy�.

��Ot� wiedz, �e Ingrid i ja od�o�yli�my nasz� uroczysto�� weseln� na dzie� startu Astrobolidu. W ten spos�b pobijemy rekord.

��Jaki rekord?

��Odb�dziemy najd�u�sz� w historii �wiata podr� po�lubn�.

��Widz�, Ren�, �e nie zmieni�e� si� zbytnio � odpar�am. I przypominaj�c mu studenckie czasy zapyta�am: � O kawa�ach te� pewno nie zapominasz?

��Postanowi�em ostatecznie z nimi sko�czy� od chwili, gdy ta pod�a istota � wskaza� na narzeczon� � sp�ata�a mi wczoraj psot�, kt�r� b�d� pami�ta� dos�ownie na wieki.

��Jak� psot�?

��Dzi�ki niej przy podziale funkcji zosta�em generalnym kucharzem Astro-bolidu!

��Nie kucharzem, tylko in�ynierem gospodarczym � sprostowa�a Ingrid.

��W praktyce to niewielka r�nica � rzek� ponuro.�� Przecie� w por�wnaniu z obs�ug� uniwerproduktora �ywno�ciowego inne funkcje to drobiazg.

��Zawsze mia�e� s�abo�� do spraw kulinarnych � usi�owa�am go pocieszy�.

��Teraz na pewno znienawidz� wszystko, co ma jaki� zwi�zek z produkcj� syntetycznej �ywno�ci. Przecie� nasza za�oga sk�ada si� z Amerykan�w, Chi�czyk�w, Rosjan, Angielki, Australijczyka, Bia�orusina, S�owaka, Niemca, Polaka, Po�udniowo-Afrykanki i Francuza, a nawet c�rki Japo�czyka i ameryka�skiej Murzynki. Czy ja potrafi� im wszystkim dogodzi�? A zreszt� � machn�� r�k� � nie martwi� si�. Niech si� oni martwi�, �e mnie wybrali�

Proxima Centauri � sto trzy fiesty pierwszy rok wyprawy Astrobolidu

Nokta, sierpie� 2535

Od chwili kiedy � jako pierwsi uczestnicy mi�dzygwiezdnej wyprawy � wyl�dowali�my na planecie Nokta, min�o sze�� tygodni, wype�nionych niemal bez reszty wyt�on�, mr�wcz� prac�.

Stosunkowo najszybciej posuwa si� w swych badaniach Dean. Pomiary wielko�ci, kszta�tu i masy planety, jak r�wnie� szybko�� jej ruchu wok� osi, s� w�a�ciwie tylko sprawdzeniem pomiar�w dokonanych z Bolidu, kr���cego wok� Nokty. W tym statku, b�d�cym kosmiczn� baz� naszej ekipy, pracuj� obecnie W�adek i Zoe. Dean i ja �biegamy� po powierzchni globu, mierz�c rozk�ad ci��enia i pola magnetycznego oraz nat�enie promieniowania kosmicznego. Przenosz�c si� z miejsca na miejsce za pomoc� plecowych aparat�w rakietowych, w szybkim tempie wype�niamy rojem cyfr karty fotomap.

Jest to zreszt� tylko cz�� naszych zada�. W przysz�ym tygodniu mamy rozpocz�� sejsmiczne badania wn�trza planety i nale�y w r�nych punktach globu rozrzuci� przyrz�dy pomiarowe. Obowi�zkiem naszym jest r�wnie� pobieranie pr�bek ska� oraz zestalonych, p�ynnych i gazowych resztek atmosfery Nokty wyst�puj�cych zw�aszcza na dnie krater�w i szczelin.

W przeciwie�stwie do naszego ruchliwego i urozmaiconego trybu �ycia � Mary i Hans prowadz� drobiazgowe badania geologiczne, geofizyczne i chemiczne. Na podstawie map geologicznych, sporz�dzonych z Bolidu przed l�dowaniem, wyznaczyli szereg punkt�w wymagaj�cych szczeg�owych bada�. Lecz w�a�nie z pozornie nudnych i jednostajnych pomiar�w oraz analiz chemicznych, z prze�wietle� i sondowa� rodzi si� to, co stanowi g��wny cel wyprawy: ods�ania si� przesz�o�� uk�adu planetarnego Proximy.

Aby zilustrowa� to konkretnym przyk�adem, a jednocze�nie odda� mo�liwie wiernie nie tylko temat, ale i atmosfer� naszych rozm�w, przytocz� tu zapis dyskusji, jak� toczyli Hans, Mary i Dean przed paru dniami w bazie planetarnej na Nokcie:

HANS (do Deana): Jak tam pomiary grawimetryczne w okolicach krateru G-347? Chc� tam przenie�� swe stanowisko.

DEAN: Nic szczeg�lnego. Chyba tylko to, �e mo�na podejrzewa� obecno�� wi�kszych z�� metali ci�kich. Ta�my zostawi�em na dole. Mo�esz przejrze�. Poza tym liczniki sygnalizuj� do�� intensywne promieniowanie.

HANS: Kosmiczne?

DEAN: Nie. R�ne pierwiastki promieniotw�rcze. Pewno do�� p�ytko po�o�one. (do Mary) A jak twoje sondowanie? Siad�w �ycia nie znalaz�a�?

MARY: Nie. �adnych �lad�w. Nawet bakterii. To zrozumia�e.

DEAN: Tak, to zrozumia�e. Nokta nie mog�a otrzymywa� nigdy wi�cej ciep�a ni� Jowisz.

MARY: Jest tu jedno �ale�. Zmiana formy kryszta��w. Niekt�re minera�y zewn�trznej powierzchni ska� nosz� �lady dzia�ania do�� wysokiej temperatury.

DEAN: Trzeba przyj�� hipotez�, �e Nokta porusza�a si� kiedy� bardzo blisko swego s�o�ca.

MARY: Nie.

DEAN: Co chcesz przez to powiedzie�?

MARY: Zestawiaj�c zwo�one przez ciebie i Daisy od�amki ska� z miejscem ich znalezienia, Zoe wykre�li�a map� wed�ug przeobra�e� formy kryszta��w.

DEAN: Co tam Zoe� Ona musi si� jeszcze uczy�.

HANS: W�a�nie w ten spos�b si� uczy na praktycznych przyk�adach. Zoe otrzyma�a to zadanie od Mary. My�l� te�, �e przynajmniej przez par� dni mog�aby lata� z tob�. Ma dopiero dziewi�tna�cie lat. W tym wieku cz�owiek a� si� rwie do trudniejszych zada�.

DEAN: Zaraz po zako�czeniu bada� sejsmicznych Daisy poleci na Bolid. Na dwa dni. No i co z t� map�?

MARY: Bardzo ciekawe wnioski. Pas, w kt�rym powierzchnia ska� uleg�a najsilniej dzia�aniu do�� wysokiej temperatury z zewn�trz, biegnie nie wzd�u� r�wnika planety, lecz nieco dalej na p�noc, mi�dzy r�wnikiem a zwrotnikiem. Co ciekawsze � nieco uko�nie. Najwa�niejsze za� jest to, �e samo centrum pasa wykazuje r�nice w wysoko�ci temperatury. Ro�nie ona, a potem spada.

DEAN: A d�ugo�� pasa nie jest r�wna r�wnikowi?

MARY: Nie.

DEAN: A wi�c wzrost temperatury by� kr�tkotrwa�y. Mo�na zreszt� w przybli�eniu obliczy� czas trwania zjawiska. Gdzie jest ta mapa?

MARY: Ju� oblicza�am. Mniej ni� jedna setna czasu obiegu planety wok�

Pr�ximy. A mo�e nawet tylko kilka dni. Potwierdza to zreszt� g��boko�� wyst�powania zmian w strukturze krystalicznej.

HANS: To nie jest jedyny problem Nokty. S� �lady wskazuj�ce na dzia�anie lodu. Obok bardzo licznych oznak dzia�alno�ci wulkanicznej i ruch�w tektonicznych w dalekiej przesz�o�ci � wyst�puj� p�kni�cia przypominaj�ce rozsadzanie ska�y przez zamarzaj�c� wod�.

DEAN: A wi�c s�dzicie, �e Nokta otoczona by�a do�� g�st�, cz�ciowo skroplon� i zestalon� atmosfer�? Czy tak?

HANS: Powiedzmy�

DEAN: Przed kilkuset milionami lat nast�pi�a, katastrofa� Na skutek zachwiania r�wnowagi przemian j�drowych Proxima rozros�a si� do ogromnych rozmiar�w. Temperatura jej podnios�a si� tak, i� rozgrzane silnie gazy i pary atmosfery Nokty zacz�y z gwa�town� pr�dko�ci� j� opuszcza�. Wobec niedu�ej si�y ci��enia atmosfera uciek�a niemal ca�kowicie, zanim temperatura opad�a, i zn�w zapanowa� kosmiczny mr�z. Od chwili katastrofy nie nast�powa�y na powierzchni planety �adne zmiany, poza uderzeniami meteoryt�w, zreszt� kiedy� znacznie liczniejszymi ni� dzi�. Wiecie, �e zaczynam si� do tej hipotezy przekonywa�.

HANS: Za wcze�nie. Istnieje �ale�, kt�re j� burzy.

DEAN: Jakie �ale�?

HANS: Najpierw pewne sprostowanie: Wzrost temperatury nast�pi�, jak wynika z ostatnich dok�adniejszych oblicze�, nie przed kilkuset milionami; lecz zaledwie przed dwoma tysi�cami lat.

DEAN: Ciekawe� Wyst�puje wi�c zbie�no�� w czasie dw�ch fakt�w: wzrostu temperatury i zmiany orbit planet Temy i Nokty.

HANS: Tak, ale to nie usuwa innych obiekcji. Po pierwsze trudno przypu�ci�, �e Proxima jest Now�.[16] Prze�y�a ona wstrz�s tylko jeden raz. A przecie� gwiazdy Nowe rozb�yskuj� cyklicznie. Natomiast nigdzie na tej planecie nie stwierdzili�my wcze�niejszego dzia�ania wy�szych temperatur. Ponadto Proxima jest czerwonym, a nie bia�ym kar�em.

DEAN: A mo�e jednak istniej� gwiazdy tego typu? Mog� by� r�ne drogi ewolucji. Tak samo nie u wszystkich zaobserwowanych Nowych stwierdzono ponown� eksplozj�. Co prawda cykle mog� by� bardzo d�ugie. Ale kt� zar�czy, �e przed dwoma tysi�cami lat nie nast�pi� pierwszy lub przynajmniej najsilniejszy wzrost jasno�ci Proximy?

MARY: Niestety�

HANS: Istnieje kolejne �ale�, kt�re wyklucza, �e by� to wstrz�s zbli�ony chocia� do typu Nowej.

DEAN: Jakie� zn�w �ale�?

HANS: Na wszystkich planetach Uk�adu Proximy pozosta�a pow�oka gazowa lub lodowa. Znik�a tylko na� ostatniej, najdalszej.

DEAN: Rzeczywi�cie. Ale ze mnie� Chocia�� Mo�e jednak zdecydowa� tu fakt, �e jest to planeta o masie sto razy mniejszej od Ziemi. Si�a ci��enia by�a tu zbyt s�aba, aby utrzyma� rozpalon� atmosfer�. Jak oceniacie maksymaln� temperatur� w punkcie pods�one�znym w tym okresie?

MARY: Do 450 stopni.

DEAN: Na Primie by�oby wi�c ponad dwa i p� tysi�ca stopni. Prima ma ogromn� mas�, ale wykluczone, aby Tema i Urpa utrzyma�y atmosfer�. One kr��� przecie� jeszcze bli�ej.

HANS: Fakty jednak pozostaj� faktami. Nokta prze�y�a dwa tysi�ce lat temu gwa�towny przyp�yw temperatury z zewn�trz. M�wi� o tym �lady.

DEAN: A przecie� przyczyn� tego mog�a by� tylko Proxima. Nie widz� innego �r�d�a ciep�a�

MARY: Musimy wi�c odwr�ci� zagadnienie: Dlaczego na innych planetach jest l�d? Wi�cej � przecie� na niekt�rych obszarach Temy obecnie istnieje ro�linno��.

DEAN: Je�li Proxima zwi�kszy�aby sw�j promie� czterdziestokrotnie, Tema znalaz�aby si� ca�kowicie w jej wn�trzu. Nic si� nie zgadza.

HANS: Przesada. Po prostu brak nam jeszcze element�w do zbudowania w�a�ciwej hipotezy.

DEAN: A gdyby przyj��, �e przyczyna zmiany orbity Nokty i wzrostu temperatury by�a jedna?

HANS: To znaczy?

DEAN: Za��my, �e Nokta przesz�a dwa tysi�ce lat temu obok Proximy. Mog�a po drodze wp�yn�� na zmian� orbity Temy� Nie! Masa jej jest chyba za ma�a, aby nast�pi�o tak du�e zniekszta�cenie orbity Temy. Gdyby nie ta ma�a masa, nic nie sta�oby na przeszkodzie, aby p�niej, pod wp�ywem przyci�gania Umbry, nast�pi�o przekszta�cenie wyd�u�onej orbity Nokty w obecn� orbit�. Mo�na to zreszt� sprawdzi� matematycznie.

HANS: A jak wyt�umaczysz rozbicie planety X?

DEAN: Niestety� Masz racj�. Hipoteza ta w og�le nie ma sensu.

HANS: Tego bym nie powiedzia�. Nasun�a mi si� w tej chwili nowa my�l, tylko nie wiem, czy s�uszna. Mo�e w�a�nie dzi�ki planecie X twoja hipoteza nabierze cech prawdopodobie�stwa.

DEAN: Dzi�ki planecie X?

HANS: Za��my, �e Nokta pierwotnie nie by�a planet�, lecz ksi�ycem planety X.

DEAN: �wietny pomys�! Ta w�a�nie planeta X, przechodz�c wraz z Nokta blisko Proximy, spowodowa�a zmian� orbity Temy! Potem planeta X uleg�a zag�adzie, a Nokta pod wp�ywem Umbry�

MARY: Za bardzo si� �pieszycie. Po pierwsze hipoteza Hansa musi upa��, i to bezapelacyjnie. Po prostu Nokta nie utrzyma�aby atmosfery w temperaturze koniecznej do. istnienia �ycia. Ma za ma�� mas�, podobnie jak ziemski Ksi�yc. A przecie� zar�wno meteoryt W�ada, jak i odkrycia ekipy Igora wskazuj� na istnienie kiedy� �ycia na planecie X. Niemo�liwe wi�c, aby na ksi�ycu tej planety panowa�y w tym czasie warunki odpowiadaj�ce Neptunowi czy Plutonowi, czyli temperatura poni�ej 200��C.

HANS: Masz s�uszno��. Zupe�nie o tym zapomnia�em. Powiedzia�a� jednak �po pierwsze�. A co �po drugie�?

MARY: Po drugie trzeba najpierw spr�bowa� wyt�umaczy� przyczyny katastrofy planety X i �zwichrowania�, jak m�wi Ren�, Uk�adu Proximy. Nie czytali�cie najnowszego biuletynu. Ot� Andrzej poddaje krytyce szereg w�asnych i cudzych hipotez.

DEAN: Nic nie wiedzia�em o biuletynie.

MARY: Przyszed� po waszym odlocie. Dzi� rano. S� te� notatki Suzy dla Daisy.

II ksi�yc Primy, 7 czerwca 2535

Cho� ju� trzeci tydzie� kr��ymy w�r�d rodzinki ksi�yc�w Primy, dopiero dzi� przyst�pi�am do sporz�dzania dzienniczka, o kt�ry mnie prosi�a�.

W poniedzia�ek opu�cili�my statek Argo, l�duj�c labd�etem na najbli�szym ksi�ycu tego kolosa planetarnego. Ksi�yc nazwali�my Liliputem.

Miniaturowy glob, na kt�rym si� znajdujemy, ma 80 km �rednicy i jest niemal zupe�nie okr�g�y. Brak powa�niejszych wzniesie� i w og�le jakiej� ciekawszej rze�by terenu nasuwa por�wnanie z kul� bilardow�, oczywi�cie w odpowiednim powi�kszeniu.

Sam widok olbrzymiej Primy, zwanej r�wnie� Proxim� B, ju� si� nam, nieastronomom, nieco znudzi�. Zas�ania sob� niemal p� nieba, co sprawia przyt�aczaj�ce wra�enie. Patrz�c w jej tarcz�, chwilami, zw�aszcza w czasie pe�ni, mo�na ulec z�udzeniu, �e gigantyczny kr�g planety olbrzymieje w oczach i �e zaraz wpadniemy w kipiel jej mro�nego kocio�ka. Prima jest kul� zbudowan� niemal w ca�o�ci z wodoru, kt�ry w jej wn�trzu pod wp�ywem kolosalnego ci�nienia przeszed� w faz� metaliczn�. Dopiero wok� tego sta�ego j�dra rozci�ga si� ocean ciek�ych gaz�w. Zewn�trzna atmosfera to g��wnie amoniak i metan. Zreszt� wyra�n� granic� mi�dzy stanem ciek�ym a gazowym trudno tu ustali�.

Rysunek 5. Lot Zoe z Bolidu aa powierzchni� Nckty

Pod koniec trzeciej godziny spadania Zoe zmniejszy�a sw� pr�dko�� o 80 m/s z drobn� poprawk� kierunku. Nie mia�a jednak pewno�ci, czy ta poprawka nie pog��bi poprzedniego b��du.

W tej chwili widnia�a pod ni�, w centrum tarczy planety, zupe�nie inna okolica. Tote� raz po raz spogl�da�a z niepokojem w kierunku bazy, po�o�onej obecnie daleko na wsch�d. Pami�ta�a z wykresu, �e tak mniej wi�cej przebiega� b�dzie lot i dopiero w ostatnich trzydziestu paru minutach cia�o jej �dogoni� miejsce wyznaczone na l�dowanie. Nie umia�a jednak oceni�, czy jej obecne po�o�enie odpowiada planowi.

A je�li wyl�duje daleko od bazy, w terenie, gdzie spadnie kolejna seria pocisk�w? Nie chcia�a o tym my�le�.

Nie panuj�c nad nerwami zwi�kszy�a pr�dko�� w kierunku na wsch�d, aby jak najszybciej znale�� si� w�r�d koleg�w.

Rozmiary Nokty ros�y teraz z ka�d� minut�. Wed�ug wszelkiego prawdopodobie�stwa, najdalej za kwadrans nale�a�o rozpocz�� hamowanie. Zoe nastawi�a wizjer na dwa niedu�e kratery. Zgodnie z poczynionymi jeszcze w Bolidzie obliczeniami, kratery te mia�y s�u�y� do pomiaru odleg�o�ci dla wyznaczenia momentu rozpocz�cia hamowania, gdy� aparaty plecowe nie mia�y radarowego dalmierza. Z chwil�, gdy odst�p mi�dzy kraterami zr�wna si� ze �rednic� wizjera, nale�a�o w��czy� silnik.

Tymczasem po�o�enie zmienia�o si� z b�yskawiczn� szybko�ci�. Zoe patrzy�a, jak baza zaczyna zbli�a� si� ku niej. Jest coraz bli�ej� bli�ej� Wreszcie niemal wprost nad ni��

Ju� nied�ugo� Ju� nied�ugo�

W tej chwili skonstatowa�a ze zgroz�, �e p�d znosi j� na wsch�d.

Ale czy wolno ju� hamowa�? Czy starczy materii odrzutowej?

Zdecydowa�a si� jednak na hamowanie. Wskaz�wka przy�pieszeniomierza przesun�a si� na l, potem na 2 G i nagle� przeskoczy�a gwa�townie na zero. Ca�a materia odrzutowa pierwszego silnika ju� si� zu�y�a. Teraz trzeba by�o szybko odrzuci� ten aparat i za�o�y� drugi.

Opanowuj�c ca�ym wysi�kiem woli nerwowe dr�enie r�k, Zoe odpi�a pasy i pozby�a si� balastu. Teraz nale�a�o odczepi� przytroczony do pasa drugi silnik i umie�ci� go na plecach. Nie by�o to zadanie �atwe w warunkach niewa�ko�ci. Nale�a�o unika� gwa�townych ruch�w i nie wypuszcza� z r�k aparatu, gdy� mo�na go by�o ju� nie dosi�gn��.

Wreszcie pasy zosta�y zapi�te i zlana potem dziewczyna wcisn�a do gniazdka w skafandrze wtyk przewodu ��cz�cego silnik z aparatur� kontroln� w ko�nierzu he�mu. Mog�a ustawi� si� prawid�owo w przestrzeni i wznowi� hamowanie.

Gdzie krater kontrolny?

Ogrom zbli�aj�cego si� globu sugerowa�, �e Zoe jest tu�, tu� nad jego powierzchni�. W rzeczywisto�ci dzieli�o j� od planety jeszcze sto kilkadziesi�t kilometr�w.

Brzegi krateru zlewa�y si� niemal z kraw�dzi� wizjera. Nale�a�o natychmiast rozpocz�� hamowanie! Nie by�o ani chwili do stracenia.

Gwa�towny obr�t cia�a. Zoe naciska d�wigni� przy�piesze� i trzyma j� nieruchomo na 2 G.

Mija kilkadziesi�t sekund i oto u�wiadamia sobie, �e pope�ni�a fatalny b��d:

snop materii odrzutowej bije w kierunku bazy. Zoe dokonuje b�yskawicznej poprawki, ale wie, �e ju� nie b�dzie w stanie wyl�dowa� planowo�

Pr�dko�� zmala�a gwa�townie i po chwili zamiast opada�, cia�o jej poczyna si� wznosi�. W��cza b�yskawicznie silnik.

Od powierzchni planety dzieli j� najwy�ej kilkana�cie kilometr�w.

Bazy ju� dawno nie wida�. Znik�a gdzie� daleko za �a�cuchem g�rskim. Ale Zoe my�li w tej chwili o czym innym.

Licznik wskazuje, i� pozosta�o jej tylko oko�o 2400 gram�w materii odrzutowej.

W tych warunkach wolno hamowa� tylko w ostatniej chwili. Zreszt� nie jest ju� w stanie obliczy�, czy wystarczy paliwa. Przecie� chodzi tu tylko o sekundy� A mo�e nawet o ich u�amki�

Powierzchnia planety ro�nie. I ro�nie z ka�d� chwil� przera�enie.

Na wysoko�ci tysi�ca metr�w Zoe raptownie naciska d�wigni� przyspiesze� do dw�ch, czterech, wreszcie niemal a� do pi�ciu G.

Trzysta kilogram�w ci�aru rozci�ga cia�o Zoe, szarpie wn�trzno�ci� Przyspieszenie wt�acza jej g�ow� w barki. Z ust wyrywa si� j�k. Oczy przys�ania mg�a.

Tu� nad sam� powierzchni� planety, pokryt� zwa�ami popio�u i okruch�w skalnych, pr�dko�� spadania maleje b�yskawicznie do zera i Zoe zostaje wyrzucona w g�r�.

Niemal w tym samym momencie silnik przerywa prac�. Zoe spada teraz w d� z wysoko�ci kilkudziesi�ciu metr�w.

W ostatniej sekundzie, jak przez mg��, widzi pod sob� w�sk� szczelin�, ziej�c� czarn� otch�ani�. Uderza o jej kraw�d� nogami. Ostry b�l przeszywa jej cia�o. Czuje gwa�towne szarpni�cie za ramiona. Silnik odrzutowy p�ka, zgrucho-tany uderzeniem o ska��.

Nag�y wstrz�s, b�ysk i ciemno��

Rysunek 6. S�once widziane z uk�adu planetarnego Proxiroy. Na prawo Kasjopeja.

Rysunek 7. Lot sond automatycznych badaj�cych gwiazd� Proxima Centauri

Zina wyj�a kryszta� z fotolektora i podesz�a do pulpitu nadawczego. Jak to si� mog�o sta�, �e pope�ni�a tak fataln� pomy�k�? Sk�d �rodkowy fragment listu do ojca znalaz� si� na ko�cu pierwszej cz�ci sprawozdania nadanego na Ziemi�? Widocznie zapomnia�a wymaza� poprzedni zapis�

Ale co teraz zrobi�? W�a�ciwie powinna zawiadomi� Andrzeja. Nie ulega�o jednak w�tpliwo�ci, �e tre�� nieszcz�snego fragmentu by�a a� nazbyt jednoznaczna, aby wywo�a� skandal. Lojalno�� nakazywa�a powiedzie� przewodnicz�cemu, co si� sta�o, ale czy nie przynios�oby to wi�cej szkody ni� korzy�ci? Je�li ukryje sw� pomy�k�, koledzy dowiedz� si� o tyni najwcze�niej za osiem z g�r� lat i sprawa b�dzie ca�kowicie przebrzmia�a� A teraz tylko zaogni jeszcze bardziej konflikt.

Czy jednak wolno jej uda�, �e o niczym nie wie, i nada� drug� cz�� sprawozdania nie prostuj�c pomy�ki? A mo�e przeprowadzi� z Krawczykiem rozmow� w cztery oczy, prosz�c o dyskrecj�, je�li, rzecz jasna, on uzna to za stosowne? Ale czy uzna?

Gdyby chocia� by� na Sel ojciec� Na pewno poradzi�by, co robi�. Rozmowa drog� radiow� by�a ryzykowna. Czy mog�a jednak czeka� na powr�t Argo, zwlekaj�c z nadaniem drugiej cz�ci sprawozdania?

Po d�u�szym wahaniu postanowi�a w ko�cu nada� sprawozdanie, a sprostowanie zredagowa� p�niej w porozumieniu z Zoe i Allanem. Wsun�a do nadajnika kryszta� i ju� mia�a przekaza� rozkaz emisji, gdy ostry d�wi�k sygna�u og�aszaj�cego alarm pierwszego stopnia wype�ni� wn�trze kabiny.

��Uwaga! Uwaga!�� pop�yn�� z g�o�nika g�os automatu.�� Wszyscy przebywaj�cy na Sel na stanowiskach poza statkiem-baz� powinni przerwa� prac� i w ci�gu pi�tnastu minut powr�ci� do Astrobolidu. Zin� Makarow� wzywa si� do centrali nawigacyjnej statku!

Niemal biegiem przeby�a d�ugi kryty chodnik, ��cz�cy statek-baz� z nowo wybudowan� central� nawigacyjn�.

Opr�cz Nyma zasta�a tam ju� Andrzeja i Deana. Na ekranie pantoskopu rysowa�a si� wyra�nie ciemna sylwetka rakiety badawczej, podobna do grotu staro�ytnej strza�y.

��Co si� sta�o?

��Robot I nie rozpocz�� dot�d hamowania � wyja�ni� Nym.�� �Nie reaguje zupe�nie na sygna�y.

��Jaka odleg�o�� dzieli go od Urpy?

��P�tora miliona kilometr�w. Ale zn�w zacz�� zwi�ksza� pr�dko��.

��Jak to?

��Dzi� rano wys�ali�my dwie sondy w celu przeprowadzenia bada� atmosfery Proximy � t�umaczy� Nym.�� Pierwsza z nich. Robot I, okr��y�a gwiazd�, przechodz�c z pr�dko�ci� ponad 400 km/s tu� przy fotosferze. Pobrawszy pr�bki mia�a ona wr�ci� do bazy. Druga sonda. Robot II, wesz�a przed chwil� w g��b fotosfery i ^ przekazawszy nam drog� radiow� zebrane dane, uleg�a zag�adzie we wn�trzu Proximy. Ot� wygl�da na to, �e urz�dzenia kierownicze Robota I uleg�y uszkodzeniu. Widocznie zbyt d�ugo by� w zasi�gu wysokiej temperatury.

��I?

��Zamiast hamowa�, zwi�ksza jeszcze bardziej pr�dko��. Zgodnie z programem, po przej�ciu tu� obok Proximy, sonda zwr�ci�a si� wprost w kierunku Urpy, zwi�kszaj�c pr�dko�� do 1200 km/s. Wszystko odby�o si� na poz�r pomy�lnie: Robot I, osi�gn�wszy przewidzian� pr�dko��, wy��czy� silnik. Po przebyciu wi�kszej cz�ci drogi powinien p� godziny temu obr�ci� si� o 180� i rozpocz�� hamowanie. Niestety, nie dokona� obrotu. A silnik rozpocz�� prac� w przewidzianym terminie. Rozumiesz? Silnik rozpocz�� prac�! Robot nie redukuje, lecz zwi�ksza pr�dko��!

��Trzeba wy��czy� anten� naprowadzaj�c�!

��Ju� to zrobili�my, ale Robot I jest wyposa�ony w drugi automatyczny uk�ad naprowadzania optycznego. Na wypadek zak��ce� radiowych. I tego w�a�nie uk�adu nie potrafimy wy��czy�! Nie reaguje na �adne sygna�y! Schemat aparatury masz tu, na ekranie transinfu!�� Nym wskaza� na blok zespo�u komputer�w.

Zina podesz�a do ekranu.

��Je�li nie uda ci si� zmieni� jego kierunku, to za p� godziny uderzy w powierzchni� Sel w pobli�u Astrobolidu � powiedzia� z nienaturalnym spokojem Krawczyk.�� Statek stanowi znak orientacyjny dla uk�adu naprowadzania. Przy pr�dko�ci 2400 km/s oznacza to prawdopodobnie ca�kowite zniszczenie bazy, nie m�wi�c ju� o tym, �e teren ulegnie ska�eniu materia�em promieniotw�rczym zniszczonego reaktora sondy. Jedynym wyj�ciem w tej sytuacji by�by odlot Astrobolidu i ukrycie si� statku po drugiej stronie Sel. Start musi jednak nast�pi� najp�niej za dwadzie�cia minut. Rozumiesz?

Zina nic nie odpowiedzia�a. Zmieni�a kilkakrotnie schematy, prowadz�c kodowy dialog z maszyn�, wreszcie podesz�a do pulpitu zdalnego sterowania i zacz�a manipulowa� przyciskami i pokr�t�ami.

Czas up�ywa�. Min�o dziesi�� minut, potem jeszcze trzy. Na czole Ziny pojawi�y si� krople potu, a ruchy palc�w by�y coraz bardziej nerwowe.

��Ile jeszcze minut?�� zapyta�a cicho.

��Za siedem, najwy�ej osiem musimy wystartowa�. Nym! Sprawd�, czy wszyscy s� na statku!�� rozkaza� Krawczyk, zaj�ty ustalaniem programu lotu.

Na bocznym ekranie, obok stanowiska dowodzenia, pojawi� si� plan bazy. R�j punkt�w �wietlnych skupiony by� w niewielkim kole symbolizuj�cym Astrobolid, dwa jednak widnia�y w prawym rogu ekranu, poruszaj�c si� wolno w kierunku statku. Nym dotkn�� palcami owych dw�ch punkt�w i z g�o�nika pop�yn�y dwa s�owa wypowiedziane przez automat:

��Allan� W�ad�

Andrzej i Zina nie odrywali wzroku od ekranu.

��Nie zd���� � j�kn�� astronom.

Nerwowy skurcz przebieg� przez twarz dziewczyny. Nagle zerwa�a si� z taboretu i skoczy�a ku drzwiom.

��Jest jeszcze jeden spos�b!�� zwo�a�a i wybieg�a na korytarz.

��Jaki?�� Nym rzuci� si� za ni� w pogo�. Dopad� j� ju� w windzie.

��Co chcesz zrobi�?!

��Trzeba nada� spoza Sel sygna� prowadz�cy sond�!

� �azik?

��Niestety, nie zd��y si� zainstalowa� odpowiedniego nadajnika. Trzeba po�wi�ci� Bolid. On mo�e imitowa� sygna�y stacji naprowadzaj�cej.

��Ale�� zanim przygotujesz program�

Patrzy� na dziewczyn� z przera�eniem i podziwem. \ � Wiem, co chcesz zrobi�!

��To jedyny spos�b! Odlec� promem tu� przed zderzeniem!

Nag�ym ruchem chwyci� j� za ramiona i ca�� si�� wypchn�� przez rozwarte drzwi windy na korytarz. Zanim zd��y�a poj��, co si� sta�o, zatrzasn�� drzwi i ruszy� w d�.

Gdy po dw�ch minutach dotar�a do platformy startowej, wst�pu na ni� broni�o ju� pole si�owe, a �wiec�cy jaskrawo Bolid zaczyna� wznosi� si� w g�r�, wkr�tce nabieraj�c gwa�townie pr�dko�ci, i pomkn�� w czelu�� nieba.

Statek wchodzi� w g�ste warstwy atmosfery, gwa�townie wytracaj�c pr�dko��. Wielk� Kotlin� Po�udniow� jeszcze okrywa� cie�, lecz nad widnokr�giem pojawi�y si� pierwsze purpurowe smugi zwiastuj�ce wsch�d Proximy. Warstwa ob�ok�w w tym rejonie mia�a ograniczony zasi�g i po kilku minutach na dnie mrocznego oceanu powietrza b�ysn�y �wiat�a Jedynki, po�o�onej na skraju najwi�kszej spo�r�d trzech po�udniowych oaz ciep�a. Wkr�tce Mary i Szu mogli rozr�ni� cztery elipsoidalne pawilony oraz podobny do wie�y budynek mieszkalny. Wraz z zespo�em wytw�rczym i l�dowiskiem tworzy�y zwarty kompleks bazy, oddalony zaledwie pi��set metr�w od zaro�li puszczy. Otwarta ju� kopu�a kryj�ca l�dowisko przypomina�a z daleka kielich tulipana o rozchylonych p�atkach. Statek zawis� nad ni� na chwil�, oczekuj�c sygna�u przyj�cia. Potem wolno opad� i znikn�� we wn�trzu kielicha.

Kopu�a zwar�a si� nad pojazdem. Jej wn�trze wype�ni�a teraz ��tawa, niezbyt g�sta mg�a. Brz�czek oznajmi� wyr�wnanie ci�nienia i sk�adu atmosfery.

��Mo�ecie wysiada� � us�yszeli g�os Allana.�� Oddychajcie g��boko:

aerozol zawiera szczepionki niezb�dne dla adaptacji ludzkiego ustroju do tutejszych mikroorganizm�w.

Allan czeka� w korytarzu wiod�cym z l�dowiska do pokoi mieszkalnych. Gdy weszli, podbieg� do matki i obejmuj�c j�, powiedzia� serdecznie:

��Jak to dobrze, �e jeste�. Bardzo mi ciebie brakowa�o. Spojrza�a mu w oczy z uwag�.

��Masz jakie� k�opoty?

Nie odpowiedzia�. Podszed� do Szu i u�cisn�wszy mu d�o�, zapyta� bez wst�p�w:

��B�dziesz bada� te kopce?

��Oczywi�cie. Po to przylecia�em.

��Jeste� po naszej stronie?

Szu u�miechn�� si�.

��Jestem po stronie prawdy.

��Ale czyta�e� moje sprawozdanie � podj�� Allan z uporem � i chyba zgadzasz si� z wnioskami.

��Bardzo dobre sprawozdanie � powiedzia� Szu spokojnie i zn�w si� u�miechn��. � Mi�dzy innymi dlatego tu jestem.

��S�owem, uznajesz, �e na Temie obowi�zuje nas instrukcja numer trzy.

��Mam nadziej�, �e �atwo da si� to wyja�ni�. Allan popatrzy� na Szu z t�umionym gniewem.

��Nie rozumiem ci� Tu niew�tpliwie chodzi o twory sztuczne.

��Pozw�l, �e uznam twoje okre�lenie za nieprecyzyjne i myl�ce. Kopiec termit�w, gniazdo os, tama bobr�w � to twory sztuczne czy naturalne?

��Wi�c twierdzisz, jak Ren�, �e mog� to by� konstrukcje spo�eczno�ci zwierz�cych?

Szu zaprzeczy� lekkim ruchem g�owy.

��Da�em tylko przyk�ady, jak niejednoznaczne-jest okre�lenie �sztuczne twory�.

��Ale� nie chodzi o terminologi�! Szu nie da� za wygran�.

��Wi�kszo�� spor�w dotycz�cych przepis�w i praw ma �r�d�o w nieporozumieniach terminologicznych.

��Al, zaprowad� nas do naszych kwater � zniecierpliwi�a si� Mary.�� Jeszcze zd��ycie podyskutowa� do woli.

��Przepraszam ci�, mamo � zmitygowa� si� Allan.�� A ty chciej tylko mnie zrozumie� � zwr�ci� si� do Szu.�� Trzeba uczciwie i stanowczo rozstrzygn��, czy na Temie wolno nam post�powa� zgodnie z instrukcj� drug�, czy te� obowi�zuje instrukcja trzecia, dotycz�ca planet o �ladach dzia�a� istot rozumnych. Porozmawiamy przy kolacji.

Allan odprowadzi� Mary i Szu do ich pokoi. Wracaj�c w��czy� po drodze automat kuchenny i wst�pi� do laboratorium, by sprawdzi� przebieg eksperymentu. Potwierdzi�o si� w ca�ej rozci�g�o�ci, �e chorobliwe poja�nienie niebieskich porost�w w okolicach bazy, a� do ich p�niejszego zzielenienia, jest zjawiskiem bardziej z�o�onym i znacznie trudniejszym do wyt�umaczenia, ni� sugerowa� Ren�. Nie by�o to bowiem zainfekowanie flory temia�skiej przez drobnoustroje przywleczone z Ziemi, lecz niespodziewana mutacja jednego z miejscowych bakteriofag�w. Populacja mutant�w � teraz ju� stanowi�cych ca�kiem nowy gatunek � rozprzestrzenia�a si� w zastraszaj�cym tempie.

Botanik w��czy� monitor mikroskopu. W polu widzenia porusza�y si� wolno w kropli wody p�kate, podobne do beczu�ek bakterie Rodes decretorius z grupy beztlenowc�w, z kt�rymi za�oga �kara przezornie zaznajomi�a si� przed wyl�dowaniem na Temie. Zab�jcze ich dzia�anie wobec ssak�w stwierdzono badaj�c laboratoryjne pr�bki pobrane przez automaty zwiadowcze. Skutki mo�na by�o przyr�wna� do t�ca, cho� by�y znacznie ostrzejsze, bo wydzielane toksyny parali�owa�y system nerwowy w par� godzin po wtargni�ciu mikrob�w do organizmu. Tote� natychmiast wyprodukowano Syntetyczne przeciwcia�a i przez wprowadzenie ich do krwi zabezpieczono ludzi oraz psy.

Bakterie te okaza�y si� typowe nie tylko dla gleby i korzeni pewnych ro�lin, jak pocz�tkowo s�dzono, ale dla wszelkich zespo��w florystycznych. Miejscowe ro�liny nie mog�y oby� si� bez tych drobnoustroj�w, uzale�nione od nich w ca�okszta�cie swojej przemiany materii. Pech sprawi�, �e w�a�nie one zosta�y frontalnie zaatakowane przez zmutowanego temia�skiego bakteriofaga, kt�rego Allan skatalogowa� jako TY-112.

Botanik si�gn�� do przycisku. �rodek ekranu wype�nia�a ��tawa plama, szybko ogarniaj�ca coraz dalsze skupiska bakterii. Kiedy przeszed� na �ultra�, zobaczy� najpierw pojedyncz� �beczu�k�, a potem tylko fragment kom�rki zainfekowanej przez bakteriofaga. W jej wn�trzu ukaza�y si� przezroczyste kulki, widoczne po odpowiednim podbarwieniu preparatu. Wraz z t� inwazj� kolejno zanika�y poszczeg�lne funkcje �yciowe bakterii.

Gdyby chodzi�o o ratowanie jakich� ziemskich drobnoustroj�w, skuteczna kontrakcja bioin�ynieryjna nie nastr�cza�aby trudno�ci. Technika kreacji gen�w ju� od kilku wiek�w by�a powszechnie stosowana w medycynie, ekologii i produkcji naturalnej �ywno�ci. Metody te nie dawa�y si� jednak przekopiowa� na struktury genetyczne, ukszta�towane w toku paru miliard�w lat rozwoju temia�skiej biosfery. Poszukiwanie klucza do zrozumienia og�lnych mechanizm�w tych struktur na razie nie dawa�o wynik�w. W tej sytuacji, nawet z pomoc� multieksplorator�w programuj�cych i przeprowadzaj�cych tysi�ce do�wiadcze� jednocze�nie, wysi�ki zaradzenia niebezpiecze�stwu opiera�y si� na r�wnie prymitywnej, jak czasoch�onnej metodzie pr�b i b��d�w.

M�ody biolog u�wiadamia� sobie, �e jego starania s� na razie bezowocne. Poch�oni�ty t� prac� zapomnia� o powinno�ciach gospodarza i dopiero natarczywy sygna� interkomu zmusi� go do zostawienia bada� komputerom.

��Czekamy na ciebie z kolacj� � us�ysza� g�os matki.�� Chyba znajdziesz dla nas troch� czasu?

��Przepraszam. Zaraz b�d�. Czy Ren� wr�ci�?

��Godzin� temu. Ma ciekawe zdj�cia.

��Ju� id�!

Mary i Szu z zainteresowaniem ogl�dali w jadalni hologramy przywiezione przez zoologa z ca�odziennego wypadu do puszczy.

��Jak tam twoje porosty? Czy wiesz, dlaczego zieleniej� w naszej obecno�ci?�� Ren� powita� Allana �artem.�� To z gniewu, �e�

Urwa� pod zgorszonym wzrokiem m�odego botanika.

��Co si� sta�o, u licha?

��TY-112 � odpar� Allan ponuro, lecz w tej samej chwili zda� sobie spraw�, �e musi sprecyzowa�, o co chodzi.�� No tak��� zmiesza� si�. � Przecie� ja go tak nazwa�em.

��Wnioskuj� tylko, �e chodzi o jakiego� temia�skiego bakteriofaga � zauwa�y� Ren�, gdy� wynika�o to z konwencji sposobu oznaczania miejscowych wirus�w, w odr�nieniu od ziemskich.

��To zmutowany TE-112 � wyja�ni� � kt�rego zdj�cia ogl�dali�my razem. Ten najm�odszy wytw�r planety masowo infekuje i niszczy �beczu�ki�, gro��c doszcz�tnym ich wygubieniem.

Ren� gwizdn�� przeci�gle.

��Wi�c nie mia�em racji. Nie zakazili�my flory temia�skiej naszymi bakteriami.

��Mimo to trzeba zw�zi� obszar bada�, a mo�e nawet przenie�� si� na �kara � stanowczo stwierdzi� Allan.

��Nie rozumiem dlaczego � wtr�ci� Szu, kt�ry z przej�ciem przys�uchiwa� si� rozmowie biolog�w.�� Skoro my nie zawinili�my�

��Wyja�ni� ci � odpar� Allan spokojnie.�� Zawinili�my, nie zawinili�my� To nie tak. Czy wiesz, dlaczego a� tak �atwo uda�o si� uodporni� nas przeciwko �beczu�kom�? Bo s� produktem obcego �wiata; obcego �ycia. A w�a�nie, wbrew pozorom, odpowiednio zjadliwy rodzimy zarazek jest o wiele gro�niejszy ni� pochodz�cy z innej planety. Ka�da biosfera stanowi bowiem uk�ad zamkni�ty, w kt�rym wszystkie jednostki, od mikrostruktur typu wirus�w, jeszcze nie b�d�cych organizmami, a� do osobnik�w wielko�ci s�onia czy d�bu, s� z sob� faktycznie spokrewnione. Pokrewie�stwo to si�ga poziomu molekularnego, od kt�rego si� zreszt� wywodzi: budowy bia�ek. Przy korzystnych b�d� zgubnych wzajemnych relacjach, w pewnych okoliczno�ciach dwa lub wi�cej r�nych mikroelement�w pasuje do siebie jak klucz do zamka. Dotyczy to w r�wnym stopniu, na przyk�ad, przenikania witamin albo trucizn. Co gorsza, nie poznamy z dnia na dzie� ca�okszta�tu mechanizm�w tutejszej biologii. Na Ziemi mocujemy si� z tym problemem pi��set lat, a ka�de odkrycie ods�ania nowe pole naszej niewiedzy.

Ren�, zawsze pogodny i skory do �art�w, teraz zamy�li� si� g��boko.

��Wle�li�my w przyrod� Temy z kopytami � powiedzia� wolno, skanduj�c ka�de s�owo.�� Tego si� nie odrobi.

��Ale� ten bakteriofag jest miejscowego pochodzenia � zareplikowa� Szu.�� Wi�c to nie my�

��A jednak my � odpar� zoolog ze smutkiem.�� Gdyby takie kl�ski zdarza�y si� samorzutnie w wolnej przyrodzie, �adna biosfera nie mog�aby przetrwa�. W ka�dym razie wirus TY-112 zawdzi�cza swe powstanie jakiemu� czynnikowi zwi�zanemu z wtargni�ciem tu nas samych albo naszej techniki. Czy ju� wiesz co� bli�szego na ten temat?�� zwr�ci� si� do Allana.

Botanik roz�o�y� r�ce.

��Sugestie komputerowe nie daj� jednoznacznej odpowiedzi. To utrudnia poszukiwanie antidotum. Przeprowadzi�em niemal osiemdziesi�t tysi�cy pr�b, lecz na razie bez skutku. Wprawdzie niekt�re uzyskane preparaty niszcz� TY-112, lecz s� tak samo zgubne dla �beczu�ek�. A bez nich wygin�aby tutejsza flora, trac�c niezb�dn� mrozoodporno��. To s� do�� skomplikowane zale�no�ci.

��Mo�e jednak sama przyroda upora si� z zaraz�� � niepewnie wtr�ci�a Mary.�� Samoorganizacyjne zdolno�ci biomaterii s� przecie� ogromne.

��Dop�ki nie dostanie ona pchni�cia no�em w plecy � ponuro uzupe�ni� Allan.�� Bezpo�rednie i wt�rne rujnacje biotop�w na wielkich po�aciach Ziemi, wywo�ane w ubieg�ych stuleciach niefrasobliw� gospodark�, dowodz� tego a� nadto dobitnie.

Zaleg�o ci�kie milczenie.

��Czy w okolicach Dw�jki te� nast�pi�y zmiany?�� podj�a Mary.

��Chyba nie. Do tej pory ojciec i W�ad nie wspomnieli o tym.

��Mo�e tak g��boko tkwi� nosami w swoich termopiaskach, �e nie dostrzegaj� takich drobiazg�w � zareplikowa� Ren� troch� sarkastycznie.�� Trzeba przekaza� im szczeg�ow� instrukcj�. Je�li nadal chc� tam pracowa�, na razie nie powinni przylatywa� do nas. Nie wolno rozwlec wirusa na inne oazy. I tak obawiam si�, �e huragany zrobi� to za nas.

��W tej sytuacji poddaj� si� � o�wiadczy� Szu ze smutkiem.�� Moje badania kopc�w musz� by� zawieszone.

��Niezupe�nie � pocieszy� go Ren�. � Mo�esz wr�ci� na �kara, by stamt�d prze�wietla� i kopa� zdalnie, za pomoc� �azik�w.

��Ingrid i Zoe te� powinny zosta� na �karze � wtr�ci�a Mary.�� Zo;

b�dzie zrozpaczona.

��W Jedynce mog� l�dowa� � pospiesznie zaoponowa� Allan.�� Nie ma to wi�kszego znaczenia, byle nie opuszcza�y terenu bazy. Mary popatrzy�a na syna przenikliwie.

��W takim razie Zoe nie b�dzie mog�a zobaczy� si� z W�adem. Chyba �e zrezygnuje on z dalszych bada� w Dw�jce.

��Zoe chcia�a od dawna ujrze� Tem� � Ren� szybko odwr�ci� bieg rozmowy.�� I nie widz� przeszk�d, aby� z ni� pospacerowa� po lesie. Sam zreszt� pragn� pokaza� jej oraz Ingrid r�ne ciekawe ro�liny i zwierz�ta w warunkach naturalnych.

��Pokaza�? � zapyta� Szu ze zdziwieniem.

��Jaki jest jej stan w tej chwili?�� cicho spyta� Allan.�� Powiedz prawd�! � zwr�ci� si� do matki. Popatrzy�a mu w oczy.

��Podr� z Sel na �kara znios�a znakomicie. Samopoczucie ma dobre. Licz�, �e wkr�tce ty i Ren� sami si� o tym przekonacie. M�ody, silny organizm. Regeneracja stopy ju� dobiega ko�ca. Zoe porusza si� jeszcze na w�zku, ale to g��wnie z uwagi na stymulatory regeneracyjne. Will jest zdania, �e za miesi�c b�dzie mo�na rozpocz�� nauk� chodzenia.

��A wzrok?

��To trudniejsza sprawa. Ingrid s�dzi, �e decyzja podj�ta przez Kor�, Willa i Zoj� jest chyba jedynym s�usznym rozwi�zaniem. Postanowili oni, �e nie przeprowadz� �adnych operacyjnych zabieg�w przynajmniej w najbli�szych o�miu latach.

��Ale dlaczego?

��Nie jestem fizjologiem i nie potrafi� przekaza� fachowo tego, co m�wiono. W najog�lniejszym zarysie chodzi o to, �e utrata zdolno�ci widzenia nie zosta�a spowodowana degeneracj� siatk�wki wskutek d�ugotrwa�ej blisko�ci promieniotw�rczego pier�cienia, lecz nieodwracalnymi zmianami w korze m�zgowej, w�a�nie w o�rodkach wzrokowych. Nast�pi�o to w czasie przeci�gaj�cego si� stanu �mierci klinicznej. W�tpliwe, czy w par� godzin p�niej uda�oby si� j� uratowa�.

Ot� przeprowadzenie zabieg�w regeneracyjnych jest mo�liwe � ci�gn�a Mary � i szans� powrotu pe�nej zdolno�ci widzenia wysokie, ale pod warunkiem, �e pr�b pobudzenia uszkodzonych o�rodk�w nie b�dzie si� podejmowa� prostymi bod�cami elektrycznymi lub elektromagnetycznymi. Dora�na korzy�� takich dzia�a� przynios�aby niepowetowane szkody. Wprowadzenie do m�zgu elektrod b�d� podsk�rne umieszczanie emitor�w e-g mo�e sprawi�, �e Zoe b�dzie odbiera� pewne wra�enia wzrokowe, rejestrowa� b�yski i �wietlne plamy, a nawet nauczy si� rozpoznawa� zarysy przedmiot�w w polu widzenia kamery przesy�aj�cej sygna�y do m�zgu. Ale c� z tego? Taka adaptacja zmieni�aby a� tak struktur� o�rodk�w wzrokowych, �e p�niejsze dokonanie pe�nej regeneracji oraz' powr�t do normalnego widzenia sta�yby pod znakiem zapytania.

��Czy nie mo�na ju� teraz przeprowadzi� zabieg�w regeneracyjnych? Przecie� Kora�

��Nie mamy program�w budowy niezb�dnej aparatury. Niedopatrzenie, przeoczenie, a mo�e po prostu w czasie przygotowa� do wyprawy uznano taki w�a�nie wypadek za ma�o prawdopodobny, urz�dzenie za� � zbyt w�sko specjalistyczne. Zina wys�a�a ju� na Ziemi� komplet danych diagnostycznych z pro�b� o jak najspieszniejsze wys�anie program�w. Nie nadejd� one jednak przed up�ywem o�miu i p� roku.

Allan patrzy� na matk� z rozpacz�.

��To okropne! Wi�c Zoe nie zobaczy ani Temy, ani planet Tolimana. A tak chcia�a�

Ren�, siedz�cy ca�y czas z pochylon� g�ow�, uni�s� j� teraz i przes�a� Allanowi spojrzenie pe�ne serdeczno�ci. A Mary dopowiedzia�a:

��Niestety, musimy czeka�. Przecie� nie zrobimy z Zoe kr�lika do�wiadczalnego.

��Rozmawia�em wczoraj z Ingrid, a potem z Zoe � powiedzia� zoolog, usi�uj�c zachowa� sw�j zwyk�y, troch� kpiarski ton.�� Musz� przyzna�, �e mi zaimponowa�y. Oczywi�cie, obie nadrabia�y min�, aby mnie, rozhisteryzo-wan� bab�, cokolwiek uspokoi�. Niemniej to, czym si� teraz zajmuj�, �wiadczy, �e nie tragizuj� sytuacji. Ingrid przygotowuje si� rzetelnie do prac plane-tograficznych na Temie, a w wolnych chwilach studiuje psychologi�. Zoe szeroko mi opowiada�a, jak uczy si� widzenia palcami. Na dow�d, �e ju� rozpoznaje wiele szczeg��w, rozprawia�a rzeczowo o zdj�ciach, kt�re przes�ali�my z Temy na Sel.

��Czy to mo�liwe?�� Allan spojrza� z niedowierzaniem na Renego.

��Zale�y, co rozumiemy przez widzenie. Je�li je traktowa� jako rozpoznawanie uk�adu element�w na podstawie lokalizacji przestrzennej, to r�wnie� palcami mo�na widzie�. Je�li za� to rozpoznawanie ma tworzy� w �wiadomo�ci obraz ca�o�ciowy � to nie wiem, czy nawet najdoskonalszy aparat udost�pniaj�cy dotykowe, sk�rne rozpoznawanie obraz�w, mo�e stanowi� protez� wzroku. Jaro zbudowa� urz�dzenie, kt�rym Zoe jest zachwycona. Sk�ada si� na� niewielka kamera w opasce nad czo�em i kwadratowa p�ytka na piersiach. Obraz uchwycony przez kamer� zostaje przekszta�cony elektromechanicznie na co� w rodzaju p�askorze�by utworzonej z male�kich igie�ek. Temperatura tych igie�ek odpowiada umownej skali barw w rzeczywistym obrazie. To wszystko. A w�a�ciwie dopiero pierwszy, techniczny pr�g, jaki Zoe przekroczy�a. To, co mo�na dzi�ki temu aparatowi zobaczy�, zale�y od wytrwa�o�ci, wra�liwo�ci dotykowej i wyobra�ni. Zoe wierzy, �e on pozwoli jej widzie�. Czy to b�dzie mo�liwe, doprawdy nie wiem.�� Oby tak si� sta�o � westchn�� Allan.

Dach pawilonu tworzy� do�� obszerny p�aski taras. Siedz�c� w ruchomym fotelu Zoe otoczyli p�kolem Ren�, Ingrid i Mary. Niewidoma szybko przebieg�a palcami po p�ycie dermowizora.

��Puszcza� Wszystko to takie dziwne. Jakby dach, z kt�rego gdzieniegdzie wystrzela drzewo w pogoni za �wiat�em. Wielka szkoda, �e nie mog� dostrzec poszczeg�lnych pni na tej �cianie lasu.

��Ale� ty �wietnie rozpoznajesz otoczenie!�� zawo�a� Ren�, wzruszony post�pami c�rki w pos�ugiwaniu si� aparatem.�� Tu z tarasu ja r�wnie� bez pomocy lornetki nie rozr�ni� pni. To dlatego, �e wi�kszo�� drzew rozszczepia si� krzewiaste poni�ej gruntu.

Nie chc�c zniech�ca� c�rki. Ren� nie wspomnia�, �e na przedpolu lasu kilka ni to drzew, ni to krzew�w, kszta�tem przypominaj�cych cisy, ale wzrostu dorodnych d�b�w, przysiad�o po�r�d stalowoniebieskiego mchu jak ogromne, zbite sterty fioletu.

��Jak daleko do tego lasu?�� spyta�a Zoe.�� Ja sobie wyobra�am, �e jakie� dwie�cie metr�w.

��Troch� wi�cej � odpar� Ren�.

��C� to za olbrzymia postrz�piona g�ra wznosi si� przed nami? Zoolog spojrza� na niebo.

��Chmura � wyja�ni�.

Zoe lekkim ruchem ga�ki odwr�ci�a si� wraz z fotelem w przeciwnym kierunku. Proxima opada�a ju� ku zachodowi, a cho� daleko jej by�o do skrajnej wielko�ci mo�liwej na niebie Temy, l�ni�a czerwonaw� tarcz� kilkadziesi�t razy wi�ksz� ni� S�o�ce ogl�dane z Ziemi.

Twarz dziewczyny wyra�a�a skupienie. Palce jej z gor�czkowym po�piechem przebiega�y ekran plastyczny, a wyobra�nia ch�on�a odbierane wra�enia.

��Teraz w og�le nie widz� puszczy � poskar�y�a si�. � A przecie� tam j� widzia�am.

��Wszystko w porz�dku � Ren� uspokaja� c�rk�. � Przed tob� nie ma ani jednego drzewa, wi�c jak�e mog�aby� dostrzec ca�y las? Robisz du�e post�py. Sp�jrz teraz daleko, tam gdzie widnokr�g dotyka nieba. '

��Widz� �a�cuch g�rski. A chmur nie ma, prawda?

��Znakomicie! Z tej strony wznosz� si� o kilkadziesi�t kilometr�w garby olbrzymich lodowc�w Po�udniowej Czapy Biegunowej.

��A co jest tam, u st�p bazy?�� pyta�a Zoe.�� Czy to ju� pustynia? Wydaje mi si� jaka� inna ni� tam w g��bi.

��Tak. W dali jest istotnie pustynia. Taka rdzawa, troch� �elazista, jak znaczne � po�acie Marsa. A bli�ej przed nami ci�gnie si� pas niziutkich niebies-kawoliliowych porost�w.

Na wspomnienie barwy Zoe poblad�a. Stan�y jej �ywo w pami�ci kolory przyrody, tak wa�ne w odczuwaniu pi�kna �wiata przez cz�owieka. U�wiadomi�a sobie mocniej ni� dotychczas, �e umowna skala barw, okre�lana temperatur� igie�ek na jej p�ytce, stanowi�a tylko blad� namiastk� prawdziwych kolor�w.

��Co ci jest?�� spyta�a milcz�ca dot�d Ingrid, zatroskana nag�� zmian� w wygl�dzie c�rki.�� Mo�e niewygodnie ci z oksyhemem? Je�li si� zsun��, to go poprawi�.

��Nie. Nie�

Atmosfera Temy, z�o�ona g��wnie z dwutlenku w�gla i mniejszych ilo�ci azotu, zawiera�a niewiele wolnego tlenu. Tylko miejscowe zwierz�ta mog�y oddycha� ni� w spos�b naturalny; ludziom i psom niezb�dne by�y sztuczne udogodnienia. Wobec braku truj�cych gaz�w w atmosferze, wystarczy�o automatycznie wyr�wnywa� niedob�r tlenu, wprowadzaj�c go wprost do uk�adu kr��enia. Umo�liwia�o to poruszanie si� bez skafandra lub maski tlenowej, m�cz�cych na d�u�sz� met�.

Drzemi�cy pod fotelem Zoe kud�aty piesek obudzi� si� i zacz�� popiskiwa�.

��O co ci chodzi, Ro?�� zainteresowa�a si� niewidoma. W drzwiach windy pojawi� si� Allan.

��Jakie nowiny z frontu badawczego?�� powita� go pytaniem Ren�.

��Mieli�my dzi� dobry dzie�. Autokamery zebra�y bogaty materia�. S� prze�wietlenia kilku nowych okaz�w � relacjonowa� Allan.�� Zw�aszcza jeden uznasz chyba za bardzo cenny w twoich badaniach. Czworon�g. Odpowiada szczeblowi rozwojowemu naszych gad�w, lecz ma znacznie bardziej rozbudowany m�zg i wi�ksz� sprawno�� ruchow�. Chocia� pod wzgl�dem umiejscowienia uk�adu m�zgowo-rdzeniowego przypomina diplodoki.

��Nie rozumiem � wtr�ci�a Zoe.�� To znaczy?

��No c� Coraz wi�cej danych wskazuje, �e kr�gowce temia�skie nie maj� m�zgu w g�owie!�� wyja�ni� c�rce zoolog.

��Czemu �artujesz ze mnie?�� oburzy�a si� Zoe.

��Nie �artuj�. �atwo sobie wyobrazi� nawet u istot rozumnych m�zg u�o�ony w dowolnej cz�ci cia�a. Byle by� nale�ycie chroniony przed mechanicznym uszkodzeniem z zewn�trz.

��Dziwne rzeczy m�wisz�

��Musimy wyzby� si� nawyku ucz�owieczania my�l�cych mieszka�c�w innych glob�w. Cho� podstawowe atrybuty �ycia s� podobne w ca�ym wszech�wiecie, jak w og�le wszystkie podstawowe w�a�ciwo�ci przyrody � istnieje niesko�czona mnogo�� dr�g i �cie�ek rozwoju. Na przyk�ad istota rozumna to taka, kt�ra jest zaopatrzona w bardzo precyzyjny narz�d zapami�tywania i modelowego przetwarzania informacji, czyli, jak my m�wimy, my�lenia. Lecz narz�d ten nie musi mie�ci� si� w g�owie ani wygl�dem przypomina� m�zgu ludzkiego.

��Nie powiedzia�e� jednak, gdzie to prze�wietlone zwierz� ma m�zg � zwr�ci�a si� Zoe do Allana.

��W kr�gos�upie. �ci�lej m�wi�c, rdze� kr�gowy rozszerza si� lejowato i przechodzi w m�zg umieszczony w puszce kostnej. Czaszka za�, to w�a�ciwie oczoczaszka, bo g��wnym jej elementem jest para du�ych, bardzo ruchliwych oczu. Powy�ej wkl�s�y, chyba dobrze rozwini�ty narz�d s�uchu. Paszcza zajmuje doln� parti� g�owy. Przynajmniej to mo�emy uwa�a� za normalne � u�miechn�� si� Allan.

��Jak du�e jest to zwierz�?

��Z sylwetki i rozmiar�w podobne do foki. To gro�ny drapie�nik.

��No to my p�jdziemy obejrze� te prze�wietlenia, a wy sobie pogadajcie � zaproponowa� Ren�, bior�c pod rami� Mary i Ingrid. M�odzi pozostali sami.

��Jakie tu, na Temie, wszystko ciekawe��� podj�a Zoe.�� Czy wiecie ju� co� o przebiegu ewolucji w tym �wiecie? Wi�cej jest podobie�stw czy r�nic?

��My�lisz o podobie�stwach i r�nicach w rozwoju �ycia na Ziemi oraz na Temie?

��Tak.

Allan zastanawia� si� przez chwil�.

��Jak wiesz, temia�skie �ycie jest o tyle zbli�one do ziemskiego, �e tak samo opiera si� na bia�ku zanurzonym w wodzie jako p�ynie ustrojowym. Niezale�nie od tej wsp�lnej podstawy, zbie�no�ci id� dalej, ni� mogli�my si� spodziewa�. Ju� pierwociny �ycia na obu planetach musia�y by� bardzo podobne. S�dzimy, �e r�wnie� tutaj powsta�o ono w wodzie, od stadium koacerwat�w i potem bardziej z�o�onych form, wci�� jeszcze bezstrukturalnych, awansuj�c po kilkuset milionach lat do tak niezwykle skomplikowanej organizacji, jak� sta�a si� pierwsza kom�rka. Spo�r�d dwudziestu rodzaj�w aminokwas�w wchodz�cych w sk�ad'naszych bia�ek, temia�skie zwierz�ta i ro�liny wykorzystuj� w swych strukturach bia�kowych a� trzyna�cie.

��Ale chyba s� i du�e r�nice? Na przyk�ad w oddychaniu.

��To z konieczno�ci. Przy st�eniu tlenu w atmosferze mniejszym ni� na szczycie Everestu, p�uca, jakie znamy, nie mog�yby wystarczy�. Albo musia�yby by� tak wielkie, �e nie mia�yby gdzie si� pomie�ci�, albo przemiana materii przebiega�aby w tempie ogromnie zwolnionym. System oddechowy poszed� tu wi�c w innym kierunku, intensywnie wch�aniaj�c tlen ca�� powierzchni� cia�a.

��Wiem. Sk�rne oddychanie. Ojciec m�wi�, �e na Ziemi jest grupa salamander bezp�ucnych, kt�rym ono wystarczy.

��Tamte p�azy �yj� w �rodowisku wilgotnym i dobrze natlenionym. Nie. To nie to. Wy�sze zwierz�ta temia�skie, kt�re przez analogi� nazwali�my kr�gowcami, maj� skomplikowany labirynt filtruj�cych narz�d�w oddechowych umieszczonych tu� pod sk�r�. Na Ziemi nie powsta�o nic takiego, bo nie by�o potrzebne.

��A ro�liny? Bardzo r�ni� si� od ziemskich? Allan o�ywi� si�.

��Zagadki temia�skiej Hory s� wyj�tkowo zagmatwane.

��Dlaczego?�� spyta�a Zoe prostodusznie.

��Z wielu wzgl�d�w � zapala� si� Allan.�� Przede wszystkim barwa�

��Jak to?�� przerwa�a dziewczyna.�� Czy�by wsz�dzie ro�liny musia�y by� akurat zielone, bo takie s� na Ziemi? Allan przecz�co potrz�sn�� g�ow�.

��Nie dlatego. Ale jednak tutaj powinny by� zielone.

��Wpad�a mi w r�ce, kr�tko przed moim wypadkiem, zajmuj�ca broszura o dziejach ziemskiej ro�linno�ci. W ko�cowym rozdziale autor spekuluje, jak mo�e wygl�da� flora innych planet, zale�nie od klimatu. Je�li dobrze zapami�ta�am, ro�liny przystosowuj� si� optycznie do temperatury w danym bio-topie i rozk�adu energii w widmie macierzystego s�o�ca.

��Masz s�uszno��. Z tego punktu widzenia, w surowym klimacie Temy, zw�aszcza przy cyklicznych nawrotach srogich mroz�w, zbyt cz�stych na ka�dorazowe zrzucanie li�ci, barwa ro�lin powinna by� podobna do wielu zi� arktycznych i wysokog�rskich na Ziemi: b��kitna, stalowoniebieska czy nawet granatowa. Pozwala to poch�ania� z obr�bu widma �wietlnego promieniowanie o d�u�szej fali, nios�ce ciep�o.

��No wi�c?��� zaczepnie rzuci�a Zoe.

��Postaram si� wyja�ni� ci moje obiekcje. Zreszt� nie tylko moje. Barwa temia�skich ro�lin stanowi paradoks, nad kt�rym �amiemy sobie g�owy. To prawda, �e li�cie w r�nych odcieniach koloru niebieskiego pasuj� jak ula� do zimnego klimatu dzisiejszej Temy. Nie przystaj� natomiast do historii tutejszego �ycia.

��A wi�c ju� co� wiecie o tej historii?

��Ka�dy organizm ma za sob� d�ugi rodow�d � podj�� Allan.�� Jest to ci�g gatunk�w przekszta�caj�cych si� jedne w drugie z up�ywem epok i er geologicznych, zawsze w harmonii ze �rodowiskiem i zmieniaj�cymi si� w nim warunkami. Dotyczy to r�wnie� tak istotnej sprawy jak zabarwienie ro�lin. Na Ziemi powsta�y one ponad dwa miliardy lat temu jako. flora bakteryjna w morzach. To ona dzi�ki zapocz�tkowanej przez siebie fotosyntezie odmieni�a sk�ad chemiczny atmosfery, toruj�c drog� rozwojowi zwierz�t oddychaj�cych tlenem. Znacznie p�niej, w erze paleozoicznej, kiedy �ycie � wpierw ro�linne � zacz�o opanowywa� l�dy, w �wczesnym gor�cym i dusznym klimacie przewa�a�a w ulistnieniu flory barwa pomara�czowa, �ososiowa i ognisto-czerwona. Dzi�, po paruset milionach lat, nasz� flor� zdominowa�y rozmaite odcienie zielono�ci, ale reliktem z tamtych czas�w jest w�a�nie takie zabarwienie m�odych listk�w i �wie�ych p�d�w niekt�rych ro�lin, zw�aszcza tropikalnych, a tak�e jesienne poczerwienienie li�ci wielu drzew strefy umiarkowanej.

��A jak by�o na Temie?

��Pocz�tkowo bardzo podobnie. Analiza pr�bek ska� sprzed dw�ch miliard�w lat wykaza�a, �e w tym samym czasie, co na Ziemi, r�wnie� w pramorzach temia�skich dokona�a si� rewolucja chlorofilowa. Chyba zazwyczaj tak si� dzieje w biosferach bia�kowych, bo chlorofil, jako porfiryna mog�ca powstawa� w przyrodzie na drodze abiologicznej, jest budulcem dost�pnym. Wydaje si� natomiast, �e karotenoidy, barwi�ce li�cie r�nymi odcieniami ��ci i czerwieni, na Temie nigdy nie pe�ni�y znaczniejszej roli w procesie fotosyntezy. Najpierw w morzach, a p�niej na l�dach, ro�linno�� by�a tu zawsze zielona.

��Zawsze? To znaczy� do kiedy? Allan zamy�li� si�.

��Wiesz przecie�, �e Proxima �wieci�a znacznie ja�niej, a czerwonym kar�em sta�a si� niedawno, w skali kosmicznej i geologicznej niemal przed chwil�. Ot� przez par� miliard�w lat swego istnienia Tema kr��y�a w odleg�o�ci oko�o dwudziestu milion�w kilometr�w od Proximy, po orbicie prawie ko�owej. Mia�a klimat zbli�ony do ziemskiego, zar�wno pod wzgl�dem temperatur, jak rozk�adu stref geograficznych oraz p�r roku. Ci�nienie jej atmosfery by�o nieco mniejsze ni� teraz. R�norodne dane upewniaj�, �e przed dwoma tysi�cami lat, mniej wi�cej w tym czasie, gdy Proxima przygas�a, wydarzy� si� w tym uk�adzie planetarnym zagadkowy kataklizm, kt�ry mi�dzy innymi tak ogromnie przybli�y� Tem� do Proximy, przy r�wnoczesnym wyd�u�eniu jej eliptycznego toru. Gwa�townie wzmog�a si� dzia�alno�� wulkaniczna w zwi�zku z przechodzeniem Temy w periastronie[21] bardzo blisko macierzystej gwiazdy, kiedy powstaj� silne napr�enia warstw skalnych w takt przyp�yw�w w skorupie planety. Wskazuj� na to powierzchniowe pok�ady m�odych ska� wylewnych i tuf�w wulkanicznych.

��Wi�c m�wisz, �e przed t� katastrof� ro�linno�� by�a zielona � Zoe wr�ci�a do g��wnego nurtu rozmowy.�� A potem� przystosowa�a si� optycznie do nowych warunk�w?

��Dok�adnie tak. Ale� Botanik urwa�, zbieraj�c my�li.

��Na m�j gust, brzmi to a� nazbyt sensacyjnie � podj�� wolno.�� Ale jednak to nie mog� by� tylko moje urojenia.

��O czym m�wisz?�� zdziwi�a si� Zoe.

��O zmianach w przyrodzie Temy. Te, kt�re wymieni�em, wi��� si� z prawami fizyki, wi�c s� oczywiste. Dochodzi jeszcze efekt cieplarniany zwi�kszonej ilo�ci dwutlenku w�gla w atmosferze. Nie rozumiem natomiast, jakim sposobem �ycie wysz�o zwyci�sko z tak brutalnej opresji.

��My�lisz o wstrz�sie mechanicznym, o kolizji planet?

��Niekoniecznie. Andrzej wyklucza, aby jaka� wystyg�a gwiazda mog�a przej�� przez uk�ad blisko Temy i wytr�ci� j� z dawnej orbity. Nie wiemy, co spowodowa�o t� zmian�, ale wolno przypuszcza�, �e jest to w jaki� spos�b zwi�zane z przyga�ni�ciem Proximy, Trudno sobie wyobrazi�, jakiego rodzaju zale�no�� przyczynowa mo�e tu zachodzi�, ale jest ona faktem. Mo�na oczywi�cie za�o�y�, dla �wi�tego spokoju, �e jest to zbieg okoliczno�ci. Ale w�a�nie gdyby nie ten niesamowity zbieg okoliczno�ci, temia�skie �ycie zamarz�oby ca�kowicie. Na tym jednak nie koniec. �ycie przystosowa�o si� do nowych, i to, mimo dobroczynnej zmiany orbity globu, skrajnie zmienionych warunk�w w taki spos�b, a zw�aszcza w takim tempie, �e k��ci si� to z powszechnymi prawami biologii. A to ju� nie mo�e by� zbieg okoliczno�ci� Gruntowne zmiany klimatyczne zwykle zachodz� powoli, w czasie �ycia wielu pokole�. Na przyk�ad u nas okresy lodowcowe i mi�dzylodowcowe.

��Ale przecie� we wszech�wiecie mo�e si� zdarzy� inaczej.

��Inaczej, to nie znaczy, �e w sprzeczno�ci z prawami fizyki i biologii. Je�li zmiany s� zbyt gwa�towne, �ycie ulega zag�adzie, w ca�o�ci lub w przewa�aj�cej cz�ci. Ile� gatunk�w ro�lin i zwierz�t przepad�o na obszarach zlodowace� � mimo powolnego przebiegu kataklizmu?! A por�wnajmy to z Tem�. Zupe�nie nagle, bez �adnych faz przej�ciowych, �rednie temperatury spad�y o kilkadziesi�t stopni, rok sta� si� kr�tszy od doby, cykliczne wahania ciep�oty osi�gn�y przera�aj�c� amplitud�, nie m�wi�c o rozp�taniu gwa�townych proces�w sejsmicznych. Wi�c co powinni�my tu zasta� w dwa tysi�ce lat po tamtych wydarzeniach? Chyba martw�, ja�ow� pustyni�.

��A oazy ciep�a?

��To odr�bna zagadka, cho� zwi�zana z naszym tematem. Ale w tej chwili chodzi mi o co� innego. Powr��my do niebieskiej barwy listowia. Py�ki i li�cie zakonserwowane w lodowcach upewniaj�, �e przed kataklizmem dominowa� na Temie zielony kolor ulistnienia. Takich fakt�w jest wi�cej. Porz�dkuj� je od kilku tygodni. S� to r�nokierunkowe fizjologiczne przystosowania ro�lin i zwierz�t, �ci�le zwi�zane z warunkami dzisiejszej Temy. Jedne z nich wr�cz warunkuj� prze�ycie, inne nie mog�y powsta� w dawnym, ustabilizowanym klimacie, gdy� w tamtym czasie by�yby zgo�a bezu�yteczne. Ot� nawytwJ-rzenie si� w spos�b naturalny tak powa�nych zmian potrzeba milion�w lat. Prawa biologii s� wsz�dzie jednakie.

Z wra�enia Zoe kiwn�a si� lekko na fotelu.

��Wi�c podejrzewasz ingerencj� kogo� rozumnego?�� I zaraz dorzuci�a: � Czy wszyscy ju� o tym wiedz�?

��Nie. Tylko ty i ja.

��Czemu ukrywasz t� rewelacj�? To mocna podstawa do ��dania, by na Temie obowi�zywa�a nas instrukcja czwarta, dotycz�ca planet o rozwini�tej kulturze istot rozumnych, reguluj�cych warunki przyrodnicze na swoim globie.

�^ Zbieram dowody. To wymaga czasu. Poza tym jest to odtwarzanie przesz�o�ci. W najlepszym razie tylko �lady. A to za ma�o. Dlatego forsuj� wprowadzenie instrukcji trzeciej. I mam z tym k�opoty. Szkoda, �e nie s�ysza�a� mojej rozmowy z Szu zaraz po przylocie do bazy. Wiesz, chodzi o te �wzg�rza� i �kopce� o regularnych kszta�tach geometrycznych, na kt�re Ast zwr�ci�a uwag� sporz�dzaj�c z �kara map� Temy. Nie mog�c tam polecie� osobi�cie z obawy przed zaka�eniem porost�w, Szu ma je bada� z �kara za pomoc� �azika-manipulatora. Prosi�em go, �eby popar� nas przeciwko nazbyt brutalnym metodom badania Temy.

��Co ci odpowiedzia�?

� �e stanie po stronie prawdy. Troch� zdenerwowa�em si� na niego. Przecie� i my bronimy tylko prawdy. Chcia�bym ju� teraz przyspieszy� odpowiednie postanowienia, mi�dzy innymi ograniczy� sonda�e, jakie ojciec i W�ad przeprowadzaj� w Dw�jce.

Zoe drgn�a na d�wi�k imienia W�ada. Po chwili spyta�a:

��Czy W�ad wie, �e tu przylecia�am?

��Wie, ale nie mo�e przyby�.

��Nie mo�e��� powt�rzy�a dziewczyna z �alem.�� �eby nie rozwlec tej choroby porost�w?

��Gdyby tu przylecia�, nie m�g�by wr�ci� do Dw�jki. Czy chcesz tego? Przecz�co pokr�ci�a g�ow�.

Zapanowa�a cisza. S�ycha� by�o tylko szmer palc�w przesuwanych po plastycznym ekranie.

��Czy tam, pomi�dzy tymi szczytami, jest jaki� czynny wulkan?�� wskaza�a zarys dalekich �nie�ystych g�r.

��Za nimi, st�d niewidoczny. Zas�oni�ty t� najwi�ksz� ��nie�n� kop�� wznosi si� wulkan, kt�ry przed ka�dym doj�ciem Temy do periastronu miota ca�e kilometry sze�cienne gaz�w, bomby wulkaniczne i mniejsze od�amki � la-pille. Pojutrze b�dziesz go mog�a podziwia�. Baza le�y w bezpiecznej odleg�o�ci. Widok jest wspania�y, og�uszaj�ce grzmoty, b�yski, ziemia dr�y.

Zoe obr�ci�a si� ku p�nocy. Teraz zn�w mia�a przed sob� puszcz�. Wyczuwa�a palcami kontury wierzcho�k�w najwy�szych drzew.

��Opowiedz mi co� o tym lesie. O jego �yciu, kszta�tach i barwach. O wszystkim, czego nie mog� pozna� za pomoc� aparatu. Albo � zawaha�a si� � oprowad� mnie po puszczy. Czy przecisn� si� z fotelem pomi�dzy drzewami?

Allan skwapliwie potwierdzi�.

��Ale� oczywi�cie! Las, zw�aszcza na skraju, nie ma nadmiernie g�stego podszycia. Pozwolisz, �e b�d� kierowa� fotelem.

Opu�ciwszy si� wind� na sta�y grunt, razem z Ro ruszyli w kierunku puszczy. Obraz jej stawa� si� dla Zoe coraz mniej wyrazisty.

��Co to?�� spyta�a zdziwiona.�� Mam uczucie, jakby las ust�powa� przed nami. Nie rozr�niam ju� ani koron drzew, ani nieba. Tylko bezkszta�tna masa czego�. Jakby s�upy� ci�kie pnie� Powiedz, czy naprawd� jeste�my w puszczy?

��Stoimy tu� przed le�n� �cian�.

��A teraz jako� ciemniej. To ju�?

��Tak. Weszli�my.

��Chcia�abym dotkn�� drzewa. O, zdaje si�, �e tu�

Allan lekko skr�ci� i fotel prawie si� otar� o pochy�y pie�. Potem delikatnie uj�� d�o� dziewczyny i opar� j� o g�adk� kor�.

Zoe u�miechn�a si�. Chcia�a uchwyci� palcami drzewko, kt�re cho� cienkie, nie zmie�ci�o si� w jej drobnej d�oni. Przesun�a r�k� wzd�u� pnia-ko-naru, marz�c, aby jak najlepiej pozna� ro�lin� wyros�� tak daleko od Ziemi i pr�cz jedno�ci materii nie maj�c� z ni� nic wsp�lnego.

��To krzew zarodnikowy � obja�ni� botanik.�� Najcz�ciej ma siedem konar�w, wyrastaj�cych z podziemnego niby-pnia o kszta�cie sp�aszczonej kuli. Korzenie jego biegn� promieni�cie, niekt�re nawet ku g�rze.

W g��bi puszczy powietrze by�o wilgot�iejsze, ale korony drzew, osi�gaj�ce wysoko�� dwupi�trowego domu, przepuszcza�y do�� du�o �wiat�a dziennego. Tylko niekt�re drzewiaste ro�liny, na szczycie rozga��zione parasolowato, rzuca�y wi�kszy cie�. Tu miejscami gleba by�a mokra i ko�a fotela grz�z�y w ilastym gruncie.

��Czy wok� nas poruszaj� si� jakie� zwierz�ta?�� spyta�a Zoe.�� Ach, prawda � przypomnia�a sobie � tw�j he�m parali�uje wszystkie �ywe istoty pr�cz ludzi i ps�w na odleg�o�� wielu metr�w. Ale w takim razie na ziemi powinny le�e� ca�e chmary r�nych zwierzak�w. Pocz�wszy od muchy, a sko�czywszy� Czy ja wiem? Na lwie, s�oniu � oczywi�cie temia�skim.

Allan roze�mia� si�.

��Rzeczywi�cie. Chmara zwierz�t k�adzie si� pokotem, a po naszym przej�ciu rozprostowuje cz�onki do lotu lub do biegu. Niekoniecznie jednak to zjawisko musi by� dostrzegalne. Gdyby� przemierza�a najdziksze nawet po�acie Ziemi, ci�gn�ce si� setkami kilometr�w rezerwaty pierwotnej przyrody, nie od razu natkn�aby� si� na nosoro�ca, tygrysa czy chocia�by ma�� ma�pk�. Co innego owady�

��W�a�nie o tym pomy�la�am.

��Istotnie � Allan pospieszy� z wyja�nieniem.�� Na Temie s� zwierz�ta zbli�one do owad�w, cho� maj� inn� budow� wewn�trzn�. Wyst�puj� jednak mniej licznie ni� na Ziemi. Poniewa� nasze he�mowe paralizatory obezw�adniaj� uk�ad nerwowy drobnych organizm�w ju� w odleg�o�ci stu metr�w, proces ten trudno zauwa�y�. Zreszt� tu zas�aniaj� nam widok drzewa. Ale postaram si� znale�� co� dla ciebie. Przyroda Temy nie wytworzy�a odpowiednik�w ptak�w, s� tu natomiast do�� sprawni lotnicy o nietoperzowatych p�atach sk�rnych rozpi�tych w kszta�cie b�on. Ale uda�o mi si� sfotografowa� te zwierz�ta tylko z daleka.

��A jakie trofea sparali�owane aparatem mogli�cie wzi�� w r�k� i bada� bezpo�rednio?

��Nic rewelacyjnego. Troch� tych ma�ych niby-owad�w. �adnych form podobnych do ziemskich kr�gowc�w mnie osobi�cie nie uda�o si� uzyska�. Chyba maj� wyostrzone zmys�y, alarmuj�ce je w por� o zbli�aniu si� jakiej� tajemniczej, a przez to gro�nej istoty. Natomiast tw�j ojciec zrobi� z powietrza sporo ciekawych zdj�� wi�kszych zwierz�t. Co prawda aparat�w plecowych u�ywamy w plenerze niech�tnie, bo p�osz� faun�, ale cz�sto jest to jedyny spos�b.

��Powiedz mi jeszcze, jak uda�o wam si� zgromadzi� tak ogromn� fototek� zdj�� rozmaitych du�ych zwierz�t. Ojciec wspomina� mi o tym.

��Zaraz zobaczysz nasz� kopalni� wiadomo�ci o faunie temia�skiej. Botanik skierowa� fotel Zoe ku jednemu z samoczynnych aparat�w zdj�ciowych, zwanych autokamerami.

Zoe w skupieniu wodzi�a palcami po swym plastycznym ekranie.

��Ju� widz� �kopalni� wiadomo�ci� � u�miechn�a si�. � To ta du�a tarcza zawieszona w�r�d ga��zi?

��Zgad�a�. Druga jest przed nami, po przeciwnej stronie polany. Kamera ma szesna�cie r�nych kryszta��w pami�ciowych. �adna sekcja zabitego zwierz�cia, jakie praktykowano sporadycznie jeszcze dwie�cie lat temu, nie da�aby tak pe�nego wyobra�enia o ca�okszta�cie jego cech morfologicznych i fizjologicznych. Tarcza po tamtej stronie polany wysy�a kilka rodzaj�w promieniowania wprost w kierunku tarczy odbiorczej. W ten spos�b autokamera dokonuje nie tylko zwyk�ych, zewn�trznych zdj��, lecz tak�e r�nego rodzaju prze�wietle�, jakby w wielkim aparacie rentgenowskim. S� to dwa rodzaje zapisu. Jeden przedstawia og�lny widok zwierz�cia w ruchu, drugi natomiast, przestrzenny � dzia�ania jego narz�d�w wewn�trznych.

��Czy autokamera pracuje stale?

��W��cza si� samoczynnie, gdy w jej pole widzenia trafi jaki� przedmiot.

��Wobec tego powinna r�wnie� reagowa� na przelatuj�ce li�cie lub �d�b�a.

��Tak. Najbardziej martwi si� tym tw�j ojciec; m�wi, �e to mu psuje zdj�cia. Ale ja jestem zadowolony, gdy� wiatr przynosi czasami ciekawe okazy flory.

Deszcz usta�. S�abn�ce porywy wiatru miesza�y si� od czasu do czasu z g�uchym podziemnym dudnieniem albo leciutkimi wstrz�sami, przypominaj�c, �e Tema przechodzi najbli�ej Proximy. By� wiecz�r, kiedy Allan dziwnie podekscytowany wr�ci� z laboratorium.

��Wychodz�. Musz� uzupe�ni� wyniki dzisiejszych bada�.

��Teraz?�� zdziwi�a si� Mary.�� Dzi� noc zapadnie wyj�tkowo szybko, jeste�my w periastronie. M�g�by� poczeka� do rana.

��Ale�, mamo, przecie� nie zab��dz� w puszczy. Wezm� silny reflektor, bo noktowizor mi nie wystarczy. Chodzi o naturalne barwy, a do tego potrzebne dobre �wiat�o.

� �ycz� ci, aby TY-112 skr�ci� kark. Na ca�ej planecie!�� zawo�a� Ren� za odchodz�cym.

��Sk�onny jestem uwierzy� w twoj� dobr� wr�b�!

M�ody botanik nieprzypadkowo pod��y� do lasu z takim po�piechem. Analiza porost�w, jakie zebra�, dawa�a du�o do my�lenia. Wszystkie mia�y normalny kolor i zdrowy wygl�d. Nadto ani jeden preparat mikroskopowy nie ujawnia� zainfekowania �beczu�ek� zaraz�, kt�ra jeszcze poprzedniego dnia rozprzestrzenia�a si� w takim tempie, �e niszczycielski bakteriofag by� wszechobecny w badanym materiale.

Allan pragn�� teraz zdoby� pr�bki z jak najliczniejszych miejsc, by m�c zawierzy� �redniej statystycznej analiz. Chodzi�o nie tylko o porosty. Wczorajsze odkrycie dodatkowego zaka�enia mch�w napawa�o go najgorszymi przeczuciami przerzutu epidemii tak�e na ro�liny wy�sze. Wprawdzie dzisiaj nigdzie w puszczy nie znalaz� potwierdzenia tamtej obserwacji, a nawet porosty przyniesione do bazy wygl�da�y tak, jakby ozdrowia�y b�d� nigdy nie zetkn�y si� z TY-112, lecz dane te mog�y stanowi� szczeg�lny zbieg okoliczno�ci i nie chcia� pochopnie wyci�ga� optymistycznych wniosk�w.

Umys� badacza nakazywa� nie wierzy�, aby destrukcyjne zmiany w ro�linach, si�gaj�ce w g��b kom�rek, mog�y si� cofn�� nawet przy najskuteczniejszych przeciwdzia�aniach. A przecie� nie zastosowa� �rodk�w zaradczych, bo ich nie wynalaz�. Samoobrona flory, tak szybka i radykalna, te� wydawa�a si� wykluczona. Nie chcia� jednak poprzesta� na teoretyzowaniu, tym bardziej �e by�a to wiedza biologiczna wysnuta ze znajomo�ci innej biosfery. Na Temie pewne procesy mog�y przebiega� odmiennie.

Jedynym niepodwa�alnym sprawdzianem by�oby dotarcie do miejsca, gdzie zerwa� storczykowaty kwiat dla Zoe. Obficie rosn�ce tam chorobliwie pozielenia�e mchy mog�y da� natychmiastow� odpowied�, czy stan ich pogorszy� si� czy te� polepszy�, przez por�wnanie wynik�w analizy wczorajszych i dzisiejszych pr�bek. Nie trafi� tam jednak, mimo usilnych stara�.

Samolot wznosi� si� coraz wy�ej, raz po raz podrzucany gwa�townymi zrywami wiatru. Wszystkie trzy oazy ciep�a, �cie�nione na obszarze wielko�ci Belgii, mieli poza sob�. Ostatnia sinia�a w dali jak ciemna p�achta w�r�d bieli rozleg�ych monotonnych p�aszczyzn.

W dole, niby ogromna chusta, rozpo�ciera�a si� �nie�na r�wnina, a� hen ku wypi�trzonej lodowej �cianie. Sp�ywa�a niedostrzegalnie w doliny d�ugimi j�zorami lodowc�w, sp�kanych i brudnoszarych na ostrych kraw�dziach. Spoza wschodniego widnokr�gu wy�ania�a si� olbrzymia wi�niowa tarcza Proximy, w dw�ch pi�tych schowana jeszcze za lini� horyzontu. Ros�a szybko, zmieniaj�c barw�.

Osi�gn�wszy pu�ap dwudziestu pi�ciu kilometr�w, samolot przeszed� do lotu poziomego, zwi�kszaj�c szybko��.

Allan spojrza� w d�.

��Czemu tak szaro?

��Chmury � odpar� zoolog.�� Lecimy ponad piekielnym k��bowiskiem. Tam w dole chyba szaleje �nie�yca.

��Jak� pr�dko�� teraz rozwijasz?

��Ponad cztery tysi�ce kilometr�w na godzin�. Powinni�my wznie�� si� jeszcze wy�ej i zwi�kszy� pr�dko��, ale warto obejrze� zesp� wulkan�w na wy�ynie lodowcowej. Przed chwil� Ast donosi�a z �kara, �e warstwa chmur nie jest tam zbyt gruba. Zapisz� par� kryszta��w. Dzi� prawdopodobnie wulkany poka�� si� w pe�ni swej wybuchowej krasy.

Naraz daleko przed nirrii zab�ys�o sponad chmur �wiat�o � jakby drugie s�o�ce, bardziej ��te, o postrz�pionych konturach. Rych�o przedzierzgn�o si� w ognisty j�zor, p�niej poczernia�o i wreszcie zgas�o w czarnoburym oparze.

��Kt�ry to wulkan?�� spyta� Allan. Ren� uwa�nie przyjrza� si� mapie.

��W zespole Giganta Chyba on sam, bo wybuch znamionuje niezwyk�� si��. Nie zapominaj, �e chmury wznosz� si� ponad sze�� tysi�cy metr�w. To, co widzimy, stanowi tylko g�rn� cz�� s�upa ognia i dymu.

��Czy zwolnisz pr�dko�� lotu?

��Oczywi�cie. Ale dopiero za dziesi�� minut. Nie mo�emy jednak podlecie� bli�ej ni� na osiemdziesi�t kilometr�w. Niewiele mniejszy jest zasi�g twardych od�amk�w wyrzucanych przez ten wulkan. Wynika to z obserwacji trzech ostatnich jego wybuch�w.

��Opu�cimy si� poni�ej chmur?

��Niewiele by�my zobaczyli. Wyziewy gaz�w po��czone z popio�em tworz� na dole nieprzeniknion� zas�on�. Ca�e widowisko lepiej ogarn�� z wysoko�ci. Nasady krateru nie ujrzymy, nawet gdyby chmury ust�pi�y.

Samolot zako�ysa� si�.

Dopiero teraz us�yszeli basowy pomruk, a za nim seri� dudni�cych grzmot�w. Odt�d powtarza�y si� rytmicznie, ustaj�c tylko czasami, i to na kr�tko.

Maszyna zmniejszy�a pr�dko�� i szerokim �ukiem okr��a�a wulkan. Ren� filmowa� zawzi�cie. Allan r�wnie� nie spuszcza� oczu ze zjawiska, kt�re urzeka�o powabem nieujarzmionej grozy.

Widoki zmienia�y si� jak w kalejdoskopie. Teraz ju� nie mo�na by�o odr�ni� chmur po�r�d wzburzonego k��bowiska dym�w. Z tej burosinej kipieli wystrzeliwa�y jaskrawe p�omienie.

Po drugiej stronie wulkanu Ren� opu�ci� samolot poni�ej chmur. Z wysoko�ci dw�ch tysi�cy metr�w Gigant nie odcina� si� wcale od otaczaj�cych g�r, a tylko ognisty jego szczyt raz po raz b�yska� r�ow� �un� spoza ciemnej zas�ony. G�uche pohukiwania targa�y powietrzem.

Mijali pot�ny �a�cuch g�rski. Ostre, miejscami ca�kiem prostopad�e urwiska wskazywa�y, �e jest to m�oda formacja geologiczna.

��Czy d�ugo jeszcze b�dziemy lecie� tak nisko?�� zapyta� Allan

��P� godziny. Min�wszy lodowiec, wzbijemy si� w g�r�.

��To on si� nadal rozci�ga pod nami?�� zapyta� Allan troch� zdziwiony.

��Po�udniowy Lodowiec Biegunowy rozpo�ciera si� do�� jednolitym p�aszczem do trzech kilometr�w grubo�ci na obszarze blisko stokrotnie wi�kszym ni� Francja. W dw�ch trzecich powierzchni stanowi l�dol�d, reszta jest grubo zamarzni�tym oceanem si�gaj�cym a� poza biegun.

��No, a te szczyty?

��To jeden z kilku masyw�w wypi�trzonych nad p�askowy�. W ich prze��czach powstaj� g�rskie lodowce, sp�ywaj�ce w d� do og�lnej zlodowacia�ej masy. Ot, chocia�by, ten w prawo! Sam proces przebiega podobnie jak na Antarktydzie.

��A co to za mg�a przed nami? Wygl�da jak paruj�ce jezioro. Zdaje si�, �e gejzery.

��Chyba tak. Warto je obejrze� z bliska.

Z wysoko�ci sze�ciuset metr�w go�ym okiem mo�na by�o rozpozna� obszern� kotlin� wype�nion� bia�ymi oparami.

Przyjrzawszy si� grupie efektownych gejzer�w, lecieli nad monotonn� ��taw� r�wnin� z rzadka urozmaicon� niewielkimi wzg�rzami. Wzbiwszy samolot ponad kot�owanin� chmur. Ren� spojrza� na map�.

��Min�li�my pustyni�. Pod nami rozleg�a tundra, si�gaj�ca pasem szeroko�ci tysi�ca kilometr�w a� do brzeg�w Wschodniego Oceanu. Mogliby�my przypatrzy� si� gwa�townemu tajaniu �nieg�w w zwi�zku z silnym promieniowaniem Proximy, lecz nie warto traci� czasu. To samo dzieje si� w okolicach, gdzie wyl�dujemy. B�dzie to wiecz�r, ale nader gor�cy. Po po�udniu nasza dzienna gwiazda osi�gnie najwi�ksze rozmiary.

Tema, kr���c bardzo blisko Proximy, obiega�a j� po wyd�u�onej orbicie w ci�gu nieca�ych trzech dni ziemskich. Za to czas obrotu planety wok� osi by� bardzo d�ugi, gdy� wynosi� osiemna�cie i p� doby. Dawa�o to niezwyk�y efekt wci�� zmieniaj�cej si� d�ugo�ci dnia i nocy, kt�re mog�y trwa� od siedmiu do sze��dziesi�ciu godzin. Przemierzaj�c niebo, tarcza Proximy ros�a, to zn�w mala�a. Gdy dzie� by� kr�tki, �rednica jej dochodzi�a do monstrualnych rozmiar�w, pi��dziesi�t razy wi�kszych od �rednicy tarczy S�o�ca ogl�danej z Ziemi. Wi�za�o si� to z niedu�� odleg�o�ci� periastronu, czyli punktu przy-gwiezdnego orbity Temy, kt�ry zgodnie z prawami mechaniki nieba planeta mija�a bardzo szybko.

W tej chwili wielka tarcza Proximy �wieci�a blisko zenitu i gwa�townie ros�a, by za dwie godziny osi�gn�� maksymalne rozmiary.

Pot�ny huk rozdar� powietrze. Drzemi�cy wy�e� Smok otworzy� �lepia, spogl�daj�c z niepokojem na Renego.

��Wulkan?�� zapyta� Allan. Ren� zastanowi� si�.

��Chyba nie. Najbli�szy le�y prawie dwa tysi�ce kilometr�w st�d. Tu� za r�wnikiem, pocz�wszy od wybrze�y oceanu, dymi ich kilka. A to prawdopodobnie burza.

��Nic dziwnego. Kiedy maj� szale� nawa�nice, jak nie teraz, w perias-tronie. Ocean musi przypomina� kocio� paruj�cych w�d.

��Niekoniecznie � odpar� zoolog.�� Pami�taj, �e w czasie gdy Tema najbardziej oddala si� od Proximy, nawet na r�wniku s� t�gie mrozy. Ten zimny okres trwa znacznie d�u�ej ni� kr�tkotrwa�y, parogodzinny �ar. Tote� oczekuj raczej g�r lodowych ni� lazurowego, tropikalnego morza. Zaraz si� zreszt� przekonasz.

��Czy s�dzisz, �e tam w dole szaleje burza na znacznych przestrzeniach?

��Najprawdopodobniej. Ale po co zgadywa� maj�c przyrz�dy? Ren� po�o�y� pod przezroczyst� p�yt� burzometru map� terenu rozci�gaj�cego si� przed nim. Obejmowa�a prawie �wier� miliona kilometr�w kwadratowych.

Nacisn�� guzik. Dwie g�owy pochyli�y si� nad map�.

��Bardzo jasne, niespokojnie rozb�yskane pola � wyja�nia� Ren� � to strefy najsilniejszego naelektryzowania chmur. W tych okolicach dojrza�y one do stanu wysokich chmur burzowych z roz�o�ystym �lodowym kowad�em� na szczycie. Nasilenie promieniowania p�yty wskazuje, �e s� to burze tak pot�ne, jakich na Ziemi nie spotykamy nawet w tropikach. Zjawisko normalne w r�wnikowych partiach Temy.

Allan zas�pi� si�.

��Wi�c obni�y� lot mo�emy dopiero dalej, nad pustyni�?

��Przede wszystkim wywo�amy oberwanie chmury, aby deszcz nie utrudnia� widoczno�ci � odrzek� zoolog.

Allan spojrza� na map�, gdzie po�o�enie samolotu znaczy�o si� ostr� czarn� strza�k�.

��Chyba ju� czas. Czterysta kilometr�w przed nami znajduje si� Morze Niespokojne.

Ren� naci�ni�ciem guzika po��czy� burzometr z wyrzutniami pocisk�w meteorologicznych. Jednocze�nie rozpocz�� silne hamowanie.

Kilka rakiet pomkn�o uko�nie ku zwartej masie ob�ok�w.

Po up�ywie minuty huk piorun�w wzm�g� si� co najmniej dwudziestokrotnie. Jednocze�nie poja�nia�y wielkie przestrzenie chmur, a miejscami rozwarte okna ods�oni�y ciemnosin�, prawie czarn� powierzchni� planety.

��Pikujemy � oznajmi� Ren�.

Samolot run�� w d�. Pole ob�ok�w przybli�a�o si� szybko. Naraz nieprzenikniona biel skry�a ca�y obraz. Kiedy ust�pi�a, w dole widnia�o szaro-niebieskie podszycie niskich krzew�w, przewa�nie p�o��cych si� po ziemi. Tu i �wdzie tworzy�y odosobnione k�py po�r�d grz�skich moczar�w, gn�ce si� do ziemi pod w�ciek�ym naporem wichru.

Ren� wyr�wna� lot na wysoko�ci dwustu metr�w.

��Ch�tnie przetrz�sn��bym tutejsz� tundr� � zauwa�y�. � Jej zwierzostan mo�e kry� wiele niespodzianek.

Allana, jako botanika, poci�ga�o skompletowanie zielnika z tych niego�cinnych r�wnin. Ale te marzenia musia� od�o�y�. Trapi� go zreszt� znacznie og�lniejszy problem, kt�ry powinien skonsultowa� z Renem.

Zoolog spojrza� na map�.

��Zaraz b�dzie morze.

Allan dostrzeg� w pobli�u widnokr�gu dziwn� b�yszcz�c� �cian�, kt�ra ostro ��czy�a niebo, powleczone gmatwanin� ob�ok�w, z twardym gruntem planety.

��Co to?�� wskaza� r�k�.

��Deszczowy wa� � odpar� spokojnie Ren�. � Pociski meteo roz�adowuj� burze. Przyrz�d nastawi�em na odleg�o�� dwudziestu kilometr�w, bo lecimy nisko.

Tu� przed nimi szala� �ywio� wodny. Wygi�ta w olbrzymi �uk linia brzegowa miejscami cofa�a si� raptownie, by opodal si�gn�� na setki metr�w w g��b moczar�w poszczerbionych w�ciek�ym z�bem sztorm�w. Niekt�re fale zdawa�y si� na kr�tko zastyga� w bezruchu i dopiero po chwili cofa�y si� ku pe�nej toni, bia�e i jakby kanciaste.

Zjawisko ogl�dane z g�ry przedstawia�o si� nierealnie. Allan dopiero po chwili uprzytomni� sobie istot� tajemniczych oci�a�ych fal.

��Wi�c to s� zwa�y lodu p�dzone nurtem w�d i uderzeniami sztormu? Chwyci� lornetk�. Brzeg zosta� ju� daleko za nimi. Lecieli nad bezkresn� kipiel�, w kt�rej woda, l�d i bryzgaj�ca bia�a piana bez ustanku t�uk�y o siebie, wy�y przeci�gle, przewala�y si� jak dzika niesamowita lawina, pr�c wci�� naprz�d, na po�udnie.

Po dziesi�ciu minutach lotu nad falami Ren� wyprowadzi� samolot �wiec� w g�r�. Niebo by�o prawie zupe�nie pogodne. Proxima, kt�ra godzin� wcze�niej przetoczy�a si� przez zenit i do�� szybko opad�a ku zachodowi, olbrzymia�a nadal. By� to jeden z paradoks�w Temy: czasami pod wiecz�r robi�o si� ja�niej ni� w po�udnie.

Pola burzowych chmur, sk��bione nad szalej�cym oceanem, dawno ju� zakry� horyzont. Mijali rozleg��, pustyni�, kt�ra z wysoko�ci prawie trzydziestu kilometr�w przypomina�a ciemn� poc�tkowan� derk�.

Ren� przyjrza� si� bacznie temu widokowi przez lornetk�.

��Wiesz, czym usiana jest pustynia?�� zapyta� AUana. Botanik nie da� si� wywie�� w pole.

��Pustynia? Niczym. A przynajmniej niczym takim, co by si�. odznacza�o z tej wysoko�ci i w do�� niekorzystnym o�wietleniu. To niebo roi si� od drobnych, jakby we�nistych ob�oczk�w.

P� godziny p�niej samolot zn�w pikowa�.

��Ostatnie p�tora tysi�ca kilometr�w przeb�dziemy ju� niskim lotem � zaproponowa� Ren�. � Patrz�c ze stratosfery, straciliby�my zbyt wiele malowniczych widok�w. Na Temie teren ogl�dany z takich wysoko�ci nie jest nawet map�, a raczej czym� zamazanym i nieciekawym. Sprawia to atmosfera prawie dwukrotnie grubsza od ziemskiej i dodatkowo mniej przezroczysta wskutek obfito�ci dwutlenku w�gla.

Allan uporczywie wpatrywa� si� w uciekaj�c� do ty�u pustyni�. P�dzone wiatrem zwa�y piasku uk�ada�y si� sypkim �r�dpowietrznym kobiercem. Gdzieniegdzie jaki� bardziej zadzierzysty wir porywa� nieprzezroczysty k��b i igraj�c z nim podnosi� piaszczyst� tr�b� nad ob�oki.

Nagle u nasady jednego z takich skr�caj�cych si� lej�w pociemnia�o co�, jakby gigantyczny �eb potwora pluj�cego piaskow� fontann�.

��To szczyt odporny na burze piaskowe i silne skoki temperatury� wyja�ni� Ren�. � Jego wierzcho�ek z twardej ska�y jest p�aski jak st�, a zbocza kanciaste i strome.

��Gdzie ty widzisz to wszystko?

��Dwukrotnie przelatywa�em nad t� okolic�. Raz mia�em doskona�� widoczno��.

��I tak dok�adnie zapami�ta�e� t� g�r�? Ren� u�miechn�� si�.

��Nie chodzi w�a�nie o t�. Jest ich tu ca�e mn�stwo i s� ca�kiem podobne do siebie. To jeden z typ�w ukszta�towania rze�by pustyni. Ale zdaje si�, �e ju� powinien by� periastron. Je�li chcesz przygl�da� si�, w��cz �ciemnienie szyb.

Ogromny, o�lepiaj�cy kr�g dziennej gwiazdy wisia� jeszcze wysoko nad widnokr�giem.

Wysoki mech, przypominaj�cy mi�kk� puszyst� sier��, rozsuwa� si� bezszelestnie pod stopami Renego i Allana. Niepoka�ny wzg�rek by� pokryty popio�em i zw�glonymi resztkami ga��zi.

Ju� od czterech godzin w�drowali przez puszcz�, na pr�no szukaj�c �r�d�a tajemniczego dymu. Gdy ju� chcieli zawr�ci�, niespodziewanie spostrzegli szar� plam� na polanie.

��Jakie� to niezwyk�e!�� wykrzykn�� botanik..�� Ognisko rozniecone przez�

���piorun!�� doko�czy� Ren�, cho� min� mia� niepewn�. Allan zas�pi� si�.

��Tak s�dzisz? W ka�dym razie musimy szczeg�owo zbada� ten �lad. Mo�e jednak czyje� r�ce skrzesa�y tu ogie�?

Zoolog stan�� nad pogorzeliskiem w g��bokim zamy�leniu.

��Trzeba ustali�, kiedy tu hula� p�omie�.

To rzek�szy, wsun�� d�o� w warstw� popio�u. Uczu� przyjemne ciep�o.

��Grzeje, prawda?�� rzuci� Allan z zadowoleniem. Potem wyj�� termometr. Powietrze mia�o 15��C, a pod warstw� popio�u by�o o sze�� stopni cieplej.

��To jeszcze nie dow�d, �e temperatur� podwy�szy� gasn�cy �ar � zastanawia� si� Ren�. � Jeste�my przecie� w kotlinie ciep�a. Zapewne grunt jest tu naszpikowany takimi walcami radioaktywnymi, jak ten, kt�rego cz�� wydobyli Hans i W�ad. Trudno znale�� inne wyja�nienie panuj�cej odwil�y. W tych szeroko�ciach planetograficznych Temy wszystko powinien skuwa� l�d.

Pomiar temperatury o kilkana�cie metr�w dalej potwierdzi� to rozumowanie. Analiza zmian, jakie zasz�y w w�glu drzewnym, upewni�y badaczy, �e to, na co patrz�, by�o ogniskiem pi�� albo sze�� dni temu.

Poszukiwania w popiele da�y wiele do my�lenia. Wy��obione w ziemi palenisko, p�metrowej g��boko�ci, mia�o kszta�t paraboidalny. Allan wydoby� wystaj�cy ze� przedmiot przypominaj�cy misk�. Bli�sze ogl�dziny wykaza�y, �e to kawa� pancerza stanowi�cego pokryw� grzbietow� jakiego� niedu�ego zwierz�cia.

��Czy stosuj�c kryteria anatomii por�wnawczej � zapyta� Allan � odtworzysz wygl�d w�a�ciciela tej skorupy?

��W przybli�eniu � odpar� zoolog.�� Wsp�zale�no�� narz�d�w wchodz�cych w sk�ad organizmu powinna by� podobna w dowolnych obszarach wszech�wiata. Jednak aby rekonstrukcja by�a wiern� kopi� orygina�u, konieczna jest og�lna znajomo�� biosfery danej planety, zar�wno wsp�czesnej jak minionej.

Z wierzchu pancerz by� czekoladowy z szarymi pr�gami. Allan odwr�ci� go stron� wewn�trzn� i dostrzeg� niewielki otworek wywiercony w twardej skorupie.

W miar� jak Ren� przygl�da� si� znalezisku, rysy jego twarzy nabiera�y powagi.

��W tym miejscu pancerz zosta� przebity ostrym narz�dziem � stwierdzi� po namy�le.�� Takim sposobem rabu�, nie okre�lajmy go bli�ej, dosta� si� do mi�kkich cz�ci ofiary, prawdopodobnie do m�zgu. Mo�e dokona� tego przed pieczeniem mi�sa? Zbadajmy, czy miejsce przebicia by�o poddane dzia�am;

ognia tak samo d�ugo, jak reszta powierzchni pancerza. A przede wszystkim:

czym zrobiono otw�r.

Zoolog wyj�� z plecaka podr�czny mikroskop, narz�dzia do skrawania preparat�w i kilka analizator�w chemicznych. Obaj przykucn�li nad pogorzeliskiem, skrupulatnie ustalaj�c sk�ad chemiczny i stopie� wypalenia kraw�dzi otworu, jak r�wnie� � dla por�wnania � s�siednich cz�ci pancerza.

��Wi�c jednak� to ONI � wyszepta� Allan.�� Przeczuwa�em, �e tu ICH znajdziemy.

Ren� potwierdzi� skinieniem g�owy. By� tak zaj�ty powt�rnym sprawdzaniem wynik�w analiz, �e prawie nie spostrzega� towarzysza i ca�ego otoczenia. Gdy sko�czy�, botanik po�o�y� mu r�k� na ramieniu.

��Jak oceniasz poziom ich cywilizacji? Ren� roz�o�y� r�ce.

��Jest tu jaka� sprzeczno��. Z jednej strony istoty te rozporz�dzaj� d�utami czy �widrami ze stali, kt�r� my uznajemy za znakomit��

��By� mo�e by� to pocisk z broni palnej?

��Raczej nie. Tego rodzaju �lad�w mechanicznych i chemicznych nie stwierdzi�em. Niemniej jest to narz�dzie doskona�e. Z drugiej jednak strony, spos�b pieczenia zwierzyny pasuje do dzikich ludzi. Nasz przodek, pracz�owiek sprzed miliona lat, kt�ry jeszcze nie potrafi� krzesa� ognia, ale skutecznie pos�ugiwa� si�. ogniem naturalnym znalezionym w przyrodzie, tak samo prymitywnie opieka� upolowan� zdobycz.

Allan milcza� chwil�, po czym odezwa� si�:

��Samo palenisko wydr��one w ziemi przedstawia si� bardzo ubogo. Ale techniki pieczenia i konsumowania nie znamy. Niestety, trafili�my tu zbyt p�no. A co do broni palnej, masz racj� cho�by dlatego, �e nie widz� drugiego otworu.

��Otw�r zosta� przewiercony b�d� przebity hartowanym narz�dziem. W ka�dym razie nigdy nie sta�em przed tak� zagadk�. A w�a�ciwie przed �a�cuchem zagadek, kt�rego ko�ca nawet nie potrafi� dostrzec. Bo c� nam m�wi� fakty na podstawie naszej wiedzy ziemskiej? Ze po�arte zwierz� troch� przypomina�o miniatur� g�yptodonta, olbrzymiego pancernika z maczugowatym ogonem, kt�rego kilka tysi�cy lat temu Praindianin k�u� w��czni� poni�ej pancerza? Albo to, �e upieczono je w ca�o�ci, a potem obrano?

��W ka�dym razie my�liwi nie zostawili �adnego �ladu tego zwierzaka pr�cz okrywy grzbietowej � wtr�ci� Allan.

��Je�li naprawd� schrupali go z ko��mi i pazurami, nie uznam ich za r�wnych� sobie � o�wiadczy� uroczy�cie Ren�.

��Czy, twoim zdaniem, posuni�ta na tyle wszystko�erno�� jest sprzeczna z prawami rozwojowymi istot rozumnych?

Zoolog u�miechn�� si�.

��Wyrazi�em tylko w�asny, bardzo osobisty pogl�d, dotycz�cy nie praw biologicznych, lecz poczucia dobrego smaku, bynajmniej nie w znaczeniu kulinarnym. Nie mia�em na my�li wszystko�erno�ci, ale niewybredno�ci gust�w. Cz�owiek rozrywaj�cy piecze� palcami mo�e by� geniuszem. Mimo to, wol� towarzystwo jedz�cego no�em i widelcem.

��Jednak ogie�, szlachetna stal, kunsztowne instalacje ogrzewcze wskazuj�, �e istoty te stworzy�y prawdziw� cywilizacj�.

��Ogie� mo�e pochodzi� z nieba � odpar� Ren� � szlachetna stal� na razie nie wiem sk�d, a instalacje tak stare jak piramidy egipskie m�wi� o tym, co by�o niegdy�, dawno temu. Kto wie, czy za godzin� jakie� odkrycie nie ostudzi twego zapa�u.

Dok�adnie oznaczywszy na mapie miejsce znaleziska. Ren� i Allan udali si� w dalsz� drog�. Przy pancerzu zostawili sygnalizator, by m�c szybko odnale�� zagadkowe popielisko.

Na skraju lasu zoolog dokona� szeregu zdj�� panoramicznych. Dalszy szlak nie nastr�cza� trudno�ci marszowych. Ros�y tu stosunkowo rzadko dwu- i trzy-pienne drzewa. Tylko w g�rze ich roz�o�yste, do�� p�askie korony uk�ada�y si� w r�wny ciemnoniebieski dywan, tak zwarty, �e trudno by�o przeze� dostrzec cho�by najniklejszy skrawek nieba.

Na ziemi panowa� p�mrok. Pnie, opr�cz najbli�szych, zlewa�y si� z og�lnym szarobrunatnym t�em. Mimo to, badacze nie zapalali latarek z obawy przed p�oszeniem zwierz�t. Po mi�kkim mchu st�pali cicho jak duchy. Wysoko w listowiu wiatr wygrywa� monotonn� �wiszcz�c� melodi�.

Wtem pies stan�� jak wryty. Zastrzyg� uszami i po chwili z g�o�nym szczekaniem pop�dzi� w lewo, od czasu do czasu zatrzymuj�c si� i w�sz�c z nosem przy ziemi. Widocznie znalaz� �wie�y trop.

Allan ruszy� jego �ladem. Renemu zbyt ci�ki plecak ze sk�adanym wiro-lotem utrudnia� bieg tak, i� nie m�g� nad��y�.

Mrok powoli rzedn��. Nie by�o to jeszcze przeja�nienie kierunkowe, a przynajmniej biegn�cy nie spostrzegali, z kt�rej strony s�czy si� �wiat�o. Tylko widoczno�� stawa�a si� rozleglejsza, a ziemia i pnie zmienia�y szybko barw� od ciemnoburej do szarobr�zowej.

Pomimo napomnie� Allana szczekanie psa rozbrzmiewa�o coraz uporczywiej.

W le�nej g�uszy ca�kiem poja�nia�o i Allan, zadyszany forsownym biegiem, przystan�� i zdj�� plecak ze sprz�tem badawczym. Przerwy mi�dzy drzewami, jak gotyckie okna, otwiera�y si� przed nim na przestrze� sk�pan� w promieniach �wiat�a. Smok, wdro�ony do pos�usze�stwa, przysiad� na skraju puszczy rozgl�daj�c si� i poszczekuj�c. Allan zrozumia� to jako wytropienie zwierzyny, wi�c posuwistym krokiem cicho podchodzi� do psa.

Stali na skraju wielkiej polany, kt�ra kilkoma wypustkami wrzyna�a si� w niebieskawy las. Obrzuciwszy spojrzeniem ca�y teren, Allan dostrzeg� osiemset metr�w przed sob�, po przeciwnej stronie polany, trzy ciemne sylwetki.

W pierwszej chwili mo�na by�o je wzi�� za stercz�ce g�azy. Jednak gwa�towne wyrywanie si� psa w tamtym kierunku wskazywa�o na inn� natur� tajemniczych obiekt�w. Wkr�tce i Allan nie mia� w�tpliwo�ci, gdy� jedna z postaci poruszy�a si� zas�aniaj�c s�siedni�.

Botanik uj^� lornetk� i patrzy� w napi�ciu. Wprawdzie widzia� ka�de poruszenie tych istot, lecz obraz by� zamazany wskutek drgania powietrza nad kobiercem nagrzanych s�o�cem mch�w. Zacz�� si� rozgl�da� za Renem, nigdzie nie mog�c go dostrzec, gdy naraz pos�ysza� d�wi�k silnika wirolotu plecowego.

Uczu� niepohamowan� z�o��. Pop�dzi� w las, sk�d dobiega�o buczenie, lecz zrozumiawszy niedorzeczno�� swego post�powania, nacisn�� guzik aparatu nadawczego i po��czy� si� z zoologiem.

��Halo, Ren�! S�yszysz mnie? L�duj natychmiast. Wystraszysz bardzo interesuj�ce okazy.

Podniecony wiadomo�ci� zoolog chcia� jak najpr�dzej znale�� si� na ziemi. W�a�nie przelatywa� tu� nad koronami drzew, w pobli�u miejsca, gdzie znajdowa� si� Allan, i pewnym ruchem nacisn�� d�wigni�, spadaj�c w zwarty g�szcz listowia. Uczu�, jak ga��zie bij� go po r�kach i twarzy. Nie zdo�awszy pochwyci� �adnej z nich, ca�ym ci�arem zwali� si� na rozro�ni�te elastyczne krzaki, kt�re wydatnie zamortyzowa�y upadek.

Widz�c, �e zoolog jest zdr�w i w dobrym humorze, Allan przyst�pi� do wyja�nie�. Gdy wyra�a� zdanie, �e z postawy prawie wyprostowanej i og�lnego pokroju, wynika, i� mog� to by� te same istoty, kt�re Astrid obserwowa�a z �kara � zoolog zawo�a�:

��Jednym s�owem, Temidzi! Prowad� mnie do nich. Mo�e zdradz� tajemnic� wytopu stali sposobem homo sapiens oraz pieczenia mi�sa metod� pitekan-tropa.

Nim dotarli do skraju puszczy. Smok wybieg� im na spotkanie. G�ow� mia� zwieszon�, wydawa� si� zal�kniony.

Polana by�a pusta. Daremnie Ren� przeszukiwa� przez lornetk� ca�y dost�pny teren.

��Szkoda czasu � rzek� wreszcie Allan.�� Te istoty by�y rozmiar�w nied�wiedzia brunatnego albo nawet wi�ksze. Spostrzegliby�my je z �atwo�ci�. Ponadto zachowanie si� psa �wiadczy, �e zgubi� trop.

Postanowili dotrze� jeszcze do miejsca, w kt�rym Allan zauwa�y� tajemnicze stwory. Brn�li po kolana w zwartym �anie mch�w.

��To tu � o�wiadczy� botanik, gdy przeszli polan�. W wysokim elastycznym mchu trudno by�o zauwa�y� �lady stratowania. Allan pu�ci� wy��a.

��Szukaj!�� rozkaza� Smokowi.�� Tylko bez ha�asu.

Pies szybko odnalaz� miejsce postoju czy popasu nieznanych istot, w kt�rych Allan dopatrywa� si� gospodarzy Temy. Przyrodnicy jednak, mimo usilnych stara�, nie odnale�li odcisk�w ko�czyn. Tak samo po ich przej�ciu mchy spr�y�cie odgina�y si� ku g�rze.

Pies prowadzi� wytrwale tropem, lecz specyfika puszczy nie wsz�dzie p�z-, wala�a ludziom i�� najkr�tszym szlakiem. Grunt przechodzi� miejscami w grz�skie moczary, tym bardziej zdradliwe, �e z wierzchu zaro�ni�te jak niebieska ��ka. Gdzieniegdzie wabi�y oko ��te k�py kwiat�w, z daleka podobnych do jaskr�w.

��Czy�by twoi Temidzi utrzymywali si� swobodnie na powierzchni takich trz�sawisk?�� Ren� niedowierzaj�co pokr�ci� g�ow�.

��A �osie?�� odpar� Altan.�� Mo�e i te istoty maj� ko�czyny zaopatrzone w podobne racice, dzi�ki czemu przebiegaj� moczary niedost�pne dla cz�owieka.

Po obej�ciu trzech bagienek upartych badaczy czeka�a nowa trudno��. Id�c puszcz�, coraz cz�ciej spotykali dziwaczne krzewy, przypominaj�ce olbrzymie kosze przylepione dnem do pod�o�a. Z szyjki korzeniowej wyrasta� istny las: par�set witek grubo�ci palca, zro�ni�tych u nasady. W niekt�rych takich nieckach gromadzi�a si� woda. Przewa�nie jednak kapelusz, jak Allan nazwa� ten osobliwy miskowaty niby-pie�, mia� u do�u kilka szpar.

Dalsze posuwanie si� by�o coraz trudniejsze. Koszowate krzewy ros�y tu� obok siebie, wypieraj�c niemal wszystkie ro�liny opr�cz niskich zi�.

Allan rozejrza� si� za psem, a spostrzeg�szy, �e Smoka nie ma w pobli�u, zacz�� go przyzywa�. Dopiero po d�u�szym nawo�ywaniu wy�e� zjawi� si�, zreszt� z nieoczekiwanego kierunku. Jego psia mina zdradza�a niezwyk�e podniecenie, a ogon ko�ysa� si� nerwowo.

��On ICH widzia� � stwierdzi� Ren�. W odpowiedzi Smok zaszczeka�.

��P�jd� tam!�� o�wiadczy� Allan stanowczo.�� Jako� przecisn� si� do�em, na czworakach.

��Nie wiem, czy podo�asz � odpar� Ren�. � Podszycie kolczastych �odyg, tych niby-je�yn temia�skich, kt�rych tu pe�no, zagrodzi ci dost�p. A wreszcie, ^e�li te istoty s� wi�ksze od ludzi, m�wisz, �e wzrostu nied�wiedzia, to jak mog� w�drowa� przez t� g�stwin�?

Allan zastanowi� si�. Nie chcia� zaniecha� pogoni, ale przyzna� racj� Renemu.

Zoolog zaproponowa� cofni�cie si� i obej�cie g�szczu. Teraz szli na �lepo. Wy�e� raz gubi�, to zn�w odnajdywa� jakie� �lady, lecz trudno by�o wyczu�, czy d��y tropem tamtych dwunog�w, czy wabi� go coraz to inne zapachy.

Po d�ugim marszu osi�gn�li �agodne zbocze, poro�ni�te zielskiem i k�pami krzew�w. Gdzieniegdzie przysiad�o samotne roz�o�yste drzewo. To tu, to tam le�a�y p�askie g�azy, niby wielkie p�yty wyszarpni�te z jakiej� budowli.

By�o do�� ciep�o. W g�rze przelatywa�y ze znaczn� pr�dko�ci� szarawe chmury. Tylko niekiedy Proxima przebija�a matowo przez ich zas�on�.

Zbocze przesz�o niebawem w szeroki, p�aski taras skalny. Gdziekolwiek warstewka gleby nie uleg�a rozmyciu i rozwianiu, p�o�y�y si� ro�liny o zdrewnia�ych �odygach grubych jak r�ka, d�ugo�ci kilkudziesi�ciu metr�w. Tu i �wdzie oplata�y pojedyncze kamienie, skrywaj�c je pod anemicznym b��kitem szablastych li�ci. Gdzie indziej wi�y si� nagie, podobne do czarnych u�pionych w�y.

Allan potkn�� si� o tak� naziemn� lian� i upad� na oba kolana.

Od ostatniego periastronalnego po�o�enia Temy okolicy tej jeszcze nie nawiedzi� �nieg. By� to suchy step, z rzadka poro�ni�ty k�pami ro�lin zarodnikowych o fiszbinowatych, twardych li�ciach, od spodu zaopatrzonych w cieniutki wyst�p zbudowany g��wnie z krzemionki. Taki tw�r, tn�cy nie gorzej od stali, sprawia�, �e blaszki li�ciowe nie mog�y sta� si� pastw� �adnych ro�lino�er-c�w. A poniewa� innej flory nie by�o tu prawie wcale, obszar ten omija�y wi�ksze zwierz�ta.

Astrid wybra�a ten step do bada� geofizycznych dokonywanych z �kara. Mia� on szczeg�lne walory i pod pewnym wzgl�dem �aden opisany dot�d przez cz�onk�w wyprawy skrawek planety nie m�g� z nim wsp�zawodniczy�.

Gdy stwierdzono jeszcze spektroskopowe, �e atmosfera Temy sk�ada si� g��wnie z dwutlenku w�gla, w�r�d uczonych powsta� sp�r, czy pewne ilo�ci tego gazu mog� okresowo zestala� si�, przynajmniej w niekt�rych okolicach. Pomiary temperatury poszczeg�lnych rejon�w Temy, dokonywane o r�nej porze d�ugiej doby i kr�tkiego roku, prowadzi�y do wniosku, �e proces ten nie powinien zachodzi� na szersz� skal�.

W kilka miesi�cy p�niej obserwacje z �kara potwierdzi�y s�uszno�� tych przewidywa�. Okaza�o si�, �e tylko w czasie najd�u�szej nocy w niekt�rych szczelinach i zag��bieniach terenu, zw�aszcza w blisko�ci biegunowych czap lodowych, pojawia si� czasem bia�y puch, z�o�ony z drobniutkich kryszta�k�w zestalonego dwutlenku w�gla.

Astrid podejrzewa�a, i� w wyj�tkowo sprzyjaj�cych warunkach zjawisko to mog�oby utrzymywa� si� jeszcze za dnia. By� to problem pasjonuj�cy, gdy� dok�adne zbadanie kr��enia tego gazu pozwala�o lepiej pozna� w�a�ciwo�ci przyrodniczego �rodowiska Temy, a wi�c i dziej�w �ycia na tym globie. Dwutlenek w�gla odgrywa� tam niepo�ledni� rol� regulatora klimatu, w du�ym stopniu akumuluj�c nagromadzone ciep�o promieniowania Proximy: wydatnie zwalnia� jego uchodzenie w przestrze� mi�dzyplanetarn�, zw�aszcza podczas nocy nast�puj�cej po wyj�tkowo mro�nym, najd�u�szym dniu.

W polu widzenia robota �azika le�a� wynios�y �a�cuch g�rski os�aniaj�cy step przed wichrami. Ponad masywem skalnym, z daleka troch� podobnym do pokruszonej �ciany, przelatywa�y ogromne masy zimnego powietrza znad Po�udniowej Czapy Biegunowej i wolno opada�y w dolin�. Dlatego klimat by� tu bardzo surowy.

�azik pochyli� si� nad skaln� p�yt� poprzerzynan� kilkoma szczelinami.

Jedna z nich, szeroka na dwa palce, by�a oszroniona, jak to bywa czasem na Ziemi z zewn�trznymi �cianami budynk�w, gdy nastaje odwil�.

Niespodziewanie odezwa� si� sygna� alarmowy. Unieruchomiwszy �azika, Astrid zamkn�a drzwi kabiny i p�dem pobieg�a do centrali radiotelewizyjnej.

Jednocze�nie z ni� zjawi� si� tam Szu. Stan�li milcz�co przed lampk� Renego, kt�ra pali�a si� ostrzegawczym karminowym �wiat�em. Trwa�o to mo�e sekund�, po czym dziewczyna przypad�a do aparatu.

��Ren�! Czy s�yszysz mnie? M�wi Ast. Odezwij si�! Ren�, co si� sta�o? Oboje powtarzali wezwania i nas�uchiwali, ale pr�cz szum�w i trzask�w, zwi�zanych z magnetycznymi zaburzeniami w atmosferze, do uszu ich nie dobieg� �aden d�wi�k. Zaalarmowali wi�c Jedynk� i Dw�jk� o przypuszczalnym wypadku zoologa oraz po��czyli si� z Allanem donosz�c, �e lampka Renego pali si� od pi�ciu minut ostrzegawczym �wiat�em. Botanik by� wstrz��ni�ty wiadomo�ci�.

��Rozmawia�em z nim o wp� do trzeciej � wyja�ni�. � Mia� si� spotka� ze mn� w samolocie.

Astrid i Szu szczeg�lnie przerazi�a wiadomo��, �e Ren� przes�a� Allanowi ostatni s�owny meldunek z jakiej� zagadkowej Doliny �mierci. Jednak ustaliwszy na mapie dok�adne po�o�enie tej doliny stwierdzili, �e sygna� alarmowy zoologa nadany zosta� trzydzie�ci dwa kilometry od tego miejsca. Dolina �mierci, le��ca w innej cz�ci Kotliny Pi�ciok�ta, nie mog�a wi�c by� przyczyn� niebezpiecze�stwa gro��cego Renemu.

Szu pobieg� do obserwatorium zlustrowa� okolic� za pomoc� pantoskopu. W miejscu wypadku Renego rozci�ga�a si� zwarta puszcza. Ju� po chwili zrozumia�, jak beznadziejne by�oby zdalne poszukiwanie cz�owieka w tym g�szczu przes�oni�tym od g�ry listowiem.

Wr�ci� do centrali. Allan donosi�, �e leci z psem na pomoc, kieruj�c si� wskazaniami Astrid.

Nagle lampka Renego zamigota�a i raptownie zgas�a. Oznacza�o to, �e urz�dzenie radiowe w he�mie zoologa zosta�o zniszczone.

Allan wyl�dowa� na ma�ej polance i uwolni� Smoka z szelek wirolotu. Wysoko w koronach drzew pogwizdywa� wiatr. Na ziemi by�o spokojnie i nic nie nasuwa�o podejrzenia o zaczajonym niebezpiecze�stwie. C� wi�c przytrafi�o si� Renemu, kt�ry rozporz�dza� wszelkimi �rodkami ochrony i obrony?

Najpierw nale�a�o zbada� najbli�sz� okolic�. Jedno by�o przecie� pewne:

gdzie� tutaj znajdowa� si� zoolog w chwili, gdy zgas�a czerwona lampka.

Pies w�sz�c pobieg� ku pobliskim krzakom i d�u�sz� chwil� w nich buszowa�. Allan poszed� za nim; rozejrza� si� i stan�� jak wryty. Po chwili trzyma� w d�oniach z�o�ony wirolot Renego. Obok sta� rozpi�ty plecak z cz�ciowo wy�adowan� zawarto�ci�. Dok�adniejsze ogl�dziny aparatu plecowego nie wykaza�y �lad�w zewn�trznych uszkodze�. Wygl�da�o na to, �e zoolog po�o�y� wirolot i plecak na ziemi bez po�piechu � inaczej pozosta�by przynajmniej drobny �lad uderzenia o grunt.

Ren� przetar� oczy i przeci�gn�� si� leniwie w fotelu.

Przez okna samolotu,�� s�u��cego za baz� wyprawy do Kotliny Pi�ciok�ta, wida� by�o dalekie wzg�rza.

Ingrid pochyli�a si� nad m�em i poca�owa�a go w czo�o.�� Czy W�ad i Hans ju� polecieli?�� zapyta� zoolog.

��Tak, kochanie.

��Obiecali wr�ci� za dwie godziny � wtr�ci� Allan zaj�ty przyrz�dzaniem od�ywczgo napoju.

��To dobrze! Byle tylko zd��yli. Obawiam si�, czy jednak do tego czasu nie wybuchnie epidemia.

��Czy ona wszystkim grozi?�� spyta� Szu.

��Ludziom w �adnym wypadku.

��A wi�c komu?

��S�dz�, �e b�dzie najlepiej, je�li opowiem chronologicznie o wszystkim. Takiemu gadule jak ja sprawozdanie z tych kilkudziesi�ciu godzin pos�u�y za wyborne lekarstwo na zm�czenie. Nazwijcie mnie samochwa�em, lecz w swoim w�asnym mniemaniu spisa�em si� na medal.

Si�gn�� po kubek i � wypiwszy kilka �yk�w pomara�czowego napoju � rozpocz��:

��Nie b�d� opowiada� szczeg�owo o tym, co prze�y�em. Kr�tko m�wi�c, po rozstaniu si� z Alem w pewnej chwili spostrzeg�em po drugiej stronie rozleg�ej, mo�e kilometrowej polany gromadk� zwierz�t. Przez lornetk� wygl�da�y jak samotne g�owy bez tu�owia.

Rozejrza� si� po tr�jce obecnych, chc�c nale�ycie oceni� wra�enie swoich s��w.

��Czy porusza�y si�? � zapyta� Szu.

��Tak. Nawet dosy� pr�dko. Gdy pospieszy�y w kierunku lasu, pu�ci�em si� w powietrzn� pogo�. Samotne g�owy� Ten widok zam�ci� mi spok�j. Gdy uciek�y na d�wi�k silnika, zbada�em miejsce ich popasu. Wtedy stwierdzi�em, �e g�owy musia�y tkwi� na poka�nym tu�owiu.

��Jak to mo�liwe?�� wtr�ci�a Ingrid.

��Zwyczajnie. Stado przebywa�o nie na przyziemnym mchu, jak mylnie s�dzi�em, lecz na ��ce zaro�ni�tej czym� podobnym do szuwar�w. Z tym, �e pojedyncze �d�b�a ros�y rzadziej i by�y zako�czone szerokimi, bardzo puszystymi miote�kami. Z perspektywy g�adka powierzchnia tego �anu wygl�da�a jak kr�tko przystrzy�ony trawnik.

��I to stado by�o�?�� spyta� Allan domy�lnie.

��Hord� Temid�w.

Ingrid poruszy�a si� niespokojnie.

��Pogna�em w po�cig nad wierzcho�kami drzew � ci�gn�� Ren�. � Raz po raz zdawa�o mi si�, �e w dole migaj� mi ich sylwetki. W wyobra�ni ju� stworzy�em sobie obraz Temida: ma�y kad�ub na bocianich nogach, gi�tka, �ab�dzia szyja i normalne, ludzkie r�ce. Ale tego samego dnia przekona�em si�, jak bardzo ten obraz odbiega� od rzeczywisto�ci. Po kwadransie natrafi�em na si�gaj�c� a� po horyzont krzewiast� parti� puszczy. Spodziewaj�c si�, �e spl�tany g�szcz jest znacznie wy�szy od Temid�w i zapewne k�uj�cy, musia�em zmieni� taktyk�. Polecia�em ku tej cz�ci lasu, kt�ra zapewnia�a lepsz� widoczno�� i gdzie mo�na by�o swobodnie si� porusza�. Liczy�em na przypadek. Jak �atwo jednak mylnie oceni� puszcz� z lotu ptaka! W czasie pierwotnego po�cigu niemal wyra�nie dostrzega�em rzadki las z�o�ony z palmowatych drzew, dosy� niskich, kt�re wprost z ziemi wystrzela�y pi�ropuszem symetrycznie roz�o�onych li�ci. Uderzy� mnie zdumiewaj�co ciemny ich kolor. Po wyl�dowaniu okaza�o si�, �e drzewa te s� wy�sze od jode�, a to, co widzia�em z g�ry, stanowi�o szczytowe ich pi�tro. Znacznie ni�ej, prosto z pnia zwisa�y ku ziemi jakby olbrzymie grube w�e zako�czone imponuj�cymi, chyba trzymetrowymi kielichami.

Temid�w nie spotka�em. Za to zebra�em nowe dane o odurzaj�cym dzia�aniu ro�lin � spojrza� na botanika.�� Ale zn�w wyprzedzam wypadki. Ot� dla wi�kszej swobody ruch�w zdj��em i z�o�y�em wirolot, dzi�ki czemu mogli�cie go zabra� jako pami�tk� po ofierze ludojad�w. No tak: kto s�dzi� inaczej, bez w�tpienia jest z�ym przyrodnikiem.

��Nie m�w tak � zdenerwowa�a si� Ingrid.

��Zrobiwszy kilkana�cie krok�w � ci�gn�� zoolog � zauwa�y�em ma�e kolczaste zwierz� podobne do molocha australijskiego, tylko o bardziej sp�aszczonej paszczy. Tu� obok le�a� okaza�y barwny owoc. Chcia�em wykorzysta� sposobno�� i obserwowa� z bliska zwierz�tko nie odr�twione. W tym celu wy��czy�em paralizator.

��Co za idiotyczny pomys�! � przerwa�a Ingrid z wyrzutem.

��Mo�e rzeczywi�cie idiotyczny, ale kt� by si� spodziewa�, co nast�pi? Nic nie wskazywa�o, aby mog�o mi co� zagra�a�. Zbada�em okaz, kt�ry, niestety, by� martwy. Z kolei zaj��em si� owocem. Na Ziemi okre�li�bym go jako dorodn� pomara�cz�. By�em w k�opocie. Jaki zwi�zek istnia� mi�dzy nim a zagadkow� �mierci� zwierz�cia? Czy�by bliskie po�o�enie obydwu stanowi�o przypadek? Nie dotyka�em owocu maj�c prawo przypuszcza�, �e jest truj�cy. W�tpliwe by�o, aby wyr�s� wprost z ziemi. Spojrza�em w g�r�, na drzewa, ale nie pami�tam, co zobaczy�em. Zrobi�o mi si� s�abo; w oczach zawirowa�o drzewo, niebo, jakie� obrazy�

Ren� zamy�li� si�.

��Musia�a zawini� nie zbadana dot�d w�a�ciwo�� drzewa. Mo�na je nazwa� drzewem zamroczenia � doda� po chwili.

��Nie masz racji � Allan przecz�co pokr�ci� g�ow�.

��Dlaczego? Wszak na Ziemi istniej� ro�liny, kt�re mog� otru� cz�owieka stoj�cego blisko. Chocia�by sumak truj�cy.

��Powiedz mi raczej, jak d�ugo sta�e� pod tym drzewem? Zoolog zastanowi� si�.

��Minut�. Mo�e d�u�ej�

��A ja przebywa�em obok tego w�a�nie egzemplarza chyba kwadrans, nie licz�c innych bezpo�rednich kontakt�w z takimi samymi drzewami. Jednak to nie wszystko� Powiedz, zemdla�e� dziewi�� minut po pi�tnastej?

Ren� zdziwi� si�.

��Mniej wi�cej tak. Czy ty r�wnie�?

��Ja wprawdzie nie zemdla�em � wyja�ni� botanik � lecz odczu�em dziwne wra�enie ni to senno�ci, ni to l�ku. Dopiero po d�u�szej chwili zrobi�o mi si� lepiej.

��Tego samego dnia wieczorem � wtr�ci� Szu � by�a wiadomo�� z Sel o podobnej reakcji u Ziny. Odczu�a nagle bardzo wyra�ne os�abienie. Pojawi�y si� te� zak��cenia radiowe�

��Jeszcze co� sobie przypominam��� dorzuci� zoolog.�� Ale to raczej nie wnosi nic do ca�ej sprawy.

��Mo�e jednak � zainteresowa� si� Allan.

��Trac�c przytomno�� mia�em halucynacj�, �e jaka� d�uga, niezgrabna czteropalczasta �apa rozchyla ga��zie nade mn�, ods�aniaj�c w niebie okno z b�yszcz�cymi s�o�cami Tolimana. Ich blask k�u� mnie w oczy a� do b�lu. �apa by�a p�prze�roczysta, m�tniej�ca.

��Moje przebudzenie � podj�� Ren� po d�u�szej chwili � mia�o wszelkie znamiona niezwyk�o�ci. Le�a�em na brzegu jeziora i od czasu do czasu drobna fala zalewa�a mi twarz. Ta okoliczno�� musia�a przyspieszy� otrze�wienie. Otacza�y mnie wielkie popielate istoty. By�o ich trzy czy cztery, lecz niemal zupe�nie zas�ania�y krajobraz. Widzia�em tylko cielska podobne do wolno poruszaj�cych si� g�r mi�sa. Naraz ujrza�em tu� przy twarzy par� ogromnych zielonych oczu, rozdzielonych kr�tkim, lecz ruchliwym nosem przypominaj�cym tr�bk�. Zna�em te oczy, chocia� nie od razu przypomnia�em sobie sk�d. By�y to te same oczy, kt�re ogl�da�em przez lornetk�: oczy �w�druj�cych g��w�. Gdy usi�owa�em powsta�, wszcz�o si� zamieszanie. Widocznie stwory, mimo du�ych rozmiar�w, by�y do�� tch�rzliwe. I tak w rezultacie � zosta�em sam. Obok mnie ko�ysa�a si� na falach prostok�tna tratwa, zbudowana z kilku drzew wykarczowanych w ca�o�ci, kt�re spleciono ich w�asnymi ga��ziami i korzeniami. Gdzieniegdzie niebieszcza�y na nich �wie�e li�cie. Wszystko wskazywa�o, �e Temidzi umy�lnie przygotowali ten prymitywny wehiku� dla przewiezienia mnie do swej siedziby. Postanowi�em czeka�. Wprawdzie zwyczaje moich porywaczy by�y mi obce, lecz mog�em przypuszcza�, �e Temidzi powr�c�. Nie zrobi�em przecie� jakiegokolwiek gwa�townego ruchu, kt�ry �wiadczy�by o zaczepnych zamiarach z mojej strony. Rzeczywi�cie, niebawem ujrza�em g�ow� wysuwaj�c� si� z zaro�li. Kilku innych Temid�w r�wnie� �ledzi�o mnie z brzegu, chyba nie bardzo wiedz�c, jak si� zachowa�. Za to ja mia�em ju� gotowy plan. Dopiero teraz pomy�la�em o paralizatorze. Przymkn��em powieki i czeka�em. Po kilku minutach zn�w otoczyli mnie Temidzi. Palec trzyma�em na guziczku, przygotowany, by za naci�ni�ciem zwali� z n�g cho�by ca�� hord�. Wpad� mi bowiem do g�owy pomys�: symulowa� �mier� i zda� si� na los wydarze�.

��Ryzykowne!�� zauwa�y� Szu.

��Nie wiedzia�em w�wczas, �e aparat he�mowy zosta� rozbity. Rozumia�em niebezpiecze�stwo, lecz wydawa�o mi si� niezbyt gro�ne pod warunkiem, �e zachowam nale�yt� przytomno�� umys�u. Temidzi s� mniej ruchliwi od nas. S�dzi�em, �e w razie konieczno�ci zd��� w��czy� paralizator. Ciekawo�� przyrodnika, co tu du�o gada� Wkr�tce zreszt� prze�y�em chwil� emocji. Podszed� do mnie Temid z prymitywnym narz�dziem kamiennym, a mo�e po prostu naturalnym od�amkiem ska�y. Ju� mia�em nacisn�� guzik, ale co� mnie powstrzyma�o. Na szcz�cie narz�dzie jeszcze nie mia�o by� u�yte przeciwko mnie.

� �a�uj�, �e pod szczytem zostawi�em ci� samego � westchn�� Allan.

��Mo�e i lepiej. Temid�w i tak poznasz, a przygoda potoczy�aby si� inaczej. Mo�e nawet z gorszym skutkiem, przynajmniej dla nich. Ale s�uchaj dalej. Istotnie, przenie�li mnie na tratw�. Zapozna�em si� z u�ciskiem ich r�k, je�li tak nazwa� ko�czyny o funkcjach analogicznych, lecz o innym wygl�dzie i odmiennej budowie. Szyj� oplot�y mi nagie b�oniaste palce. Zda�em sobie spraw�, �e mog�yby udusi� cz�owieka bez wi�kszego wysi�ku. Ale na szcz�cie nie mieli tego zamiaru. Zreszt� z pewno�ci� nawet nie zdawali sobie sprawy, �e mog� mnie w ten spos�b pozbawi� �ycia. Przecie� oddychaj� zupe�nie inaczej ni� my.

��Nie ba�e� si�, �e mog� ci� zabi� nawet nie�wiadomie?

��Ba�em si�. Ale ci�gle liczy�em na paralizator. Dlatego postanowi�em wytrwa� w roli zdobyczy jak najd�u�ej. Spojrzawszy spod zmru�onych powiek, dostrzeg�em przed sob� tafl� wodn�. Temidzi znajdowali si� z ty�u. Zacz��em ostro�nie ich obserwowa�. Tratwa porusza�a si� wolno, chyba z pr�dko�ci� paru kilometr�w na godzin�. Temidzi wios�owali nogami, do po�owy pogr��eni w wodzie. To, co wydawa�o mi si� brzegiem, stanowi zgrupowanie wysepek. P�yn�li�my jaki� czas w�skimi przesmykami; podejrzewam, i� niekt�re stanowi� sztuczne kana�y. Wreszcie przybili�my do brzegu wznosz�cego si� strom� skarp�. L�dowy transport, w czasie kt�rego szorowa�em ziemi� butami, nie trwa� d�ugo. Nagle mimo zamkni�tych powiek poczu�em, �e ogarnia mnie ciemno��. Otworzy�em oczy i stwierdzi�em, �e jestem w do�� obszernej jaskini o�wietlonej czym�, co przypomina�o �arz�ce si� kawa�ki w�gla. Tylko kolor i blask by� inny, typowy dla fosforescencji. Pod�og� za�ciela� chrust i wyschni�te li�cie.

I wtedy si� zacz�o��� podj�� zoolog bardziej dramatycznym tonem.�� Uczu�em mocne szarpni�cie za bluz� i z przera�eniem ujrza�em stalow� p�yt� przypominaj�c� szeroki tasak. By�a wymierzona w moj� pier�. Gwa�townie nacisn��em guzik, chc�c sparali�owa� napastnika. Niestety, aparat he�mowy nie dzia�a�. Uskoczy�em w bok, w ostatnim momencie unikaj�c ciosu,�� kt�ry mimo kombinezonu m�g� by� dla mnie fatalny. Zreszt� moje gwa�towne ruchy przerazi�y Temid�w, kt�rzy cofn�li si� par� krok�w, �ypi�c niespokojnie zielonymi oczami. Teraz mia�em ju� w r�ku n� laserowy. Na szcz�cie nie potrzebowa�em go u�y�. Temidzi nie ruszyli si� z miejsca nawet w�wczas, gdy znikn��em w przej�ciu do nast�pnej pieczary. Ostro�nie, gotowy odeprze� ka�dy atak, zmierza�em ku ciemnemu otworowi w �cianie. Postanowi�em nawi�za� z wami kontakt i dopiero wtedy spostrzeg�em, �e r�wnie� nadajnik radiowy jest uszkodzony. Fatalna sytuacja! Chcia�em zosta� tam jak najd�u�ej, a musia�em szuka� innej drogi powiadomienia was, �e �yj�. Nadto straci�em jedyny niezawodny �rodek obrony. Wiedzia�em, �e no�a u�yj� tylko w ostateczno�ci, gdy� zniweczy�oby to szans� przyjacielskiego porozumienia z gospodarzami.

Na razie bada�em wn�trze jaskini � ci�gn�� opowie��. � By�a du�� grot� krasow�, nieco wysklepion� ku g�rze. B�d�c wci�� w kr�gu zimnego �wiat�a, postanowi�em stwierdzi� natur� zagadkowych lamp. Okaza�y si� wyschni�tymi cia�ami niewielkich rybowatych.

��To znaczy temia�skich ryb?�� spyta� Szu.

��Ryb jako takich, w rozumieniu taksonomicznym, nie spotkamy nigdzie poza Ziemi�. A rybowatymi nazwa�em gromad� zwierz�t wodnych, kt�re przypominaj� ryby op�ywowym kszta�tem i p�cherzem p�awnym, zreszt� biegn�cym tu� nad kr�gos�upem, wzd�u� grzbietu. Zamiast p�etw maj� kilkadziesi�t par odn�y, z ka�dego boku spi�tych cienk�, ale mocn� b�on�.

��Rozumiem � odpar� Szu.�� M�w, co by�o dalej.

��Temidzi na og� nie buduj� legowisk, cho� gromadz� w pieczarach suche li�cie i trawiaste �d�b�a. Miejsca, w kt�rych zwykli uk�ada� si� do snu, s� na tej pod�ci�ce specjalnie wygniecione. Wywnioskowa�em z resztek spo�ytych owoc�w, p�d�w, k��czy, wodnych skorupiak�w i ma�ych zwierz�t l�dowych, �e moi niego�cinni gospodarze s� wszystko�erni. Niepokoi�o mnie kilka owoc�w, takich jak ten, kt�ry le�a� obok martwego zwierzaka w puszczy. Wprawdzie truj�cego dzia�ania �t�mia�skiej pomara�czy� nie zd��y�em oceni�, wola�em jednak zachowa� nale�yt� ostro�no��. Pasjonowa�y mnie narz�dzia. Potwierdzi�em w ca�ej rozci�g�o�ci wniosek wyci�gni�ty jeszcze przy pogorzelisku, �e kultura materialna Temid�w to pomieszanie pierwotnego prymitywu ze �ladami wysokiej techniki wytw�rczej; brak jakichkolwiek powi�za� mi�dzy nimi. Al zapewne wam o tym wspomina�.

Ingrid skin�a g�ow�.

��Ot� z tego, co znalaz�em, wytworem w�asnym Temid�w by�y ob�upane kamienie, dr�gi z okorowanych drzew i niekt�re asfaltowe pociski z kolcem.

��Czemu tylko niekt�re?�� zdziwi� si� Szu. Ren� si�gn�� do torby le��cej obok fotela.

��Obejrzyjcie ten.

Ingrid uj�a w d�o� kawa�ek asfaltu przebitego nie drewnianym, lecz stalowym pr�tem, ostro �ci�tym na jednym ko�cu. Allan i Szu pochylili si� nad znaleziskiem.

��Czy to nie s�u�y raczej do przebijania ju� upolowanych zwierz�t? Na przyk�ad do wydostawania m�zgu?�� zastanawia� si� Ren�.

��Pami�tasz pancerz z okr�g�ym otworkiem znaleziony w popielisku?�� wtr�ci� Allan.�� Mo�na zrobi� analiz� tej stali. Innym kolcem, naturalnego pochodzenia, ale za to zatrutym jadem, zaatakowano Smoka.

��Bez wzgl�du na wynik analizy zapewniam ci� � podj�� zoolog � �e Temidzi przedziurawili pancerz podobnym stalowym narz�dziem. To jeszcze nie wszystko. Odkry�em tam grub� p�yt� aluminiow� w kszta�cie ko�a o �rednicy osiemdziesi�ciu dw�ch centymetr�w. Jestem pewien, �e nie sporz�dzili jej znani nam dotychczas gospodarze planety.

��A czy inne, inteligentniejsze szczepy Temid�w nie mog�y opanowa� techniki wytapiania metali?�� zapyta� Allan.�� Je�li potrafi� u�ytkowa� ogie� Czy masz potwierdzenie tej ich umiej�tno�ci?

��Tak � odpar� Ren�. � Lecz co to ma wsp�lnego z p�yt�? Od kultury pitekantropa do epoki br�zu i �elaza up�yn�o tysi�ce wiek�w. A przecie� aluminium to nie br�z czy �elazo. Tu trzeba rozporz�dza� nasz� technik�, co najmniej XIX-wieczn�. Tymczasem Temidzi s� na poziomie pitekantropa albo przewy�szaj� go bardzo nieznacznie.

��Czy pal� ogniska w grotach podziemnych?�� spyta� Szu.

��Chyba nie. G��wnie tym r�ni� si� od pracz�owieka. Wprowadzenie ognia do pomieszcze� us�anych suchymi li��mi jest wykluczone. Nie m�wi�c ju� o tym, �e przy ich systemie oddechowym produkty spalania w pomieszczeniach �le wietrzonych mog� by� zab�jcze. Mo�e maj� specjalne komory-kuchnie, ale ich nie widzia�em. Natomiast poza pieczarami zauwa�y�em na wyspie kilka popielisk. Ale wracam do mych przyg�d w grocie. Temidzi, kt�rzy widocznie och�on�li z przestrachu, zacz�li si� naradza�. Z przedsionka dobiega�y d�wi�ki ich mowy. Jest to j�zyk gwizd�w czy raczej �wist�w, bardzo przenikliwych i nieprzyjemnych dla ludzkiego ucha. Po chwili do izby, w kt�rej by�em, wesz�o pi�ciu Temid�w uzbrojonych w kamienie i metalowe pr�ty. Podnios�em si� przybieraj�c postaw� obronn�, co wcale ich nie przerazi�o. Widocznie spodziewali si� tego albo nie rozumieli moich gest�w. Si�gn��em po laserowy n�, lecz zda�em sobie spraw�, �e nie zdob�d� si� na u�ycie broni. Jak�e nie w por� Temidzi zepsuli mi aparat he�mowy! Moje po�o�enie by�oby zupe�nie inne. Szcz�liwie przypomnia�em sobie, �e mam na piersi reflektor. By� najwy�szy czas, aby dzia�a�, bo jeden z przyby�ych, ros�y osobnik, wi�kszy od przeci�tnego nied�wiedzia, zamierzy� si� na mnie kolcem. Niespodziewany blask tak go porazi�, �e r�ka bezw�adnie upu�ci�a pocisk. Pomy�la�em w�wczas, i� podobne podniety wywo�uj� podobne reakcje u wy�szych form istot �ywych, oboj�tne � na Ziemi czy na Temie albo gdziekolwiek indziej. O ile ich d�wi�ki by�y mi bardzo obce, o tyle to, co teraz kierowa�o zachowaniem Temid�w, mog�em bez w�tpienia okre�li� jako strach. Gospodarze po prostu uciekli. Przez chwil� jeszcze s�ysza�em przyspieszone st�pania. Budowa Temid�w uniemo�liwia im r�czy bieg. Ko�ysz�c si� jak kaczki na masywnych nogach, zawsze zgi�tych, stawiaj� szerokie stopy raczej lekko. Jest to ch�d cichy i do�� powolny, a wed�ug naszych wyobra�e� bardzo �mieszny. O�lepiaj�c ich reflektorem niew�tpliwie zyska�em przewag�, lecz siedzenie na miejscu w oczekiwaniu dalszych wypadk�w nie mia�o sensu. Nie gasz�c reflektora wyszed�em z pomieszczenia i zdobycznym kolcem wydrapa�em k�eczko w �cianie korytarza. Postanowi�em znakowa� w ten spos�b tras�, by potem nie zab��dzi�. Naturalna budowa grot okaza�a si� jednak mniej zawi�a, ni� przypuszcza�em. �rodkiem bieg� g��wny korytarz, od kt�rego co pewien czas, wprawdzie w nieregularnych odst�pach, prowadzi�y przej�cia do bocznych kom�r i wn�k. Jedne by�y ods�oni�te na ca�� szeroko�� �ciany, inne mia�y tylko otwory wej�ciowe, pozornie tak w�skie, �e w�tpi�em, czy doros�y Temid przeci�nie si� tamt�dy.

Ren� si�gn�� po szklank� z sokiem pomara�czowym. Wypi� kilka �yk�w i ci�gn�� dalej:

��Komory by�y puste, dopiero po przej�ciu kilkudziesi�ciu metr�w dobieg� mnie szelest po przeciwnej stronie korytarza. Zgasi�em reflektor, pozostawiaj�c tylko �wiat�o rozproszone. Szelest dochodzi� nie z pieczary, lecz du�ej niszy starannie wy�o�onej li��mi i ga��ziami. W jej cz�ci, wys�anej grub� warstw� mi�ciutkiego mchu, krz�ta�y si� �wawo trzy Temi-dzi�ta. Nie wyobra�ajcie ich sobie jako drobnych istotek. Chyba nie starczy�oby mi si�y, aby wzi�� na plecy takie temidzie dziecko. Co prawda, nie by�y to noworodki, ale m�odzie� ju� wyro�ni�ta, odpowiadaj�ca przypuszczalnie naszym o�mio- lub dziesi�ciolatkom. W ich dzieci�cych poj�ciach moja osoba nie skojarzy�a si� z ch�ci� po�arcia zdobyczy, ale z pragnieniem zabawy. Gdy tylko wszed�em, obst�pi�y mnie ko�em i gwi�d��c zach�caj�co, poci�gn�y w g��b swego k�cika. Panowa� tam nadspodziewany porz�dek. Na du�ych p�askich kamieniach, jakie spoczywa�y w ka�dym z pi�ciu rog�w tej izby, niby na stole biesiadnym u�o�one by�y tamte owoce podobne do pomara�cz, o kt�rych m�wi�em. Widocznie s� jadalne, przynajmniej dla Temid�w. Obok le�a�y bia�awe p�dy zbli�one wygl�dem do szparag�w, tylko znacznie grubsze. Zabawki m�odych Temid�w stanowi�y b�d� �upiny owoc�w wielko�ci orzecha kokosowego, b�d� chrust mniej lub bardziej pokr�tnego kszta�tu. Do ko�ca pobytu u nich nie spotka�em si� z �adn� zabawk�, kt�ra mog�a by� dzie�em tw�rc�w obelisku, pier�cienia Zoe i �radioaktywnych kaloryfer�w� w oazach ciep�a. Moja przyja�� z Temidzi�tami szybko zreszt� si� umacnia�a. W��czy�em latark� przestawion� na rozpraszanie �wiat�a, aby nie razi�o wzroku. Wywo�a�o to ogromnie zdziwienie i ciekawo��. Z kolei przypomnia�em sobie, �e mam w torbie troch� czekolady wzmacniaj�cej. Znaj�c pokarmowe uwarunkowania tutejszej fauny by�em pewien, �e nie otruj� Temidzi�t. Tabliczka, rozdzielona sprawiedliwie na trzy cz�ci, b�yskawicznie znikn�a w szerokich ustach, a znacz�ce mla�ni�cia �wiadczy�y o wysokiej ocenie smako�yku. Dalsz� zabaw� mo�na nazwa� temidzi� szermierk�. U�ywali�my do niej ko�ci, d�ugich jak rami� i do�� grubych, ale kruchych wskutek znacznej porowato�ci. Raz uda�o mi si� wytr�ci� przeciwnikowi ko�� z r�ki, to zn�w z�ama�em swoj� �szabl� od silnego zamachni�cia. W ka�dym razie mog�em przekona� si�, �e mimo mniejszej wagi, zr�czno�ci� g�rowa�em zdecydowanie nad m�odymi Temidami. Podnios�o to mnie na duchu. Gdybym podj�� walk� wr�cz z doros�ym Temidem, moja szansa sukcesu nie by�aby a� tak ma�a, jak wcze�niej s�dzi�em.

Wielka szkoda, i� nie mia�em kamery � westchn�� zoolog.�� Widocznie zsun�a si�, gdy wlekli mnie Temidzi. Chc�c utrwali� pierwsze wra�enia postanowi�em sportretowa� jedno z Temidzi�t. Rysunek wszak�e, a �ci�lej � sam papier, wywo�a� taki entuzjazm, �e zosta� podarty na strz�py. W czasie rysowania najwi�cej k�opotu sprawi�o mi uchwycenie profilu twarzy. Zamiast czo�a szeroki, lejkowaty, mi�sisty nos. Oczy Temida, g��boko osadzone w oczo-czaszce, z boku s� prawie niewidoczne. M�wi�: oczoczaszka � bo jak inaczej nazwa� tak� puszk� kostn�, kt�rej przeznaczeniem jest w�a�nie ochrona oczu? Garb wysklepienia, mieszcz�cego m�zg, poni�ej podgardla, przypomina� na rysunku bochen chleba. Ale to dobrze: tak w�a�nie wygl�da. Tu��w Temida jest podobny do walca; zw�a si� dopiero przy ko�cu, gdzie przypomina kr�tki owadzi odw�ok. Natomiast cztery ko�czyny wyrastaj� tu� obok siebie ze �rodka kad�uba. Tak�e kszta�t ko�czyn, a zw�aszcza tr�jpalczastych d�oni i st�p, jaskrawo odbiega od ludzkich. Zorientowa�em si� te� w�wczas, gdzie mieszcz� si� organa ich mowy. Ot� �r�d�em d�wi�k�w, owych przera�liwych gwizd�w, �wist�w i pisk�w � s� dwa grzebienie pod szyj�, z kt�rych tony wydobywa Temid w spos�b mechaniczny, poruszaj�c odpowiednio g�ow�.' Jest to wi�c narz�d d�wi�kowy w�a�ciwy piewikom i �wierszczom, a nie ptakom czy ludziom.

��Przedziwne�

��Temidzi mog� to samo powiedzie� o naszych narz�dach mowy. Inna sprawa, �e ruchy g�owy Temid�w, a zw�aszcza Temidzi�t s� w czasie takiego koncertu bardzo dla nas �mieszne. Mia�em sposobno�� dobrze im si� przyjrze� w czasie rysowania ich portret�w. Nie by�o to zreszt� zadanie �atwe. Temidzi�sa ciekawi� przede wszystkim sam papier i proces rysowania. Tre�ci rysunku pocz�tkowo nie pojmowa�y chyba zupe�nie. Gdy poda�em malcom gotowe dzie�o, w grocie zapanowa�a wrzawa pe�na nieopisanej rado�ci. Zacz�li wyszarpywa� sobie wzajemnie kartk�, pociera� j� palcami, a nawet pr�bowali, czy jest smaczna. Oczywi�cie nie wysz�a ca�o z tych zap�d�w.

Ha�as nie pozostawa� bez wp�ywu na bieg wydarze� � opowiada� dalej Ren�.' � U wej�cia do groty spostrzeg�em najpierw sam� g�ow� ostro�nie myszkuj�c� oczami, a wkr�tce wtoczy� si� do wn�trza doros�y Temid. Wyobrazi�em sobie, �e jest to matka malc�w. Tak b�d� nazywa� przybysza, cho� dot�d nie jestem pewien, czy funkcji g��wnego opiekuna potomstwa nie sprawuje u Temid�w samiec. To zreszt� by�o w�wczas bez znaczenia. Widok nieznanej istoty musia� przerazi� matk�, bo przystan�a niepewnie, obrzucaj�c mnie podejrzliwym spojrzeniem. Ale wahanie jej trwa�o bardzo kr�tko, zwyci�y� l�k o dzieci. Zagwizda�a d�ugo, przeci�gle. Odczu�em intuicyjnie, �e to odezwanie si� do intruza, w jej mowie chyba oznaczaj�ce wyproszenie mnie st�d, by�o aktem bohaterskim. Przecie� nie tylko odbiega�em wygl�dem od wszelkich istot, jakie w �yciu ogl�da�a, lecz nadto mia�em tajemniczy �narz�d�:

latark�. Mimo to by�a gotowa przyj�� walk� z domniemanym napastnikiem, czym zyska�a moje serdeczne uznanie. Dobrze wiedzia�em, �e nie u�y�bym broni przeciwko niej, lecz musia�em sobie zapewni� osobiste bezpiecze�stwo. Matka obrzuca�a spojrzeniem na przemian to mnie, to par� kolc�w le��cych w przeciwleg�ym rogu, ale widocznie ba�a si�, bym jej nie zaatakowa� od ty�u. Temidzi bowiem s� ma�o zwrotni i maj� do�� ograniczone mo�liwo�ci wykr�cania szyi. Nagle zdecydowa�a si� na najwy�szy heroizm: na walk� zapa�nicz�. Zapragn�a pogruchota� mi ko�ci w u�cisku ramion, jak to czyni� goryle, gdy maj� odci�t� drog� odwrotu.

Zoolog urwa� na chwil�, by nada� wagi swym s�owom.

��Za pierwszym jej krokiem w��czy�em reflektor nastawiony na pe�n� jasno��. Przera�ona strumieniem �wiat�a ostrzejszym od Proximy, cofn�a si� w k�t. Jej postawa jednak �wiadczy�a, �e efekt zaskoczenia wcale nie rozwi�zuje mojej sytuacji, a tylko op�nia atak, mo�e zaledwie o par� chwil. Wtedy niespodziewanie uj�li si� za mn� malcy. Obst�pili matk� wydaj�c kr�tkie urywane gwizdy, kt�rych nast�pstwo czasowe nasun�o mi por�wnanie z alfabetem Morse'a. Gdybym nie zna� ich odezwa� innego typu, by�bym nawet sk�onny podejrzewa�, i� mowa Temid�w oparta jest na podobnej zasadzie. Matka by�a mocno podenerwowana i milcza�a zas�aniaj�c oczy �ap�. Czyni�a to jednak w ten spos�b, by m�c nieprzerwanie patrze� mi w twarz, a jej nos porusza� si� czujnie w�sz�c. Tymczasem ca�a tr�jka, odwr�cona od �wiat�a, najwidoczniej opowiada�a jej o mnie. Odnios�em wra�enie, i� teraz napi�cie da�oby si� roz�adowa�, ale m�wi�c szczerze, nie wiedzia�em, jak to uczyni�. Na pocz�tek zgasi�em reflektor, w��czaj�c �r�d�o �wiat�a rozproszonego. O�lepiaj�cy blask, jako wyzwanie do walki, ust�pi� miejsca �agodnemu �wiat�u, kt�re nie ra��c wzroku przemienia�o wieczysty p�mrok grot w pogodny dzie�. Matka uspokoi�a si� nieco. Poniechawszy pr�b wyproszenia mnie z.groty, postanowi�a usun�� si� wraz z dzie�mi. Malcom wcale si� to nie u�miecha�o. Naj�mielszy chwyci� mnie �apk� za bluz� i podaj�c ko�� zaprasza� do dalszej zabawy. Jednocze�nie pozostali wr�czyli matce z komicznymi minami kawa�ek kartki, kt�ry ta obejrza�a z niew�tpliwym podziwem. Gdy czujnie �ledz�c ruchy samicy fechtowa�em si� ko�ci� z ma�ym Temidem, dobieg�y mnie gwizdy tak przenikliwe, �e o ma�o nie zatka�em uszu. Spojrza�em na samic�. Troch� rozprostowa�a podkurczone zazwyczaj nogi, co uczyni�o j� znacznie wy�sz� od cz�owieka, i umilk�a nieruchomo wpatruj�c si� we mnie. Przerwa�em zabaw� ku jawnemu niezadowoleniu mego partnera i zacz��em pogwizdywa� jak�� melodi�. Matce nie tylko si� nie spodoba�a, lecz prawdopodobnie m�j wyst�p wzbudzi� w niej gniew. Chocia� w�tpi�, aby taka melodia istnia�a w j�zyku Temid�w i oznacza�a co� obra�liwego.

��Z czego wnioskujesz, �e to by� gniew?�� zapyta�a Ingrid.

��Je�li nawet nie gniew, to na pewno niepok�j. Zagwizda�a inaczej ni� poprzednio, tonem bardzo wysokim, niemal jak przy poci�ganiu szk�em po szkle. Wezwanie to nie by�o zreszt� skierowane do mnie.

��Sk�d wiesz?

��Wkr�tce pojawili si� dwaj Temidzi. Spogl�dali od wej�cia z l�kiem i nieufno�ci�, nie chc�c zbli�y� si� do mnie. Wszystkie trzy Temidzi�tka podchodzi�y do nich obja�niaj�c co� zapalczywie. Ucich�y dopiero pod surowym napomnieniem matki. Teraz rozpocz�a si� narada starszych. Niezmiernie �a�owa�em, �e b�d�c jej �wiadkiem, nie mog� nawet marzy� o zrozumieniu czegokolwiek. Pilnie obserwuj�c przybysz�w nie spostrzeg�em, jak i kiedy samica wyprowadzi�a ma�e. Dwaj przybysze wyszli r�wnie�. Zostawszy sam, skrupulatnie przebada�em grot�, lecz moje poszukiwania wcale nie obfitowa�y w rewelacje. Po godzinie ogarn�a mnie senno��. Niezw�ocznie za�y�em pastylk� przeciwko zm�czeniu, bo zachowanie czujno�ci by�o najwa�niejsze. Domy�laj�c si�, i� jestem �ledzony, postanowi�em symulowa� sen, aby przyspieszy� rozw�j wydarze�. Latark� umie�ci�em tak, abym m�g� dok�adnie widzie�, co si� dzieje doko�a, sam pozostaj�c w mroku wzmocnionym kontrastem z o�wietleniem otoczenia. Korzy�ci� dodatkow� by�o przypomnienie gospodarzom, �e rozporz�dzam wysok�, niepoj�t� dla nich technik�. Ju� wkr�tce ros�y, barczysty Temid wtoczy� si� ostro�nie, lecz nie �mia� podej�� do mnie. Pokr�ci� si� w pobli�u wej�cia, rzuci� spojrzenie w moj� stron� i wyszed�. W�wczas zauwa�y�em, i� na p�askim kamieniu, obok kt�rego si� zatrzyma�, wyra�nie ciemnia� jaki� przedmiot. By� to spory kawa�ek pieczonego mi�sa, kt�ry wygl�dem troch� przypomina� zaj�czy comber. Za nim le�a�y blador�owe jagody wielko�ci wi�ni.

��Co zrobi�e� z tymi specja�ami?�� zaciekawi� si� Szu. Ren� wyj�� z torby du�y li�� zawieraj�cy w nienaruszonym stanie pocz�stunek Temid�w.

��Chcia�e� stworzy� pozory, �e nie gardzisz przyj�ciem?�� spyta�a Ingrid.

��Oczywi�cie zrobi�em to dyskretnie � odpar� zoolog.�� Pomy�leli, i� po�eram mi�siwo razem z ko��mi. Trofea kulinarne musimy zbada� pod wzgl�dem chemicznym, czy s� jadalne. To wa�ne zw�aszcza dla mnie, bo tam powracam. Chodzi o to, jak mam si� zachowa� w razie zaproszenia do wsp�lnej biesiady.

��A mo�e chcieli ci� otru�? � zapyta� Allan.

��Wykluczone. Przeczy temu dalszy rozw�j wypadk�w. Ren� milcza� chwil�, zbieraj�c my�li.

��Aby nie by� d�u�ny, po�o�y�em na tym samym kamieniu poczw�rnie prze�aman� tabliczk� czekolady. Potem przera�liwie zagwizda�em � zapraszaj�c gospodarzy do sto�u, a w ka�dym razie zwracaj�c ich uwag�. Lecz oni w dalszym ci�gu przejawiali nieufno��. Czekolada znikn�a dopiero wtedy, gdy przez kwadrans udawa�em �pi�cego. Po godzinie w otworze wej�ciowym ukaza�a si� zn�w g�owa Temida. Zerka� w stron� kamienia, jakby dziwi�c si�, �e nic smacznego tam nie le�y. Nagle z g��bi korytarza dos�ysza�em gwa�towne gwizdy. Pot�nia�y ��cz�c si� w ch�ralny przenikliwy akord. Sprawdzi�em laserowy n�. Tymczasem Temid, kt�ry by� w grocie, znikn��. Kiedy wrzawa zbli�a�a si�, korci�o mnie wyj�� przygodzie naprzeciw. W przedsionku dostrzeg�em dw�ch Temid�w, kt�rzy zwabieni blaskiem latarki przyspieszyli kroku, by podej�� do mnie. Z no�em w r�ku gor�czkowo rozwa�a�em sytuacj�, got�w nawet uciec, byle unikn�� u�ycia pistoletu.

Ren� urwa�. Wida� by�o,�� �e przejmuje si� wspomnieniami nie mniej ni� jego s�uchacze.

��Wreszcie pozwoli�em im przybli�y� si�. Jeden schwyci� mnie za r�kaw i z g�o�nym, coraz inaczej modulowanym gwizdem wskazywa� gestem d�oni, �e musz� koniecznie i�� za nim. Zaryzykowa�em, powtarzaj�c sobie, �e je�li wpadn� w pu�apk�, u�yj� broni. Prowadzili mnie do wyj�cia. By�em tym rozczarowany, ale wkr�tce okaza�o si�, �e �le oceni�em ich intencje. Temidzi, znalaz�szy si� w niebezpiecze�stwie, prosili o pomoc.

��O pomoc?

��W�a�nie! Tu� przy wyj�ciu z groty zobaczy�em Temida miotaj�cego si� po ziemi z rozpaczliwym �wistem. Dopiero po chwili spostrzeg�em, �e jego nog� szarpie jaki� opancerzony potw�r wielko�ci wilka. Pu�ci�em si� biegiem, zapalaj�c reflektor. St�oczeni Temidzi bezradnie. wywijali kolczastymi pociskami, boj�c si� zrani� napadni�tego. Niesamowit� orgi� gwizd�w bezskutecznie chcieli odstraszy� drapie�c�. Trzyma�em w d�oni pistolet gotowy do strza�u, lecz, aby nie poparzy� Temid�w, mog�em go u�y� tylko z bliska. Dopad�szy do miejsca boju, pochyli�em si� nad drapie�nikiem i celuj�c w przedni� cz�� pancerza, gdzie powinien by� m�zg, nacisn��em wyzwalacz no�a. Cielsko wygi�o si� i znieruchomia�o po chwili.

Paszcza potwora tkwi�a silnie w ciele ofiary, wi�c musia�em oddzieli� g�ow� od tu�owia, a potem rozkraja� szcz�ki. Inaczej nie uwolni�bym �wiszcz�cego z b�lu Temida. Rana, bardzo g��boka, zadana by�a jedynymi dwoma z�bami mi�so�ercy, s�u��cymi do przytrzymywania zdobyczy i prawdopodobnie taszczenia jej �ywcem. K�y zwar�y si� poza ko�ci�. Jeszcze po dok�adnym zdezynfekowaniu obawia�em si�, czy �lina bestii nie zwiera toksycznych substancji. Takich objaw�w jednak nie spostrzeg�em, a z�by drapie�cy nie mia�y rowk�w ani kana��w jadowych. Ubytek krwi o zielonkawo��tej barwie nie by� gro�ny dla �ycia pacjenta. Zastosowa�em ma�� powoduj�c� szybkie gojenie ran i za�o�y�em banda�e. Temid trzyma� si� dzielnie w czasie ca�ego zbiegu.

��No a jak zareagowali jego pobratymcy?�� spyta� Szu.

��Ten wypadek podni�s� niezmiernie m�j autorytet, cho� nie rozproszy� nieufno�ci � odrzek� Ren� z dum�. � Nie w�tpi�, �e moje post�powanie okre�lili mianem cudu w swoim �wiszcz�cym j�zyku. Zaraz te� rekonwalescent i kilkunastu innych Temid�w pocz�apa�o jednym z bocznych korytarzy, gestami wzywaj�c mnie do towarzyszenia im � kontynuowa� opowie��. � W blasku latarki niebawem ukaza�a si� du�a, wysoko wysklepiona nisza. Szczeg�lnie zaciekawi�y mnie ko�ci, p�ytki rogowe, rozmaite naro�le i z�by zwierz�t stercz�ce na d�ugich kijach pod �cianami. Ch�tnie zapozna�bym si� bli�ej z tymi eksponatami, lecz nie sprzyja�y temu wzgl�dy taktyczne. Ta grota okaza�a si� bowiem miejscem narad starszyzny, po��czonych z jakimi� ceremonia�ami kultowymi. Kiedy byli�my ju� tam wszyscy, jeden z Temid�w poci�gn�� mnie za r�kaw i niemal przemoc� posadzi� na du�ym p�askim kamieniu pokrytym plamami. Mia� on na szyi �a�cuch z pi�ciok�tnych ogniw misternie wykutych w jakim� jasnosrebrzystym stopie, w kt�rym przewa�aj� prawdopodobnie metale lekkie. By�a to pewna anomalia w �wiecie Temidow, kt�rzy chyba nie nosz� �adnych okry� ani ozd�b. Ale wr��my do tematu. Ot� po chwili zobaczy�em Temida, kt�ry wl�k� ubitego przeze mnie drapie�nika. Za nim post�powali dwaj inni, nios�c g�ow� i odci�t� szcz�k� rabusia. Temid z �a�cuchem, kt�rego nazw� kap�anem hordy, szeroko roz�o�y� r�ce i wskaza� swoim pobratymcom wystaj�ce ze szcz�k z�biska napastnika. Gdy powi�d� wzrokiem po �cianach, wci�� wydaj�c gwizdy, chyba domy�li�em si� sensu tej przemowy. Po�r�d wielu czaszek i ko�ci nie by�o ani jednego takiego z�ba. Prawdopodobnie obwieszcza� wag� mego zwyci�stwa nad potworem. W tym momencie do m�wcy podesz�o z boku kilku Temidow, ko�ysz�c si� rytmicznie jakby w rytualnym ta�cu. Jeden ni�s� w skupieniu p�yt� stanowi�c� pi�ciok�t foremny o boku d�ugo�ci przedramienia. Uderza�a niezwykle pi�kna barwa przedmiotu, niemal identyczna z p�omieniem. Wiedzia�em, �e p�yta jest tworzywem sztucznym. Gdy kap�an z gestami niemal zal�knionej czci wr�czy� mi j� w�r�d ch�ralnych gwizd�w, przekona�em si� o jej zdumiewaj�cej lekko�ci. Nie wa�y�a nawet stu gram�w, a jak si� przekona�em delikatnie stukn�wszy palcem, nie by�a ani porowata, ani pusta wewn�trz.

Ren� przerwa� opowie�� i zamy�li� si�.

��A wi�c jeszcze jeden zaskakuj�cy kontrast!�� powiedzia� Allan.�� Po��czenie dw�ch odleg�ych epok rozwoju cywilizacyjnego� Musisz zobaczy� obelisk, o kt�rym ci m�wi�em. Wygl�da na to, �e jest to uszkodzona cz�� jakiego� ogromnego urz�dzenia, kt�re s�u�y�o kiedy� nie bogom, lecz kosmicznym braciom Temidow. Albo mo�e pomnik chwa�y techniki, pami�tka jakiego� wa�nego wydarzenia w dziejach Temy, postawiona w tym miejscu i zapomniana przez tych, kt�rzy j� tu zostawili, a teraz ich potomkowie lub krewniacy bij� przed ow� machin�-pomnikiem pok�ony i sk�adaj� ca�opalne ofiary.

��Powiedzia�e� �potomkowie���� zdziwi�a si� Ingrid.

��S� trzy mo�liwo�ci: albo te twory wysokiej techniki przywiezione zosta�y na Tem� przez jakich� go�ci spoza Uk�adu Proximy, albo istnia�a tu przed tysi�cami lat wysoka cywilizacja istot pochodzenia temia�skiego, a wi�c najprawdopodobniej blisko spokrewnionych z Temidami. Istoty te wygin�y lub wyemigrowa�y, a Temidzi s� ich dalekimi krewniakami. My�l� jednak, i� nie mo�na wykluczy�, �e z jakich� nieznanych powod�w nast�pi� tu regres cywilizacyjny, a mo�e nawet biologiczny tw�rc�w tutejszej cywilizacji. I w�a�nie Temidzi s� ich potomkami. Co s�dzisz o tym. Ren�?

Zoolog nie odpowiedzia�.

��Kt�ra godzina?�� zapyta� z niepokojem.

��Osiemnasta czterdzie�ci pi�� � odpowiedzia�a Ingrid.�� O co ci chodzi?

��Ju� powinni tu by�.

��Hans i W�ad? Nie denerwuj si�. Zaraz przylec�.

��Powiedz wreszcie, dla kogo te szczepionki � wtr�ci� Allan.

��W�a�nie!�� podchwyci� Szu.�� M�wi�e� na pocz�tku o jakiej� epidemii.

��No wi�c s�uchajcie! W�a�nie dochodz� do tej sprawy. Musz� ko�czy�, bo skoro tylko wyl�duj�, lec� do moich Temidow. Ot� zaszczyciwszy mnie tym sterylno�� �cian i pod��g. W tym celu przes�a� na Sel opracowane przez siebie wskazania dla uniwerproduktor�w wytwarzaj�cych narz�dzia badawcze i po niespe�na dw�ch tygodniach przesy�ka z centralnej bazy wyl�dowa�a na kosmo-dromie Jedynki. Tam ju� czekali na ni� W�ad i Ast, aby przewie�� aparatur� zwan� chemotropem do Miasta Temian.

Nie by�a to pora szczeg�lnie sprzyjaj�ca przelotom. Tema zbli�a�a si� do periastronu i z godziny na godzin� warunki meteorologiczne oraz sejsmiczne pogarsza�y si� fatalnie. Na dobitk� w tym samym czasie pojawi�y si� zak��cenia ��czno�ci radiowej na rzadko spotykan� skal�, kt�re tu� przed startem samolotu doprowadzi�y do ca�kowitego zerwania ��czno�ci. Co gorsza, ostatni odebrany komunikat m�wi� o zbli�aniu si� do Pustyni Czerwonych Piask�w wielkiego tornada, kt�re w ci�gu godziny mog�o r�wnie� dosi�gn�� Miasta Temian. W tej sytuacji Allan, pe�ni�cy samotnie dy�ur w Jedynce, nie wyrazi� zgody na start W�ada i Ast.

��Polecicie, jak tylko miniemy periastron. To znaczy za siedemdziesi�t par� minut. Nie macie si� co spieszy�. W tym czasie poprawi si� z pewno�ci� tak�e ��czno��. Zak��cenia nie trwaj� na og� d�u�ej ni� pi��dziesi�t minut. Powinni�cie by� na miejscu jakie� trzy godziny przed zachodem Proximy.

��Boj� si� o nich � Ast spojrza�a b�agalnie na W�ada.�� Je�li tornado przejdzie przez teren wykopalisk�

��Mog� polecie� sam. Ju� nieraz prowadzi�em maszyn� przy takiej pogodzie � powiedzia� nieco che�pliwie Kalina.

��Nie ma mowy. Je�li polecimy, to razem. Mo�na by spr�bowa� zlikwidowa� lub zepchn�� wir na inny tor pociskami termicznymi. Powinny tu by� w magazynie.

��Nie zd��ycie dolecie� � stwierdzi� Allan.�� Nie m�wi�c ju� o tym, �e nie mam prawa was wypu�ci�. Wiesz o tym dobrze, Ast.

��A je�li im si� co� stanie?

��Je�li te nowo odkryte podziemia maj� a� tak pot�ne stropy, to na pewno nic im nie grozi. Naprawd�, wierz mi, nie ma potrzeby ryzykowa�. Zjecie ze mn� obiad i odlecicie.

��Nie b�d� nic jad�a � Ast spojrza�a na brata ze z�o�ci�. � Nie potrzebuj� twego obiadu.

��Ale z pewno�ci� spr�bujesz specja�u Temid�w. A nawet dam ci ca�y udziec dla Szu i Jaro � usi�owa� roz�adowa� napi�cie.

��Udziec?�� zainteresowa� si� W�ad.

��Jest on ze zwierz�cia troch� wi�kszego od zaj�ca, upolowanego przez mi�so�ern� ro�lin�. �Drzewo zamroczenia�, jak j� nazwa� �ene. Korzystaj� z tych �ywych pu�apek Temidzi, okradaj�c mi�so�erc�. To, czym chc� was pocz�stowa�, jest prezentem od Temid�w, otrzymanym ^v nagrod�, �e podsun�li�my im prosty spos�b pomna�ania przysmak�w. Nie wolno tego mi�sa piec, sma�y� czy gotowa�. Gdy zobaczycie Temid�w zajadaj�cych z apetytem zdobycz na surowo, nie s�d�cie, �e zabrak�o im ognia w pobli�u: oni czyni� to ze smakoszostwa. Mi�so ju� po kwadransie przebywania w zamkni�tym kielichu niby-kwiatu mocno nasi�ka wydzielanymi przeze� aromatami i ma smak jakby umiej�tnie dobranych ostrych przypraw. Sporz�dzi�em z niego befsztyki tatarskie i wraz z twym ojcem zjedli�my je z apetytem. Rzeczywi�cie ogromnie podnosi to walory kulinarne potrawy. Natomiast przy pieczeniu lub gotowaniu olejki eteryczne ulatniaj� si� i ca�y efekt znika.

��A m�wi�e� o pomna�aniu przysmak�w�

��Ternidzi porzucali upolowan� zwierzyn�, je�li nie mogli jej upiec. Dopiero my 'wskazali�my im drog� post�powania: c� prostszego, jak wprowadzi� zdobycz na kr�tki czas do mi�so�ernego kielicha? I tu zdobyli�my niepodwa�alny dow�d szybkiego obiegu informacji w tej spo�eczno�ci. Ot� z tego podsuni�tego im pomys�u ju� po tygodniu korzystali Temidzi w obr�bie ca�ej Kotliny Pi�ciok�ta, zar�wno na l�dzie sta�ym, jak wyspach, nawet takich, do kt�rych dopiero p�ni�; dotarli�my. Zdobyte informacje ka�dy Temid niezw�ocznie przekazuje swoim ziomkom tak sprawnie, �e tamci po gwizdanych obja�nieniach w mig pojmuj�, o co chodzi. T� drog� pewne nasze porady i wyuczone umiej�tno�ci zosta�y przyswojone przez ca�� ich spo�eczno��. M�wi�c o ca�ej spo�eczno�ci, mam na my�li jeden Pi�ciok�t. Temidzi zasiedlaj� cztery oazy ciep�a, przedzielone mro�nymi obszarami, kt�re stanowi� dla nich nieprzekraczaln� barier�. S� to wi�c odr�bne populacje pozbawione jakichkolwiek kontakt�w. Ren� zamierza zbada�, czy z tej przyczyny nie powsta�y jakie� odmienno�ci rasowe. Co prawda izolacja trwa dopiero oko�o dw�ch tysi�cy lat, ale zmiany mog�y ju� wyst�pi�, zw�aszcza przy szybkiej zmianie pokole�. Ciekawe jest r�wnie�, czy pewna odr�bno�� warunk�w bytowania nie rzutuje na procentowy rozk�ad p�ci. Zw�aszcza liczb� dwup�ciowc�w, kt�ra w Kotlinie Pi�ciok�ta zdecydowanie dominuje nad liczb� osobnik�w jedno-p�ciowych. No, ale chod�cie do kuchni spr�bowa� specja�u Temid�w � Allan z zapraszaj�cym gestem otworzy� drzwi prowadz�ce z hangaru do laboratoryjnych i mieszkalnych pawilon�w bazy.

Ast spojrza�a z wahaniem na przygotowany do startu samolot, potem na k��bi�ce si� nad lasem chmury burzowe, widoczne przez kopu�� hali.

��Chod�my wi�c! Szkoda czasu � przes�dzi� W�ad.�� A swoj� drog� to, co m�wi�e�, jest bardzo ciekawe. Dwa tysi�ce lat to genetycznie chyba niewiele � wr�ci� do poruszonego przez Allana tematu � ale kulturowo, a tak�e j�zykowo, to musi by� ogromny skok.

��Niekoniecznie. J�zyk i zwyczaje pracz�owieka zmienia�y si� bardzo wolno. Sporo zale�y od wielko�ci populacji, tempa post�pu cywilizacyjnego i zmiany warunk�w bytowania.

��To samo twierdzi Szu. Ale przecie� m�wi�e�, �e Temidzi bardzo szybko przekazuj� sobie informacje.

��Tak. Lecz ich zdolno�ci wynalazcze s�, jak si� wydaje, bardzo ograniczone. Przekazywanie informacji to jeszcze nie my�lenie tw�rcze.

Przeszli korytarzem do obszernego pomieszczenia kuchennego i Allan wyj�� z pojemnika oczyszczone ju� i po�wiartowane mi�so jakiego�' temia�skiego �potworka�.

��Niestety, prawdziwe befsztyki po tatarsku trzeba sieka� w�asnor�cznie. Nasze automaty kuchenne zupe�nie si� do tego nie nadaj�, a Jaro nie b�dzie si� przecie� zajmowa� takimi g�upstwami.

��Mo�e ci pom�c?�� Ast odebra�a mu n� widz�c, �e niezbyt wprawnie zabiera si� do siekania mi�sa.�� Zr�b lepiej co� do picia.

��Niczego nie dok�adaj � zastrzeg� Allan.�� Chodzi o oryginalny zapach. Na m�j gust, ta wo� jest zachwycaj�ca.

��Rzeczywi�cie, bardzo przyjemna.

��A w og�le spo�eczno�� Temid�w to pasjonuj�cy problem � podj�� Allan przerwany w�tek.�� Co krok niespodzianki. Daisy ostatnio oszala�a na punkcie ich wierze� religijnych. Wcale si� zreszt� jej nie dziwi�

��Czy istotnie mo�na ju� na ten temat powiedzie� co� konkretnego?

��Zakopali�cie si� w swoich czerwonych piaskach i wida� niewiele wiecie, co si� dzieje w innych zespo�ach.

��A ty co� o nas wiesz? Siedzisz tu, zakopany w �beczu�kach� � odci�a si� Ast.�� Dlaczego do nas nie przylecisz? Chyba warto?

��By�em.

��Raz. I to na par� godzin.

��Wiesz przecie�, �e poczu�em si� fatalnie. Ch�tnie bym przylecia�, ale boj� si� nawrotu alergii. Bo to, zdaniem Kory, musia�a by� alergia. Uczulenie na te wasze czerwone piaski. Bo w Tr�jce przez tydzie� siedzia�em i nic mi nie by�o. Ale przyrzekam: jak tylko Will znajdzie jaki� �rodek zapobiegawczy, to zaraz przylec�.

��Trzymamy ci� za s�owo � zaznaczy� W�ad.�� Ale wracaj�c do tematu� Wspomnia�e� o wierzeniach Temid�w. I jakich� odkryciach Daisy.

��Chodzi o prace zespo�u kontakt�w s�ownych. Czin, Ingrid i Zoe rozwi�za�y ju� w�a�ciwie problem przek�adu mowy Temid�w na nasz j�zyk i odwrotnie. Translacja z pomoc� konwernom�w wysz�a ju� ze stadium eksperymentalnego. Pomaga�a im zreszt� Kora jako psychofizjolog, a ostatnio do zespo�u wesz�a Daisy, z tym, i� zajmuje si� ona przede wszystkim obyczajowo�ci� i wierzeniami Temid�w. Pasjonuje si� tym r�wnie� Zoe, pr�buj�c odnale�� w mitach �lady kontakt�w Temian z Temidami.

��Zdaje si�, �e mia�y jakie� wi�ksze k�opoty z przek�adem. Jest to jednak mowa zupe�nie inna ni� nasza.

��Na szcz�cie nie by�o tak �le, jak wydawa�o si� na pocz�tku bada�. Co prawda, literami ich alfabetu nie s� czyste tony, lecz z�o�one struktury d�wi�kowe, a zale�no�� tej struktury od tre�ci wyraz�w i zda� sprawia, �e owych liter mo�na doliczy� si� co najmniej kilku tysi�cy. Ale nam przecie� chodzi o semantyczn� stron� przek�adu, a nie formalne zasady konstruowania j�zyka. Translatory konwernomu zakodowa�y wi�c w swej pami�ci ca�e s�owa i zdania, ich za� identyfikacja ze s�owami i zdaniami naszej mowy dokonywana by�a drog� czysto praktycznych pr�b dogadywania si� z Temidami. W sumie ponad tysi�c godzin eksperyment�w, w kt�rych szczeg�lnie pomocna, zw�aszcza w pierwszej fazie bada�, by�a mowa gest�w.

��Ale czy rzeczywi�cie ich i nasz �wiat poj�� mo�na jako� uto�samia�? � wtr�ci�a si� do rozmowy Ast.�� Przecie� nie tylko dzieli nas przepa�� wiedzy i poziomu umys�owego, ale przede wszystkim zupe�nie inna droga rozwoju. Czy w og�le mo�na tu szuka� jakichkolwiek odpowiednik�w poj�ciowych, nie licz�c oczywi�cie prostych, elementarnych czynno�ci? Wspomnia�e� o wierzeniach i mitach. S�ysza�am od Nyma, �e Daisy dosz�a ju� do Tr�jcy �wi�tej� Przecie� to po prostu tworzenie analogii na si��, przenoszenie w obcy �wiat naszych w�asnych poj�� i wierze� religijnych.

��Nym to z�o�liwa bestia. Co� musia� us�ysze�, lecz nie zrozumia�, o co chodzi. No, ale siadajcie i jedzcie, bo �tatarski po temidzku� gotowy. Dzi�kuj� ci, Ast � sk�oni� si� przed siostr�.

��Wi�c co z t� mitologi�? � ponagli� go W�ad.�� Jest w niej Tr�jca czy nie ma?

��Jest � Allan prze�kn�� z ukontentowaniem odrobin� pachn�cego mi�sa.�� Ale nie taka, jak my�licie. Daisy na razie nie spieszy si� z wnioskami i niech�tnie m�wi o tym, do czego ju� dosz�a. S� to zreszt� dopiero pocz�tki i z pewno�ci� nie�atwe, zwa�ywszy trudno�ci pokrywaj�ce si� w pewnej mierze z tym, co m�wi�a�, Ast. Ale Kora zna spraw� i wcale nie uwa�a, aby Daisy sz�a drog� prowadz�c� na manowce. A to, co m�wi� Temidzi, w nieudolnym jeszcze przek�adzie na nasz, ludzki j�zyk, brzmi w skr�cie nast�puj�co: �wiatem rz�dz� trzej bogowie�

��Stop!�� przerwa�a Ast.�� Czy u Temid�w istnieje poj�cie �wiata i rz�dzenia?

��Rozumiem, o co ci chodzi, i masz tu troch� racji. To moja wina: zbyt swobodnie u�ywam poj�� zdefiniowanych w naszym �wiecie. Temidzi' nie maj� w�adc�w i nie zn'aj� poj�cia �rz�dzi�. Autorytet przyw�dcy hordy ma czysto u�ytkow� posta�. K�opoty z w�adz� to jeszcze dla nich daleka przysz�o��. Poj�cie �wiata jest ju� bardziej adekwatne do naszego: �wiat to Temidzi, zwierz�ta, ro�liny, jezioro, ska�y. Z wyj�tkiem nieba: Proximy, gwiazd i planet. Ciekawe, �e podobnie jak w naszych staro�ytnych mitach niebo jest domen� bog�w. A bogowie to istoty, kt�re urodzi�y �wiat i mog� go zabi�. Rodzenie, �mier�, a tak�e problemy pokrewie�stwa s� dobrze �przekonsultowane� z Te-midami i nie ma tu �adnych nieporozumie�.

��Powiedzmy�

��Dwaj bogowie to �Bracia�. Trzeciego nazywaj�: �Niebrat-brat�. Nie bardzo wiadomo jeszcze, o co tu chodzi. �Niebrat-brat� jest dobry, ale s�aby i chory. Dwaj pozostali bracia s� silni i zdrowi, jeden jest dobry, drugi z�y. A teraz niespodzianka, otwieraj�ca pole do spekulacji: b�g �Niebrat-brat� ma to samo brzmienie w je�yku gwizd�w jak Proxima. Bogowie �Bracia� � indentyczne z dwoma s�o�cami Tolimana � gwiazdami A i B. Mo�na oczywi�cie powiedzie�, �e to tr�jca najja�niejszych obiekt�w na niebie, �e Temidzi uwielbiaj� tr�jk�, bo s� tr�jpalcza�ci i wyst�puj� u nich trzy rodzaje p�ci. Ale mo�e by� te� inna przyczyna. �ci�lej: inne �r�d�o informacji tworz�cej podstaw� mitu�

��Temianie?

��W�a�nie. Pos�uchajcie jeszcze, jak Temidzi okre�laj� istot� paj�kowat� na rysunku pod obeliskiem, a tak�e naszego �azika. Jest to �b�g-nieb�g�, dobry, jeden-du�o. �Du�o� oznacza u nich �wi�cej ni� sze�� palc�w� i mo�e by� to r�wnie dobrze �siedem� jak �tyle ile ma�ych i du�ych bog�w�, to znaczy gwiazd na niebie. �azik by�by wi�c chyba kolejnym wcieleniem Temianina. Zreszt� zdaje si� to potwierdza� fakt, �e wszystkie przedmioty i narz�dzia, b�d�ce tworem wysokiej techniki, opatruj� przymiotnikiem podobnym brzmieniowo do ich wyrazu �b�g-nieb�g�.

��Mo�e klucz do tych zagadek znajduje si� w�a�nie w Mie�cie Temian?�� zapyta�a na wp� twierdz�co Ast.

��Nie wiem. Dla mnie oni pozostaj� mg��. Torus Karlsone,' oazy ciep�a, obelisk, zasypane budowle� Zgoda! To s� konkretne dowody. Ale tak naprawd�?� Wszystko tonie we mgle. Do mnie, jako biologa, przemawiaj� ingerencje w przyrod� �yw�, jakich kto� dokona� tu ongi�, a zw�aszcza � jakich dokonuje na naszych oczach! Nazwa�em swoistym �cudem� to, �e flora i fauna nie ponios�a na Temie istotnych uszczerbk�w w obliczu kataklizmu, kt�ry kompletnie przeinaczy� jej klimat, zniszczy� dawne biotopy i stworzy� nowe, ca�kiem odmienne. �Cudem� w cudzys�owie, bo przecie� nie wierz� w irracjonalne pod�o�e czynnik�w, kt�re ocali�y biosfer�. Takim czynnikiem m�g� by� tylko Rozum. Stwierdzili�my z Ren�, �e na dawnej Temie przewa�a� zielony kolor listowia. Teraz wiemy ponadto, �e niebieska barwa li�ci dzisiejszej flory wi��e si� z tym, i� wsp�yje ona z �beczu�kami� � form� drobnoustroj�w obecnych w glebie na powierzchni ca�ej planety. Uda�o mi si� stwierdzi�, 'e tym bakteriom zawdzi�czaj� mrozoodporno�� ro�liny, kt�re przez ca�e ery geologiczne �y�y w ciep�ym klimacie. I oto okaza�o si�, �e �beczu�ki� powsta�y dwa tysi�ce lat temu, r�wnocze�nie ze zmian� orbity Temy! Ma�o tego: nie s� blisko spokrewnione z �adnymi tutejszymi mikroorganizmami � co przecie� musia�oby zachodzi�, gdyby tak niedawno powsta�y drog� specjalizacji, czyli przemiany jednych gatunk�w w inne.

��Mo�e jednak sama przyroda�

��Nikt nie nabierze mnie na to, i� te szokuj�ce zbiegi okoliczno�ci dokona�y si� normalnie, pod naporem mechanizm�w ewolucji. Mo�na wszak�e odparowa�, �e r�wnie� to nale�y do historii, bo sta�o si� dwa tysi�ce lat temu. Ale nie spos�b.powiedzie� tego o �cudzie�, kt�ry wydarzy� si� ju� po naszym przybyciu na Tem�.

Pami�tam ten wiecz�r � podj�� po chwili.�� By�o to tu, w Jedynce. Podobnie jak dzi�, Tema podchodzi�a do periastronu. �wist wichury, plusk deszczu i lekkie wstrz�sy podziemne� Wr�ci�em z Ingrid z obchodu puszczy i zaj��em si� badaniem zaka�onych porost�w. I wtedy okaza�o si�, �e zaraza ust�pi�a. Infekuj�cy �beczu�ki� bakteriofag TY-112 przesta� istnie�. Ju� sam ten fakt by�by trudny do zrozumienia. Zagadka si�ga�a jednak znacznie g��biej. TY-112 nie przepad� bez �ladu; lecz uleg� mutacji, kt�ra od razu przekszta�ci�a go w nowy gatunek o podobnej budowie, ale ca�kiem odmiennych w�a�ciwo�ciach. Nie tylko by� on nieszkodliwy dla zdrowych �beczu�ek�, lecz � z kolei � uzdrawia� chore, ju� skazane na zniszczenie, wskutek post�puj�cych proces�w rozpadu wywo�anych zara�eniem. Ma�o tego! Wsparte jego dzia�aniem �beczu�ki� cofa�y destrukcyjne zmiany, jakie zasz�y w porostach, a tak�e w mchach. I jeszcze nie koniec na tym. W�asnym oczom nie wierz�c, stwierdzi�em z os�upieniem, �e nie by�a to mutacja jednostkowa, jak zawsze si� dzieje: uleg�y jej r�wnocze�nie wszystkie TY-112! Jakiekolwiek pr�bki bada�em, z rozmaitych miejsc, dotycz�ce odr�bnych gatunk�w porost�w i mch�w � wsz�dzie rozgo�ci� si� nowy bakteriofag i spe�nia� swoj� dobroczynn� misj�. Oznaczy�em go jako TS-112, a potocznie nazywam sanatoriu-sem, czyli uzdrowicielem.

��Tak by�e� pewny?�� Ast spojrza�a na brata z dezaprobat�.

��Nie by�em pewny. W czasie naszej wyprawy do Kotliny Pi�ciok�ta powiedzia�em Renemu o odkryciu. O�wiadczy�, �e to bzdura, �e musia�em co� sknoci�, �e wida� warunki w laboratorium by�y niedostatecznie sterylne, �e mog�a przypadkowo wydarzy� si� jaka� mutacja, kt�r� rozwlok�em, zaka�aj�c jedne kolonie od drugich. Zreszt� po zastanowieniu uwierzy�em, �e tak rewelacyjny wynik powsta� tylko z mego niedopatrzenia: k��ci� si� przecie� z podstawowymi prawami biologii, z rachunkiem prawdopodobie�stwa, a nawet ze zdrowym rozs�dkiem. Ale mimo usilnych stara� nie umia�em wykry� b��du w swych badaniach, o powt�rzenie ich prosi�em najpierw Ren�go, a p�niej moj� mam�. W �wietle oczywistych fakt�w, wyzbywszy si� niedowierza�, przyznali mi racj�. Dlatego teraz tu siedz� i nie rusz� si� st�d, p�ki nie wyja�ni� sprawy do ko�ca. Zdaje mi si�, �e wpad�em na trop mechanizmu, kt�ry uwarunkowa� zbiorow� mutacj� bakteriofag�w TY-112. I powiem wam: tak czy inaczej, ten �cud� ust�pienia zarazy jest dzie�em tych samych biokonstruktor�w, kt�rzy dwa tysi�ce lat temu stworzyli �beczu�ki�. Zadzia�ali oni w skali planety takim czynnikiem, kt�ry precyzyjnie wywo�a� w ka�dym poszczeg�lnym TY-112 t� sam� mutacj�, z g�ry przez nich zaprogramowan�.

��Rzeczywi�cie to dziwne � powiedzia� w zamy�leniu W�ad. Ast spojrza�a na zegarek.

��No c� Mam nadziej�, �e jeste� na w�a�ciwym tropie. Ale chyba Proxima min�a ju� periastron� Mo�emy lecie�.

Urpa, 18 marca 2537

Daisy!

Ju� drugi tydzie� mija od dnia, w kt�rym wyl�dowa�am na Urpie, Wci�� jeszcze nie mog� przyzwyczai� si� do tego zamar�ego �wiata i spotykanych tu na ka�dym kroku niezwyk�ych zjawisk przyrody. Ale tym razem nie b�d� Ci opisywa�a mych przyg�d na powierzchni i w g��binach morza ciek�ego powietrza ani wypraw poprzez lodowe pustynie czy obszary wiecznej zmarz�osci. Teraz, w ostatnim dniu przed startem D�d�ownicy, chc� Ci napisa� o odkryciu, kt�re, jak nam si� wydaje, mo�e mie� niezwykle donios�e znaczenie dla post�pu prac badawczych na Urpie. Chodzi tu o zagadk� tzw. Ciemnej Plamy.

Ot� na zdj�ciach rozk�adu pola magnetycznego dokonanych przeze mnie z powietrza jeszcze w ubieg�ym tygodniu Igor zauwa�y� w miejscu odleg�ym zaledwie o 35 kilometr�w od naszej bazy bardzo charakterystyczn� anomali�. Wskazywa�a ona na obecno�� du�ych z�� rud magnetycznych. Zainteresowa�o go to jako geologa. W czasie, gdy ja ko�czy�am swe prace na Morzu Centralnym, a J aro i Zina przygotowywali D�d�ownic� do drogi, Igor tam polecia�, zabieraj�c ze sob� kilka sond iglicowych i inne przyrz�dy.

Wr�ci� dopiero po pi�ciu godzinach, niezwykle podniecony. Okaza�o si�, �e w � miejscu tym widzi si� ju� z samolotu ciemn� plam�. Obejmuje ona obszar oko�o jednego hektara i jak wykaza�y pierwsze badania, ciemny kolor lodu spowodowany jest domieszk� jakiej� brunatnej metalicznej substancji. Miejsce to wykazywa�o bardzo powa�n� anomali� magnetyczn�, cho� badanie py��w dowiod�o, �e jest to jaki� z�o�ony stop, bynajmniej nie posiadaj�cy w�a�ciwo�ci magnetycznych.

Igor zapu�ci� wi�c automatyczne sondy geologiczne. Ta, kt�ra nastawiona by�a tylko na dotarcie do poziomu gleby, powr�ci�a przywo��c pr�bki lodu zanieczyszczone nie tylko py�ami metalicznymi, ale r�wnie�- innego rodzaju substancj�, kt�rej ilo�� ros�a wraz z g��boko�ci�. Przeprowadzona w bazie analiza chemiczna tych py��w ujawni�a, ze s� to drobne okruchy jakiej� masy plastycznej.

Na pr�no jednak^czekali�my. do wieczora na powr�t cho�by jednej spo�r�d sze�ciu innych, zapuszczonych g��biej sond. �adna nie wr�ci�a. Postanowili�my wi�c odroczy� wypraw� podziemn� na kilka dni.

Rano Igor uruchomi� w okolicach Ciemnej Plamy najpierw 12 sond, z kt�rych wr�ci�y trzy, i to tylko wysiane na g��boko�� mniejsz� ni� 80 metr�w. Wys�ali�my w�wczas jeszcze cztery sondy, nastawiaj�c je na zatrzymanie si� i powr�t z chwil�, gdyby ostrza ich natrafi�y na pr�ni� lub ciecz.

Wr�ci�y wszystkie. Przywioz�y pr�bki owej tajemniczej substancji plastycznej, tworz�cej niezwyk�ej grubo�ci skorup�. Zdaje si� nie ulega� w�tpliwo�ci, �e mniej wi�cej na. g��boko�ci 85. metr�w (ok. 15 metr�w pod powierzchni�, gleby) istnieje skorupa (ska�a?) z plastyku, a pod ni� puste przestrzenie, prawdopodobnie groty. Igor twierdzi, �e plastyk m�g� powsta� w wyniku jakich� nie znanych nam jeszcze naturalnych proces�w chemicznych, ale nie wyklucza r�wnie�, �e wytworzy�y go jakie� ro�liny czy zwierz�ta. Mo�e nawet jest on dzie�em istot rozumnych.

Postanowili�my jednak wyruszy� w drog� podziemn�. Badania Ciemnej Plamy z powierzchni lodowca zaj�yby zbyt wiele cennego czasu na konstruowanie specjalnych przyrz�d�w lub budow� szybu. Znacznie pro�ciej i szybciej b�dzie zbada� Ciemn� Plam� niejako od spodu za pomoc� naszego statku podziemnego.

Igor opracowuje przez ca�y dzisiejszy dzie� nowy plan wyprawy, zmieniaj�c tras� w ten spos�b, aby obj�� ni� r�wnie� i Ciemn� Plam�. Ko�cz�, bo i ja mam jeszcze sporo roboty przed startem.

Suzy

Jednostajny, usypiaj�cy szum silnika umilk� raptownie.

Suzy unios�a g�ow� i rozejrza�a si� doko�a. Wyrwana znienacka ze snu, wodzi�a przez chwil� b��dnym wzrokiem po �cianach kabiny, nim u�wiadomi�a sobie, gdzie si� znajduje.

Kabina ton�a w p�mroku. Tylko ekrany odcina�y si� jasnymi plamami na tle pogr��onych w cieniu �cian, a kilka lampek kontrolnych mruga�o rytmicznie.

��Co si� sta�o?

Cie� Igora pochylonego nad ekranem podziemnego oka poruszy� si� i wyprostowa�. W s�abym blasku bij�cym z ekran�w ujrza�a twarz geologa.

��Zatrzyma�em statek � powiedzia� spokojnie.�� Ale je�li nie �pisz, to sp�jrz. O, tu!�� wskaza� na ekran podziemnego oka.

Suzy nacisn�a guzik. W�ski tapczan, na kt�rym spa�a, przybra� kszta�t fotela.

Na ekranie rysowa�a si� wyra�nie warstwa �wiru i gliny morenowej pomieszanej z wi�kszymi od�amkami ska�. Suzy przygl�da�a si� d�u�sz� chwil� obrazowi, ale nie mog�a dostrzec nic niezwyk�ego.

��Gdzie? O czym m�wisz?�� zapyta�a niepewnie.

Geolog wyci�gn�� r�k� i wskaza� palcem jeden z wi�kszych kamieni. Dopiero teraz Suzy zauwa�y�a, �e kamie� ten r�ni� si� znacznie kszta�tem i barw� od innych. Nie by� wyg�adzony tarciem o pod�o�e skalne i otaczaj�ce kamienie, lecz przypomina� czarn� kostk� o nieco poszczerbionych kraw�dziach.

��I co?

Igor wzruszy� ramionami.

��Nie wiem. Zaraz si� przekonamy.

Uj�� kierownicz� d�wigni� przyrz�du s�u��cego do wydobywania okaz�w i po chwili czarny pier�cie� wgryz� si� w �wir wok� znaleziska.

��Gdzie my teraz jeste�my?�� spyta�a Suzy.�� Czy�by to ju� by� r�w tektoniczny?[28]

��Tak. Spa�a� trzy godziny, a poniewa� nieco zwi�kszy�em szybko��, przebyli�my w tym czasie przesz�o kilometr.

Suzy spojrza�a na ekran sytuacyjny, potem, zapaliwszy �wiat�o, na wykres drogi statku. Przebywali pod ziemi� ju� blisko 40 godzin i czerwona, falista linia oddali�a si� znacznie od czarnego punktu, kt�ry oznacza� miejsce startu. Podobna linia na drugim wykresie wskazywa�a, i� znajdowali si� 1100 metr�w pod powierzchni� planety. Od warstwy lodowej dzieli�o ich jednak tylko 30 metr�w. Statek podziemny, przebijaj�c si� przez rozleg�y zr�b, na kt�rym sta�a baza, dotar� do dna d�ugiego rowu tektonicznego, wype�nionego po brzegi przesz�o kilometrow� warstw� lodowca.

Tymczasem Igor zd��y� ju� wprowadzi� kamie� do wn�trza statku.

��Chod�my � rzuci� zsuwaj�c si� z fotela.

Po chwili znale�li si� w kabinie-laboratorium. Na dnie du�ej skrzynki, po��czonej transporterem z aparatur� wydobywcz�, w�r�d �wiru, kamieni i gliny pomieszanej z piaskiem, le�a�a du�a czarna kostka. Mia�a kszta�t regularnego graniastos�upa o podstawie foremnego sze�ciok�ta. Niemal wszystkie �ciany by�y g�adkie, tylko jedna porysowana.

Igor wyj�� kostk� ze skrzyni, ale widocznie zbyt zi�bi�a mu palce, bo po�o�y� j� po�piesznie na podr�cznym stoliku.

��Co to?�� zapyta�a Suzy podniecona.

��Bazalt[29] � odrzek� kr�tko, jakby nie rozumiej�c, co dziewczyna ma na my�li.

��No tak. Ale ten kszta�t?�

��Nie wiem. Za wcze�nie na wnioski.

Pocz�� mierzy� d�ugo�� poszczeg�lnych kraw�dzi graniastos�upa. Wreszcie przerwa� i zamy�li� si�.

��No i?

��Nie wiem � powt�rzy�. � Wymiary kraw�dzi s� identyczne.

��A wi�c jednak tu, na Urpie�

��Nie, moja droga � przerwa� jej �agodnie.�� Na wnioski za wcze�nie. Gdyby�my znale�li jeszcze jeden identyczny kamie�, w�wczas dopiero mo�na by wysun�� jak�� hipotez�.

��To beznadziejna sprawa.

��Tak s�dzisz?

��Prawdopodobie�stwo jest przecie� takie ma�e�

��A mimo to wydaje mi si�, za warto poszuka� drugiego podobnego graniastos�upa.

Oczy Suzy rozszerzy�o zdziwienie.

��Ale gdzie?

��Tam � geolog wskaza� r�k� ku lewej �cianie statku.

��Ju� teraz nic nie rozumiem!�� Suzy spojrza�a jeszcze bardziej zdziwiona.

��To bardzo prosta sprawa. Zaraz ci wyt�umacz�. Chod�my, bo szkoda czasu.

Geolog w��czy� silnik i zacz�� zmienia� kierunek ruchu statku.

��No, powiedz wreszcie! Jeste� naprawd� niezno�ny!�� Suzy nie ukrywa�a zniecierpliwienia.

��A wi�c dobrze. Jak my�lisz? Sk�d si� tutaj wzi�� ten kamie�?

��Przyni�s� go z pewno�ci� lodowiec wraz z innymi kamieniami.

��S�usznie. Z rozk�adu moren widocznych na ekranie sytuacyjnym, jak i ukszta�towania ca�ego terenu, mo�na do�� �atwo ustali� kierunek ruchu lodowca. Sprawa jest jeszcze prostsza w tym rowie tektonicznym, gdy� j�zor lodowcowy posuwa� si� jego dnem. Mo�emy wi�c okre�li� kierunek, z kt�rego przyw�drowa� �w zagadkowy bazalt. W�a�nie tam skierowa�em statek.

��No dobrze � przerwa�a Suzy troch� rozczarowana.�� Ale i tak prawdopodobie�stwo znalezienia drugiego kamienia jest bardzo niewielkie.

��Nie zgadzam si� z tob�. Por�wnaj ten kamie� z innymi. W�drowa�y one, spychane przez lodowiec, setki kilometr�w. S� wyg�adzone, obtoczone, co jest zrozumia�e, gdy� lodowiec ten zawiera du�e ilo�ci materia�u skalnego. A jaki kszta�t ma �w bazaltowy o�mio�cian? W�tpliwe, aby przew�drowa� on w tym towarzystwie wi�cej ni� kilka kilometr�w.

��Wi�c przypuszczasz, �e ten bazalt nie pochodzi z daleka?

��Tego nie twierdz�. Nigdzie w pobli�u nie stwierdzi�em ods�oni�tych ani nawet p�ytko po�o�onych z�� bazaltu. Prawdopodobnie ta kostka przyw�drowa�a tu z innych okolic Urpy. Ale kiedy? W tym tkwi istota zagadnienia. Spr�bujmy oprze� si� na faktach. Jak ju� powiedzia�em, ten kamie� nie m�g� w�drowa� wraz z moren� denn� setek kilometr�w. Po drugie, jedna z jego �cian jest mocno porysowana, inne raczej bardzo s�abo. Zgodny kierunek rys pozwala z du�ym prawdopodobie�stwem przyj��, �e kostka ta tkwi�a w jakim� skalnym pod�o�u i zanim zosta�a z niego wyrwana, przesuwa� si� po niej lodowiec wraz z morenami'. Po trzecie, nie mog�a wystawa� powy�ej pod�o�a, gdy� w�wczas niszcz�ce dzia�anie spowodowa�oby zaokr�glenie kraw�dzi, a tego nie widzimy. Najprawdopodobniej zosta�a niejako wyorana przez lodowiec wraz z cz�ci� pod�o�a.

��No, a kszta�t?

��Bazalt rozpada si� cz�sto na s�upy sze�cioboczne. Co prawda ten gra-niastos�up ma dziwnie regularny kszta�t, zwa�ywszy zw�aszcza kwadratowe powierzchnie bok�w, ale nie mo�na wykluczy� przypadkowego splotu naturalnych czynnik�w.

��A jednak spodziewasz si�, �e znajdziemy wi�cej takich kostek?

��Nie wolno lekcewa�y� fakt�w � odpar� kr�tko geolog, nie spuszczaj�c wzroku z ekranu.

��To znaczy?�� nie ust�powa�a Suzy.

��Otoczenie naszego graniastos�upa musia�o by� nie mniej twarde od niego. Nie widz� w tych okolicach materia�u, w kt�rym m�g�by on tkwi�. A sze�ciok�tami foremnymi, mo�na zakry� bez reszty powierzchni�.

��A wi�c jednak podejrzewasz?�

��Patrz!�� przerwa� Igor gwa�townie.

Tu� przy kraw�dzi ekranu podziemnego oka zamajaczy� czarny kamie�. Nim znikn�� z pola widzenia, geolog zatrzyma� statek.

��Czy to?��� zapyta�a Suzy.

��R�wnie� bazalt.

��Ale ten jest jaki� mniejszy?�

Geolog nic nie odpowiedzia�, tylko w skupieniu manipulowa� zespo�em narz�dzi wydobywczych.

Suzy zeskoczy�a po�piesznie z fotela i pobieg�a do laboratorium.

Nowego znaleziska w skrzyni nie by�o. Ale fizyczka nie czeka�a d�ugo. Za chwil� na ta�mie transportera ukaza�y si� kamienie, w�r�d kt�rych czerni� si� tajemniczy bazalt. Suzy pochyli�a si� nad skrzyni�, lecz w tym samym momencie us�ysza�a za sob� kroki Igora.

Geolog po�piesznie pochwyci� kamie�. Mimo i� na twarzy jego nialowa� si� zwyk�y spok�j, nieznaczne dr�enie r�kawicy, w kt�rej trzyma� znalezisko, wskazywa�o, jak ogromn� wag� przywi�zuje do tego niepozornego od�amka bazaltowej kostki.

Milczeli oboje. S�owa nie by�y tu zreszt� potrzebne. Ju� na pierwszy rzut oka mogli stwierdzi�, �e kamie� ten by� po prostu ukruszonym fragmentem takiego samego graniastoslupa jak poprzedni.

Igor przypatrywa� si� chwil� znalezisku. Naraz zmarszczy� brwi. Podszed� do mikroskopu i w��czywszy aparatur� podsun�� kamie� pod obiektyw. Na ekranie ukaza� si� powi�kszony obraz kryszta��w.

Geolog kilkakrotnie obraca� kamie� r�nymi stronami, wreszcie wy��czy� aparat i spojrza� na Suzy.

��Te cegie�ki nie s� naturalnym produktem � powiedzia� powoli.

��Wi�c to nie bazalt?

��Bazalt, ale sztucznie topiony i odlewany w formie p�askich graniasto-s�up�w � odrzek� geolog ruszaj�c ku drzwiom.

Zn�w wn�trze statku wype�ni� jednostajny szum silnika. Posuwali si� teraz ze stosunkowo du�� pr�dko�ci� 27 centymetr�w na sekund�,- co nie by�o trudne, gdy� o�rodek nale�a� do sypkich, a wi�ksze g�azy zdarza�y si� rzadko. Na dyskusj� brakowa�o czasu. W skupieniu obserwowali teraz oboje ekran podziemnego oka, wypatruj�c nowych bazalt�w.

Nie czekali d�ugo. Ju� po dwunastu minutach pojawi�a si� i znikn�a nast�pna o�mio�cienna cegie�ka. Wkr�tce przez mieni�cy si� obraz przebieg�a czwarta czarna bry�a, w kt�rej Igor zn�w rozpozna� bazalt. Potem pi�ta, sz�sta, si�dma i �sma�

Cz�sto�� pojawiania si� bazaltowych cegie�ek stale ros�a. W ci�gu pierwszej godziny Suzy naliczy�a ich 29. Geolog odwraca� g�ow� raz po raz, obserwuj�c na przemian migoc�c� tafl� podziemnego oka, to zn�w ekrany sytuacyjne.

Min�a jeszcze jedna godzina. Przebyli ju� blisko dwa kilometry nie zmniejszaj�c pr�dko�ci. Cz�sto�� napotykanych cegie�ek ros�a, to zn�w mala�a. Igor dokonywa� co pewien czas poprawek kierunku, trzymaj�c statek �ci�le na szlaku, po kt�rym posuwa� si� lodowiec.

Suzy ogarnia�o znu�enie. Zaczyna�y bole� oczy zm�czone nieustann� obserwacj� ekranu, migoc�cego rojem przesuwaj�cych si� szybko plam. Ju� dawno przesta�a liczy� czarne cegie�ki. Coraz cz�ciej spogl�da�a na ekran sytuacyjny.

A je�li tajemnicza budowla z bazaltowych cegie�ek uleg�a ca�kowitemu zniszczeniu?�� Ta my�l nie dawa�a dziewczynie spokoju.

Pr�by nawi�zywania rozmowy z Igorem spe�z�y na niczym. Geolog zdawa� si� nie s�ysze�, co Suzy m�wi, poch�oni�ty ca�kowicie obserwacj� przyrz�d�w.

W okienku miernika przebytej drogi wolno zmienia�y si� cyfry. Nagle Igor szybkim, zdecydowanym ruchem przesun�� d�wigni� kierunkow�. Statek, posuwaj�cy si� dot�d poziomo, pocz�� z wolnna schodzi� g��biej pod ziemi�.

Spojrza�a na ekran sytuacyjny, ale poza zwyk�ym, poziomym u�o�eniem warstw skalnych, piasku i �wiru nie spostrzeg�a niczego, co mog�oby usprawiedliwia� zmian� kierunku.

��Czy�by� co� zauwa�y�? � przerwa�a nerwow� cisz�.

Geolog skin�� g�ow� i wskazuj�c na ekran sytuacyjny, odpowiedzia� pytaniem:

��Czy widzisz t� ja�niejsz�, postrz�pion� warstw� przed nami?

D�d�ownica, 7 kwietnia 2537

Po raz pierwszy po dwudziestodniowej przerwie wracam do swego notatnika.

Dwadzie�cia dni� C� to znaczy dwadzie�cia dni w �yciu planety�

Dla nas w tych dwudziestu dniach tysi�clecia liczy�y si� sekundami� W kilkunastu godzinach d�wiga�y si� w niebo i rozsypywa�y w proch masywy g�rskie, a opadaj�ce na dno m�rz szkielety wodnych �yj�tek tworzy�y grube pok�ady nowych ska� wapiennych.

Teraz od powierzchni planety dzieli nas ponad siedmiokilometrow� skorup� skaln� 3200 milion�w lat. Taki w�a�nie czas up�yn�� od zakrzepni�cia ska� g��binowych, w�r�d kt�rych w tej chwili porusza si� nasz statek.

S�usznie nazywa Igor warstwy skalne kartkami pami�tnika, w kt�rym zapisane s� dzieje planety. Nie�atwo jest jednak odczyta� te zapiski. Niekt�re z tych kart s� tak cienkie i zniszczone, �e trudno je dostrzec. Inne s� podarte i zmi�te, czasem przeobra�one dzia�aniem przedzieraj�cej si� przez nie magmy. A przecie� Igor wybra� specjalnie dogodny do bada� teren, sprawdzony licznymi sondo-waniami� Warstwy s� tu przewa�nie u�o�one zgodnie, a pok�ady ska� osadowych osi�gn�y grubo�� kilku kilometr�w.

Wyobra�am sobie, jak trudno odtwarza� przesz�o��, gdy teren jest bardzo pofa�dowany, a warstwy pomieszane.

Pocz�tkowo obawia�am si�, �e nie na wiele przydam si� Igorowi. Teraz mam pe�ne r�ce roboty i naprawd� odczuwam ogromn� rado��, �e bezpo�rednio uczestnicz� w odczytywaniu ksi�gi dziej�w Urpy.

Moim zadaniem jest okre�lanie wieku poszczeg�lnych warstw drog� analizy przemian promieniotw�rczych. Wszak grubo�� osad�w nie mo�e by� bynajmniej miar� czasu. Jedne powstawa�y pr�dzej, inne wolniej; r�wnie� tempo niszcz�cego dzia�ania wody, lodu i wiatru mo�e by� r�ne.

Niemal ka�da z tych warstw to inny rozdzia� w pami�tniku Urpy, inne epoki, okresy, ery�

Przesad� by�oby twierdzi�, �e w miar� jak nasz statek przebija si� przez coraz to nowe pok�ady ska�, poznajemy coraz to dalsze karty dziej�w tej planety. Zbyt ma�o jest czasu, aby t� ksi�g� czyta�. My j� zaledwie przerzucamy, gromadz�c tysi�ce nie tkni�tych jeszcze pr�bek i zdj��. Zreszt� Igor jest zdania, �e wyprawa ta da nam co najwy�ej bardzo fragmentaryczny zarys dziej�w Urpy, �e trzeba b�dzie jeszcze kilkunastu podobnych ekspedycji, zw�aszcza z udzia�em Renego, Allana i Mary, aby odtworzy� z tych drobnych �lad�w histori� �ycia, jakie tu kwit�o.

A by�o ono naprawd� bardzo bogate, nie mniej bogate ni� na Ziemi. To ju� nie ulega w�tpliwo�ci.

W ostatnich dniach coraz cz�ciej zast�puj� Igora w pilotowaniu statku. Igor przesiaduje teraz w laboratorium, szukaj�c w pr�bkach �lad�w �ycia drog� prze�wietle� i bada� mikroskopowych. Z podziwem przygl�dam si�, jak on szybko klasyfikuje minera�y, jak niemal w jednej chwili odkrywa coraz to nowe zarodniki, py�ki i bakterie, jak w nic nie znacz�cych dla mnie chropowato�ciach i zgrubieniach znajduje odciski zwierz�t i ro�lin.

Znale�li�my r�wnie� kilka wi�kszych skamienia�o�ci, przewa�nie co� w rodzaju muszli. Najwi�kszym znaleziskiem jest fragment p�yty kostnej jakiego� potwora, zbli�onego rozmiarami do ziemskiego stegozaura.[30]

Gdybym ja w tym czasie pe�ni�a dy�ur na fotelu pilota, z pewno�ci� nie zauwa�y�abym tego znaleziska na ekranie. Musz� si� jednak pochwali� i w�asnym odkryciem. Ot� w�r�d utwor�w fliszowych,[31] pochodz�cych ze szlamistego dna jakiego� s�onego zbiornika wodnego (morza?), znalaz�am kamie� z wyra�nym odlewem pe�zaj�cych zwierz�t, prawdopodobnie robak�w. Odlew ten pochodzi z wczesnych osad�w, ewolucyjnie odpowiadaj�cych w przybli�eniu pierwszej po�owie ziemskiej ery paleozoicznej. Wiek odlewu obliczy�am na 320 milion�w lat.

Rozw�j ro�lin i zwierz�t przebiega� tu nieco inaczej ni� na Ziemi i poszczeg�lne osobniki r�ni�y si� prawdopodobnie ca�kowicie od ziemskich. To, �e wygl�d niekt�rych skamienia�o�ci zdaje si� odpowiada� okre�lonym okazom ziemskim, niczego jeszcze nie dowodzi, bo �oko cz�owieka wsz�dzie szuka Ziemi� � jak m�wi Nym, i podobie�stwo mo�e by� tylko zewn�trzne, pozorne. Mimo to Igor stwierdza wiele analogii w rozwoju �wiata ro�lin i zwierz�t na Ziemi i na Urpie. W szczeg�lno�ci uk�ad epok odpowiada w zasadzie podobnemu uk�adowi w �yciu Ziemi.

Wys�ali�my dotychczas na powierzchni� dziewi�� sond z materia�em. Ju� od przesz�o dw�ch tygodni nie docieraj� do nas �adne sygna�y z bazy. Znajdujemy si� na g��boko�ci 7600 metr�w. Temperatura si�ga tu 305 stopni Celsjusza. Ci�nienie 2750 atmosfer.

W zasadzie g��wne zadanie obecnej wyprawy podziemnej zosta�o wykonane. Od jutra ruszamy w g�r�, aby wyj�� na powierzchni� w okolicach Ciemnej Plamy.

W tej chwili D�d�ownica stoi w miejscu. Igor zaj�ty jest segregacj� materia��w. Chodzi o to, aby w powrotnej drodze uzupe�ni� niekt�re luki w zbiorach, nie trac�c zbyt wiele czasu w warstwach, kt�re dostarczy�y nam dostatecznej ilo�ci materia��w dla nakre�lenia w og�lnym zarysie historii Urpy. I tak wynurzymy si� prawdopodobnie z blisko tygodniowym op�nieniem. Powrotn� drog� chcemy przeby� ze znacznie wi�ksz� pr�dko�ci�.

Zoe przesun�a palcami po guzikach. Chcia�a raz jeszcze upewni� si�, czy wszystkie przyrz�dy s� w��czone.

Pierwsze, drugie, trzecie, czwarte, pi�te, sz�ste stanowisko � liczy�a w my�lach.�� W porz�dku.

Do uszu niewidomej dobieg� przyt�umiony odg�os krok�w na korytarzu. Po lekkim, przy�pieszonym chodzie pozna�a Daisy.

Zoe odwr�ci�a g�ow� w kierunku rozsuwanych drzwi i przebieg�a palcami po p�ytce plastycznego ekranu. Przywyk�a ju� do tego ruchu. Przez wiele miesi�cy �wicze� czu�a, jak niemal z ka�dym dniem koniuszki jej palc�w odkrywa�y coraz wi�ksze bogactwo wra�e� dotykowych i termicznych, przetwarzanych w m�zgu w zwarty przestrzenny obraz otaczaj�cego j� �wiata. I cho� by� to obraz bardzo ubogi w por�wnaniu z wra�eniami wzrokowymi, jednak wzbogaca�a go wyobra�ni�, malowa�a wspomnieniem barw.

Teraz na ekranie dermowizora pod palcami wyra�nie wyczu�a czworok�t rozsuni�tych drzwi i drobn�, poruszaj�c� si� posta�. Z odleg�o�ci kilku metr�w nie potrafi�a jeszcze odr�ni� rys�w twarzy, ale wyczuwana dotykiem sylwetka i znajomy odg�os krok�w sprawi�y, �e rozpozna�a Daisy.

U�miechn�a si� do przyby�ej i spyta�a nie ukrywaj�c podniecenia:

��No i?�

��Wszystko gotowe � odrzek�a Daisy siadaj�c obok Zoe w fotelu.�� Prze��czy�am ju� oba zespo�y na nasz� podcentral�. Przed chwil� nadszed� meldunek od Kory. Zainstalowa�a dodatkowo czwarte stanowisko z koloniami bakterii. Czuwa tam Zoja. Nadesz�a te� wiadomo�� od Deana i W�ada. S� gotowi.

��Mamy wi�c og�em jedena�cie stanowisk � ucieszy�a si� Zoe.�� To powinno wystarczy�.

��Je�li zn�w nie nast�pi jaka� zmiana � westchn�a Daisy.

��To nie by�a �adna zmiana. Po prostu wysz�am z b��dnych za�o�e�, �e �r�d�em emisji jest Proxima. Teraz mamy w zasi�gu ca�e niebo i jestem niemal pewna, �e nie tylko uda si� nam zaobserwowa� gdzie� zaburzenia, ale r�wnie� okre�li� po�o�enie ich �r�d�a.

� 'Wi�c jednak jakie� promieniowanie?

��Tak s�dz� Kora i Andrzej. Niekoniecznie musz� to by� fale elektromagnetyczne.

��A wi�c cz�stki?

��Bardzo mo�liwe. Zreszt� no�nik to kwestia wt�rna.

��Co przez to rozumiesz? Czy�by?�

��Czekaj � przerwa�a Zoe, ruchem d�oni nakazuj�c milczenie. Chwil� nas�uchiwa�a.

��Nym idzie � wyja�ni�a kr�tko.

��Nym?�� zdziwi�a si� Daisy.

��S�ysz� jego kroki.

Teraz i Daisy us�ysza�a ciche st�panie za'drzwiami. Po chwili w progu stan�� astrofizyk.

��Nie przeszkadzam?�� zapyta� niepewnie.

��Ale� nie!�� zawo�a�a Zoe.�� Na. razie jedyn� moj� robot� jest czekanie. Jeszcze si� nie zacz�o.

��Wobec tego pozw�l, �e i ja tu co� wtr�c�. Ot� dzi� rano wpad�a mi do g�owy pewna hipoteza, kt�ra chyba was zainteresuje. Co prawda nie jestem zwolennikiem mno�enia byt�w bez wyra�nej potrzeby, ale od wyl�dowania na Temie namno�y�o ich si� wi�cej ni� ktokolwiek z nas m�g� si� spodziewa�, wi�c jeszcze jeden pomys�, cho�by nawet okaza� si� wariacki, nie b�dzie chyba obraz� dla nauki. A je�li moja hipoteza znajdzie jakie� konkretniejsze oparcie w wynikach waszych eksperyment�w, by� mo�e warto b�dzie rozwa�y� ponownie spraw� instrukcji nr 4. Dlatego przyszed�em z tym do was�

��Zadziwiasz mnie. Czy�by� przeszed� na nasz� stron�?

��Jestem po stronie prawdy, jak by powiedzia� Szu. A z tym nie jest wcale naj�atwiej. Te same fakty mog� by� przecie� r�nie interpretowane. Rzecz w tym, �e instrukcja nr 4 mo�e wymaga� przeformu�owania, je�li nie b�dzie odpowiada� sytuacji. Nie spodziewajcie si� jednak zbyt wiele: do swojej hipotezy odnosz� si� bardzo sceptycznie i nik�a jest szansa, aby si� potwierdzi�a. Niemniej nawet najbardziej niedorzeczne przypuszczenie warte jest rozwagi i sprawdzenia, je�li to mo�liwe.

��Powiedz wreszcie, o co chodzi!�� zniecierpliwi�a si� Daisy.�� Po co ta ca�a retoryka?

��Poczekaj. Najpierw odpowiedzcie mi na par� pyta�. Przede wszystkim: czy zak��cenia ��czno�ci radiowej zawsze by�y skorelowane z zaburzeniami w funkcjonowaniu �ywych organizm�w � zwierz�t i ludzi? Zoe unios�a g�ow� i wyci�gni�t� r�k� dotkn�a ramienia Nyma.

��Usi�d� tu bli�ej � powiedzia�a wskazuj�c wolne miejsce obok Daisy.�� Wiesz przecie�, �e niedowidz� na wi�ksz� odleg�o�� � u�miechn�a si� blado.�� Niestety, nie jestem w stanie odpowiedzie� w spos�b kategoryczny na twoje pytanie. Nie by�o systematycznej rejestracji parametr�w bio. W pe�ni udokumentowany jest tylko 27-dniowy cykl zmian w warunkach ��czno�ci radiowej. Opar�am si� tu na analizie zapisu przekaz�w telemetrycznych i rozm�w radiotelefonicznych, dokonywanego na Sel automatycznie od dnia wyl�dowania. Ale te zmiany bywaj� r�ne. Mo�e to by� kilkugodzinne pogorszenie si� odbioru, kr�tkotrwa�e, powtarzaj�ce si� co kilkana�cie minut zak��cenia, gwizdy, szumy, trzaski o r�nym nasileniu, a niekiedy ca�kowity zanik ��czno�ci. Dotyczy to przede wszystkim do�� szerokiego zakresu fal kr�tkich, na kt�rych pracuj� nasze nadajniki. Poka�� ci, jak to wygl�da � si�gn�a do klawiatury i na ekranie pojawi� si� wykres.�� Niestety, nie mamy takich danych dotycz�cych funkcjonowania organizm�w �ywych. System bezpiecze�stwa sygnalizuje tylko powa�niejsze zaburzenia i w takich przypadkach w��cza si� zapis. W czasie mojej choroby, Will rejestrowa� systematycznie niekt�re parametry fizjologiczne mego organizmu. Stwierdzi� w�wczas 27-dniowy cykl odchyle� od normy, ale nie by�y to �adne powa�niejsze zaburzenia i wi�za� te zmiany z cyklem menstruacyjnym. Teraz, gdy si� okaza�o, �e by� on skorelowany z cyklem zak��ce� ��czno�ci, rozpocz�li�my sta�y zapis u wszystkich uczestnik�w eksperymentu i oczywi�cie zwierz�t do�wiadczalnych. Pierwsza pr�ba dokonana 27 dni temu, by�a jednak niezbyt udana. Pogorszenie si� odbioru nast�pi�o zgodnie z przewidywaniami, ale odchylenie od normy parametr�w bio wyst�pi�o tylko u mnie, i to w niewielkim stopniu, u zwierz�t za� i Zoi na stanowisku zainstalowanym w zwierciadle parabolicznym radioteleskopu zwr�conego ku Proximie nie by�o znacz�cych zmian. Co prawda w tym czasie nie by�o �adnego rozb�ysku. U mnie za� cykliczno�� mo�e mie� przyczyny naturalne. Ale czy mo�e by� tylko zbiegiem okoliczno�ci fakt, �e omdlenie Hansa, pojawienie si� pier�cienia i to, co widzia�am na Nokcie, a tak�e �cud te-mia�ski� i choroba Allana w Mie�cie Temian odpowiadaj� datom pogarszania si� ��czno�ci radiowej? Chyba nie. I dlatego tak bardzo liczymy na wyniki dzisiejszych obserwacji.

��S�ysza�em, �e zwi�kszy�y�cie liczb� stanowisk.

��Do jedenastu. Sze�� na Sel, w r�nych punktach, tak rozstawione, aby si� dublowa�y dla obszaru ca�ego nieba. Obs�uguj� je Rita, Wiktor, Su�, Mei i Czin. Dalsze cztery stanowiska, obs�ugiwane przez Kor�, Allana, Zoj� i ojca, znajduj� si� na Temie. Ponadto W�ad i Dean maj� dokona� pr�by zlokalizowania �r�d�a ewentualnej emisji falowej lub korpuskularnej z labd�eta w drodze na Nokt�. B�d� w�wczas oddaleni od nas ponad 520 milion�w kilometr�w i od nich wiadomo�� nadejdzie, rzecz jasna, z blisko p�godzinnym op�nieniem.

��Wiem. To przecie� dla mnie robi� map� neutrinow� nieba. Maj� niez�y zestaw instrument�w. Widz�, �e bardzo solidnie przygotowa�a� t� operacj�.

Daisy w zamy�leniu patrzy�a na Zoe. Jak�e bardzo zmieni�a si� ona w ostatnich kilkunastu miesi�cach. Ile hartu i wytrwa�o�ci, a zarazem energii i wewn�trznego optymizmu by�o w tej dziewczynie. By�a w tym z pewno�ci� r�wnie� wielka zas�uga Kory, kt�ra potrafi�a dowie�� jej, �e mimo kalectwa mo�e sta� si� pe�nowarto�ciowym cz�onkiem ekspedycji. Niemniej � Zoe raz po raz zaskakiwa�a wszystkich zar�wno swymi umiej�tno�ciami jak i si�� charakteru. To ju� nie by�a tamta nieco lekkomy�lna i impulsywna dziewczyna, kt�ra wa�y�a si� na szale�czy skok z Bolidu na powierzchni� Nokty. Zoe spowa�nia�a i wysubtelnia�a. Jej spojrzenie na �ycie nabra�o ostro�ci i wnikliwo�ci. Zdobywana przez ni� w trudzie wiedza stawa�a si� coraz bardziej gruntowna i systematyczna.

Kiedy na pocz�tku tego roku przysz�a do Andrzeja z projektem przeprowadzenia analizy, zapisu danych telemetrycznych, odbieranych przez stacje na Sel od dw�ch lat, dla stwierdzenia, czy nie wyst�puje jaka� cykliczno�� zak��ce� � powierzy� jej to zadanie, traktuj�c je raczej jako po�yteczne �wiczenia rehabilitacyjne ni� teren jakich� znacz�cych osi�gni��, zw�aszcza w por�wnaniu z rewelacyjnymi odkryciami na Temie. Wykrycie 27-dniowego cyklu i uzasadnione podejrzenia, i� wywiera on wp�yw r�wnie� na ludzi i zwierz�ta, otwar�y drog� do podj�cia szerszych bada� pod patronatem Kory, kt�ra zreszt� pozostawi�a Zoe pe�n� inicjatyw�. Pierwszy, jakkolwiek jeszcze nieudany eksperyment dostarczy� wielu cennych do�wiadcze�. Teraz powierzono Zoe koordynowanie pracy trzech zespo��w, obejmuj�cych jedena�cie stanowisk badawczych. Co prawda, zdanie Kory, si�� rzeczy, decydowa�o we wszystkich wa�niejszych sprawach, niemniej funkcja by�a bardzo odpowiedzialna i Zoe odczuwa�a zar�wno dum�, jak i obaw�, czy potrafi wywi�za� si� w pe�ni z trudnych zada�. Traktowa�a je zreszt� jako wielki egzamin swego �ycia, kt�ry poka�e jej, czy s�usznie uwierzy�a w swoje si�y.

��Jeszcze dwa pytania � podj�� Nym.�� Ucieczce Robota I i znikni�ciu twojego torusa te� towarzyszy�y zak��cenia radiowe?

��Tak, nawet do�� silne gwizdy i trzaski.

��A w czasie schwytania meteorytu w�glowego?

��Niestety, nie � Daisy wyprzedzi�a Zoe z zaprzeczeniem.�� Sprawdza�am jeszcze raz sama, bo nie wiem, czy pami�tasz, �e mia�am wtedy takie dziwne halucynacje.

��Wiem. W�a�nie dlatego pytam. Podobne zreszt� halucynacje prze�y�em przed 133 laty jeszcze w Uk�adzie S�onecznym.

��Czyta�am-twoje wspomnienia z tego okresu. Czy przypuszczasz, �e mo�e by� jaki� zwi�zek?� To chyba niemo�liwe.

��Raczej: ma�o prawdopodobne.

��Chyba �e chodzi tu o podobne zaburzenia postrzegania wywo�ane odmiennymi przyczynami � wtr�ci�a Zoe.

��Bywa i tak, �e ten sam czynnik wywo�uje bezpo�rednio lub poprzez reakcje wt�rne ca�y wachlarz bardzo r�nych zjawisk. Burze magnetyczne; zak��cenia w ��czno�ci radiowej, wzrost napi�cia nerwowego u ludzi i podatno�ci na infekcje, jako nast�pstwa wzrostu aktywno�ci s�onecznej, a zw�aszcza wi�kszych rozb�ysk�w, by�y od dawna obserwowane na Ziemi. Nie zdziwi mnie, je�li stwierdzicie pe�na korelacj� mi�dzy okresowym pogarszaniem si� ��czno�ci i jakimi� wahaniami parametr�w fizjologicznych, wzrostem nerwowo�ci czy nawet zaburzeniami w postrzeganiu. Zastanawia mnie jednak, dlaczego zjawiska te powtarzaj� si� w cyklu 27-dniowym. Gdyby to by�o na Ziemi, mo�na by to powi�za� z okresem obiegu Ksi�yca czy okresem syno- dycznym obrotu S�o�ca wok� osi. Ale czas obiegu Sel jest kr�tszy, za� obrotu Proximy d�u�szy od nich, i to znacznie. Je�li zreszt� uda si� wykry� jak�� cy-kliczno�� aktywno�ci tego czerwonego s�o�ca, w co nie w�tpi�, nie b�dzie ona wynosi�a 27 dni. My�l� zreszt�, �e wasze obserwacje w po��czeniu z poszukiwaniami Deana i W�ada powinny dostarczy� materia��w dostatecznie bogatych, aby w�tpliwo�ci dotycz�ce korelacji zosta�y ostatecznie rozstrzygni�te. Dzi� rano przekaza�em Deanowi zalecenie, aby nie ogranicza� si� do fal kr�tkich, ale przebada� ca�e widmo elektromagnetyczne, a tak�e korpuls-kularne promieniowanie kosmiczne a� do neutrino. Was prosz� o natychmiastow� wiadomo��, je�li cho� w przybli�eniu uda si� zlokalizowa� �r�d�o. B�d� w obserwatorium przy pantoskopie.

��To znaczy, �e w��czasz si� w nasz� robot�! Jeste� wspania�y!�� rado�nie klasn�a w d�onie Zoe.�� Czy�by� co� podejrzewa�? Nym nie podj�� tematu.

��Wczoraj rozmawia�em z Allanem � powiedzia� jak gdyby mimochodem.�� Jego hipoteza nie jest wcale tak niedorzeczna, jak by to wynika�o z tego, co us�ysza�em od Ziny.

��Ci�gle si� jeszcze z Zin� k��cicie?�� wtr�ci�a Daisy kpi�cym tonem.

��Tylko w tak zwanych pryncypialnych kwestiach � u�miechn�� si� niepewnie.�� Wiecie zreszt� dobrze, jak to jest z t� wariatk��

��Wiemy i liczymy, �e wkr�tce zaprosicie nas na wesele. No, ale niepotrzebnie ci przerwa�am. Co s�dzisz o hipotezie Ala?

��Sam nie wiem� Nie bardzo trafia mi do przekonania. Hipoteza dziwna, chyba w twoim, Zoe, stylu�

��Nie w moim. Tu si� mylisz. R�nimy si� tu pogl�dami.

��Czy�by roz�am w waszych szeregach?

��Tylko zwyk�a r�nica zda�.

��Z tego, co mi m�wi�a Zina, nie wszystko dla mnie jest jasne. Ale odnios�em wra�enie, �e owe r�nice zda� s� powa�ne, a mo�e wr�cz zasadnicze. Czy�bym si� myli�?

Oko mikrokamery wpatrywa�o si� nieruchomo w twarz Nyma, lecz palce Zoe nerwowo g�adzi�y plastyczny ekran.

��Nie wiem, co ci powiedzia�a Zina � podj�a po chwili, niezbyt pewnie.�� Nie wiem zreszt�, czy dobrze j� zrozumia�e�. Nie r�nimy si� pogl�dami w kwestii zasadniczej: �e w Uk�adzie Proximy nie tylko dzia�a�a, ale i obecnie dzia�a wy�ej od nas rozwini�ta cywilizacja, chocia� jej aktywno��, w panuj�cych tu trudnych warunkach, wydaje si� ograniczona. To znaczy, �e obowi�zuje instrukcja czwarta.

��Z tym pogl�dem godzi si� ju� dzi� wi�kszo�� koleg�w, w tym i ja r�wnie�. Oczywi�cie traktuj�c to jako wielce prawdopodobne wyja�nienie stwierdzonych fakt�w � zastrzeg� si� Nym.

��Bardzo nam mi�o� Pyta�e� jednak o r�nice zda�. Nie mam zamiaru ich bagatelizowa�. Dotycz� one w�a�nie hipotezy Allana, �e Temianie pr�buj� da� nam do zrozumienia, �e nie �ycz� sobie penetrowania przez ludzi ich dawnych siedzib i cmentarzysk. Rzecz jasna, r�nice pogl�d�w dotycz� r�wnie� intencji Temian i naszego post�powania w tej sytuacji.

��Zina w og�le odrzuca hipotez� Allana. Tak przynajmniej zrozumia�em jej wywody.

��Chyba niezupe�nie prawid�owo. Zina zgadza si� z Alem, �e Temianom mo�e nie podoba� si� to, �e grzebiemy si� w ich przesz�o�ci. Odrzuca jednak jego tez�, �e pr�buj� nam to zasygnalizowa�, a zw�aszcza wp�ywa� na nasze uczucia i my�li.

��A jednak� Je�li rzeczywi�cie nie dyskutowali�cie szerzej na ten temat przed wrze�niow� narad�, ta niech�� do odkry� Szu ca�ej waszej sz�stki jest zastanawiaj�ca. Co prawda u ka�dego z was to wygl�da troch� inaczej: Allan choruje i sta� si� podejrzliwy, Zina obra�a si� na Szu o jakie� g�upie jedno s�owo, ty, Zoe, niby chcesz zobaczy� te miasta, ale ci�gle odk�adasz to z b�ahych powod�w, ty, Daisy, i Dean jeste�cie stale bardzo zaj�ci, co zreszt� zgodne jest z prawd�, ale nie przeszkodzi�o wam w odwiedzeniu wszystkich oaz ciep�a, Mary � ju� sam nie wiem, co j� wstrzymuje� Przyczyny r�ne, a efekt podobny.

��Got�w jeste� powo�a� si� na opini� Zoi, �e zostali�my �naznaczeni� � Daisy spojrza�a z gniewem na Nyma.

��Zoja wcale tego nie twierdzi. Pr�buje tylko wyja�ni� zwi�kszon� wra�liwo�� wzmo�onym oddzia�ywaniem promieniowania kosmicznego w chwili waszego pocz�cia.

��Sens jest ten sam!

��Nawet je�li tak jest rzeczywi�cie � powiedzia�a pojednawczo Zoe � to nie znaczy, �e jeste�my psychopatami lub dzia�amy w hipnozie.

��Allan uj�� to w ten spos�b, �e tworzycie grup� nie dlatego, �e tak sobie �ycz� Temianie, lecz dlatego, �e jeste�cie lud�mi wyczuwaj�cymi lepiej od innych istnienie obcego Rozumu w tym �wiecie i potrzeb� szanowania jego �rodowiska. Temianie w og�le mog� nie zdawa� sobie sprawy z istnienia waszej grupy i oddzia�ywa� na wszystkich przybysz�w z kosmosu.

��Nie wiem, czy Al ma racj� i Temianie naprawd� manifestuj� swe niezadowolenie, lecz ja my�l�, �e nie wolno ich podejrzewa� o z�e intencje. Dlaczego obce istoty, stoj�ce od nas wy�ej technicznie i intelektualnie, mia�yby ukrywa� prawd� o sobie i traktowa� nas jak wrog�w?

��Ty, Zoe, zawsze sk�onna jeste� idealizowa� � Daisy obj�a niewidom� ramieniem i serdecznie u�cisn�a.�� Mnie �ycie nauczy�o ostro�no�ci. Dlatego nie by�abym tak pewna, �e intencje Temian s� czyste, �e nie maj� nic do ukrycia przed nami i nie chc� nam niczego sugerowa�. Nie znaczy to, �e pos�dzam ich od razu o z�e zamiary. Je�li kto� jest ode mnie silniejszy, a nie czyni mi krzywdy, to znaczy, �e nie mam powodu traktowa� go jak wroga. By� mo�e nie interesuje si� mn�, ale nie jest te� wykluczone, �e oka�e si� przyjacielem. Je�li Te-mianie s� rzeczywi�cie w stanie wp�ywa� na nasze uczucia i my�li, jak podejrzewa Al, nie s�dz�, aby ich zdolno�ci by�y skuteczne tylko wobec naszej sz�stki. Gdyby zreszt� naprawd� chcieli nam uniemo�liwi� badania, mogliby r�wnie� zastosowa� �rodki fizyczne. A tego nie czyni�. Znaczy to,'�e nie maj� wobec nas z�ych intencji.

��W�a�nie tak!�� podchwyci�a Zoe.

��Inna sprawa��� Daisy spojrza�a na Nyma i zawaha�a si�. � Inna sprawa � powt�rzy�a � jak pomy�l�, �e mogliby kierowa� moimi uczuciami i my�lami, robi mi si� zimno. Z drugiej jednak strony ju� sam fakt, �e sobie to u�wiadamiam, troch� mnie pociesza. Chyba mo�na to traktowa� jako dow�d, �e nie jest ze mn� tak �le. My�l�, �e��� rozpocz�a i urwa�a.

��Co chcia�a� powiedzie�? � zapyta�a po d�u�szej chwili oczekiwania Zoe.

��Ju� nic. Niech teraz Nym powie, co o tym naprawd� s�dzi. M�wi�e� o jakiej� hipotezie.

��Mam w�tpliwo�ci, czy wam si� spodoba � zastrzeg� astrofizyk.�� Ale po kolei: przede wszystkim powiem wam, co mi si� nie podoba w hipotezie Allana i w og�le w waszych tezach. Zbyt antropomorfizujecie ten obcy rozum.

��Pa�ace temia�skie �wiadcz�� � wtr�ci�a Daisy, lecz Nym nie da� jej doko�czy�.

��Nie chodzi mi o Temid�w i Temian. By� mo�e w jakim� stopniu przypominaj� ludzi wygl�dem i trybem �ycia, chocia� to jeszcze chyba nie jest dowodem podobie�stwa psychicznego, mentalno�ci, zasad rozumowania, etyki, kultury w pe�nym tego s�owa znaczeniu, a nie tylko tw�rczo�ci wynalazczej, naukowej czy artystycznej. Z historii wiemy, �e ludzie, istoty tego samego gatunku, tworzyli bardzo odmienne struktury spo�eczno-kulturowe. Je�li m�wi�em o obcym rozumie, to nie mia�em na my�li ani Temid�w, kt�rym chyba daleko jeszcze do poziomu umys�owego neandertalczyka, ani te� Temian, o kt�rych nie wiemy ani sk�d przybyli, ani co si� z nimi sta�o. Moim zdaniem, jedyne konkretne, rzeczywiste przejawy aktualnej dzia�alno�ci wy�szej inteligencji w Uk�adzie Proximy to Torus Karlsone, beznap�dowy manewr Robota I i �cud temia�ski�. Tego nie da si� wyt�umaczy� ani wadliwymi wskazaniami przyrz�d�w, ani sugesti� czy halucynacj�, ani te� dzia�aniem nieznanych si� natury. To mnie przekona�o, �e macie racj� twierdz�c, �e w Uk�adzie Proximy dzia�aj� istoty rozumne na wy�szym od nas poziomie rozwoju technicznego. Ale wcale to nie oznacza, �e istotami tymi s� budowniczowie miast temia�skich. R�wnie, a mo�e bardziej prawdopodobna wydaje si� hipoteza, �e s� to istoty przyby�e do Uk�adu Proximy z zewn�trz, z innych rejon�w kosmosu, a ich pojawienie si� ma jaki� zwi�zek z zag�ad� cywilizacji Temian.

��My�lisz, �e te torusy mog�y wymordowa� Temian?�� zapyta�a Daisy i spojrza�a niepewnie na Zoe, kt�ra ze skamienia�� twarz� s�ucha�a wywod�w astrofizyka.

��Nie wiem. Ale i t� mo�liwo�� trzeba bra� pod uwag�. Je�li ten Rozum potrafi czyni� genetyczne cuda�

��Dlaczego jednak nie zniszczy� Temid�w? Dlaczego nie atakuje nas?

��Nie wiem. Mo�e Temidzi s� im do czego� potrzebni, a my nie stanowimy niebezpiecze�stwa? Czy zreszt� tego rodzaju pytania maj� jaki� sens? By�by to przecie� rozum ca�kowicie r�ny od naszego, o sposobie my�lenia i motywacjach ca�kowicie nam obcych i niezrozumia�ych. Nie wolno nam antropo-morfizowa� � spojrza� na Zoe.�� To s�, rzecz jasna, tylko hipotezy, w kt�re nie bardzo sam wierz� � pocz�� si� zastrzega�, widz�c jak silne wra�enie wywieraj� jego s�owa na dziewczynie.�� Nie mo�na te� wykluczy�, �e te pier�cienie i wiruj�ce py�y to tylko zwiadowcy i obserwatorzy, dzia�aj�cy nie tylko tu, ale tak�e w innych uk�adach planetarnych zgodnie z programem opracowanym w jakich� odleg�ych obszarach Galaktyki. Wszystko to brzmi jak fantastyczno-naukowa bajka, ale c� my w�a�ciwie wiemy o wszech�wiecie?

��Czy my�lisz, �e to, co widzia�e� w Uk�adzie S�onecznym przed 133 laty�

��To tylko hipoteza � powt�rzy� astrofizyk.�� Pr�buj� powi�za� w niej r�ne zdarzenia, ale nie wiem, czy to ma sens. Wasz eksperyment by� mo�e zreszt� rozstrzygnie od razu niekt�re kwestie. Je�li si� na przyk�ad oka�e, �e �r�d�o zak��ce� zlokalizowane zosta�o na Primie, w okolicach kt�rej� z gwiazd Tolimana, na jakich� podczerwonych kar�ach, czy mo�e w j�drze Galaktyki�

Zoe podnios�a si� z fotela i podesz�a do�� pewnym krokiem do du�ej �wietlnej mapy nieba.

��Prima i Toliman s� tu � wskaza�a prawid�owo po�o�enie obiekt�w.�� A tu chyba j�dro Galaktyki. Poka� mi, gdzie s� te podczerwone kar�y! Nym stan�� obok mapy.

��O, tu. W konstelacji Panny � powiedzia� wskazuj�c palcem jaki� niewidoczny punkt mi�dzy dwiema ja�niejszymi gwiazdami.�� Drugi obiekt znajduje si� w okolicach Krzy�a Po�udnia � przesun�� r�k� w d�. � Trzeci w Feniksie, mi�dzy gwiazdami Achernar i Fomalhaut. W ko�cu na p�nocnej p�kuli�

D�wi�k^dzwonka nie pozwoli� mu doko�czy�.

��Zaczyna si�! � ucieszy�a si� Zoe.

Wr�ci�a szybko do ustawionych w podkow� tablic kontrolnych i usiad�a w fotelu. Praw� r�k� opar�a o klawiatur�, lew� b��dzi�a po czworok�tnej p�ycie plastycznego ekranu.

��Id� do obserwatorium. Nie zapomnijcie da� mi zna� � powiedzia� Nym kieruj�c si� ku drzwiom.

Zoe zdawa�a si� nie s�ysze� s��w astrofizyka. Twarz jej wyra�a�a skupienie i napi�cie.

Daisy zaj�a miejsce obok mapy nieba, przy niedu�ym pulpicie. Jej zadaniem by�o utrzymywanie ��czno�ci ze stanowiskami na Sel i Temie. W tej chwili nie mia�a jeszcze nic do roboty. Niewielkie ekrany sygnalizowa�y tylko pogotowie obserwacyjne.

W okienku chronometru cyfry zmienia�y si� szybko. Od sto�u kierowniczego dobiega�y urywane, kr�tkie piski i dzwonki o r�nych tonach i sile. Chwilami przypomina�o to bezmy�lne b�bnienie � po klawiszach fortepianu. Czasami w�r�d tych d�wi�k�w nagle wyrywa� si� i gas� jaki� rytmiczny stukot.

Prawa r�ka Zoe biega�a po tablicy rozdzielczej, naciskaj�c coraz to inne guziki.

Daisy zn�w spojrza�a na chronometr: min�o ju� osiem minut od schwytania pierwszych zak��ce�.

��Uwaga, Daisy!�� odezwa�a si� Zoe.�� Trzecie stanowisko. Sprawd�, jaki obszar nieba ono obejmuje w tej chwili, i podaj dane Nymowi. Niestety� Nie jestem pewna, czy to naprawd� okolice plus 30� i 161'. Jednak� nie daj� sobie rady�

Opanowa�a si� zaciskaj�c wargi.

��Trzecie stanowisko?�� Daisy spojrza�a na map� nieba.�� Jeste� przewra�liwiona. Okre�li�a� dobrze. To s� okolice Korony P�nocnej i Herkulesa.

Po��czy�a si� z obserwatorium, polecaj�c Nymowi szuka� w promieniu 45� od Korony P�nocnej.

��Jeszcze nie by�o meldunku od Kory � wtr�ci�a Zoe. W tej samej chwili rozleg� si� sygna� i na ekranie wideofonu pojawi�a si� twarz Renego.

��Zoe! Wst�pny meldunek. Na stanowiskach VIII i X wida� wyra�ne zmiany w zachowaniu si� zwierz�t. Szczeg�lnie silne podniecenie u ps�w. Odchylenie parametr�w fizjologicznych nieznaczne, g��wnie pH. Gwa�towny wzrost jonizacji powietrza, zw�aszcza na stanowisku VIII. Zak��cenia radiowe najsilniej zaznaczaj� si� w pasmach 18 i 38 metr�w. Namiar �r�d�a zak��ce� nie da� jednoznacznego wyniku. Stanowisko VIII � plus 10� i 271', a wi�c niemal dok�adnie w zenicie nad stacj�. Stanowisko X � minus 64� i 41� w pocz�tkach pomiaru, potem powolny ruch w kierunku p�nocnym. To na razie wszystko. Jakie meldunki ze stanowiska na Sel?

��Zak��cenia radiowe bardzo s�abe. Jedynie w pobli�u bazy silniejsze. Charakterystyczna rytmiczno�� trzask�w. Po�o�enie �r�d�a � plus 32� i 161', a wi�c jeszcze inne ni� wasze. Na stanowiskach II i V jeszcze inne wyniki, a na III, IV i VI � niemal zupe�na cisza. Danych biologicznych jeszcze nie otrzyma�am, ale na I, II i V co� tam maj�.

��Dzi�kuj�. Wy��czam si�! Twarz zoologa znikn�a z ekranu.

��Dziewi�tnasta minuta � oznajmi�a Zoe. Daisy podesz�a do pulpitu.

��D�ugo jeszcze?

��Wszystkie poprzednie zak��cenia trwa�y ponad 25 minut.

��Co s�dzisz o tych rozbie�no�ciach w namiarach? To nie mog� by� tylko b��dy.

��Ciszej! Zn�w zaczynaj� si� trzaski!

Zoe wzmocni�a odbi�r i Daisy us�ysza�a narastaj�ce dudnienie, podobne do rytmicznych uderze� pi�ci� w metalowe drzwi.

��Od jak dawna?

��Pierwsze �lady pojawi�y si� 25 minut temu. Nie chcia�am ci� budzi�. By�e� tak zm�czony. Igor spojrza� z wyrzutem na Suzy.

��A gdyby ta warstwa si� sko�czy�a?�� zapyta� tonem subtelnej wym�wki.

��Nie przypuszcza�am, �e to co� niezwyk�ego � usprawiedliwia�a si� dziewczyna.�� Bloki przypominaj� kalcyt.

��Kalcyt � skin�� g�ow� geolog.

��A ta sinofioletowa masa?� Mo�e jakie� sprasowane popio�y wulkaniczne? Zreszt� przecie� aparat wszystkie obrazy utrwali�. Dla pewno�ci pobra�am kilka wi�kszych pr�bek.

��A wi�c jednak co� ci� zainteresowa�o?�� u�miechn�� si� geolog.

��Owszem, zw�aszcza barwy, ale przyznaj�, �e nie przywi�zywa�am do tych minera��w wi�kszej wagi. Przepraszam.

��Nie masz za co przeprasza� � przerwa� po�piesznie.�� Jeszcze nie wiadomo, mo�e ja si� myl�. Gdy zauwa�ysz co� nowego albo warstwa si� sko�czy, to dzwo�. I co pewien czas pobieraj pr�bki. Ja p�jd� do laboratorium.

Zsun�� si� z fotela i po klamrach dotar� do drabiny. D�d�ownica wspina�a si� w g�r� niemal pionowo. W tym po�o�eniu kabina pilota stawa�a si� jakby najwy�szym pi�trem wysokiej wie�y, a dotychczasowe �ciany dzia�owe wraz z drzwiami laboratorium przybra�y pozycj� poziom�. Igor zszed� w d� po drabinie i odsun�wszy p�yt� w�azu, znikn�� w g��bi statku.

Suzy zn�w zatopi�a wzrok w mieni�cej si� p�aszczy�nie ekranu. Tylko od czasu do czasu odwraca�a g�ow�, �ledz�c dzia�anie przyrz�d�w kontrolnych.

Przez pole widzenia podziemnego oka przesuwa�y si� w dalszym ci�gu wielkie, ��te, to zn�w bia�e bloki wtopione w ciemnoszar�, chwilami przechodz�c� w fiolet mas� skaln�. Je�li jednak pocz�tkowo zmetamorfizowane wapienie zajmowa�y niemal ca�y ekran, ciemna masa za� wype�nia�a tylko w�skie szczeliny mi�dzy blokami, teraz rozmiary bry� kalcytu znacznie zmala�y i tajemnicze lepiszcze pokrywa�o w sumie blisko 20 procent powierzchni ekranu.

Up�yn�o zn�w p� godziny, a Igor nie wraca�. Zagadkowa warstwa wype�nia�a ju� ca�kowicie oba ekrany sytuacyjne. Widocznie grubo�� pok�adu by�a ogromna. Najdziwniejsze, i�, jak dotychczas, Suzy nie mog�a znale�� �ladu warstwowej struktury, tak charakterystycznej dla wielu ska�. Ska�a przypomina�a raczej jaki� gigantyczny zlepieniec, powsta�y drog� przemieszania si� oraz zakrzepni�cia sta�ych i ciek�ych substancji mineralnych.

Ilo�� szarofioletowej masy zwi�ksza�a si� powoli. Jednocze�nie mala�o ci�nienie i temperatura, co by�o zrozumia�e wobec pionowego kierunku ruchu. W�a�nie strza�ka g��boko�ciomierza min�a 7000 metr�w, gdy w dole kabiny zabrzmia� przyt�umiony trzask i we w�azie ukaza�a si�.g�owa geologa'.

��Bardzo ciekawe � rzek� wspinaj�c si� po szczeblach w g�r�.

��Wi�c to nie tui?� � zapyta�a Suzy.

��Nie. Wi�cej: takiego minera�u, przynajmniej powsta�ego drog� naturaln�, nigdy nie znajdziesz na Ziemi. Nie jest to zreszt�, wyra�aj�c si� �ci�le, cia�o sta�e.

��Ciecz?

��Tak. Ciecz przech�odzona. Co� w rodzaju szk�a, je�li bra� pod uwag� konsystencj�.

��A chemicznie?

��Na tym polega ca�a rewelacja. Jest to substancja podobna do organicznej, ale nie oparta na w�glu, lecz na krzemie.

��Silikon?

��W�a�nie. I to bardzo skomplikowany.

��Czy m�g� powsta� w wyniku jakich� naturalnych proces�w? Geolog wzruszy� ramionami.

��Trudno powiedzie�. W ka�dym razie na Ziemi tego rodzaju silikony wytwarzamy tylko sztucznie. Niemniej ciekawe, �e nie jest to jeden zwi�zek, lecz mieszanina kilku. I jeszcze jedno: sk�ad tej mieszaniny ulega zmianom, w miar� jak wznosimy si� coraz wy�ej.

��A ko�ca warstwy nie wida� � dorzuci�a Suzy. Igor spojrza� na wykres drogi.

��Ju� ponad p�tora kilometra?

��Tak. O�rodek nie jest zbyt twardy i rozwijamy w tej chwili pr�dko�� 37 cm/s.�� Suzy spojrza�a na szybko�ciomierz.�� O! Nawet tylko, 34 centymetr�w � powiedzia�a nieco zdziwiona.

��Dawno przesz�a� z kruszenia na topienie?

��Osiem minut temu.

��Spr�buj jeszcze zwi�kszy� pr�dko��.

Suzy przesun�a dalej d�wigni� ruchu. Szum silnika wzm�g� si� i strza�ka szybko�ciomierza dosz�a do 54 cm/s. Przebiegaj�c szybko przez pole widzenia podziemnego oka ciemne i jasne plamy sprawia�y wra�enie pieni�cego si� roztworu. Ju� ponad po�ow� powierzchni ekranu wype�ni�a ciemna substancja. Z fioletowego odcienia przechodzi�a teraz w niebieski, a nawet zielonkawy.

��Przygotowa�em sond� z pr�bkami tej ska�y. Czy chcesz co� do��czy� do przesy�ki?

��Nie. Trzeba jak naj�pieszniej wys�a� sond�, bo si� ju� na pewno bardzo niepokoj� o nas.

��Wszystko gotowe. Mo�esz w��czy�.

Suzy nacisn�a guzik. W �cianie zap�on�o niebieskie �wiate�ko. Po chwili tylko ciemna, cienka smuga na ekranie sytuacyjnym znaczy�a drog� wysianej w g�r� sondy.

��Kt�rego dzi� mamy?

��16 kwietnia� Ju� blisko miesi�c jeste�my pod ziemi� � westchn�a Suzy. Wielko�� i liczba jasnych kryszta��w kalcytu mala�a z minuty na minut�.

��Zdaje si�, �e� Tak! Koniec warstwy!

W g�rze ekranu sytuacyjnego, odtwarzaj�cego pionowy przekr�j o�rodka, przez kt�ry przedziera� si� statek, wykwit! ja�niejszy pas.

��Przejd� na kruszenie � poleci� Igor.

Nowa warstwa zbli�a�a si� szybko. Kryszta�y kalcytu znik�y ju� niemal zupe�nie i ca�y ekran wype�nia�a niebieskoseledynowa substancja. Znajdowali si� na g��boko�ci 6000 metr�w. '

Tu� przed wej�ciem w now� warstw� Suzy zmniejszy�a pr�dko�� do 5 cm/s. Ska�a mia�a kolor brudnobr�zowy. W miar� jak statek pogr��a� si� w niej, szybko�� jego pocz�a samorzutnie rosn�c. Widocznie o�rodek stawia� mniejszy op�r narz�dziom krusz�cym.

Igor przez chwil� obserwowa� przyrz�dy kontrolne, po czym rzek� w��czaj�c pobieracz pr�bek:

��Wygl�da na to, �e warstwa ta niewiele r�ni si� konsystencj� od smo�y w temperaturze pokojowej.

��Ale to przecie� nie jest smo�a?�� zastanawia�a si� Suzy.�� No i temperatura przekracza tu 200 stopni Celsjusza.

��Zaraz si� tym zajm�.

Geolog zn�w ruszy� po drabinie w d�. Zanim jednak dotar� do drzwi, zatrzyma� go okrzyk Suzy:

��Igor! Chod� tu pr�dko!

��Co si� sta�o?.,

��Patrz � fizyczka wskaza�a na tablic� kierownicz�, potem na ekran sytuacyjny.

Twarz geologa przybra�a wyraz ogromnego zdziwienia.

��Jak to mo�liwe? Mo�e g��boko�ciomierz uszkodzony? Nie, to nonsens! Przecie� i ekran sytuacyjny potwierdza, �e si� cofamy!

��Tak. Cofamy si�. Mimo �e szybko�ciomierz wskazuje 9 cm/s.

��Zwi�ksz pr�dko�� � rozkaza� Igor.

Strza�ka szybko�ciomierza przesun�a si� do 20 cm/s. Cofaj�ca si� wolno na ekranie sytuacyjnym czerwona kreseczka statku ruszy�a zn�w w g�r�. Ale nie trwa�o to d�ugo. Uczeni odczuli wyra�nie, jak statek si� zako�ysa� i zn�w wolniutko zacz�� opada� ku widocznej jeszcze w dole warstwie fioletowonie-bieskiej.

��Przeka� mi na chwil� stery � zwr�ci� si� Igor do Suzy i si�gn�� po dr��ki kierownicze.

Geolog wy��czy� silnik. Statek szybko przemieszcza� si� w d�. Igor zn�w w��czy� motor, powoli zwi�kszaj�c pr�dko��, potem j� zmniejszaj�c. D�d�ownica posuwa�a si� naprz�d, to cofa�a, to zn�w wznosi�a si� w g�r�, jakby walcz�c przeciw spychaj�cemu j� pr�dowi jakiej� podziemnej rzeki.

Geolog manipulowa� tak kilka minut d�wigni� pr�dko�ci oraz sterami, nie zmieniaj�c kierunku ruchu. Tajemnicza si�a nie ustawa�a jednak w pr�bach wyrzucenia statku z p�p�ynnej warstwy.

D�d�ownica przybra�a pozycj� pionow�. Igor gwa�townym ruchem przesun�� d�wigni� ruchu a� do ko�ca. Statek poderwa� si� w gor�. Szum silnika przeszed� w og�uszaj�cy ryk.

Szybko�ciomierz wskazywa� 130 cm/s.

Czerwona kreseczka na ekranie sytuacyjnym pr�dko wznosi�a si� teraz w g�r�. Igor raz po raz naciska� guzik pobieracza pr�bek.

Niespodziewanie zza kraw�dzi ekranu wysun�a si� nowa warstwa i d��y�a naprzeciw czerwonej kresce wyobra�aj�cej statek. Tajemniczy pr�d zdawa� si� s�abn��. Istotnie, przed sam� now� warstw� znikn�� zupe�nie. Czy�by pr�dy powstawa�y i kr��y�y tylko wewn�trz brunatnej warstwy?

Przechodz�c do nast�pnej, tym razem czerwonawej warstwy, zn�w zmniejszyli pr�dko��. Warstwa ta przypomina�a g�st� oliw� i Igor wy��czy� zupe�nie narz�dzia krusz�ce, przechodz�c na pompowanie. Szybki przep�yw niezwyk�ej cieczy przez rur� transportera dzia�a� jak silnik odrzutowy.

Zd��yli si� jednak oddali� od poprzedniej warstwy zaledwie o 70 metr�w, a ju� ciek�a dot�d substancja zacz�a gwa�townie krzepn��. Nim Igor i Suzy mogli zrozumie�, co si� sta�o, ciecz wok� statku przybra�a konsystencj� asfaltu, a w ko�cu zakrzep�ego gipsu.

Transporter stan��. Igor si�gn�� do tablicy rozdzielczej i po�o�y� d�o� na prze��czniku aparatury krusz�cej. Ju� mia� nacisn�� guzik, gdy niespodziewanie Suzy przechyli�a si� w fotelu i powstrzyma�a go za rami�.

��Poczekaj jeszcze!

Na ekranie sytuacyjnym mo�na by�o zauwa�y� bez trudu, jak wok� statku narasta coraz grubsza warstwa zakrzep�ej ska�y. Po kilku minutach D�d�ownic� otacza�a skorupa, podobna kszta�tem do kokona g�sienicy jedwabnika.

��Te ska�y zachowuj� si� jak �ywa substancja. Oczywi�cie ta mo�liwo�� jest zupe�nie wykluczona, ale czy nie uwa�asz, �e mog� tu dzia�a� � Suzy spojrza�a pytaj�co na Igora.

��Mo�e� Zr�bmy eksperyment.

Nacisn�� prze��cznik, uruchamiaj�c narz�dzia krusz�ce. Przesun�� d�wigni� ruchu. Zn�w rozleg� si� przyt�umiony szum silnika. Statek powoli wgryza� si� w �ciank� otoczki. Ale w miar� jak czub D�d�ownicy si�ga� powierzchni kokona, w miejscu tym narasta�a nowa warstwa krzepn�cej substancji. Dopiero przy znacznej intensywno�ci kruszenia uda�o si� statkowi wydosta� z pu�apki.

Wznosili si� teraz szybko w g�r�, pozostawiaj�c poza sob� czerwone skrzepy niezwyk�ej substancji.

��A gdyby tak zobaczy�, co si� stanie, je�li��� odezwa�a si� naraz Suzy.

��Je�li nie zniszczymy otoczki?.�� W�a�nie.

��Spr�bujmy � zgodzi� si� Igor i wy��czy� silnik.

Po kilku minutach D�d�ownic� pokry� nowy kokon. Zmniejszywszy odleg�o�� pola widzenia, obserwowali teraz uwa�nie jego narastanie na ekranie podziemnego oka. Proces krystalizacji przebiega� r�wnomiernie, ale jakby w kilku fazach. Jednocze�nie Suzy zwr�ci�a uwag� na wyst�puj�ce wahania w przewodnictwie elektrycznym otaczaj�cej ich cieczy, co niew�tpliwie wi�za�o si� z okresowym wzrostem jonizacji i powstawaniem kryszta��w.

Wreszcie proces narastania otoczki usta�. Igor i Suzy skupili teraz ca�� uwag� na wskazaniach g��boko�ciomierza. Co si� stanie z otoczk� i zamkni�tym w jej wn�trzu statkiem?

Powoli, ledwie dostrzegalnie, wskaz�wka pocz�a przesuwa� si� z liczby 5430 na 5440. Spojrzeli na ekrany sytuacyjne, ale by�y nieczytelne � czerwon� kreseczk� zamkni�t� w bia�ej �muszelce� otacza� ze wszystkich stron jednostajnie szary obszar.

��5450 � wyszepta�a Suzy.�� A wi�c opadamy w d�.

��To by�o do przewidzenia � odezwa� si� geolog.�� W poprzedniej warstwie pr�dy r�wnie� usi�owa�y nas zepchn�� w d�. Ponadto statek nasz jest prawdopodobnie nieco ci�szy od wypieranej przeze� cieczy. Zwi�kszanie si� obj�to�ci przy krzepni�ciu, jak to si� dzieje z lodem, nale�y do rzadkich zjawisk.

��P�jd� i cho� pobie�nie zbadam pr�bki � powiedzia�a Suzy schodz�c z fotela.

Statek zako�ysa� si� lekko. Suzy zatrzyma�a si� na szczeblach drabiny.

��Czy�by i tu dzia�a�y jakie� pr�dy?�� zauwa�y� geolog.

��Tak to wygl�da. Pchni�cie, zdaje si�, by�o poziome. Kondratiew od kilku minut manipulowa� pokr�t�ami i przyciskami na tablicy nawigacyjnej. Teraz uni�s� d�o� wskazuj�c na ekran.

��Najbli�sza sta�a powierzchnia, od kt�rej odbijaj� si� fale ultrad�wi�kowe, znajduje si� w odleg�o�ci 458 metr�w na zach�d. Najdalsza � na p�noco-wsch�d, w odleg�o�ci blisko 6 kilometr�w. Warstwa ta jest wi�c ogromnych rozmiar�w.

��Czy nie stwierdzi�e� poziomych ruch�w statku?

��Zaraz zobaczymy � geolog zn�w pochyli� si� nad tablic�. � Istotnie � powiedzia� po chwili.�� Nie tylko opadamy, lecz posuwamy si� r�wnie� poziomo w kierunku wschodnim. Spr�buj� zmierzy� pr�dko��, a ty zajmij si� pr�bkami.

W kwadrans p�niej Suzy znalaz�a si� zn�w na g�rze.

��Potwierdzaj� si� twoje przewidywania. Statek opada na dno, gdy� jest ci�szy od wypieranej cieczy.

��Ju� nie opada. W tej chwili wznosimy si�, i to do�� szybko.

��Oczywi�cie przyczyn� jest pionowy ruch cieczy?

��Tak. Niestety, nie uda�o mi si� dot�d stwierdzi�, jak szeroki jest ten strumie�. Czy bada�a� sk�ad chemiczny?

��Bardzo pobie�nie. Jest to jaki� skomplikowany roztw�r. Skoncentrowa�am si� g��wnie na w�asno�ciach fizycznych. Najciekawsze, �e nie uda�o mi si� wywo�a� procesu krystalizacji ani przez obni�enie temperatury czy te� podgrzewanie, ani drog� wprowadzania zanieczyszcze�. Dopiero przy przep�ywie zmiennego pr�du elektrycznego nast�pi� proces osadzania si� kryszta��w w miejscach styku cieczy z naczyniem. Aby wi�c dosz�o do reakcji, konieczne jest wprowadzenie obcego cia�a i przep�yw pr�du. A co ty s�dzisz o tych strumieniach?

Geolog zrobi� niezdecydowany ruch d�oni�.

��Nie wiem nic. A �ci�lej � nie potrafi� wyt�umaczy� fakt�w.

��Mamy tu niew�tpliwie do czynienia z ruchem cieczy � zastanawia�a si� Suzy.�� Mo�na by przyj��, �e na skutek r�nic w temperaturze otaczaj�cych ska� wyst�puje zjawisko kr��enia ciep�ych pr�d�w.

��Tak. Ale dlaczego ruch cieczy wyst�puje dopiero w�wczas, gdy nasz statek w niej si� znajdzie? Dlaczego im wi�ksza by�a nasza pr�dko��, tym gwa�towniejszy by� pr�d? Zreszt� wydaje si�, �e w og�le poprzedni o�rodek wykazywa� nadspodziewanie szybki ruch w por�wnaniu z du�� lepko�ci� substancji. Powiedzmy, �e pr�dy w cieczy, kt�ra nas teraz otacza, istnia�y stale i po prostu statek nasz dosta� si� w ich zasi�g przypadkowo, opadaj�c na dno w�asnym ci�arem. Ale tego, co si� dzia�o w poprzedniej warstwie, nie potrafi� wyt�umaczy�. Oczywi�cie nie ma �ywych ska�, ale w zjawiskach tych mo�na istotnie doszukiwa� si� ingerencji �ywej istoty.

Oboje my�leli w tej chwili o jednym, ale wszelkie kie�kuj�ce w g�owie hipotezy wydawa�y si� zbyt �mia�e.

��Oto i nowa warstwa � przerwa�a chwilowe milczenie Suzy. Na ekranie sytuacyjnym ukaza� si� ciemniejszy pas, d���cy szybko na spotkanie czerwonej kreseczki. Od powierzchni planety dzieli�o statek jeszcze 5 kilometr�w.

��Warstwy s� do�� wyra�nie rozgraniczone � zauwa�y� Igor.�� Strumienie musz� tu zatacza� ko�o i powinni�my by� zepchni�ci w bok.

Przewidywania nie sprawdzi�y si�. Co prawda, przed samym wej�ciem w now� warstw� pr�dko�� zmala�a, ale tylko nieznacznie. Statek wszed� w niebieskawy, m�tny p�yn, jakby ci�gni�ty w g�r� jak�� tajemnicz� si��.

Tym razem warstwa mia�a zaledwie dwadzie�cia par� metr�w. Przebyli j� wkr�tce. Ekran podziemnego oka zmieni� barw� � ciecz by�a ��tawa i niemal przezroczysta. Ale uwag� Igora i Suzy przykuwa�o teraz nowe zjawisko. Wytworzona poprzednio otoczka zacz�a si� szybko rozp�ywa�. Po paru minutach nie pozosta�o z niej ani �ladu. Szybko�� wznoszenia si� statku zmala�a znacznie, niemniej d��y� on nadal w g�r�.

Suzy zauwa�y�a, �e na twarzy Igora pojawi� si� niepok�j. Przesun�� jedn� z d�wigni i oko podziemne zgas�o.

��Co si� sta�o?

Geolog nie odpowiedzia�. Manipulowa� jeszcze przez kilka sekund guzikami, potem po�pieszy� do laboratorium.

��W��cz silnik!�� rzuci� jeszcze od drzwi.

Poprzednia warstwa znik�a ju� w dole g�rnego ekranu sytuacyjnego, a powierzchni� jego pokrywa�a w tej chwili jednostajna szaro��.

G��boko�ciomierz wskazywa� 4800 metr�w.

Zn�w spojrza�a na ekran sytuacyjny. Pokrywa�a go martwa czer�. Rzut oka na tablice z przyrz�dami kontrolnymi potwierdzi� najgorsze obawy: aparatura umo�liwiaj�ca ocen� po�o�enia statku przesta�a dzia�a�. Mrugaj�ca rytmicznie lampka wskazywa�a na jakie� powa�ne uszkodzenie. /

Suzy si�gn�a po�piesznie do dzwonka alarmowego, gdy we w�azie ukaza�a si� g�owa Igora.

��Maksymalna pr�dko��!

Pchn�a d�wigni� i statek, podobny teraz do odrzutowej �odzi podwodnej, pomkn�� w g�r� z szybko�ci� ponad dwa metry na sekund�. Nim zd��y�a si� obejrze�, geolog siedzia� ju� obok niej w fotelu.

��Musimy jak najszybciej wydosta� si� z tej warstwy!�� wo�a� przekrzykuj�c wycie motoru.�� Ten p�yn ma bardzo silne w�asno�ci �r�ce!

��Ekrany sytuacyjne nie dzia�aj�!

��Zniszczone!�� odkrzykn�� geolog.�� � Niestety, tylko podziemne oko mo�na by�o schowa�.

��Czy pancerz i g�sienice wytrzymaj�?

Igor nie odpowiedzia�.

Suzy patrzy�a teraz z napi�ciem na wskaz�wk� chronometru.

A je�li nad t� warstw� znajduje si� twarda pow�oka skalna? Przecie� podziemne pieczary musz� si� wreszcie sko�czy�. Spojrza�a na Igora. Obraca� pokr�t�a aparatury ultrad�wi�kowej.

��Czy nie zderzymy si� ze ska��?

��W�a�nie chc� sprawdzi�. Na szcz�cie echosonda jest odporniejsza na dzia�anie tego �r�cego p�ynu.

��Czy ta pieczara si� nie sko�czy?

��To raczej komin[37] ni� pieczara. W�a�nie badam jego kszta�t i d�ugo��.

��Mo�e �r�ca warstwa sko�czy�a si�? Przebyli�my ju� blisko kilometr.

��W��cz na chwil� podziemne oko.

Suzy przesun�a d�wigni�, potem szybko j� cofn�a. Ekran zap�on�� ��t� barw� i zgas�. Otacza� ich w dalszym ci�gu �r�cy p�yn.

��Jeszcze przesz�o 1100 metr�w p�ynu nad nami � stwierdzi� geolog.�� Potem prawdopodobnie gazy.

��Pozosta�o wi�c osiem minut. Czy komin jest szeroki?

��W ostatnich dwu minutach bardzo si� zw�zi�. �rednica nie przekracza 80 metr�w.

Ws�uchali si� oboje w szum motoru, jakby chcieli z niego wyczyta�, co przynios� im najbli�sze minuty. Strza�ka chronometru posuwa�a si� powoli, ale wytrwale naprz�d. Na ekraniku sondy ultrad�wi�kowej wyd�u�a�a si� jasna wst�ga wykresu.

240, 220, 200, 180, 160, 140, 120, 100, 80, 70 metr�w � liczy� w my�lach Igor.

��Uwaga! j Wy��cz silnik!

Cisza nasta�a tak nagle, �e wyda�o si�, jakby kto� d�oni� zatka� uszy.

��Trzymaj si� por�czy!

W tej samej chwili odczuli gwa�towne szarpni�cie w g�r�, w d�, zn�w w g�r�. Na szcz�cie Suzy zd��y�a chwyci� si� por�czy fotela; inaczej uderzy�aby g�ow� o ekran podziemnego oka.

D�d�ownica przybra�a na chwil� po�o�enie poziome, potem uko�ne, wreszcie wr�ci�a do pionowego. To rufa ci�sza od dziobu jak balast ustawia�a statek kabin� pilota do g�ry.

Ko�ysanie usta�o. Strza�ka g��boko�ciomierza wskazywa�a 3050 metr�w, ale ju� poczyna�a si� cofa� ku 3100. Widocznie tajemniczy strumie� przesta� ju� dzia�a� i statek w�asnym ci�arem opada� w g��b komina wype�nionego �r�cym p�ynem.

��W��cz silnik. Pr�dko�� 15 cm/s.�� Igor wyda� nowe polecenie.

Zn�w silnik zagra�, ale ju� cichym, przyt�umionym szumem. Geolog si�gn�� do tabliczki kierowniczej podziemnego oka. Widocznie w��czy� aparatur� w chwili, gdy czub statku wynurza� si� ponad powierzchni� �r�cych odm�t�w, bo na ekranie b�ysn�a bia�o��ta piana i natychmiast tafla jego przybra�a mleczn�, nieczyteln� barw�. Ponad D�d�ownic� nie by�o ju� ani p�ynnego, ani sta�ego o�rodka. Znajdowali si� w podziemnej pieczarze, wype�nionej gazami o wysokim ci�nieniu.

Echosonda odmawia�a tu pos�usze�stwa, gdy� fale ultrad�wi�kowe tej d�ugo�ci nie by�y w stanie przenika� zbyt g��boko poprzez gaz. Za to otwiera�y si� mo�liwo�ci obserwacji optycznych. Po raz pierwszy od miesi�ca r�ka Igora spocz�a na prze��czniku aparatury telewizyjnej. Zap�on�a niebieska lampka kontrolna. W tej chwili z dziobu D�d�ownicy powinna by�a wysun�� si� na d�ugim pr�cie kamera po��czona z silnym reflektorem.

Nacisn�� guzik. Ma�y, kwadratowy ekran zamigota� i po chwili ukaza�a si� na nim czarna, chropowata powierzchnia sufitu groty. Jak dot�d, aparat dzia�a� bez zarzutu.

Igor wolno obraca� pokr�t�a, zmieniaj�c po�o�enie reflektora i kamery. Grota by�a rozleg�a i mia�a kszta�t owalny. Oceniaj�c na oko, powierzchnia podziemnego jeziora nie przekracza�a czterech hektar�w. Wysoko�� pieczary, licz�c od poziomu �r�cego p�ynu, wynosi�a nie mniej ni� 150 metr�w.

��Spr�buj op�yn�� przy �cianie ca�� grot�. Mo�e znajdziemy jak�� wi�ksz� i nisko po�o�on� p�k� skaln�. Wgryzienie si� w �cian� bez oparcia statku na sta�ym pod�o�u by�oby bardzo trudne. A czasu mamy niewiele.

Wyginaj�c dzi�b lub ogon statku w jedn� to w drug� stron�, Suzy podprowadzi�a D�d�ownic� pod najbli�sz� �cian� groty. Pocz�tkowo manewrowanie wydawa�o jej si� bardzo skomplikowane, wkr�tce jednak nabra�a wprawy. Statek pocz�� okr��a� grot�, raz po raz ocieraj�c si� p�ytami g�sienic o �ciany. Towarzyszy� temu g�uchy odg�os uderze� i nieustanne wstrz�sy.

Igor nie spuszcza� wzroku z ekranu telewizora.

D�d�ownica przeby�a ju� blisko czwart� cz�� drogi pod �cianami, gdy naraz Kondratiew odezwa� si�:

��To nie jest grota. To sztuczny zbiornik.

��Wi�c jednak�

��Zaczynam wierzy�, �e mo�e spotkamy ICH tam � geolog wskaza� r�k� w g�r�. � Je�li potrafimy si� st�d wydosta� � dorzuci� p�g�osem.

��Przecie� musi by� jakie� wyj�cie � powiedzia�a Suzy z uporem.

��Patrz!�� geolog wskaza� na ekran telewizyjny. W chropowatej, nadgryzionej przez kwasy powierzchni zbiornika wida� by�o owalny, czarny otw�r.

��T�dy?

Igor przecz�co pokr�ci� g�ow�.

��Ten otw�r, cho� wystarczaj�co szeroki, aby wesz�a we� D�d�ownica, znajduje si� 80 metr�w nad powierzchni� p�ynu; nie mo�emy si� tam dosta�. Przecie� przy ci�nieniu 1200 atmosfer nie wyjdziemy na zewn�trz w skafandrach. Poza tym ten p�yn bynajmniej nie nadaje si� do k�pieli.

��Mo�e ni�ej s� te� jakie� otwory?

��Dotychczas zauwa�y�em tylko jeden.

��Gdyby cho� jakie� wzniesienie�

��Ma�o prawdopodobne � westchn�� geolog.�� Ten zbiornik ma kszta�t elipsoidy obrotowej i raczej zdziwi�bym si�, gdyby�my znale�li jaki� w�ski wyst�p. Praktycznie widz� tylko dwie mo�liwo�ci.

��Jakie?

��Zbada� sond� Ultrad�wi�kow�, czy w dolnej cz�ci zbiornika, poni�ej linii cieczy, nie ma jakich� otwor�w � powiedzia� wy��czaj�c aparatur� telewizyjn�.

��Albo?

��Samemu spr�bowa� zrobi� otw�r.

��A je�li tam za �cian� s� ONI?

��W�a�nie my�la�em o tym samym � pokiwa� g�ow�. � Nie wolno nawet za cen� �ycia uszkodzi� tych urz�dze�. Wy��cz silnik.

Suzy przesun�a d�wigni� i statek, utrzymywany dot�d na powierzchni ruchem g�sienic, opada� w g��b zbiornika. Geolog, patrz�c na ekran, obraca� wolno ga�ki echosondy. Twarz jego przybiera�a coraz bardziej pos�pny wyraz.

��Nic nie mo�esz znale��?

Zawaha� si�.

��Zdaje si�, �e� co� jest � powiedzia� do�� spokojnym tonem, tylko prawa d�o�, kt�r� obraca� ga�k� aparatu, zadr�a�a lekko. Suzy wstrzyma�a oddech.

��Tak � powiedzia� Igor.�� Jest jeszcze jeden otw�r. Dok�adnie pod tamtym g�rnym. Uwaga! Przejmuj� pilotowanie!

Zn�w przyt�umiony szum silnika wype�ni� kabin�. Statek przybra� teraz po�o�enie poziome. Niewielki �z�b� w bia�ej kreseczce brzeg�w widocznych na ekranie sondy ultrad�wi�kowej r�s� w oczach, wreszcie obj�� ca�y ekran.

Igor zmienia� raz po raz pr�dko�� i po�o�enie statku. Widocznie chcia� trafi� dziobem w otw�r.

G�uchy �omot wstrz�sn�� �cianami D�d�ownicy. Na ekranie widnia�a teraz linia paraboliczna, zwr�cona ramionami w d�. Igor pokr�ci� ga�k� i parabola rozsun�a swe ramiona. Suzy wyda�o si�, �e przez twarz geologa przebieg� u�miech.

��To by�o do przewidzenia � mrukn�� pod nosem.

��Co?

��Ten przew�d wznosi si�.

��Wi�c to jest rura?

��Co� w tym rodzaju.

Kabina przybra�a po�o�enie uko�ne. Statek wspina� si� jakby sztolni� w g�r�.

Min�o kilka minut.

��Niez�a rura. Chyba ze cztery metry �rednicy � odezwa�a si� Suzy.

Zacz�a nas�uchiwa�. Wyda�o jej si�, jakby szum motoru zmieni� wysoko�� tonu. Mo�e Igor zmniejszy� pr�dko��? Ale geolog siedzia� dalej nieruchomo.

By�a ju� teraz pewna, �e zmiana d�wi�ku wi��e si� ze zmian� o�rodka otaczaj�cego statek. Widocznie wydostali si� powy�ej poziomu gro�nej topieli.

Igor si�gn�� do tablicy rozdzielczej i w��czy� podziemne oko. Ukaza� si� w�ski, szary sierp. Wewn�trzny jego brzeg zaro�ni�ty by� lasem du�ych, bru-natnozielonkawych i ��tych kryszta��w.

��Kryszta�y zdaj� si� wskazywa� � przerwa� milczenie Igor � �e ta piekielna ciecz d�ugi czas p�yn�a w g�r� lub w d� tym przewodem. No, ca�e szcz�cie, �e wydostali�my si� z k�pieli.

��Gdzie nas ten przew�d zaprowadzi?

��Obawiam si�, �e niezbyt daleko.

��To znaczy?

Geolog, zamiast odpowiedzie� na pytanie, rozpocz�� g�o�no snu� og�lne domys�y:

��To niew�tpliwie jaka� pot�na fabryka chemiczna, czerpi�ca surowce bezpo�rednio z g��bi planety. Przew�d ten mo�e s�u�y� b�d� do czerpania rozpuszczonych surowc�w chemicznych, b�d� te� doprowadzany jest nim ten niebezpieczny dla nas rozpuszczalnik. Niewykluczone zreszt�, �e rura ta pe�ni obie funkcje. Jak przypuszczasz, w kt�rym kierunku p�yn�a ostatnio ta ciecz?

Suzy wzruszy�a ramionami.

��To nie jest zagadka geologiczna, lecz fizyczna � u�miechn�� si�. � Pomy�l, w jaki spos�b odbywa si� przep�yw tej cieczy.

��Nie bardzo rozumiem, do czego zmierzasz. Oczywi�cie, ci�nienie panuj�ce w komorach podziemnych podnosi p�yn w g�r�. Rozpuszczalnik musi by� wt�aczany pod ci�nieniem.

��Przew�d ten nie mo�e prowadzi� a� na powierzchni� planety, lecz musi by� w jaki� spos�b zamykany. Je�li ciecz p�yn�a z do�u do g�ry, to z chwil� zamkni�cia przewodu powinna wype�nia� go a� do zaworu. Zgoda?

Suzy kiwn�a g�ow�.

��Chcesz przez to powiedzie�, �e je�li ciecz by�a niedawno czerpana z dolnych zbiornik�w, to nie powinno by� gazu w przewodzie?

��W�a�nie! Ciecz w rurze si�ga�a niewiele ponad wylot przewodu. Sk�d si� tu wzi�� gaz? Chyba tylko wt�oczony z g�ry w czasie wprowadzania rozpuszczalnik�w do zbiornika.

��Zupe�nie o tym nie pomy�la�am � Suzy z podziwem pokiwa�a g�ow�. � Sk�onna by�am raczej przypuszcza�, �e gazy wydzielaj� si� z tego �r�cego roztworu.

��Niew�tpliwie zachodzi i ten proces, ale na to, aby mog�o si� zebra� tak wiele gazu, przew�d musia�by by� nieczynny bardzo d�ugo.

Suzy chcia�a jeszcze o co� zapyta�, ale w tej chwili statek zacz�� zmienia� po�o�enie. Przew�d sta� si� jeszcze bardziej stromy.

��Zdaje si�, �e koniec jazdy � odezwa� si� Igor i zmniejszy� pr�dko�� do kilku centymetr�w na sekund�.

Na ekranie podziemnego oka sierp zmieni� si� w pier�cie�. W jego �rodku r�s� szybko czarny punkcik.

Geolog zatrzyma� statek, po czym zacz�� manipulowa� ga�kami podziemnego oka. Czarny kr��ek zla� si� z pier�cieniem, potem zn�w ukaza� si�, ale jaki� mniejszy i o barwie b��kitnawej.

��To chyba zaw�r? Suzy przytakn�a/

��Wydaje mi si� nawet, �e to zaw�r sto�kowy � powiedzia� Igor z wahaniem.

Geolog cofn�� pole widzenia podziemnego oka.

��Tak, sto�kowy. Tylko jako� dziwacznie skonstruowany � stwierdzi�a Suzy, ale zaraz zmarszczy�a czo�o.�� Twoja hipoteza upada! Zaw�r sto�kowy wyklucza przep�yw cieczy w obu kierunkach. Po�o�enie sto�ka wskazuje, �e tym przewodem czerpano ciecz z podziemnych kom�r.

��Sk�d si� wzi�� gaz w rurze?

��Mo�e przew�d by� bardzo d�ugo nieczynny?

��A�eby zebra� tak du�� ilo�� gazu, trzeba czeka� chyba setki lat. Mo�e si� myl�. Rozstrzygnie to analiza. Ale w tej chwili to niewa�ne. Obawia�em si�

Urwa� i pogr��y� si� w my�lach.

��Czego si� obawia�e�?

��Widzisz� Obawia�em si� w�a�nie, �e nasza podr� w tym przewodzie zbyt szybko si� sko�czy. Mia�em nadziej�, �e gaz dosta� si� do przewodu z jakiego� g�rnego zbiornika i �e mo�e �atwiej znajdziemy woln� drog�. Zawsze to dalszy krok do wydostania si� z pu�apki, a tak� Niestety, sytuacja wygl�da nieweso�o. Nawet gdyby zaw�r by� otwarty, nie przedostaliby�my si� przez t� przeszkod�. O zniszczeniu zaworu nie ma mowy, bo poza nim mo�e by� niskie ci�nienie i czeka nas pewna katastrofa. Ponadto nale�y si� liczy� z tym, �e ONI s� gdzie� niedaleko.

��Czy w og�le wolno w tej sytuacji u�ywa� narz�dzi niszcz�cych?

��W�a�nie!

��Co robi�? Gdyby uda�o si� zwr�ci� na siebie uwag� tych istot� Ale czy one w og�le wiedz�, �e istniejemy?

��Trzeba spr�bowa�. Wprawdzie nie wiemy, kim s�, ani jak zareaguj� na nasze pukanie, ale c�, niewiele �rodk�w nam pozostaje.

Wolno zbli�y� statek do przeszkody i g�uchy odg�os uderze� wstrz�sn�� powietrzem.

Trzeciego dnia po przybyciu zespo�u Szu na Urp� odnaleziono w odleg�o�ci 1800 metr�w od Ciemnej Plamy zablokowany lodem, szeroki, dobrze zachowany szyb. Prawdopodobnie s�u�y� niegdy� za przew�d wentylacyjny, doprowadzaj�cy powietrze do miasta.

Wydr��enie w osiemdziesi�ciometrowej warstwie lodowca d�ugiej, pochy�e;

sztolni zaj�o kilka godzin. Czwartego dnia, po cz�ciowym oczyszczeniu szybu z lodu, ekipa archeologiczna dosta�a si� do obszernej komory, r�wnie� niemal ca�kowicie wype�nionej lodem. Tu odnaleziono bez trudu grube drzwi, za kt�rymi przed oczami sze�ciorga przybysz�w z Ziemi ukaza�o si� wn�trze d�ugiej hali, pe�nej jakich� niezwyk�ych maszyn i urz�dze�. Odnalaz�szy nast�pne drzwi i przeszed�szy kilkadziesi�t metr�w szerokim korytarzem, naukowcy zeszli ��obkowanymi schodami w d�, do wielkiej sali.

Spod sufitu bi� zimny, jednostajny blask. Kiedy� musia�a tu krzewi� si� bujna ro�linno��. Teraz, na skutek niskiej temperatury w g�rnych dzielnicach miasta, gruba warstwa lodu pokrywa�a zamarz�o przed wiekami pnie i ga��zie, wystaj�ce z gleby na kszta�t powykr�canych kikut�w.

Badanie tych dwu sal zaj�o ca�y dzie�. Szu stara� si� zebra� jak najwi�cej materia�u, koncentruj�c uwag� na ka�dym szczeg�le.

Wieczorem W�ad z Zin� powr�cili na powierzchni� i wraz z Brabcem przetransportowali w g��b miasta przygotowane na g�rze plecaki ze sk�adanymi cz�ciami dw�ch przeno�nych pawilon�w oraz przyrz�dy badawcze dla Zoi.

Nast�pnego dnia ruszono dalej w d�. Tym razem Szu dal si� przekona�, aby na razie nie przeprowadza� szczeg�owych bada�. Najpierw nale�a�o dotrze� do pomieszcze� o temperaturze zno�nej dla ludzi i za�o�y� tam tymczasow� ma�� baz�, tak aby Zoja mog�a rozpocz�� badania i przygotowa� �rodki chroni�ce cz�owieka przed toksynami produkowanymi przez bakterie urpia�skie. Bez tego nie mog�o by� mowy o zdj�ciu skafandr�w, kt�re powa�nie utrudnia�y ruchy.

Dogodne warunki znaleziono dopiero na dwunastej z kolei kondygnacji. Odkryto tu szereg pomieszcze�, kt�re Szu, przyst�puj�c do systematycznych prac archeologicznych, uzna� za izby mieszkalne.

Znacznie mniej zadowolony z takiego obrotu sprawy by� W�ad. Od pocz�tku wyprawy w g��b podziemnego miasta opanowa�a go jedna my�l: jak najpr�dzej ujrze� Suzy. Zw�aszcza �e mimo ��czno�ci D�d�ownicy z baz� dziewczyna wyra�nie unika�a rozmowy.

Tak min�� tydzie�. Zoja uko�czy�a ju� swe badania i zacz�to wychodzi� bez skafandr�w r�wnie� poza pawilony. W�a�ciwie nic nie sta�o na przeszkodzie, by przenie�� baz� g��biej, gdyby nie Szu, kt�ry z ogromn� drobiazgowo�ci�, niemal pi�d� po pi�dzi, bada� pomieszczenia mieszkalne. Na uwagi W�ada, �e warto by ju� ruszy� dalej, u�miecha� si� i powtarza�:

��Nie ma czego si� �pieszy�. Zd��ymy� zd��ymy�

W�ad mia� jednak za sob� troje sprzymierze�c�w: Zoj�, Zin� i Renego.

Podobnie jak W�ad nie m�g� si� doczeka� spotkania z Suzy, tak lekarka i jej c�rka chcia�y mo�liwie najszybciej zobaczy� si� z m�em i ojcem. Zoolog za� tylko z trudem m�g� usiedzie� na miejscu. Zdawa� sobie zreszt� spraw� z nastroju W�ada, gdy� przed odlotem z Temy Zoe powiedzia�a mu, jak sprawy stoj�, i prosi�a, aby dyskretnie u�atwi� W�adowi wyja�nienie zmiany sytuacji przy spotkaniu z Suzy.

Jedynie Ast, kt�ra nie odst�powa�a ani na chwil� archeologa, broni�a stanowiska Szu, zreszt� zupe�nie s�usznego z punktu widzenia jego zada�.

Ostatecznie ekip� podzielono na dwie grupy: Szu i Ast pozostali w dotychczasowej bazie, reszta za�, pod przewodnictwem Renego, ruszy�a w d�.

Ju� pierwszego dnia przebyto dalszych 18 pi�ter. Posuwano si� g��wnie schodami i korytarzami, rzadko zbaczaj�c z wytyczonego szlaku, by zwiedzi� pobie�nie jak�� ciekawsz� sal�, przewa�nie zaros�a krzewami i chwastem. Na razie o zab��dzeniu nie by�o mowy, gdy� miasto podziemne budowano wed�ug do�� przejrzystego schematu geometrycznego, kt�ry powtarza� si� co sze�� pi�ter. Schemat ten, bardzo u�atwiaj�cy orientacj� w podziemiach, odkryty zosta� przez Igora i w og�lnych zarysach przekazany kolegom schodz�cym w g��b podziemi.

Na pocz�tku drugiego dnia w�dr�wki lampki bezpiecze�stwa zasygnalizowa�y znaczne nat�enie promieniowania. Ros�o ono do�� gwa�townie. Za�o�ono wi�c skafandry, nie chc�c zbytnio oddala� si� od szlaku wyznaczonego sygna�ami z D�d�ownicy.

W�ad ruszy� pierwszy, a dopiero w wi�kszej odleg�o�ci za nim reszta zespo�u.

Szed� wolno, rozgl�daj�c si� z uwag� na wszystkie strony. Korytarz bieg� pochy�o ku jakiemu� ciemnemu pomieszczeniu. By�a to okr�g�a, zupe�nie pusta salka. W �rodku pod�ogi widnia�a owalna p�yta, z kt�rej wyrasta� cienki pr�t, si�gaj�cy a� do sufitu. Pal�ca si� czerwono w he�mie lampka sygnalizowa�a dalszy wzrost nat�enia niebezpiecznych promieni.

Kalina uczyni� jeszcze jeden krok naprz�d i zatrzyma� si�.

P�yta drgn�a i unios�a si� wolno w g�r�.

W�ad odczu� jakby gwa�towny podmuch wiatru. Z g��bi otworu bi�o fioletowe �wiat�o. Kalina zbli�y� si� nieco do w�azu, ale lampka w he�mie przybra�a jaskrawo��t� barw�. Cofn�� si� wi�c po�piesznie. W u�amku sekundy ujrza� w dole p�k przewod�w czy pr�t�w, wystaj�cych z ��tawej cieczy.

Wyszed�szy na korytarz obejrza� si�. P�yta wolno opada�a. Widocznie urz�dzenie dzia�a�o automatycznie, z chwil� gdy kto� wchodzi� do salki.

W�ad uderzy� silnie w pod�og� obcasem metalowego buta. W tej samej chwili ujrza�, jak wok� niego wykwit�y jasne p�omyki i b�yskawicznie pope�z�y ku salce.

Jaka� pot�na si�a rzuci�a nim o ziemi�. Og�uszaj�cy huk wstrz�sn�� powietrzem. �ciany korytarza zawirowa�y przed oczami.

Potem ju� nie czu� nic�

Gdy otworzy� oczy, ujrza� pochylon� nad sob� zap�akan� twarz Suzy. Znajdowa� si� w przeno�nym pawilonie.

��Suzy��� wyszepta� z wysi�kiem.

Spr�bowa� unie�� g�ow�, lecz przeszy� go ostry b�l w krzy�u.

��Suzy��� powt�rzy�. Zn�w pr�bowa� si� poruszy�.

��Spokojnie, W�ad,spokojnie � us�ysza� obok siebie g�os Zoi. Teraz dopiero spostrzeg�, �e le�y na pneumatycznym materacu bez skafandra, a lekarka przygotowuje si� do jakiego� zabiegu.

Suzy kl�cza�a tu� przy W�adzie, wpatruj�c si� z niepokojem w jego twarz.

��Trzeba zdj�� bluz� � rzuci�a p�g�osem Zoja.�� No i u�o�y� go plecami do g�ry.

Teraz zbli�y� si� Ren� i wraz z Suzy wykona� po�piesznie polecenie lekarki. Mimo �e usi�owali jak najdelikatniej porusza� chorego, z ust W�ada wyrwa� si� j�k. Zdawa�o mu si�, �e ma pogruchotany kr�gos�up.

Poczu� dotkni�cie ch�odnego metalu w okolicach krzy�a.

��Jeszcze troch� musisz pocierpie� � m�wi�a Zoja nachylaj�c si� nad nim.�� Masz szcz�cie. Nic gro�nego � po prostu lekka kontuzja.

Ostry, si�gaj�cy jakby szpiku b�l przeszed� cia�o fizyka. Z trudem opanowa� si�, aby nie krzykn��. Potem poczu� jeszcze dwa dotkni�cia, ale ju� niemal bezbolesne.

��Teraz musisz pole�e� par�' minut spokojnie � powiedzia�a Zoja wstaj�c. Przyjemne ciep�o zdawa�o si� rozlewa� po mi�niach W�ada.

��Suzy?�� wyszepta�, jakby chcia� si� upewni�, czy dziewczyna nie wysz�a.

��S�ucham ci� � dobieg� go zmieniony, jakby wahaj�cy si� jej g�os,

��Jak ja si� ciesz� Milcza�a.

��Ju� wiesz?��� zapyta� nie�mia�o, odwracaj�c ostro�nie g�ow� i szukaj�c oczu Suzy.

��Wiem�

��M�wi�em Suzy, jak sprawy stoj� � odezwa� si� z k�ta Ren�. W�ada ogarn�a jeszcze wi�ksza rado��. Jak�e w tej chwili by� wdzi�czny Renemu.

��Nie gniewasz si� ju�, Suzy?

��Ale�, W�ad�

��Ja tylko��� rozpocz�� i urwa�. Oczy jego spotka�y si� ze wzrokiem'zoologa, smutnym i zamy�lonym. Poczu� si� g�upio. Uprzytomni� sobie, �e przecie� Ren� jest ojcem Zoe�

��No, W�ad, opowiadaj � przerwa� milczenie Petiot.�� Chcieliby�my us�ysze� wreszcie, jak.to by�o z tym wybuchem.

��Sam nie wiem. Eksplozja nast�pi�a tak nagle�

��Mia�e� szcz�cie � odezwa� si� zn�w Ren� � mog�o si� sko�czy� fatalnie. Gdyby nie skafander, nie wiem, czyby� wyszed� �ywy. Co� ty tam w�a�ciwie robi�?

��Gdy doszed�em do jakiej� ma�ej salki � przypomina� sobie Kalina � otworzy�a si� niedu�a klapa w pod�odze. S�dz�, �e automatycznie. Poni�ej znajdowa� si� z pewno�ci� zbiornik gazu.

��Zbiornik gazu?

W�ad zastanawia� si� przez moment.

��By�y tam jakie� urz�dzenia pogr��one w przezroczystej cieczy. Chyba uszkodzone. Do�� du�e nat�enie promieniowania. Nad powierzchni� cieczy gaz pod ci�nieniem. Gdy otwiera�a si� klapa, wyra�nie poczu�em podmuch.

��I zaraz potem nast�pi�a eksplozja?

��Nie. Cofn��em si� i wyszed�em na korytarz. Chcia�em jednak sprawdzi�, jak daleko si�ga zbiornik, i tupn��em nog�. Chyba w ten spos�b spowodowa�em wybuch tego gazu�

��Mo�e te urz�dzenia by�y zalane wod�? � dorzuci� Ren�. Kalina gwa�townie uni�s� g�ow�.

��To jasne!�� zawo�a�. � �e te� o tym nie pomy�la�em. Usiad� zapominaj�c zupe�nie, �e jeszcze przed chwil� taki ruch by�by dla niego tortur�.

��Przecie� to by� gaz piorunuj�cy!�� wykrzykn��. � Urz�dzenia j�drowe zalane wod�� Promieniowanie alfa, beta i gamma.rozk�adaj� wod� na tlen i wod�r. Je�li wybuch nast�pi�by w chwili, gdy zagl�da�em do otworu�

��Nie m�w tak, W�ad � odezwa�a si� cicho Suzy.

��Ale� Suzy, jestem zdr�w i ca�y!

Rozpiera�a go rado��. Usi�owa� zerwa� si� z ziemi, ale Zoja po�o�y�a mu r�k� na ramieniu:

��Spokojnie. Musisz jeszcze odpocz��.

Usiad�a przy Kalinie i zacz�a uwa�nie bada� jego mi�nie i ko�ci.

��Zdaje si�, �e wi�kszych obra�e� nie ma � powiedzia�a po kilku minutach, wstaj�c.

W�ad pochwyci� Suzy za r�k�:

��Usi�d� tu przy mnie. Tak si� ciesz�.

Nie opiera�a.si�. On obj�� j� ramieniem i przytulaj�c do siebie, zapyta�:

��Powiedz, jak to si� sta�o? Sk�d znalaz�a� si� tak nagle mi�dzy nami?

��Niepokoili�my si� troch� z Igorem, czy nie zab��dzicie w tym labiryncie. Co prawda podali�my wam schemat uk�adu centralnych korytarzy, ale przecie� nie mieli�my pewno�ci, czy na g�rnych pi�trach nie nast�puj� jakie� znaczne zmiany. Chcia�am to sprawdzi�. Ruszy�am wi�c w g�r� naprzeciw was. D�d�ownica stoi obecnie na sto �smym pi�trze. Przed dwiema godzinami, gdy dotar�am do sto czterdziestego pi�tra, us�ysza�am huk. Mia�am prawo podejrzewa�, �e chodzi tu o.was, i mog�am spodziewa� si� najgorszego. Nie wiem sama, kiedy przeby�am te osiem pi�ter. Odnalezienie miejsca wybuchu nie by�o trudne, gdy� g��wnym korytarzem wali� ju� g�sty dym, a miernik promieniowania wskazywa� znaczny wzrost radioaktywno�ci. Po paru minutach us�ysza�am przez radio g�os Renego. Odbi�r by� co prawda utrudniony jonizacj� powietrza, ale mog�am zrozumie�, i� Ren� wo�a do kogo�, �e odnalaz� ciebie i �e� �e ty nie �yjesz. Przetar�a r�k� czo�o.

��To by�a straszna chwila � dorzuci�a jeszcze i umilk�a.

��Nale�y przypuszcza�, �e g��wna si�a uderzenia gaz�w skoncentrowa�a si� na ni�szym pi�trze � wtr�ci�a Zina.�� Widocznie �ciany tej centrali energetycznej by�y cienkie, a pod�oga w owej salce, o kt�rej wspomnia�e�, wytrzyma�a eksplozj�. Gdyby by�o inaczej�

Zoja spojrza�a na zegarek, po czym uj�a r�k� W�ada.

��No, zdaje si�, �e ju�. wszystko dobrze � powiedzia�a klepn�wszy go po ramieniu.�� Spr�buj wsta� i przej�� si�.

Spe�ni� ochoczo polecenie. Nie odczuwa� powa�niejszych dolegliwo�ci, tylko mi�nie by�y obola�e i przy chodzeniu dokucza�o mu nieco lewe kolano.

��P�jd� zobaczy�, mo�e dym ju� si� rozszed� � Zina si�gn�a po he�m.�� Trzeba zreszt� sprawdzi�, czy jeszcze gdzie� nie ma ognia.

��Rzuci�em cztery igmety � odrzek� Ren�. � Powinno chyba wystarczy�, aby po�ar wygas�.

��I ja tak my�l�, ale trzeba sprawdzi�.

Zina nasun�a he�m na g�ow� i wpe�z�a do mi�kkiego, przezroczystego worka, zast�puj�cego w pawilonie przedsionek-�luz�.

Zjawi�a si� z powrotem po kilkunastu minutach o�wiadczaj�c, �e mo�na ju� ruszy� w dalsz� drog�. Z�o�ono wi�c pawilon i za�adowano do plecaka. Ze wzgl�du na niebezpiecze�stwo promieniowania i jakich� truj�cych spalin, wszyscy pi�cioro ubrali si� w kombinezony ochronne.

Obawy okaza�y si� zupe�nie uzasadnione, gdy po przebyciu 150 metr�w podeszli do miejsca katastrofy. Nisko �ciel�ce si� ��te gazy i ostrzegawcze �wiate�ka sygnalizowa�y niebezpiecze�stwo.

Gdy zeszli schodami na ni�sze pi�tro, sytuacja skomplikowa�a si� jeszcze bardziej. G��wny korytarz, kt�rym powinni byli przedosta� si� ni�ej, aby dotrze� do D�d�ownicy, zala�a na du�ej powierzchni jaka� g�sta, oleista ciecz. Przej�cie przez t� przeszkod� by�o niepodobie�stwem, gdy� ciecz wysy�a�a promieniowanie o st�eniu zab�jczym nawet dla ludzi w skafandrach. Widocznie nap�yn�a ona ze zniszczonych eksplozj� urz�dze� energetycznych.

Pozostawa�o wi�c zboczy� z g��wnego salaku i okr��y� zniszczone pomieszczenia. �lady eksplozji zaznacza�y si� tu jaskrawo. Wiele bocznych drzwi wy�ama� podmuch gazu, pod�ogi pokrywa� py� i drobne od�amki jakich� urz�dze�. Przewa�nie by�y to szcz�tki cienkich, r�nokolorowych rureczek.

Min�wszy wreszcie obszern� hal� z na wp� zw�glonymi pniami drzew, osi�gn�li w�ski boczny korytarz.

W przeciwie�stwie do innych pomieszcze� nie by� on o�wietlony, tylko w g��bi majaczy� niebieskawosiny blask.

Nauczeni przygod� W�ada, posuwali si� teraz jak najostro�niej, w du�ych odst�pach jedno od drugiego. Ren�, kt�ry szed� pierwszy, zatrzyma� si� w pobli�u �wiat�a. Post�pi� krok naprz�d i naraz cofn�� si� gwa�townie.

Przez chwil� trwa� nieruchomo, patrz�c w kierunku, sk�d wydobywa�o si� �wiat�o, potem zwr�ci� twarz do towarzyszy, daj�c, im jakie� znaki.

��Tam� kto� stoi � us�yszeli pod he�mami jego szept.

Korytarz ko�czy� si� �lepym zau�kiem. Panowa�a tu wsz�dzie ciemno��, tylko naprzeciw, w ko�cu zau�ka, widnia� nieregularny, szary otw�r o poszarpanych brzegach. Ju� na pierwszy rzut oka mo�na by�o zauwa�y�, �e korytarz by� uprzednio zamkni�ty bardzo cienk� �cian�, kt�r� wypchn�� podmuch wywo�any eksplozj�.

Co innego jednak przykuwa�o uwag� wszystkich. W odleg�o�ci nie wi�kszej ni� 4 metry, niemal na wprost otworu, sta�a, a w�a�ciwie jakby czai�a si� ciemna posta�.

By�a ona raczej podobna do ogromnej sowy ni� do cz�owieka, ale patrz�c na ni� odczuwa�o si� pod�wiadomie, �e nie jest to bynajmniej zwyk�e zwierz�. Ren� w��czy� kamer� holowizyjn� i post�pi� ostro�nie krok naprz�d, lecz tajemnicza istota trwa�a dalej bez ruchu, odcinaj�c si� czarn� plam� od widocznej za ni� ja�niejszej �ciany.

��Czy on� jest �ywy?�� spyta�a Zoja. Wszyscy my�leli w tej chwili o tym samym. Ren� podszed� ju� do otworu w �cianie. Uni�s� wolno latark�. Snop bia�ego �wiat�a ogarn�� znienacka niezwyk�� posta�.

��To rze�ba!�� za�mia� si� zoolog i jednym skokiem przesadzi� otw�r. Po chwili wszyscy pi�cioro otoczyli ko�em du�y, czarny pos�g. Teraz z bliska, w �wietle jarz�cym si� pod sufitem, mo�na by�o stwierdzi�, �e sk�ada� si� on z dw�ch bry�: wi�kszej, przypominaj�cej tu��w, i mniejszej, wyobra�aj�cej przypuszczalnie g�ow�, o du�ej, sp�aszczonej czaszce. Dwa szerokie wg��bienia przy pewnej dozie wyobra�ni mog�y uj�� za oczy tej dziwnej istoty.

��Wydaje mi si� � rzek� po chwili Ren� � �e Urpianie uwielbiaj� kubizm. Nie wierz�, aby jakiekolwiek porz�dne zwierz�, a co dopiero istota rozumna, mog�o mie� tak �le ociosan� g�ow�.

��Czy istotnie ten pos�g wyobra�a Uipianina?�� zapyta�a z wahaniem Suzy.�� Nie wida� nawet �ladu r�k.

��Te wy��obienia mo�na na upartego uzna� za zarys skrzyde� � W�ad wskaza� na regularne rysy biegn�ce po powierzchni tu�owia pos�gu.

��Mo�e to jaki� lataj�cy potw�r?�� dorzuci�a Zina.�� Czy to nie wygl�da na dzi�b?

Dotkn�a palcem wypuk�o�ci w dolnej cz�ci g�owy pos�gu, poni�ej oczu.

��Urpia�skie zwierzaki lataj�ce nie maj� dziob�w � sprostowa�a Suzy � przynajmniej te, kt�re spotkali�my.

��Ale ten mo�e mie� dzi�b � upiera�a si� Zina.�� Przecie� takiego du�ego nie spotkali�cie.

��Czy jednak nie jest to Urpianin? Sp�jrzcie na g�ow�: kilka razy wi�ksza od naszej � odezwa�a si� Zoja.

��To jeszcze nie jest �aden dow�d � zaprotestowa�a Suzy.�� Gdyby przyj��, �e rozmiary pos�gu odpowiadaj� wielko�ci modelu, to raczej nale�a�oby wykluczy� mo�liwo��, �e to Urpianin. Z wymiar�w przej�� i sprz�t�w mo�na wnioskowa�, �e wzrost tych istot nie mo�e przekracza� 120 centymetr�w, a ten pos�g ma ponad dwa metry. Je�li za� za�o�y�, �e pos�g jest nadnaturalnej wielko�ci, w�wczas r�wnie dobrze mo�e on wyobra�a� ma�ego ptaszka.

Ren�, W�ad i Suzy oddalili si� nieco, penetruj�c pomieszczenie. By� to jakby odcinek w�skiego korytarza, kt�ry � w przeciwie�stwie do innych ulic urpia�-skiego miasta � nie bieg� prosto, lecz zatacza� regularny �uk, opadaj�c wolno w d�, a z przeciwnej strony wznosz�c si� �agodnie w g�r�.

Przeszli kilkana�cie krok�w, gdy naraz zza zakr�tu wy�oni� si� drugi czarny pos�g, podobny do pierwszego.

��Ten jest troch� inny � zdziwi�a si� Zina.�� Jakby siedzia� na tr�jnogu. Wyra�nie widz� trzy nogi sto�ka.

��A mo�e to jego w�asne nogi � za�artowa� Ren�.

��Takich n�g nie mo�e mie� �adna �ywa istota. Wygl�daj� zupe�nie jak klocki.

��Jest i trzecia rze�ba � przerwa� im g�os Suzy, kt�ra wraz z W�adem zesz�a ni�ej.

Zoja, Zina i Ren� przy�pieszyli kroku. Zoolog nie zatrzyma� si� jednak przy Suzy i W�adzie, lecz pocz�� schodzi� jeszcze ni�ej, utrwalaj�c w krystalicznej pami�ci kamery obraz wn�trza korytarza. Twarz jego by�a w tej chwili skupiona i powa�na.

��Chod�my dalej!

Niezwyk�y korytarz skr�ca� nieustannie w prawo, opadaj�c coraz ni�ej. Nie ulega�o w�tpliwo�ci, �e jest on czym� w rodzaju kr�conych schod�w. Brak bocznych drzwi nasuwa� por�wnanie z wie�� �redniowiecznego zamczyska.

Czarne pos�gi by�y rozstawione na wysokich �awach, w r�wnych odst�pach, pod jedn�, to zn�w pod drug� �cian� korytarza. Ka�dy nieco inny, cho� wszystkie wyobra�a�y te same istoty, podobne do ziemskich s�w. �ciany tej �klatki schodowej� pokryte by�y na ca�ej powierzchni wypolerowanymi kulkami wielko�ci orzech�w w�oskich.

��Z czego mog� by� te kulki?�� zwr�ci� si� zoolog do id�cej obok niego Ziny. Wzruszy�a ramionami.

��Trzeba by przeprowadzi� analiz�. Zewn�trznie przypominaj� platyn�.

��Mo�e wydoby� jedn�? � zaproponowa� niepewnie W�ad. '

��Po co niszczy�. Sporo okruch�w le�y wy�ej, w tym miejscu gdzie eksplozja rozbi�a �cian�. Mo�emy zebra� kulek pod dostatkiem.

��Id�! � Kalina szybko zawr�ci�.

��P�jd� z tob� � powiedzia�a Suzy.�� Zbierzemy troch� tych kulek i zaraz wr�cimy � zwr�ci�a si� do Renego.

��Id�cie! My tu zaczekamy.

Ren� wspi�� si� na �aw� mi�dzy pos�gami. Przeciwleg�a �ciana, o wi�kszej krzywi�nie ni� ta, pod kt�r� sta� obecnie, nie si�ga�a sufitu, oddzielona od

320

niego ciemn� szpar�. Zoolog po�wieci� latark�, ale snop �wiat�a nie napotka� przeszkody.

��Co o tym my�lisz?�� zwr�ci� si� do Ziny, wskazuj�c w g�r�.

��Chcesz, abym tam zajrza�a?�� zapyta�a domy�lnie.

��W�a�nie.

��Je�li potraficie podnie�� mnie tak wysoko. Ta �ciana ma chyba ze trzy metry � Staniesz na g�owie pos�gu.

��Racja!�� Zina podesz�a do czarnej statui. Ren� opar� si� o pos�g r�kami, a Zoja pomog�a c�rce wspi�� si� w g�r�. Po kilku sekundach jej he�m znikn�� niemal ca�y w szczelinie.

Przez chwil� panowa�a cisza, przerywana tylko przyspieszonym oddechem Ziny.

��Co widzisz?�� nie wytrzyma� zoolog.

��To wprost fantastyczne � oznajmi�a Zina.�� Jakby jaka� g��boka okr�g�a studnia. Bez w�asnego o�wietlenia. �wiat�o przedostaje si� tylko z korytarza.

��M�wisz, studnia?

��Oczywi�cie nie dos�ownie. Korytarz, kt�rym schodzimy, biegnie spiral� w jej �cianach.

��Czy widzisz dno?

��Chyba tak. Ale nie jestem pewna. To bardzo g��boki szyb. Najciekawsze, �e i tu, niemal na brzegu, r�wnie� stoj� pos�gi. Nawet nieco wi�ksze.

��Czy �ciany te� s� pokryte kulkami?

��Tak. Ale bardzo rzadko.

��Ciekawe�

Zza zakr�tu wy�oni�y si� sylwetki W�ada i Suzy. Oboje szli wolno, z pochylonymi g�owami, jakby szukaj�c czego� na ziemi.

��Przyjrzyjcie si� dobrze posadzce � powiedzia�a tajemniczo Suzy.

��Jakby mozaika � zauwa�y�a Zoja.

��Tak to wygl�da � skin�� g�ow� Ren�. � Tylko bardzo zagmatwana, a� nieprzyjemna dla oka.

��Czy nie widzicie pi�ciok�t�w? O, tu!�� W�ad wskaza� r�k�. Istotnie, przy uwa�nym przyjrzeniu si� posadzce mo�na by�o zauwa�y� du�e, foremne pi�ciok�ty, otoczone ciemniejsz� mozaik�. Ca�a powierzchnia pokryta by�a drobniutkimi plamkami czy ziarenkami, bia�ymi, szarymi, czarnymi i brunatnymi. ��czy�y si� one w wi�ksze i mniejsze grupy, linie i jakby rysunki. Za ka�dym poruszeniem g�owy plamy te zmienia�y kszta�t, zdawa�y si� migota�, oddala�, to zn�w zbli�a�, a nawet chwilami znika�y zupe�nie, roztapiaj�c si� w czerni lub b�yszcz�cej bieli.

��Pom� mi zej��. Musz� to zobaczy� � powiedzia�a Zina.

��Co ty tam robisz?�� zdziwi�a si� Suzy. Dopiero teraz j� spostrzeg�a. Zina w kr�tkich s�owach wyja�ni�a cel swojej wspinaczki i opowiedzia�a o odkryciach.

��Ten spiralny korytarz mo�e biec wiele kilometr�w � zako�czy�a relacj� i opar�szy nog� na ramieniu Renego zeskoczy�a zr�cznie na posadzk�.

��Nie wiadomo wi�c, czy id�c nim, znajdziemy jakie� boczne-drzwi � odezwa� si� W�ad.

��Tak � powiedzia�a Suzy.�� Warstwa py�u na pod�odze jest tu bardzo cienka, w przeciwie�stwie do innych pomieszcze�, gdzie si�ga nieraz kilku albo kilkunastu centymetr�w. Nale�y st�d wnioskowa�, �e pomieszczenia te by�y odci�te od innych i pozbawione wentylacji.

��Igor pewno si� ju� niepokoi��� powiedzia�a Zoja.

��Podzielmy si� na dwie grupy � zdecydowa� Ren�. � Ty, Suzy, z Zoj� i Zin� wr�cicie i spr�bujecie odnale�� radioaktywny �lad, kt�ry pozostawi�a� id�c tutaj. Ja z W�adem zejd� tym �limakiem a� do do�u, je�li nie napotkamy jakich� przeszk�d. Potem wr�cimy i dojdziemy po waszych �ladach. Nie mam ochoty spa� w skafandrze na pod�odze.

��No, idziemy � zwr�ci�a si� Zoja do Suzy. Fizyczka spojrza�a niepewnie na Renego. �al jej by�o rozstawa� si� z W�adem. Wahanie nie trwa�o jednak d�ugo.

��Idziemy � powiedzia�a zdecydowanie.

Zina otworzy�a torb� i wyj�a kamer� holowizyjn�.

��Zrobi� jeszcze par� zdj�� tych mozaik. Ciekawa jestem, co na to powie ojciec. Czy wiecie, �e z g�ry to zupe�nie inaczej wygl�da? Mog�abym przysi�c, �e w tych pi�ciok�tach dostrzega�am chwilami jakby obrazy, niewyra�ne, ale obrazy. O tu!�� wskaza�a na jeden z pi�ciok�t�w.�� Widzia�am co� w rodzaju budowli.

Suzy, Zoja i Zina dotar�y do D�d�ownicy nadspodziewanie szybko. Wyszed�szy ze �studni� � jak zacz�to nazywa� szyb otoczony spiralnym korytarzem.�� fizyczka ju� po przebyciu kilkudziesi�ciu metr�w odnalaz�a drugie ��obkowane schody, oddalone zaledwie o 300 metr�w od schod�w zablokowanych promieniotw�rczym p�ynem.

Rozk�ad sal i korytarzy powtarza� si� co sze�� pi�ter z matematyczn� regularno�ci�. Tote� dzi�ki dobrej orientacji Suzy bez trudu odnaleziono �lad prowadz�cy wprost do miejsca, gdzie tkwi� podziemny statek.

Igora zasta�y przed D�d�ownic�. Gdy spostrzeg� �on� i c�rk�, podbieg� do nich i w milczeniu przycisn�� do siebie. Zazwyczaj opanowany, tym razem straci� zupe�nie sw� zwyk�� sztywno�� i spok�j. S�ysza� huk eksplozji i blisko dziesi�� godzin niepewno�ci o �ycie Zoi, Ziny, Suzy, Renego i W�ada wytr�ci�o go zupe�nie z r�wnowagi. Jak wynika�o z kierunku wstrz�su zarejestrowanego przez sejsmografy, wybuch nast�pi� w pobli�u trasy, kt�r� mia�a porusza� si� grupa. Niepok�j Igora by� tym wi�kszy, �e przecie� �ywo jeszcze sta�a mu w pami�ci niedawna wiadomo�� o �mierci Mary.

Suzy opowiedzia�a Igorowi o ostatnich odkryciach. S�ucha�, kiwaj�c w milczeniu g�ow�.

��Macie te kulki przy sobie?�� odezwa� si� wreszcie, gdy sko�czy�a. Suzy si�gn�a do torby i poda�a geologowi gar�� b�yszcz�cych �orzech�w�.

��Istotnie, bardzo przypominaj� platyn� � rzek� przyjrzawszy si� im z uwag�. � Co prawda waga ich jest zbyt ma�a, ale przecie� mog� by� tylko z wierzchu pokryte platyn�. Chod�my do statku.

Gdy znale�li si� w laboratorium, ju� bez skafandr�w, Zina w�o�y�a jedn� z kulek do analizatora. Na ma�ym ekranie ukaza�y si� trzy koncentryczne pier�cienie.

��Mia�e� racj� � zwr�ci�a si� do ojca.�� Wida� wyra�nie dwie warstwy i lekkie j�dro. Zaraz si� dowiemy, z czego to zrobione. Zacz�a manipulowa� przyciskami.

��Nie bardzo rozumiem, jaki sens ma budowa takich kr�tych, jak m�wicie, schod�w bez drzwi � zastanawia� si� Igor.�� Poka�cie mi zdj�cia tych mozaik.

Suzy postawi�a kamer� na stoliku i ju� mia�a wyj�� kryszta� pami�ci, gdy naraz spostrzeg�a w stoj�cym pojemniku trzy niebieskawe, przezroczyste kr��ki.

��Co to?

��Znalaz�em te p�ytki zaraz po twoim odej�ciu w jednej z salek mieszkalnych. Przyjrzyj si� dobrz�.tym kr��kom.

Suzy wzi�a jedn� z p�ytek w palce. By�a zrobiona z lekkiej masy plastycznej. Fizyczka wyj�a z kieszeni lup� i uwa�nie przyjrza�a si� powierzchni kr��ka.

��Jak my�lisz?�� zapyta� Igor.�� Co to mo�e by�?

��Nie wiem. Zupe�nie nie wiem. Widzia�am kiedy�, jeszcze na Ziemi, w muzeum, starodawne p�yty gramofonowe. Te kr��ki s� do nich podobne. Geolog mrugn�� zach�caj�co.

��Jeste� chyba bliska prawdy.

��Czy�by to by�y tak�e� p�yty.gramofonowe? Igor pokr�ci� przecz�co g�ow�.

��Na tych p�ytkach istotnie dokonano zapisu. Tylko �e nie mechanicznego ani magnetycznego, lecz chemicznego.

��To mo�e uda nam si� us�ysze� g�os Urpian? Czy pr�bowa�e� przekodowa� cyfrowo zapis?�� spyta�a Zina podchodz�c do ojca.

��Tak. Ale na razie bez rezultatu. W og�le wydaje si� w�tpliwe, aby to by� zapis d�wi�k�w.

��A mo�e jest to pismo istot, kt�re zamieszkiwa�y to podziemne miasto?

��W�a�nie o tym my�l� � odrzek� Igor z wahaniem. Zina wr�ci�a tymczasem do analizatora.

��Mam ju� wynik!�� zawo�a�a odrywaj�c wystaj�c� z aparatu ta�m�. � Zgadli�my! Zewn�trzna skorupa kulki zrobiona jest z platyny.

��A dalej?�� zapyta� Igor podchodz�c do aparatu.

��Druga warstwa to chyba jaki� spiek ceramiczny. Sk�ad do�� zawi�y. A w �rodku?�� zastanawia�a si�.

Geolog wyj�� z jej r�k kartk�, przygl�daj�c si� wydrukowanym cyfrom.

��Interesuj�ce��� mrukn��. � Druga warstwa jest na pewno ceramiczna, ale j�dro?

��Ale� to chyba popi�! � zawo�a�a nagle Zina.

��S�usznie. To jest popi� pochodzenia organicznego � stwierdzi� geolog. Zapanowa�a cisza. Stoj�ca przy stoliku Suzy po�o�y�a z powrotem trzyman� w r�ku p�ytk�.

��Nie znajdziemy ICH chyba ani �ywych, ani umar�ych � powiedzia�a cicho. Igor w milczeniu skin�� g�ow�.

��Co przez to rozumiesz?�� zapyta�a Zoja.

��Tamta studnia to� mauzoleum.

��Ka�da z tych kulek by�aby wi�c miniaturow� urn�?

��Chod�my obejrze� zdj�cia � przerwa� Igor si�gaj�c po le��c� na stole kamer�. Wyci�gn�� pospiesznie kryszta� i wsun�� w gniazdo fotolektora.

Zina si�gn�a do przycisku i na ekranie zacz�y migota� widoki jakich� korytarzy i sal, pe�nych maszyn, zamarz�ych krzew�w i traw. Potem zwolni�a tempo; ujrzeli jakie� zdemolowane eksplozj� urz�dzenia, wreszcie cienk� warstw� zielonkawej, oleistej cieczy.

Naraz w centrum ekranu pojawi� si� czarny pos�g. Obraca� si� pozornie wok� osi, rosn�c szybko.

��Czekaj!�� Igor chwyci� c�rk� za r�k� daj�c jej znak, by zatrzyma�a projekcj�. Podszed� do szafki i wyj�� stamt�d du�e zdj�cie.

Cztery g�owy pochyli�y si� nad b�yszcz�c� kartk�. Widoczna by�a na niej jaka� p�askorze�ba. W otoczeniu geometrycznie stylizowanych li�ci czy kwiat�w widnia�a niedu�a, wyryta jakby kilkoma uderzeniami d�uta, ptasia twarz. Podobie�stwo z g�ow� pos�gu by�o uderzaj�ce.

��Jed� dalej!

Pos�g znik�. Po chwili na kr�tko ukaza� si� drugi.

Niespodziewanie centrum ekranu zaj�� du�y, foremny pi�ciok�t.

��To jednak obraz��� powiedzia�a Zina zatrzymuj�c projekcj�. Istotnie to, co widziano na ekranie, nie stanowi�o ju� zagmatwanego zespo�u plam, jakie ogl�dali w korytarzach mauzoleum. Obraz co prawda nie by� czysty � kontury przedmiot�w zamazane, a przede wszystkim nieco przypomina� kolorowy negatyw � barwy by�y jednak�e soczyste i bez zbytniego wysi�ku wyobra�ni uczeni mogli domy�li� si�, co �w obraz przedstawia.

Na pierwszym planie widnia�a jakby wysoka wie�a, zbudowana z prostok�tnych p�yt, obok mniejsza, o okr�g�ych, ciemnych otworach. Wok� tych budowli krzewi�a si� bujnie ��ta ro�linno��. Czarne niebo przypr�szone by�o czerwonym nalotem.

��Dlaczego go�ym okiem nic nie mogli�my rozr�ni�? � wyszepta�a Zoja. Igor zastanawia� si� d�u�sz� chwil�.

��Cz�ciowo da si� to wyt�umaczy� innym uczuleniem kamery na barwy, ni� to zachodzi w wypadku naszego oka.

��Ale tamten obraz by� zupe�nie zamazany.

��Zamazany, m�wisz?

Zina zn�w w��czy�a aparatur�. Obraz na ekranie sczernia�, zamigota� i naraz pojawi�a si� szeroka r�wnina, poro�ni�ta pojedynczymi krzewami. Niebo by�o tu jasnozielone. Bieg�a przez nie d�uga, rozszerzaj�ca si� ku do�owi, czerwona smuga.�� Przecie� to jest zdj�cie tego samego pi�ciok�ta!

��Przesu� dalej � poleci� Igor.

Zn�w ukaza�y si� jakie� budowle, tylko liczniejsze i bardziej zwarte. Zza wynios�ej wie�y wygl�da� fragment bia�ego kr��ka, podobnego do tarczy Proximy lub Sel.

Gdy Zina zn�w w��czy�a aparat, obraz znikn�� i tylko czarny pi�ciok�t widnia� w centrum ekranu.

��Czy to ju� wszystko?�� zapyta� geolog.

��Mam jeszcze tylko kilka uj�� uko�nych.

Tym razem obrazy okaza�y si� bardzo niewyra�ne i migoc�ce.

��Czy mog�yby�cie w przybli�eniu okre�li�, gdzie na tym pi�trze, za kt�rymi �cianami przebiega studnia-mauzoleum?�� zwr�ci� si� Igor do Suzy.�� Chcia�bym koniecznie tam si� dosta�.

��S�dz�, �e nietrudno b�dzie odnale�� jaki� korytarz przechodz�cy w pobli�u. Czy chcesz poprowadzi� D�d�ownic�?

��To zale�y od tego, czy dost�p do spiralnego korytarza b�dzie �atwy czy trudny.