Sokrato
de Charles Richet
trad. J. Couteaux
Kelkajvortojprilateatraĵo, pritiesaŭtorokajprilatiamaepokoneestassenutilaj
Pri "Sokrato"
Tiu teatraĵo estis originale verkita franclingve de Charles Richet kaj ludita en 1908 kiel atestas la apuda afiŝo � elkopiita el la retejo de la Parizaj bibliotekoj.
Jean Couteaux belstile tradukis ĝin por esti ludata dum la Esperanto-Kongreso de Aŭgusto 1914 en Parizo. Li estis ludonta la rolon de Sokrato, kaj lia kuzeno Ren� Dubois la rolon de la tirano, sed la mondmilito malokazigis la kongreson por proponi pli vastan tragedion al la internacia publiko.
La teatraĵo aspektas spirite fidela al la klasika
PriCharlesRichet
Charles Richet (elparoli "ŝarl� riŝe", 1850�1935) estis fiziologiisto kaj ricevis la Nobelpremion de medicino en 1913. Lia scienca laboro estas vasta ; per eksperimento pri alergio, ŝajne inversa sed praktike komplementa de la tezo de Pasteur, li kunfondis imunologion.
Sed post honoro okazis la hororo kiun, kia progresisto kaj aŭtentika pacifisto, li spertis kuracante dum la mondmilito.
Reage en 1919 en la libro
En la ĉapitro
Kvankam tre favora al Esperanto, Charles Richet tamen ne aspektas aŭtentika Esperantisto ĉar tiu eseo ne rilatas al edukado (aŭ bona aŭ malbona), al psikosociologio aŭ socialo. Liaj priskriboj forgesas klarigi la kaŭzon de la homa stulteco, tio estas la diversaj violentoj faritaj al la homidoj � familioj ankaŭ estas batalkampoj, kaj stulteco estas violento ĉe la animo.
Richet verkis nenion Esperantlingve kaj probable ne aktivis en Esperantujo. Liaj asertoj, kvankam ĝenerale trafaj, kelkafoje pure sennaciismaj, bedaŭrinde ankoraŭ tro respegulis la tiaman kredon je sanga heredo de la (mal)virtoj de la animo � li mem estis ido de konatuloj.
Tiaj opinioj hereditaj de la tradicia pensmaniero de la kultivistoj-bredistoj hodiaŭ malpli viglas en Okcidentujo. La edukado, la medicinaj, ekonomiaj kaj socialaj progresoj mallaŭtigas la malnovajn kredojn ĉar ili sukcesis kontraŭ la malsanoj kaj tre malmultigis la kazojn de infanoj senvartataj kaj forlasitaj. Sed bedaŭrinde multaj infanoj estas forlasitaj antaŭ ekrano, kaj aliflanke, genetikaj manipuloj kaj ideoj je transa homa specio estas novaj formoj de la tradicia pensmaniero � de rasismo, asertas iuj, dum aliaj taksas aborton krimo.
La plej menciinda tezo de tiu postmilita kolerlibro montras la efikon retroevoluigan de militoj, kiuj kaŭzas retroan evoluon laŭ la ordinara Darvena vidpunkto. (Inverse, la natura selekto kaj la tradicia selekto far bredistoj aspektas malpli violenta kaj ne postulas mortigi aŭ suferigi la "nebonulojn".) Richet ne konis la duan mondmiliton.
En lia libro de 1919 ankaŭ menciinda estas la ĉapitro pri la beleco kaj la ekologia rolo de la arbaroj, kiujn la homoj stulte malrespektas � Richet tamen ne asertis ke la arboj estas pli inteligentaj ol la homoj.
Charles Richet ankaŭ verkis moralajn fabelojn por infanoj, tre similaj al fabeloj de La Fontaine :
Richet kredis al progreso kaj al paco, de aviadado ĝis internacia arbitracio kaj internacia kortumo de justico, kiel multaj Esperantistoj.
Li ankaŭ interesiĝis pri psikismo, metapsikismo, spiritismo kaj pli ĝenerale pri psikologio kaj pri la dissemo de inteligenteco, racia aŭ instinkta, en la Naturo.
Je la fino de lia vivo li verkis
AKTO I
Unua Dekoracio
SCENOI
KRIZIPO, NICIAS, postePOLEMONkajCEBES
KRIZIPO
Kredi mi ne povas ankoraŭ�
NICIAS
Sed mi vidis, mi ripetas.
KRIZIPO
Likaon ?
NICIAS
Likaon, mia kara, tiu hundo mireginda,
La trezoro de Ateno, fieraĵo de la urbo, kompatinda hundo,
Kiun oni estus rigardinta tiel Dion, jam estas nenio !
Alcibiado fortranĉigis ĝian voston !
KRIZIPO
Strange !
NICIAS
Kaj kruele ! Kion al ĝi kompense li povas donaci ?
Ha ! Se ĝin vi estus vidinta, malgaja, kun okulo konsternita�
KRIZIPO
Tre strange !
NICIAS
Ĝi komprenas, ke ĝi estas senhonorigita.
KRIZIPO
Misteron vualas tiu malspritaĵo.
NICIAS
Kiel ?
KRIZIPO
Tio estas evidenta ! Sagaca ja estas Alcibiado.
Ĉiu ago enhavas motivon, ĉiu kaŭzo havas celon.
Perdi sian hundon ! Oni bezonas motivojn por tia konduto !
NICIAS
Saluton !
POLEMON
Ĉu vere ?
NICIAS
Kion ?
POLEMON
La hundo.
De Alcibiado ?
NICIAS
He ! Jes !
POLEMON
Kiel li rigardas la aferon ?
NICIAS
Alcibiado ? Li ridas.
POLEMON
Kaj Likaon ?
NICIAS
Malgajema.
POLEMON
Beleco forpasas�
NICIAS
Restas malbeleco !
KRIZIPO
Nu !
Ridu, se vi volas ! Mi krimon divenas !
Sekretajn intencojn havas tiu juna Alcibiado.
Sokrato kaj li mem�
POLEMON
Ankaŭ Sokrato ?
KRIZIPO
Pri tio mi ĵurus,
Ĉar ambaŭ konspiras. Al abismoj ni alpaŝas !
Ĉio detruiĝas, ĉiu ruiniĝas, nenio jam staras.
Tisafernes, Kuros, Dion, ĉie la danĝero�
Sparto, la malpardonema malamiko, ekstaras armite�
POLEMON
Por hundo fuŝita jen multaj alarmoj !...
KRIZIPO
Ĉio malboniĝas. Oni, ĉe l� teatro, insultas la Diojn.
Fremduloj malpuraj dismontras, ĉe niaj okuloj,
La tiaron de Persujo kaj la morojn de Scitio.
Kiu regas ? Honto ! Virino ! Aristio !
Timon la Arkonto�
NICIAS
Silentu ! Mallaŭte !
KRIZIPO
La maljuna frenezulo,
Sesdekjara, enamiĝeginta, kaj kiel pediko malbela,
Por ŝi malŝparegas la trezorojn de Ateno,
Ne vidante, en la Urbo, ribelantan homamason,
Kiu de retoroj malvirtemaj akceptante la instruon�
POLEMON
Kiel ? Por hundo !
KRIZIPO
La fino de ĉio ! Ni pereas !
CEBES
Vi scias, Likaon, perlo de Attike !
Neniu jam vosto !
POLEMON
Jes ! Mi scias.
CEBES
Kaj moloso aŭtentika !
Ĝi devenis de Larissa, en Trakujo. Du talantoj !
Sed jen ĝi perdita !
NICIAS
Jen okazoj konfuzantaj.
CEBES
Sen vosto ! Iun tagon, sen piedo oni ĝin ekvidos !
NICIAS
La disĉiplon riproĉos Sokrato.
KRIZIPO
Sokrato
Por Alcibiado havas indulgemon�
CEBES
Ne !
Tiun noblan nomon devas trafi neniu ofendo !
En Ateno, nenio pli bona hodiaŭ ekzistas !
Li estas saĝulo�
KRIZIPO
Diru ribelulo�
CEBES
Kiu ja vin ĝenas,
Ĉar pli malproksimen li vidas, ol via malvasta spirito.
KRIZIPO
Pro tiaj saĝuloj pereas la Urbo.
CEBES
He ! Jen li kiu venas ! Al li do kuraĝu kontraŭstari !
KRIZIPO
Per Polluks ! Vi vidos, ĉu besto mi estas !
SCENOII
LASAMAJ, SOKRATO, KRITON, PLATON
SOKRATO
Krizipo !
KRIZIPO
Kion vi volas ?
SOKRATO
Vi ŝajnas fuĝanta. Pro kio ?
KRIZIPO
Pro nenio ! Al mi malplaĉas kun vi batali !...
Vanaj estas ĉiuj paroladoj ; ĉi tion mi diras sen alegorioj.
La faktojn mi ŝatas tro multe, por ŝati la vortojn.
SOKRATO
Ĉu homo vi estas ?
KRIZIPO
Jes !
SOKRATO
Homo estas pensanta estaĵo.
KRIZIPO
Jes !
SOKRATO
Por ke li, al aliuloj, komprenigu siajn sentojn,
Por ke li malkaŝu l� abismon malhelan de sia pensaro,
Li bezonas la parolon, malmoderan aŭ prudentan ;
Ĉiuj, en ni, ni havas lumilon : la Prudenton !
Tiel, kial tiun flamon konservi sekreta,
Kiel, en sia karcero masone fermita, la malliberulo,
Kiu, por si tenas la trezorojn de sia animo ?
Sen parolo, ni nur estas stultaj bestoj.
Ni parolas� kaj la Virto, la Justeco�
KRIZIPO
Ankaŭ la Malbono !
SOKRATO
Por batali kontraŭ la Malbonon, necesas paroli�
KRIZIPO
Sendube.
SOKRATO
Vidu ! Per malrekta vojo al mi vi revenas.
Ĉu vere ?
KRIZIPO
Mi min komprenas� Ne ! Sufiĉe ! Sed atentu !
La honestaj homoj estas lacaj vidi en la Urbo
Profesorojn de ruzeco kaj de malvirteco.
SCENOIII
SOKRATO, KRITON, PLATON, KALIMAKO, HOMOJDEL� POPOLO, EŬRILAS
PLATON
Ni nin apartigu, la popolo estas tie, kiu nin rigardas.
SOKRATO
Al ĝi ni aliru, Platon. Ĉi tiuj purkoraj simpluloj
Estas por la vero rifuĝo sekura.
Ili estas sankta vazo, mia filo, kaj kiu entenas,
Por la estontaĵo vastega, la esperon, kiu ĝermas.
Saluton ! Amikoj !
LAPOPOLO
Saluton ! Sokrato !
SOKRATO
Bela suno !
Nu ! Infano ! Ĉu vi scias, kial la astro belega
Iradas, de l� pala mateno ĝis ruĝa vespero,
Ĵetante la orajn radiojn sur nian avidan terglobon ?
Parolu senĝene ; diru vian kredon.
Tiu suno, kiu moviĝadas en ĉielo, vi ĝin vidas ?
EŬRILAS
Ĝi estas la ĉaro, kiun en Etero kondukas Foibos !
SOKRATO
Ĉaro ! Sed, Eŭrilas, vi konas Pireon.
EŬRILAS
Certe !
SOKRATO
Necesas por ĉaro�
EŬRILAS
Unu horo almenaŭ.
SOKRATO
Nu !
Por la cirklo de la supro, la linio ĉi-malsupra ĝi estas nenio
Nu, de Pireo ĝis Sparto kaj de Sparto ĝis Kreto,
Neniu rapida ĉevalo, eĉ ne malhelpite,
Sukcesus galope laŭiri, dum unu tagtempo,
La linion, kies ĉirkaŭon tie supre desegnas Foibos.
EŬRILAS
La ĉevaloj de Foibos, tiel� ?
SOKRATO
Per kiu miraklo
Ili trenus, ne falante, kvarĉevalan ĉaron ?
Kie estas, en blua ĉielo, herbejoj por ilin nutradi ?
Ĉu do ankaŭ ili estas Dioj, ĉar neniam ili mortas ?
EŬRILAS
Kaj la suno, tamen, kiu malaperas en la ondo ?
SOKRATO
La suno ! Ĝi ne estas Dio, sed ja mondo !
EŬRILAS
Kaj la nobla Pallas, kiu gardas la Civiton,
Pri ŝi, kion vi diras ?
SOKRATO
Ke ni devas ŝian nomon respektadi !
EŬRILAS
Homero raportis, ke iam, de l� frunto de la Olimpano,
Ŝi eliris kun sia kiraso kaj kun sia ponardego.
Ĉu vere ?
SOKRATO
Mi ne scias. Sed rigardu tiun feron :
Ĉu ĝi povas, ne vundante, enpenetri vian karnon ?
Kaj vi volas, ke lanco, egido, armaĵo,
Povu ŝpruci el la frunto sen kruela vundo !...
Pallas, kiel ŝi naskiĝis ? Ŝi ĉiam ekzistis,
Kiel la ondoj lazuraj, kaj la ĉieloj brilegaj !
Bone koni l� Diojn, estas ilin respektegi.
Estante senmortaj, naskiĝi, kiel ili povus ?
EŬRILAS
Kiuj estas do la Dioj ?
SOKRATO
La Dioj, ili estas Virto,
Kuraĝo, Honoro, Beleco, Justeco ! Vi komprenas ?
Al ĉi tiuj Dioj vi devas oferi,
En via animo, al ili starigu luksegan altaron.
Estu milda por la frato, severega por viaj malvirtoj,
Kaj vi povos al ĉielo levi vian kapon.
LAPOPOLO
Lamprias, la ĵonglisto Lamprias ! Venu ! Rapide alvenu !
SCENOIV
SOKRATO, PLATON, posteFEDON
PLATON
Vidu ! Por ĵonglisto tiu tuta popolaro vin forlasas.
FEDON
Sokrato !
SOKRATO
Parolu !
FEDON
Al vi sola !
SOKRATO
Via nomo� ?
FEDON
Fedon.
PLATON
Sklavo ! Foriru !
SOKRATO
Ne ! Restu ! Tie !
FEDON
Pardonu !
O Sokrato ! se mi havas la kuraĝon ! Mondo nin disigas !
Mi estas nur sklavo, nekonata filo de barbaro !
De la lando apud Hellesponto, Nicias venkinta,
En Atenon, iam, min kondukis infaneton�
Kaj de tiam� Kiom gravas por vi vana ekzistaĵo ?
Sed ĉar, Majstro, vi konas la homan animon,
Mi venas vin peti por iu konsilo. Morton mi deziras !
SOKRATO
Vi ! Juna, fortika kaj bela !
FEDON
Mi estas lacega suferi.
Nu, antaŭ kiam Morto vualados tiun lumon,
Mi deziras koni. Mian preĝon, Sokrato, respondu !
kiam nia koro ne plu batas, kaj kiam fermiĝas la okuloj,
Kiam dormas la kadavro sub malhela ŝtono,
Ĉu ankoraŭ estas, diru, ploroj kaj ĝemadoj ?
Kaj ĉu la ĉerko malvarma estas malplena abismo ?
Sur l� alia bordo, kion ni renkontos ?
Ĉu loĝata aŭ senviva estas por ni l� ombro,
Kaj ĉu oni devas retrovi, en la brakoj de la Morto,
La korŝirojn, kiuj nin plorigis sur la tero ?
Ĉar, mi frapos tiun koron mian ridetante,
Se vi, kiu scias ĉion, povas ĵuri al mi,
Ke la venka morto neniecon malfermadas,
Kaj disverŝas la forgeson ripozigan kaj konsolan.
SOKRATO
Morto estas estontaĵo. Ĉi tion mi scias ĉar, nokte,
Iafoje, se sola mi estas, mi aŭdas kvazaŭvoĉon,
Kiu, en la ombro, kie harmonie la eĥo perdiĝas,
Min vokas kaj diras : � Sokrato ! Apude mi estas ! �
Mi ektremis, la unuan nokton kiam ĝi parolis.
� Kaj Vi ! Kiu do vi estas ? � Via Feo ! �
Kaj de tiam, Fedon, ofte al mi ĝi parolis.
Ĝi venas laŭvole kaj nealvokite,
Libere kaj min vizitante, kiel reĝo sian regnon.
Sed neniam formon mi vidis de tiu fantomo.
Tamen, kiam ĝi foriras, simila je sonĝo malpeza,
Blanka vualo aperas, kiun flirtanta mi aŭdas.
Jen ĉio ! Sed ĝi ne parolas, Saĝeco profunda,
Kiu venas de la bordoj malproksimaj de mondo pli granda,
Ĝi mirigas, kvietigas, ĝi konsolas, resanigas.
Ĝi ne estas la malpura materio, sed ĝi estas la Spirito !
La okazontaĵojn, la okazintaĵojn,
Ĉion ĝi konas ! Ĝi divenas, kie vagas nia penso,
Ĝi super la mondon posedas timigan potencon.
Vi komprenas, ke oni ne povas kredi al la nenieco.
FEDON
Majstro, mi vin aŭdas, kaj apenaŭ mi komprenas.
SOKRATO
Ha ! Vereco tro peza por la homa malforteco !
Baldaŭ tago venos, por ke la ĉielon al li mi vidigu�
Sed vi ! Kia estas via malfeliĉo ? Ĉu kruela, via mastro ?
FEDON
Li estas tirano.
SOKRATO
Kaj kiu li estas ?
FEDON
Timon, la Arkonto !
Sed ne gravas la nomo de l� mastro, por kiu hontinde vivadas !
Malestimo faras sklavon senkuraĝa kaj malnobla.
Kaj se ami ankaŭ li kuraĝus !
SOKRATO
Vi ?
FEDON
Kial ne ?
Homa fiereco ĉe mi suferadas en ĉiu korpfibro !
Jes, mi amas ! Sed la rajto al la amo, estas rajto al la libereco.
SOKRATO
Timon povas liberigi vin�
FEDON
Avara, malmilda li estas,
Pli bone ja estus, petegi de muro ian pardonemon.
SOKRATO
Iru peti vian savon de la bela Aristio.
FEDON
Ŝi ? Ne ! Ne !
SOKRATO
Ĉu vi de ŝi timas ian punon ?
FEDON
Eble.
SOKRATO
Ŝi ne estas senkompata.
FEDON
Ne ! Neniam !
SOKRATO
Nu ! Jes ! Mi iros al Timon, malgraŭ ke li min malamas.
FEDON
Majstro�
SOKRATO
Via libereco ja valoras ĉi tiun oferon !
Sed, de nun, promesu ekvivi.
FEDON
Mi promesas.
SOKRATO
Kaj esti feliĉa.
FEDON
Mi ?
SOKRATO
Certe !
FEDON
Feliĉa ?
SOKRATO
Jes !
FEDON
Dankon, Majstro !
SCENOV
KSANTIPO, SOKRATO
KSANTIPO
Jen do vi, fripono !
SOKRATO
He ! Kviete !
KSANTIPO
Vagemulo ! Perfidulo !
Jes ! Via edzino ! Mi, Ksantipo ! Vi komprenas ?
Kun mizerulaĉo, ĉifone vestita,
Mi ankoraŭ vin renkontas, sur la vojo paroladaĉantan !
SOKRATO
Ksantipo !
KSANTIPO
Por al li ekplaĉi, sufiĉas aŭskulti.
Saĝa homo, ĉiam parolanta pri sia prudento.
SOKRATO
Malpli laŭte !
KSANTIPO
Vi unue hejmen tuj reiros.
Nu ! Rapidu al nia loĝejo ! Rekte ! Senafekte !
Kaj se vi deziras daŭrigi viajn frenezulajn dirojn,
Inter la kvar muroj, se al vi agrablas,
Vi povos antaŭ mi paroli ĝi sate�
Sed Sokrato en la Urbo preferas instrui,
Trenante ĉe siaj kalkanoj sklavaĉan akompanantaron,
Monludulojn, kaj amaĉistinojn, sklavojn kaj malsategulojn.
Pro tiu mizero mi estas lacega,
Kaj sako tro peza estas por mi la filozofio via.
SOKRATO
Faru, Dzeŭs ! ke Ksantipo eksilentu !
KSANTIPO
Oni sin diras saĝulo ! Nu ! Pri tio nenion mi kredas !
Por mi, kiu, amiko, vin konas, vi estas stultulo !
SOKRATO
Sed Platon ĉi tie certe min atendas�
KSANTIPO
Mi mokas pri tio.
En la hejmo devus esti via loko kaj ĉiu alia estas suspektinda.
Mi scias, ke senhontulino, en lina tuniko,
Surhavante, por kuri pli bone, viran veston,
Al filozofio via montras grandan amon !
Al klerulinaĉoj tiaj Ksantipo malfidas.
Pri ĉiuj aliaj, Platon, Kriton, paroladaĉantoj,
Ili helpos al vi, Sokrato, morti kiel almozulo.
Sed vin mi prigardas, mia edzo�
SOKRATO
Jes ! Vi gardas !
KSANTIPO
Marŝu ! Kaj pli longe ne min kolerigu !
SCENOVI
FOTIMO, TIMON
TIMON
Ĉu tie ne estas Sokrato ?
FOTIMO
Jes.
TIMON
Ruzega retoro.
Kiu al niaj infanoj instruas malami la Diojn !
Ĉu pri li nenion vi scias ?
FOTIMO
Jes ja ! Ĉar en mia rolo
Estas ĉion koni.
TIMON
Nu ?
FOTIMO
La afero estas iom stranga.
La severa filozofiisto fariĝis amanta.
TIMON
Vere ?
FOTIMO
La filino de potfabrikisto : Diotimo !
TIMON
Ĉarme !
FOTIMO
La virto de la belulino estas el ŝtofo ja bona !
Sed filozofio alkondukas apud filozofiisto !
Kaj Sokrato estas Dio, kies paŝojn ŝi sekvadas,
Aŭskultante instruaĵojn, kiujn ŝi eĉ ne komprenas.
Ambaŭ, aliparte, kun akraj paroloj,
Kontraŭ vin mem, garbe, disŝutas insultojn,
Tiel, ke, volinte priskribi maljunulon diboĉeman,
Ve ! vian portreton Sokrato celadis !
TIMON
Bone ! Baldaŭ li elpagos ! Sed venu al mia afero.
Ĉu vi bone observadis ?
FOTIMO
Kiel Cerbero.
TIMON
Ne mensogu.
FOTIMO
Per Stiks kaj per nigra Lete,
Via Aristio estas la trezoro de pureco !
TIMON
Ĉu ŝi ne akceptas amanton� nek eĉ amantinon ?
FOTIMO
Kiel ? La malforta sekso vin do ankaŭ interesas ?
TIMON
Ĉio ! Kiam temas pri ŝi. Kaj kiam mi nokte eliras� ?
FOTIMO
Tri viroj kaŝitaj senbrue observas.
TIMON
Kaj neniam iu ? Ĉu vere ?
FOTIMO
Per Herakles !
TIMON
Kaj la sklavoj ŝiaj ?... Ne ! Silentu ! Ridinda estas tio !
Hieraŭ ŝi laŭdis Lamprias la ĵongliston.
Mi tuj lin ekzilos.
FOTIMO
Kaj tamen neniam�
TIMON
Grava malfeliĉo !
Histriono fierega pro siaj muskoloj !
Ha ! Se vi divenus, Fotimo, la mian torturon !
Ĉar neniam tia amo faris tian turmentadon.
Kiam en la brakoj mi ŝin havas,
Ĉiujn ŝiajn amantojn mi vidas,
Kaj mi vane ekindignas pro la malkuraĝa frenezeco,
Kiu al mi trudas amon kaj forgeson malpermesas.
FOTIMO
Reĝo de la estantaĵo ! Kiom gravas al vi l� estintaĵo !
TIMON
Maljunulo kun amaĉistino ! Sensenca kuniĝo !
Kiaj estas tiuj kantoj ?
FOTIMO
Estas ĝoja sekvantaro,
Kiun kunkondukas Alcibiado.
TIMON
Ateno lin gardu !
Florojn ridetante sub liaj piedoj dissemas Ateno,
Se ne� Mi lin malamegas. Venu ! Tien ni reiru !
SCENOVII
ALCIBIADO, sekvatadeJUNULOJkajJUNULINOJkronitajperrozoj, FLUTISTINOJkajMUZIKISTOJ
ALCIBIADO
Liroj kun kordoj el oro ! Vi, kitaroj kaj cimbaloj !
Silentu do ! Ĉesu vian triumfan marŝkanton !
LAPOPOLO
Silentu ! Alcibiado !
ALCIBIADO
Jes ! Li mem ! Vi aŭdu !
Amikoj ! Popolo frivola kaj ĉarma, kaj kiun mi amas !
Mi imitas Anakreon, la Kantinton de l� volupto.
Atenanoj ! Venu aŭdi ĉi tiun poemon.
For de la kadukaj maljunuloj
Kaj de la vizaĝoj malgajemaj,
Ni maltimu la falĉilon de la Tempo,
Kiu subite defalas sur ĉiun aferon,
Kaj apud la ondoj ŝanĝiĝemaj,
Per rozoj ni kronu nian frunton !
Mi, inter la Dioj, elektis
En Olimpo, kiu min aŭskultas,
Tiujn, kiuj, kun rideto ĉe l� okuloj,
Al mi montras la plej bonan vojon,
Kaj, sub la ĉiela volbo,
Diras : Ĝoja vi estu, infano !
Kiam Eros frapas ĉe la pordo mia,
Mi tuj lin akceptas, ĉar li ridas�
Kaj mi ne volas, ke li eliru
Kaj forlasu mian florantan tegmenton.
La karesoj, kiujn li kunportas,
Igas Eros mia preferato.
Kaj vi, Forto, kiun mi adoras !
Dionusos ! Mia mastro, mia reĝo !
Tiun nokton, ĝis la matenruĝo,
Mi vin tenos sub mia tegmento.
Kaj ni kune la amforon malplenigos,
Ĉar Eros, for de vi, paliĝas !
Se malplenokula Morto
Do venas min preni per mano,
Se nur mi min vidas sen faltoj,
Kaj staranta sur la vojo,
Saluton ! O Morto ! Vi, kiu nin gvidas
Al morgaŭa nenieco !
Liroj kun kordoj el oro ! Vi kitaroj kaj cimbaloj !
Kantu, reaŭdigu la vian triumfan marŝkanton
Dionusos estas kun Eros la mastro de l� Tempo.
Ni nin ebriigu per vino, printempo kaj amo !
SCENOVIII
LASAMAJ, LAKURIERO, posteTIMON
LAKURIERO
Ha !
LAPOPOLO
Lokon ! Kuriero !
LAKURIERO
Mi devenas de Korintos.
Timon la Arkonto !
ALCIBIADO
Li tuj venos ; parolu sentime.
LAKURIERO
Trinkaĵon !... Trinkaĵon ankoraŭ�
ALCIBIADO
Parolu�
LAKURIERO
Ĉio detruita !
Argos cindrigita !
ALCIBIADO
Ĉiopovaj Dioj !
LAKURIERO
Nenio postrestis !
Kaj kontraŭ Ateno, armite, dudek mil soldatoj de Sparto.
ALCIBIADO
Malgraŭ la promeso ĵurfarita ?
LAKURIERO
Ili sentas nur malamon.
Post kvar tagoj ili estos antaŭ niaj sanktaj muroj.
Timon ! Greklando pereas kaj petas por helpo !
TIMON
Kuriero !
ALCIBIADO
El Argos !
TIMON
Li sciigas al mi� ?
ALCIBIADO
La militon.
LAKURIERO
Dudek mil soldatoj�
ALCIBIADO
De Sparto.
LAKURIERO
Post tri tagoj�
TIMON
Kion fari ?
ALCIBIADO
Scii morti, amikoj, jen por ni la devo !
Ĵetu tiujn florojn ! Adiaŭ al la amo kaj al la plezuro !
Nia festa kanto finiĝu per kanto milita !
Ekstaru ! Filoj de Platea, filoj de Salamis !
Tie nin atendas la animoj de l� prapatroj.
Ni ĝoje kuru al ĝoja morto !
Oni ridas en la morto ! Oni ploras en la honto !
Jen, kion la urbo ordonas al sia Arkonto.
Al bravuloj Pallas promesas triumfon,
Venu ! Ni komputos morgaŭ niajn malamikojn !
Ho ! Pallas, kun okuloj belbrilegaj,
Se nin vi prenos per mano,
Vi ja nin trovos avidaj
Morti sur vojo la via !
Saluton ! O Pallas ! Vi, kiu nin gvidas
Al gloro morgaŭa !
SCENOIX
SOKRATO, PLATON
PLATON
La loto nun estas tirita ! Majstro ! Jen do la milito !
SOKRATO
Kaj, Platon, ankaŭ la malamo, mortiga malamo !
Kvazaŭ, pro l� amo de tiuj funebraj ludaĵoj,
La homoj rifuzus la dolĉan feliĉon.
Tamen, tio estas por vi la mia konsilo,
Civitanoj kaj soldatoj, ĉar tiel Ateno ordonas,
Ni volos obei al kruela tiu devo,
Kiu penetrigos nian manon en la fratan sangon.
Ĉe l� armeon, ni kuniros tuj tagiĝe.
PLATON
Ni vin sekvos !
SOKRATO
Ve ! Estas barbara ankoraŭ la homo !
Eĉ por militisto, la milito ĝi estas malbono !
PLATON
Mi scias�
SOKRATO
Kaj ankaŭ vi scias, ke devoj kontraŭaj
Trudas al l� animo malkvieta elekton fatalan.
La filoj de Sparto, tiuj de Ateno, estas miaj fratoj.
Sed, la tagon de l� batalo, en danĝero estas ja Ateno,
Kaj la frato por mi fariĝas fremdulo�
PLATON
Necese do estas foriri ?
SOKRATO
Sen ia prokrasto,
Al nia armeo, tuj matene, mi aliros.
PLATON
Kiu scias, kion morgaŭ por ni tenas en siaj vualoj ?
Kiu scias, kion Sorto el ni faros morgaŭ !
SOKRATO
Tion, kion nia devo estos ordoninta fari�
Vi aŭskultu !... Ĝi parolis�
PLATON
Kiu ? Via Dio ?
SOKRATO
Mia lumo !
� Ne timu, infano ! Post tri tagoj, mi ĉeestos !
PLATON
Tiel, estontaĵon al vi ĝi konigis ?
SOKRATO
Eble !
PLATON
Sed, kiu do estas tiu forto nekonata,
Kiu, por vi malsuprenirante de l� volboj ĉielaj,
O Majstro amata, al vi donas tian povon ?
Ĉu eĉ vi ne estas Dio, vi, kiu vidigas
Al malfeliĉuloj, obseditaj per revoj funebraj,
Mondojn radiantajn, disajn en la nokto ?
SOKRATO
Iun tagon, vi komprenos� Adiaŭ !
PLATON
Majstro !
SOKRATO
Ĝis baldaŭ !
La tuta scienco, infano, resumiĝas en unika vorto,
Ĝin konservu en la koro, kiel vivantan misteron�
PLATON
Kaj kiu gi estas, tiu vorto de l� saĝeco ?
SOKRATO
Espero !
AKTO II
Dua Dekoracio
SCENOI
TIMON, posteSKLAVO
TIMON
Nenio ankoraŭ ! Kruele ja estas atendi� kaj jen mi atendas.
Sed oni ne povas akceli la forfluon de l� marapidema tempo.
Ne laŭvole oni povas rapidigi la grandiĝon de la ombro.
Atendadi kion ? Nun ne gravas ! Ĉio estas malgajiga ;
Nu ! Se venkos Sparto, malfeliĉon al mi !
Kadavro sternita nur estos Ateno.
Se triumfos nia Urbo, tiam� Sed kiu do estros ?
Alcibiado ! Frenezulo, kiu sin senkreditigos eble ;
Li ne scias, ke Ateno estas riĉa el forlasoj�
Atendi, atendi ankoraŭ !... Nu ! Jes ! Ni atendu !
Jen lia armeo, lia lito, lia tendo kaj lia armaĵo !
Kaj min oni malakceptis ! Mi memoros pri l� ofendo !
Al mi oni diris ridetante : � Flankeniru, maljunulo ! �
Li venku unue, kaj poste ni vidos !
Timon, pro viaj bonfaroj, ne havos animon sendankan,
Li vin ne forgesos, nek Sokraton, vian instruanton.
LASKLAVO
Al vi, virino deziras paroli.
SCENOII
TIMON, ARISTIO
ARISTIO
Jen mi estas !
TIMON
Aristio !
ARISTIO
Nu ! Jes !
TIMON
Ĉe nia armeo ? Pro kio ?
ARISTIO
Pro kio ? Mi enuis, tie malproksime, for de la milito ;
Ĉiuj viroj forestantaj�, Ateno dezerta !
Kaj mi venis !
TIMON
Frenezaĵo !
ARISTIO
Kial do ! Tio estas agrablega !
Sed ridu, Sinjoro ! Ridu ! Mia juna koramanto !
Por konsilantaro konservu ĉi tiun severan vizaĝon�
Ian ordon en viajn aferojn mi venas alporti.
TIMON
Kion oni diros ?
ARISTIO
Oni scias, ke vi malbone regadas !
Kaj mi venas, por ke vi evitu mallertaĵojn. Norma estas tio !
TIMON
Sed�
ARISTIO
Ĉu vi opinias nezorginda mian ĵaluzecon ?
Mi konas, Sinjoro, kian moron vi alprenis el Azio !
TIMON
Tamen�
ARISTIO
Ni malkaŝe nun parolu ! Vi sciu, ke, por mi,
Ne sufiĉas jam la ombro de l� Potenco,
Kaj la rolo de la amistino, amanta kaj sola,
Kiun la mastro forlasas en la fundo de la gineceo.
Se vi aspiras min ami, mi aspiras miavice
Al rolo pli nobla, ol tiu de amservistino.
Mi regadas super Timon, por regi Atenon !...
TIMON
Aristio !
ARISTIO
Plaĉas al mi esti la suverenino !
De Psuke Eros naskis la flamecon !
Sed estas inter ni, amiko, alia kontrakto.
Ĉu vi vere opiniis, ke min logas via gracieco,
Vekante, la nokton, la mian deziron ?
Rigardu min ! Tiun korpon, kiun gloris ĉiuj grekoj,
Tiun korpon, kiun elskulptis Fidias el marmoro,
Se ĝin al vi mi kelkfoje konsentas oferi,
Tio estas por akiri per vi la potencon de l� regado.
TIMON
Nu, kion vi volas ? Mi ĉion demetas ĉe viaj piedoj !...
ARISTIO
Ĉion ?... Bone ! Mi povos forgesi viajn malpravaĵojn,
Precipe se ilin vi volas sincere konfesi.
Via ammastrino ? Nu ! Ne ! Diru, ke mi estas via mastro !
TIMON
Tiel estu ! Mia mastro !
ARISTIO
Nu, do ! Por vin rekompenci,
Mi faktojn tre gravajn, kaj verajn, tuj al vi sciigos�
Ĉi tiu batalo�
TIMON
Parolu !
ARISTIO
Ni venkis.
TIMON
Kiel do vi scius ?
ARISTIO
Mi scias.
TIMON
Kiel ?
ARISTIO
Fidu al mi.
La Spartanoj fuĝas, kaj ni, ni triumfas !
Leena, tiu sorĉistino, kun okuloj nigraj kaj profundaj,
Kiu konas la efikojn kunligitajn kun la kaŭzoj,
Kiu legas, ne timante, en la estontaĵo,
Ĉe l� arĝenta granda vazo, staranta sur la tripiedo,
Montris al mi nigran sangon, kiu surfluigas laŭron.
TIMON
Ĥimero !
ARISTIO
Vi aŭskultu ! Oni venas !...
SCENOIII
ALCIBIADOkajSOKRATO
LASOLDATOJ
Evoe ! Gloron ! Gloron !
Gloron al la nobla estro, kiun prikantos la historio !
Gloron al Alcibiado ! Gloron al venkinto !
ALCIBIADO
Vi haltu !
Ekzistas, amikoj, nur unu venkinto : ĉi tiu !
Mi ĵus estis kondukinta mian trupon en la plej fortan batalon,
Ĉe la centron, kie, moviĝante en ondoj tremantaj,
Niaj penantaj falangoj blinde bataladis !
Oni mortigadis, frapis, baton por bato redonis.
Subite, kiel fluso returneniranta,
Ĉio ŝanceliĝas, ĉio fuĝas. Kaj mi, surtere kuŝante,
Mi sentis, sub kasko rompita, malrapide forfluanta
Nigran sangon el senfortigita mia korpo !
Kaj mi vidis, kiel dum konfuza sonĝo, preter mi pasantaj,
La densajn terurajn multegojn de l� glavoj kaj lancoj !
Mi, Sinjoro, estis pereanta ; fuĝis la armeo�
Sed, subite, militisto sin ekĵetas. Ĝi estis Li !
Kaj antaŭe de niaj soldatoj, kiuj malvenke forkuras :
� Homoj malkuraĝaj ! li diris, timu la malgloron por Ateno !
Malhonoro vin atendas : por kio utilas kuradi !
Antaŭ via estro nun mortinta, venu min vidi mortonta ! �
Li diris, kaj kiel Homera heroo, sen ia kolero,
Kun serena tiu frunto, kiun lumigas saĝeco,
Al batalo li ree kondukas nian tremantan armeon !
Lia ŝildo, same kiel Egido, min ŝirmas !
Tiel, Pallas, inter siaj blankaj brakoj, prenis Odusseus
Tiam, mi min restarigas, kaj poste� Kion mi aldiros ?
Vi aŭskultu tiun ĝojan krion ! Ĝi sufiĉas.
TIMON
Viaj heroaĵoj sur marmoro estos iam gravuritaj.
ARISTIO
Kaj al vi tiun laŭron virino donacas.
Sur la frunton vian, filo de Klinias, metu tiun kronon.
ALCIBIADO
Sokrato !
SOKRATO
Li nenion volas� Sokrato, karega infano,
Li ĝojas en koro pro via triumfo�
Mi nenion volas� Tamen, vi aŭskultu mian preĝon,
Timon, por soldato, kiun lia sentima animo
Alkondukis ridetanta al danĝero !...
Kion vi faros por tiu bravulo, por tiu heroo ?
TIMON
Mi ne scias. Sed kiu li estas ?
SOKRATO
Fedon.
TIMON
Kiel ? Mia sklavo ?
Li do bataladis�
SOKRATO
Kiel leono.
TIMON
Tio estas grava.
Kion li deziras ?
SOKRATO
Trezoron.
TIMON
Vere !
SOKRATO
Liberecon.
TIMON
Kiu al mi redonos la monon elspezitan pro lia aĉeto ?
ARISTIO
Mi !
TIMON
Sed�
ARISTIO
Sokrato, iru al li porti la sciigon.
SOKRATO
Heroon malkovras tiu grava tago !...
TIMON
Sed�
ARISTIO
Mi komprenas. Al li pli multe vi volus donaci.
Nu ! Jen por li, Sokrato, talanto el oro !
Por tiaj soldatoj, ĉu ŝparema oni devas esti ?
TIMON
Kion ?
ARISTIO
Se vi diros unu vorton, mi la sumon duobligos.
LASOLDATO
La sendito de Korintos tie vin atendas.
ALCIBIADO
Venu kun mi, Arkonto�
SCENOIV
ARISTIO, SOKRATO
ARISTIO
Ĉu, Sokrato, vi estas kontenta ?
SOKRATO
Jes ! Homan animon vi ĵus savis, ho ! virino !
Tiu feliĉega Fedon, kies katenon vi rompis,
Cedis al la peza ŝarĝo de la malmilda sklaveco.
Jam la feron, por sin frapi, li pretigis.
Sed al li la vivon, la esperon, kaj la forton, vi redonas.
La vivega suko povos sub la ŝelo ankoraŭ ektremi.
Mi kredas, ke amo profunda, kiun kaŝi li ne sciis,
Senespera amo�
ARISTIO
Nu ! Iru lin serĉi !
SCENOV
LASAMAJ, FEDON
SOKRATO
Fedon ! Venu ! Vi estas libera !
FEDON
Mi !
SOKRATO
Vi povos vivi.
Vi alproksimiĝu ! Jen la mano, kiu vin, amiko, liberigas !
Vi miregas. Tamen, antaŭ malgranda momento,
Kontraŭ nudaj glavoj, vi ne tiel tremis !
Pri la milda libereco, kiun ŝategas via animo,
Vi povas nun esti fiera, ĉar vi prave ĝin akiris.
FEDON
Ĉion al vi, o Majstro, mi ŝuldas.
SOKRATO
Kaj ĉu nenion vi diros,
Al tiu, kiu vin el sklavo faris civitano ?
FEDON
Mi ?
ARISTIO
Vidu ! Malfidela je via instruo, Sokrato !
Al li plaĉas la malhumileco de lia sendanka pensaro.
Kaj jen li, staranta, silentanta kaj malmilda,
Kaŝanta misteron ĉe l� flamoj de siaj okuloj.
SOKRATO
Ĉion al ŝi vi povas sciigi. Ŝi komprenos.
Vi pardonu ! Ĉar li estas pli timema ol sendanka.
Nu ! Fedon ! Diru al ŝi la sekreton, kiun mi ne scias.
Mi kunhavas, por min ĉarmi, la verkon de Anaksagoras,
Kiu donas al la penso rolon fundamentan,
Kaj priskribas la iradon de la astroj en ĉielo.
ARISTIO
Tiun gravan kaj sekretan amon, pri kiu parolas via Majstro,
Kiu vin senkuraĝigas kaj malserenigas nun vian spiriton :
Eble, Fedon, mi rajtas ĝin koni.
Parolu !
FEDON
Mi ne volas riski vian malestimon.
ARISTIO
Vin malŝati ! Kial ? Neniu ajn amo estas malgloriga,
Kaj, malgraŭ ni, Afrodite nin flamigas.
Virino, vi diras ? Mi deziras scii ŝian nomon.
FEDON
Aristio ! Aristio !
ARISTIO
Ha ! ŝi estis mi !
FEDON
Pardonu !
Pri tio la Dioj atestu ! Mi volis silenti !
Sed paroli vi ordonas� Vi min aŭdu sen kolero.
Estis la vespero de tago, dum kiu pro Dio ni festis.
Procesio supreniris, gajaspekta, sub blua ĉielo.
La virinoj antaŭiris la pastraron de Kibele.
Vi tiam aperis, tiel pura, tiel bela,
Kaj kviete vi marŝadis, rigardante l� horizonton,
Kiel enkarcerigito hontema pri sia karcero,
Kaj, kiel Diino surpaŝanta la nubaron,
Vi serĉadis malproksimen matenruĝon nekonatan !
Tiam, ĉion mi komprenis ! La ĉielon mirindegan,
Kaj tion, kion diras al la noktoj, en silvoj vastegaj,
L� astro pala, disverŝante la lumon serenan ;
Kaj tiun grandegan belecon, kiun entenas la mondo ;
Kaj la vastajn penojn, kaj la febrajn revojn,
Kaj la homan penson, abismon en kiu ĉio estas nigra,
Se la amo, kiu plinobligas la animon de malfeliculo,
Al li ne venas malkovri stelojn en la ombro.
Jen kion revadis, vin vidinte, sklavo.
Kaj nun, adiaŭ ! La revo finiĝis.
ARISTIO
Kial do adiaŭ ? Ĉu vi opinias, ke ni vin forlasas ?
Granda estas via frenezeco ! Oni vin pardonas.
Sklavoj ! Mian portseĝon ! � Nu, jen mia mano !
Mi forgesos tiun amon. Sed, morgaŭ, vi venu min vidi.
Sokrato ! Nu ! Sokrato !
SOKRATO
Kion ! Ne koleru !
Anaksagoras diris�
ARISTIO
Sklavoj ! Mian portseĝon !
SCENOVI
SOKRATO, FEDON
SOKRATO
Mi konservas saman opinion. Tiu filozofiisto estas lerta !
Sed li kredas je senmorta materio ! Li estas malprava.
Nur en intelekto estas eterneco !
Esceptante la animon, kiu pensas, ĉio estas fumo.
Tria Dekoracio
LA FESTENO
SCENOI
ARISTIO, TIMON, SOKRATO, ALCIBIADO, KRITON, PLATON, APOLLODORO, DIOTIMO
ARISTIO
Foriru, kantistoj ! Kaj vi ankaŭ, sklavoj !
Flutistoj, sufiĉe ! Nin solaj ĉi tie vi lasu.
Libere paroli ĉiu el ni sin pretigu.
Vi, Sokrato, komencu !
ALCIBIADO
Kaj ni kontraŭdiros.
ARISTIO
Jes, al li, laŭvice, vi respondos, se vi povos.
SOKRATO
Pri kio mi devas paroli !
ARISTIO
Hodiaŭ, pri Amo,
Kiu estras fenezulojn kaj saĝulojn.
Sed, ho ! Timon ! pro kio ĉi tiu malgaja vizaĝo ?
Ĉu ne plaĉas al vi la vinoj kaj la paroladoj ?
Vi murmuras� Tamen por vi ni aranĝis,
Kiel epilogon, plej neordinaran surprizon.
TIMON
Kiun do ?
ARISTIO
Vi vidos. Sed estas avara la Tempo.
Vi parolu !
ALCIBIADO
Pri Amo ? Mi komencas.
DIOTIMO
Ni aŭdu !
ALCIBIADO
Do, Amo, la Dio pro kiu hodiaŭ ni festas,
Estas rozkolora knabo, kun flugiloj,
Sagujo sur ŝultro, kaj sago en mano.
Knedita el lilioj kaj karmino estas lia korpo.
Sur kruelaj liaj lipoj rideto vagadas.
Juna li estis hieraŭ, juna li morgaŭ restados.
Fidias al li donis, ĉe l� pura marmoro,
Formon ja senmortan, kiun Tempo ne difektos,
Kaj suferas ĉiuj homoj lian superhoman povon.
La pentristo, la poeto, fiksis lian bildon,
Kaj ĉiuj, malgranduloj aŭ granduloj, ni lin respektegas,
Adorante lian regon kaj benante lian leĝon !
Nu ! Mi lin konas, kaj li estas ankaŭ mia mastro !
Sed la rozkoloran kaj perfidan knabon neniam mi vidis.
Kiam mi pensas pri Amo, nur vin mi povas ekvidi !
ARISTIO
Vi malpie paroladis ! Tamen vi min ravis.
Diotimo ! Viavice ekparolu, vi, kiun oni diras tiel lerta.
La instruojn de Sokrato, ĉu vi efike profitis ?
Ĉu vi, tiel bela, povas prikanti belecon ?
DIOTIMO
La brileco unutaga de ĉi tiu korpo malfortika
Pasas, kiel floro, kiun blovaĵo velkigas ;
En la brakoj de l� amanto, l� amanto lin vidas perei !
Por ne ĉirkaŭbraki, do, vanan ĥimeron,
Li bezonas aliajn havaĵojn, kies morto ne povos okazi.
SCENOII
LASAMAJ, ANTISTENO
ARISTIO
Kia bruo ! Kiaj krioj !
ALCIBIADO
Antisteno !
ANTISTENO
Li mem sin invitas.
Saluton ! Ĉiuloke, kaj kiel Tersito, hejme li sin sentas.
ARISTIO
Ĉu vinon el Cipro ?
ANTISTENO
Ne.
ALCIBIADO
Nektaron ?
ANTISTENO
Ne ! Akvon !
Ĉe la sojlo de viaj palacoj, mi lasis la mian barelon,
Kaj mi venas kun vi simple priparoli.
Vi diskutis ?
ALCIBIADO
Pri Amo.
ANTISTENO
Jen temo por belaj paroloj.
Jes ja ! Mi vin ĉiujn konas ! Jen ĉi tie la maljuna Timon.
Aristio kaj Sokrato, Platon kaj Alcibiado.
SOKRATO
Parolu pri Amo, cinikulo, ni volas vin aŭdi !
ANTISTENO
Por Amo, Dio stulta kaj malbona, ĉu mi estos malsevera ?
DIOTIMO
Ĉu Amon vi konas ?
ANTISTENO
Certe ! Kaj mi lin malamas ;
Monstro kun okuloj malbone kovritaj per dikaj vindaĵoj,
Kiu de ĉiu abomenindaĵo estas legitima patro,
Kiu aliigas viron en virinon, kaj virinon en vipuron.
Oni diras, ke li estas blinda : li vidas por fari malbonon.
Li frapas, mensogas, li estas hipokrita kaj malmilda :
Lin en ĉiu malglorego ni retrovas ;
Ho ! Amo ! Mi, la hundo, mi lin malkonfesas !
ARISTIO
Al li, Sokrato, respondu !
ANTISTENO
Per Stiks, estas bone,
Ke homo al Eros senindulge iam diru sian penson.
Oni ja asertas, ke de Afrodite li sin gloras esti filo.
Eble ! Sed lia filino estas la Teruro.
Kaj kiam li estas ebria pro la larmoj kaj doloroj,
Kiujn ridetante li ellasas sur bestojn malnoblajn,
Li nur kvietigas ilian soifon per iom da koto.
Kaj mi, rigardanto, kun la manoj sub mentono,
Mi amuziĝadas, kaj ĉeestas ĉe tiu strangega spektaklo,
Kiun plaĉas al mi admiri de l� supro de mia bastono.
ARISTIO
Al li, Sokrato, respondu !
ANTISTENO
Respondo lin ĝenas.
SOKRATO
Neniel ! Sen Amo, ĉu ni havus Antistenon ?
Ĉar Amo, malgraŭ vi, per la diaj siaj manoj,
Cinikulo, vin mem knedis kiel ĉiujn homojn.
ANTISTENO
Mirinda donaco, kiun li estus pli prave lasinta ĉe l� pordo.
SOKRATO
La tero sen Amo ! Maso sen movo, nek vivo !
Kaj la dia Suno, sub kiu ni preĝas,
Kolere, for de ĝi, estus deturninta sian radiaron !
Kaj homo sen Amo, malkapabla je kompreno,
Malvarma, malnobla atomo, kaj cindro en cindro,
Malfortika, ne plu aspiranta al la senmorteco,
Ĉar ĝi neniam ekzistis, ekzisti ne povos estonte.
Dzeŭs iam prenis malgravegan polvon,
Kaj li modlis el ĝi homan korpon.
Poste, por doni la vivon al inerta tiu materio,
Li prenis en sia Olimpo radion de lumo,
Fajreron de amo, kreontan inter siaj fingroj.
De ĉi tiu nin torturas la blinda forteco ;
Ĝi estas la dia lumilo, kiun ĉiu kreitaĵo
Tenas en la brusto, por ke, iun tagon, ĝi ekbrilu.
Kaj ni, kiuj estas nur iom da putro,
Ni fariĝas Dioj kiam vi alvenas, Amo !
ANTISTENO
Li min senspritigas, per la belaj siaj frazoj.
Mi do estus Dio, laŭ vi, mi, la hundo ?
Ne ! Donu al mi panon, mi estos kontenta.
Sen danko. Min atendas la mia barelo.
SOKRATO
Bonan apetiton, cinikulo !
ALCIBIADO
Ĉu do tio estas la surprizo,
Reĝino, per kiu hodiaŭ via afableco nin favoras ?
ARISTIO
Vere, ion pli bonan mi havas ! Pri Amo,
Vi, kiel infanoj, parolis laŭvice.
Oratoroj kaj poetoj, nu ! mi vin spitvetas !
Virino ja estas pli klera ol filozofio.
Ŝi ne nombras la bonfarojn aŭ malbonojn,
Kiujn, laŭ sia kaprico, disdonas la Dio ;
Ŝi scias, ke Amo, inter ĉiuj belaj vortoj,
Deziras el ili konservi nur unu, ĝi estas : ofero.
Sin forgesi, eĉ perei, kaj sin neniigi por li,
Marŝi, kun okuloj malfermitaj, al abismo profundega,
Ne plu vidi plenalume la sunon brilantan,
Nenion timegi, nek la turmentadon, nek la krimon,
Rekte antaŭen alpaŝi, senbedaŭre kaj sentime,
Sin ĵeti ridante al la fero de la lancoj,
Malŝati palacojn, Arkontojn kaj oron,
Kaj suferi, kun frunto levita, epopeajn doloregojn !
TIMON
Kion vi intencas diri !
ARISTIO
Kiel ? Nia ebriiga manĝo
Tiom malklarigas vian cerbon, ke ĝi ne komprenas ?
Rigardu en miajn okulojn, ĉu Amo ilin ebriigas.
Ĉi tiuj saĝuloj lin prikantis : mi, lin vivi mi pretendas.
Amo estas nun la sola Dio, kiun mi adoras !
Al ĉiuj sentime, antaŭ li, mi tion deklaras !
Do, estu rompata, Arkonto, simile al tiu kaliko,
La malĉasta pasintaĵo, kies honton mi komprenas !
Nur la estontaĵo estas vera, mensogas la pasintaĵo :
Ĉio estas forgesita, se mian amanton mi amas.
TIMON
Tiu amanto, kiu li estas ? Parolu !
ARISTIO
Por vi nun ne gravas !
LASKLAVO
Aristio !
ARISTIO
Jes ! Li eniru ! Sklavo, malfermu la pordon !
Ha ! Fedon !
TIMON
Vi ridas ! Sed, pro tia insultego,
Vi sciu, ke iam multegaj vizaĝoj paliĝos.
SOKRATO
Timu la danĝeron de tuja kolero !
TIMON
Aristio ! Aristio ! Vin demono inspiris !
Vi ridu ! Banditoj ! Vi ridu !... Vin oni retrovos !
SOKRATO
Kvietiĝu !
TIMON
Vi unue, la severa filozofiisto !
Kaj vi, la sklavo malnobla, kiun oni vendas ĉe l� vendejo !
Kaj vi, la amaĉistino ! Kaj vi, la diboĉemulo,
Vi atentu ! Estas leĝoj kontraŭ la sakrilegio !
Vi ridu ! Sed petu de Pluton, ke li vin protektu !
ALCIBIADO
Kurioza epilogo, kaj multe amuza !
PLATON
Kiel malbela li estis kun siaj sangruĝaj okuloj !
ALCIBIADO
Nu ! Venu ! Kaj sian poemon ilin ni lasu finontaj !
FEDON
Ha ! Majstro ! Ankoraŭ unu vorton� Mi vin amas kaj admiras !
Amon ! Liberecon ! Ĉion al vi mi nun ŝuldas ! Dankon !
Al mi vi donis la rajton vivi kaj esti libera,
Sed sankta la via parolo ankaŭ estas bonfaraĵo
Grava kaj kvietiganta la animon, kiun ĝi faras libera ;
Do, kaj tio ne estas, Sokrato, vana parolado,
Se krimo, se iu danĝero vin minacus, mi alkurus !
Kaj, kiu ajn estu la bato, kiun por vi tirano destinus,
Nur tra mia brusto, oni vin ekfrapus.
ARISTIO
Ili foriru ! Mia reĝo ! Mi estas la via sklavino !
Kaj nur vin mi konas en la tuta mondo !
AKTO III
Kvara Dekoracio
SCENOI
SOKRATO, KSANTIPO
KSANTIPO
Sokrato ! Jen li, kiu vagabundas !
Sokrato ! Mi vin vokas ! Sokrato ! Hu ! Mi furiozas !
Ĉi tie li estas, pacema, revanta sur benko.
Li eĉ fulmobatojn ne atentus !
Sokrato !
SOKRATO
Kion vi deziras ?
KSANTIPO
Mi volas, ho, trankvila homo !
Ke vi zorgu pri la malfeliĉoj de la urbo.
Ĉar sakrilegio� Ho ! Dioj senmortaj ! tiun nokton�
Jen de via instruaĉo la ĝusta rezulto !
SOKRATO
Kio do ?
KSANTIPO
Kuŝantaj sur la stratoj, oni trovis�
Kompatu nin, Dioj !... jes, tri cent statuojn !
De Hermes, de la granda Hermes, plej amata el la Dioj,
Kiu donas oron al siaj piegaj infanoj,
Kiun eĉ rabisto respekte salutas,
Monstroj abomenaj rompis la statuojn !
SOKRATO
Statuoj de Hermes ?
KSANTIPO
Jes ! Sed, en via frosta koro,
Simplaĉa filozofiisto ! kiel pala sango fluas !
Rulu do dikajn okulojn, mute indiferentegajn,
Kiel en plena sunlumo, la stultaj otusoj !
Hermes ! Nia granda Hermes ! tricent marmoraĵoj ! Mi bolas !
Kiu krimo sciencon la vian povos do malserenigi ?
SOKRATO
Ĉu Hermes ankoraŭ estas senmortulo ?
KSANTIPO
Certe !
SOKRATO
Nu ! Por kio utilas la marmoro kaj altaroj ?
Ne povas la homo, rompante malfortikan ŝtonon,
Atenci la luman potencon de l� Dioj.
KSANTIPO
Tial ili bone agis ?
SOKRATO
Ksantipo !
KSANTIPO
En Partenon,
Respektege, ĉu nomon ilian la popolo ja devos gravuri ?
Aŭ kronojn al ili aljuĝos ?
SOKRATO
Ksantipo !
KSANTIPO
Feste en Eŭripos oni ĵetos niajn marmoraĵojn !
Kaj, reĝo de l� sakrilegio, kun paroladoj kaj kantoj,
Sokrato kondukos la trupon de la malvirtuloj !
Niaj Dioj, kompatindaj Dioj, insulte mokitaj !
Kaj en la cielo, ni havos nenion alian, ol nubojn !
Prava estis Aristofanes. � Jen via lotaĵo !
Malfeliĉulino ! Alligite al la sorto de mastro malsprita !
Nebuloj ! vagemaj vaporoj kaj nuboj kapricaj� !
Kion vi atendas por paroli ?
SOKRATO
Sed� la finon de l� ventego !
Kontraŭ la insultoj de la sorto, kiun oni devas venki,
Kontraŭ ĉio, post Ksantipo, oni povas kontraŭstari.
KSANTIPO
Kaj ĉu tio estas la limvorto de via grandega scienco ?
SOKRATO
Eble !
KSANTIPO
Vi volas elprovi mian paciencon !
SOKRATO
Ksantipo !
KSANTIPO
Mi ĝin ja bezonas, por toleri vian amikaron,
Viajn frazojn malklarajn, viajn gestojn malviglajn ;
Tiun serenecon, kiu volas ŝajni sagaceco,
Kaj kies aspekto frostiga ĝis la ungoj min agacas !
Nuntempe mi ploras, monstro senkompata !
Kion vi povas riproĉi al ĉasta edzino ?
Vi forlasu viajn argumentojn ! Revenu malsupren sur teron !
Kaj forlasu unu tagon la plezuron esti severmora.
Pano, akvo, fruktoj, jen la tuta nia horizonto,
Kaj unu obolon hejme ni jam ne posedas.
SOKRATO
Mi havas nenion ! Tamen iru por serĉi olivojn !
KSANTIPO
Sed por povi revi, vi devos ekzisti !
SOKRATO
Iru ! Morgaŭ trezoron ni trovos.
KSANTIPO
Jen viaj mizeraj amikoj, kiuj babilaĉas sur la vojo.
SOKRATO
Forlasu nin !
KSANTIPO
Sed�
SCENOII
SOKRATO, KRITON, PLATON, DIOTIMOkajaliajDISĈIPLOJ
SOKRATO
Saluton !
PLATON
Saluton ! Gravajn sciigojn !
DIOTIMO
Tricent statuoj de Hermes faligitaj de siaj kolonoj.
PLATON
La tuta popolo indignas kaj kriadas, kolerante,
Ke ĝi sange venĝos siajn Diojn profanitajn.
DIOTIMO
Malpreciza famo akuzas jam Alcibiadon.
PLATON
Oni diras, ke li faris tiun krimon.
DIOTIMO
Spitinsulte,
Kaj por plaĉi al la instruanto.
PLATON
Nu ! Vi estas tiu instruanto !
SOKRATO
Venu do, amikoj, interparoladi sub mian tegmenton.
Pri tiu senluksa loĝejo iam vi memoru !
Plaĉu al la Dioj, ke ĝi povu esti plena je amikoj !
DIOTIMO
Atentu, Sokrato ! Vin oni akuzas !
SOKRATO
Mi scias.
Sed kion do povas la monto kontraŭ nuboj minacantaj !
PLATON
Tiel kruela estas la popolo !
SOKRATO
Jes, Platon ! Tamen mi ĝin amas,
Ĉar ĝi estas nobla, eĉ kiam kruela,
Dum ĝi plej fame ardegas, ĝi senkonsciiĝas,
Sed nur pro amo al bono, ĝi malbonon faras.
Pri mi, ĉar nenion malhonoran mi plenumis,
Fiera kiel senkulpulo, rekompencon mi atendas.
SCENOIII
LASAMAJ, ALCIBIADO, LAPOPOLO, posteTIMON
LAPOPOLO
Jen li ! Jen li !
ALCIBIADO
Jes ! Per Afrodite ! Jen mi !
LAPOPOLO
Profananto de la Dioj ! Sakrilegiulo !
ALCIBIADO
Majstro,
Vi vidas ! Nian respublikon malpacigas alarma demono.
LAPOPOLO
Hermes ! Niaj Dioj Hermes !
SOKRATO
Civitanoj !
ENLAPOPOLO, VOĈOJDIVERSAJ
Klarigojn li donu !
Ne ! Ne ! Sokrato ! Malpiulo ! Ne ! Alcibiado !
Sokrato !
SOKRATO
Vi unue, kies nomon mi ne konas,
Vi pri kio lin akuzas ? Ĉu do ĉar li savis nian Urbon ?
LADEMANDITO
Hermes !
SOKRATO
Hermes ne troviĝas en malforta marmoraĵo !
Hermes estas en Olimpo ! Li regadas kun la Dioj.
JUNAINFANO
Morton por Alcibiado !
SOKRATO
Okulojn malfermu, infano !
Li ! Kiel ! La estro kuraĝa, kiu al ni evitis katenojn !
Li ! La filo de Pallas, kaj la gloro de Ateno !
Li, kiu konservis esperon, kiam ĉiuj malesperis !
Ĉu lin vi akuzos, infano freneza ?
TIMON
Per la bluokula Pallas, kiun la Urbo adoras,
Mi, Timon, lin diras ankoraŭ pli sakrilegia !
Niaj Dioj Hermes, en la polvon ! Nu ! Bone !
Kompare kun krimo alia, tiu krimo ja estas nenio,
Ĉar, post la batalo, li niajn karegajn mortintojn,
Kiujn li ne entombigis, forlasis al putro malpura ;
Amatajn heroojn, niajn fratojn, kaj niajn infanojn,
Civitanoj, mi defendas en ĉi tiu tago !
Kiu estas venka kaj samtempe krima, estas duoble malglora.
Neniun karegan mortinton li purigis per la flamo,
Kaj en malbelegaj kampoj, al kiuj neniu kuraĝas alpaŝi,
La kadavroj putriĝintaj atendas la fajron.
LAPOPOLO
Abomene ! Morton !
SOKRATO
Civitanoj !
LAPOPOLO
Li respondu !
Morton ! Li parolu ! Morton !
SOKRATO
Vi multe eraras !
LAPOPOLO
Li mensogas !
SOKRATO
Mi vidis�
LAPOPOLO
Ekzilon !
SOKRATO
Mi vidis ĉielenirantajn
Flamojn de l� brulejoj, kiujn li starigis ;
Kaj se iuj kuraĝuloj, sur la buĉadejo,
Ankoraŭ atendas la fajron, el kiu liberiĝas la animo,
Por li vi ne timu la mortigan malpurigon !
Li estis bravulo. Ne gravas de karno peco senvalora !
Lia sorto de vi povas esti enviata ;
Per la belaj heroaĵoj oni supreniras Elizeon !
Kaj neniam fajro skuita de l� vento
Heroon mortintan aliigos en heroon postvivantan.
Rigardu lin ! Vidu, ĉu li havas perfidan vizaĝon !
LAPOPOLO
Li do sin defendu !
SOKRATO
Vi respondu, filo !
ALCIBIADO
Dankon, Majstro !
Popolo ! Unue vi diru, ĉu li jam mensogis.
Inter ĉi tiu saĝulo kaj tiu alia
vi devas elekti !
Vi komprenas ke, pro tio, mi ne malaltiĝos
Al subtilaj argumentoj, kiuj povus min defendi.
Mi amas la Amon, Pallas, la militon kaj la Urbon.
Plaĉas al mi esti iam citota de la historio.
Kaj se tiu koro de infano faris kelkajn frenezaĵojn,
Ilin, per monto de gloro, ĝi volas kovregi.
Ĉion, kion mi plenumis, mi povus rakonti ;
Sed la filo de Klinias ne sufiĉe faris ;
Li volas, ke iam sur soklon lian gloron oni metu,
En Partenon, kun Sokrato kaj kun Temistoklo.
Kaj vi Diino ! Kaj vi, Diino kiu nin vidas�
LAPOPOLO
Pallas ! Vi aŭskultu !
ALCIBIADO
Grandaj Dioj ! Mi ekaŭdas ŝian voĉon !
Popolo ! ŝi diras, ĉesu vian malnoblan kverelon !
Taskon alian pli belan vi havas por fari !
Nun, en Sicilio, Grekoj, viaj filoj, estas premegataj
Kaj timeme vi restadas enfermitaj en Attike ;
Tie la tiranoj senhavigas viajn fratojn,
Kaj vi lasas putriĝantaj la galerojn en viaj havenoj !
Post Platea, kaj Salamis, kaj Maraton,
Nia gloro kampon pli vastan postulas,
Ni volas Katane, Surakuze kaj Segeste !
Granda penso nasku grandan geston !
Por kroni vian frunton per laŭro ĉiam verda,
Trudu al vi la honoron obeigi l� universon !
VOĈOJENLAPOPOLO
Civitanoj ! Al la ŝipoj !
TIMON
Niaj militistoj�
VOĈOJENLAPOPOLO
Surakuze !!!
Ne ! Alcibiado ! Armu vin !
TIMON
Mi lin akuzas !
ALCIBIADO
Civitanoj ! Venu ! Antaŭen ! Min sekvu !...
Ni kunportu kun ni niajn protektantajn Diojn !
TIMON
Nu, jes ! Al pereo ni lasu lin iri ! Li ne plu revenos !
VOĈOJENLAPOPOLO
Al Pireo ! Al la ŝipoj ! Al armiloj ! Al galeroj !
SCENOIV
SOKRATO, TIMON
TIMON
Kiel ! Vi ellasas ĉi tiun karegan disĉiplon !
Li bezonas iom plori, tiel multe ridadinte !
SOKRATO
Vi ? Timon !
TIMON
He jes ! Mi !
SOKRATO
Vi volas ?
TIMON
Al nenio mi malhelpas !
La justajn finiĝojn mi ĉiam preferas !...
Nun, aŭskultu ! Oni vin akuzas, oni vin malamas !
Nu ! Mi ne forgesis, ke hieraŭ, ĉe tiu festeno,
Inter tiuj junaj frenezuloj, viaj apostoloj,
Vi ŝercadis, pli kruele kaj pli akre ol ceteraj�
Ĉion mi pardonas !
SOKRATO
Kia estas la kosto de via pardono ?
TIMON
Tiu bela sklavo, la via disĉiplo, tiu Fedon�
Vi komprenas ?
SOKRATO
Neniel !
TIMON
Aristion ankoraŭ mi amas !
Mi scias !... Min punas Afrodite kolerega !
Kontraŭ tia amo, kiam ni ĝin spertas,
Vane la saĝuloj faras instruaĵojn�
Resume, Sokrato, oni vin malamas. Vin tiu malamo
Estas kondukonta morgaŭ al Atena juĝistaro !
Super vi jam vagas la ombroj de l� morto !
Sed per unu vorto vi povas decidi pri via destino.
Tiu Fedon !
SOKRATO
Vi parolu !
TIMON
Nu ! Li mortu� aŭ li sin ekzilu !
Ĉiopova estas via diro super lia malforta spirito,
Li foriru ! Kaj pro sia liberiĝo li triumfu !
Sed al mi venkita li lasu la amon !...
SOKRATO
Timon ! Mi kompatas vian malgajan turmenton !
TIMON
Al li do vi diros�
SOKRATO
Nenion al li mi povos diri !
Ĝis nun mia lipo neniam mensogis,
Kaj diris parolon, kiun mia koro malakceptis !
Ĉu vi volas, ke, ĉe l� aĝo, kiam kliniĝas la homo,
Kiel tro matura frukto, kiu kurbfleksas la branĉon,
Mi konsilu malnoble al mia amiko
Forlasi la amon por morton eviti !
Tiel proksime de la momento, kiam l� animo sin liberigas,
Por konservi nur la ŝajnon de la vivo,
Pro ĉi tiu karno malŝatinda, Sokrato perfidus
Tiun noblan amon al vereco, pri kiu li tiel fieras !
TIMON
Vi volas do ĝui la prezon de via saĝeco ?
Adiaŭ !
SOKRATO
Timon !
TIMON
Adiaŭ ! Filozofiisto !
SOKRATO
Ho ! malforteco !
SCENOV
SOKRATO, FEDON
FEDON
Jen mi, Majstro ! Vi scias, ke Timon volas, ke vi mortu !
SOKRATO
Ne grave !
FEDON
Ŝipo nin atendas ĉe l� haveno.
SOKRATO
Ne !
FEDON
Mi volas vin savi !
SOKRATO
Saĝulo atendas la horon.
Se mia patrujo iam volos, ke mi mortu,
Ĝi min trovos en la hejmo kaj staranta.
FEDON
Sokrato ! Vi devas ekfuĝi !
SOKRATO
Kial min petegi ?
Mi ja ne foriros, Fedon, tion al vi mi certigas !
FEDON
Nu ! Por vin defendi, ho, Majstro, mi restas !
Kvina Dekoracio
LA TRIBUNALO
Ladek-unujuĝistojprezidatajdeTimon.
Sokratoestasalkondukataantaŭilin.
SCENOI
SOKRATO, LAJUĜISTOJ, TIMON
TIMON
Jen do vi, Sokrato, al ni alvokita !
Ĉi-tiuj juĝistoj, sen ia malamo, sen ia kolero,
Por ke sur la kulpoj la leĝo peziĝu,
Kun la sereneco de la senpasia justeco,
Laŭ viaj paroloj, decidos pri via destino :
Libero, ekzilo, karcero aŭ morto.
SOKRATO
Mi respektas la leĝojn, kiuj regas Atenon.
Sed, komence, liberigu miajn membrojn !
Ĉar mi estas senkulpulo, oni formetu ĉi tiujn katenojn,
Kies ringoj kruelegaj enpenetras mian karnon.
TIMON
Vi scias, ke Dioj ekzistas, al kiuj ni estas fieraj kredadi.
Tiuj Dioj, justaj Dioj, kiujn via patrujo adoras,
Dzeŭs, Afrodite, Ares, Pluton, Herakles�
SOKRATO
Sufiĉe !
Mi konas�
TIMON
Ilin vi tamen ofendis !
Neniu vin vidas, laŭrite, aliri la templon
Oferi kolombon al la blanka Afrodite.
SOKRATO
Kial do ! ŝi havas ĉiujn birdojn de l� ĉielo !
TIMON
Foibos kun arko arĝenta, kies altaron vi konas
Ĉu de vi li iam ricevis viktimon ?
SOKRATO
Se Dio de lumo li estas, li certe malŝatas la krimon ;
Neniu diulo satiĝas pro sango,
Kaj soifas al doloroj de senkulpa kreitaĵo�
TIMON
Malfeliĉulo !... Mi konsentas ! La tagon de l� Panateneoj,
Kiam ĉiuj domoj, per kronoj dekoraciite,
Festas nian Pallas kun justa fiero,
Via domo sen krono nek floroj, ŝajnas funebranta ;
Kaj kiam, al templo, niaj civitanoj,
Sub rigardoj de Olimpo, amase aliras,
Per purpuro kaj oro vestite,
Vi, sur la sojlo via, kiun vi ne lasis,
Vi mokŝercas la Diinon kaj nian piecon.
SOKRATO
Mi neniam mokis tiujn homojn, kiuj, kun kredo sincera
Prezentas respektan piecon al Pallas,
Al nia patrino ! Procesioj, ludoj,
Ĉaroj kaj lumiloj, la ŝafinoj kaj virkaproj,
Kiujn, ĉe la tomboj, oni oferbuĉas�
Pallas de siaj infanoj ankoraŭ pli multe postulas,
Kaj pli bone, ol per tiu luksa pompo,
Oni ŝin adoras per la sereneco
De koro lojala kaj pura ; jen kion ŝategas
Nia virgulino kun okuloj el lazuro.
La tumultaj krioj, kiujn festo naskas,
Estas malpli dolĉaj al koro la ŝia
Ol tegmento silentada, kie revas
Maljunulo meditema kaj izola
Antaŭ l� horizonto, pri l� potenco de la Dioj.
TIMON
Kiel ! Pallas ! Oni scios, kiel pri ŝi vi parolas.
Viaj diroj estas tie, sur tiu fidela skribaĵo.
Ni daŭrigu ! Ĉiuhore, ĉe la vojkruciĝoj,
Krimon vi predikas en vortoj abundaj.
Kaj, en frazoj, la filozofio via, sur la stratoj,
Al vi alkurigas la popolamasojn.
Ĉar, en via nefleksebla malhumilegeco,
Vi asertas, ke vi ĉion konas, por ĉion neadi !...
Kaj niaj infanoj, kies cerbo, kiel mola vakso,
Konservas la frapon fatalan faritan de iu parolo,
Vi ilin delogas, vi, per la mantelo, ilin tenas,
Ilin kaptas per la vorto, kiel en premilo,
Ĉion senhonorigante, ĉion senkreditigante,
De l� supro de via malkuraĝa ironio.
SOKRATO
Ĉu vi havas pruvojn ?
TIMON
Jes ! Oni venigu Eŭrilas !
Kiel do Sokrato, iun tagon, parolis pri Pallas ?
EŬRILAS
Li diris, laŭ mia memoro, ke neniam ŝi naskiĝis.
TIMON
Vi aŭdas. Per tiu infano, vi havas la pruvon.
Ĉu aliajn atestantojn vi deziras ? Mi havas dudekon.
SOKRATO
Se min ili ne komprenis, vana estas ilia atesto.
Sed se vi, juĝistoj ! deziras kompreni, vi aŭdu !
Malkaŝata estas ja doktrino mia ! jen ĝi tuta :
Mi respektas Diojn, patrujon kaj leĝojn ;
Sed ĉi-tiuj Dioj, kies heroaĵojn prikantis Homero,
Tiuj Dioj, kiujn la poeto home paroligas,
Estas realaĵoj nue kiel simboloj,
Kaj la stranga vesto, per kiu li ilin surkovris,
Kaŝas la grandan spiriton, kiu regadas la mondon.
Se Dzeŭs estas Dio, ĉu li povas, por mortemulinoj,
Senti la ekscitojn de krimaj pasioj ?
Ĉu Apollon havas ĉaron ? Ĉu Pallas do, ŝildon ?
Ĉu ĉevalojn Pozeidon ? Ĉu Artemis, leporhundon ?
Ebria Dionusos ? Kaj lama Hefaistos ? Kaj Hera ĵaluza ?
Afrodite, malfidela kaj edzino ridetanta,
Blanka perlo, eliranta el maraj abismoj ?
Ne ! Ne ! Karnan formon ne havas la Dioj ;
Pro nia malforto nur, ilin ni vidas similaj al ni mem ;
Ili ne suferas pro l� homaj makuloj.
La nobla animo de l� Dioj, for de ĉiu formo,
Estas ĉiuloke : en la grenoj de la tero fruktoriĉa,
En la silvoj, en la montoj, en l� abismoj de la ondo,
Ĉe l� astroj pendantaj de l� volboj de l� nokto,
Kaj en la spacego superplena je ilia potencego ;
Kaj tiu animo de l� Dioj, kiun surgenue mi adoras,
Kaj kiu neniam aperas kruela, mensoga, perfida,
Kiu al la bono superrega, kun amo, nin gvidas,
Ĉi tiu animo tutmonda, en ni ankaŭ ĝi troviĝas !
Kaj ĝi diras : � Unue, kaj ĉiam, Justeco !
Ne grave se l� frunto, klinata de iaj doloroj, paliĝos !
Vi povos ja ĉion maltimi, pli forta ol reĝo,
Se dia ĉi tiu animo estas je vi kontentega.
Lasu forfluanta la ondegon de l� Plezuroj,
Kaj koron serenan starigu al la krioj de la homoj ;
Malŝatu la falsajn riĉaĵojn kaj ilian maskon erarigan ;
Vi estu lojala kaj forta, senriproĉa kaj sentima,
Kaj ĉar en vi vivas la Dio, de kiu dependas l� ekzisto,
Por koni la mondon, eklernu vin koni. �
TIMON
Kaj jen, kion li kuraĝas, ŝajne triumfanta,
Tiu barbarulo, instrui al la kompatindaj infanoj !
Ĉiuj viaj diroj estas tie, kaj en siaj ĝustaj frazoj.
Sed vi devas, pri aliaj agoj, ankoraŭ respondi,
Ĉar ĝi estas ago, la instruo de l� eraro.
Oni diras, kaj sen abomeno tion diri mi ne povas,
Ke la malpieco via, riĉa el ludoj funebraj,
Serĉadas demonojn flugantajn tra l� nokto,
Kaj ke unu el ĉi tiuj, transpasinte l� akvojn de l� Flegeton,
Forlasas por vi la la kavernojn de Pluton !
Ĉu vere ? Respondu !
SOKRATO
Tio estas vera. Sed mi neas,
Ke de la Inferoj, juĝistoj, ĝi venas.
TIMON
Kaj tiel, de kie gi venas ?
SOKRATO
De la mondoj nekonataj.
TIMON
Ne ŝercu, Sokrato, en tiu sanktega momento.
SOKRATO
Veraĵoj ekzistas, kiujn la scienco ne posedas.
Ne venis ankoraŭ la horo por ilin ekkoni.
TIMON
Vi tamen respondos. Tiu feo, kiu do ĝi estas ?
SOKRATO
Iu forto, kiu, for de mondo peza kaj malnobla,
Forskuinte la restaĵojn de maldelikata gango,
Estas kiel animo de homo forlasinta nian teron !
Trans la ŝarĝo de la spaco kaj de l� tempo.
TIMON
Kaj ĉu vi ĝin aŭdas al vi parolanta ?
SOKRATO
Mi ĝin aŭdas !
TIMON
Vi blasfemas ! Niaj leĝoj, niaj libroj, niaj pastroj,
Ĉiam malaprobis tiujn malŝatindajn kreitaĵojn.
SOKRATO
Kaj en viaj leĝoj, la mondon vi kredas enteni !
En malvastaj viaj libroj enfermadi l� universon !
Kaj ĉar vi devigis maljunulon al silento,
Forstreki per iu dekreto la senfinon de l� mistero !
Sed, juĝistoj ! vidu : ĉio estas al ni nekonata ;
Sur tero ĵetita, la homo, senvesta, kaj blinda estaĵo,
Nenion ankoraŭ komprenis pri la ĉeno de la kaŭzoj.
Kiam ĝi travidis de l� aferoj la sencon profundan,
La trezoron mirindegan de l� sekretoj, enfositan
En senlima tiu Kosmos, kiu nin blindigas ?
Pitagoras kaj Zenon, Demokritos kaj Tales,
Ankoraŭ ne trafis la limon ekstreman.
Aliaj pensuloj, post ili, venos iun tagon,
Ne tiel barbaraj kiel ni, klinante pli multe la frunton,
Kaj ne pretendante doni, en sia frenezo,
Homan limon al grandega universo�
TIMON
Ne pli multe da blasfemoj, kaj tro bone mi komprenis !
Ni alvenu al la puno, kiun leĝo� Vi ridetas ?
SOKRATO
Pro la vundo ricevita sur la kampoj apud Potidea,
Pro l� defendo de l� ideo kaj de mia patrolando,
Pro mia instruo, pro mia batalo,
Pro ekzemploj de kuraĝo kaj admonoj al la virto,
Mi meritis, posedante nur tunikon,
De vi kaj de l� Respubliko, dumvivan nutradon.
TIMON
Nu ! Jes ! Ni tuj vidos ĉu vi ĉiam ridos !
Lin, gardistoj, forkonduku !
SCENOII
LAJUĜISTOJ
TIMON
Sufiĉe da vanaj paroloj !
Kiun punon ni difinos por ĉi tiu malpiulo ?
1aJUĜISTO
La ekzilon !
2aJUĜISTO
Kiel Aristido ? Nu ! Ne ! Li elpagu !
La morton !
3aJUĜISTO
La morton !
4aJUĜISTO
La ekzilon !
5aJUĜISTO
La karceron !
6aJUĜISTO
Mi, la morton !
La karcero ĉiam estas malbone fermita. El ĝi oni liberiĝas.
7aJUĜISTO
Mi ? Tiu multvorta retoro, je emfazo abundega,
Min lacigis. Mi malsatas kaj diras : La morton, senfraze.
8aJUĜISTO
La morton !
TIMON
Kaj vi, Krates ?
9aJUĜISTO
Liberecon !
TIMON
Kiel !
9aJUĜISTO (KRATES)
Kompatinda frenezulo. Ni lasu sen puno ĉiujn frenezulojn !
TIMON
Li estas sufiĉe malvirta por ŝajnigi frenezecon,
Kaj estas necese, ke ĉiu ŝtatano al Leĝo obeu.
10aJUĜISTO
Kaj mi, liberecon ! La popolo ja aplaŭdos !
Li estas amiko de l� popolo�
TIMON
Kaj sendanka estas la popolo.
Mi, la morton ! Kaj la morton kuntrenas la mia voĉdono !
Bona estas nia juĝo. Por Ateno ĝi estas la savo !
SCENOIII
LAPOPOLO, LAJUĜISTOJ, enlapopolamasoFEDONkajARISTIO
TIMON
Malfermu la pordojn. Popolo ! Vi aŭdu la juĝon !
VOĈOJENLAPOPOLO
Ho ! Sokrato ! Li perfidis ! Li estas saĝulo !
TIMON
Vi silentu !
Por, de niaj Dioj, la honoro malkuraĝe profanita,
Ni, je l� morto, post du tagoj, Sokraton kondamnis !
AKTO IV
Sesa Dekoracio
LA KARCERO
SCENOI
LAPROVOSO, SOKRATO
LAPROVOSO
Sokrato ! Ankoraŭ li revenas, nenio lin ĝenas !
Sokrato !
SOKRATO
Nu ! mia amiko !
LAPROVOSO
Ĝi estas afero plej stranga !
De dekkvin jam jaroj, mi estas provoso de tiu karcero,
Kaj tiuj kvar muroj malhelaj estas mia tuta horizonto !
Nu ! Ĉiuj kondamnitoj, post kiam sonoris la horo,
Plenigis je siaj kriadoj ĉi tiun malhelan restejon.
Unuj, kiujn peza timo ŝanĝis en blankajn fantomojn,
Sin trenis al miaj piedoj, palegaj, tremantaj ;
Aliaj, al mi disŝutante multegajn insultojn,
Vokis al mi la koleron de l� Furioj !
Sed nenio vin malkvietigas ! Senplende,
Senkrie, vi dolĉe parolas, vi revas, ridetas !
Kaj tamen, vi scias, kion al mi leĝo trudas !
Post iu momento, mi devos� ĝi estas afero plej stranga.
SOKRATO
Kaj vi, vi ne scias, ke verŝante al mi la venenon,
Amiko ! vi helpos forlasi karceron�
Ĉi tiun karceron de l� korpo, ĉe kiu animo
Suferas kaj ploras, avida ektrafi la domon ĉielan.
LAPROVOSO
Kaj vi revas tiel ?
SOKRATO
Pri la libereco !
LAPROVOSO
Tio estas bela.
Revi, kaj rideti !
SOKRATO
Ami !
LAPROVOSO
Sur la sojlo de la tombo.
SOKRATO
Eĉ, mi faris por vi, kiel faris maljuna Esopo,
Apologon, en kiu vereco sin kaŝas.
LAPROVOSO
Esopo ! ho !
SOKRATO
Vi povas kompreni nuntempe.
LAPROVOSO
Apologo antaŭ la cikuto ! Mirigante !
SOKRATO
Kiam estis malfermita la skatolo
De la bonoj kaj malbonoj,
For de l� homoj ĉe l� tero fiksitaj,
Ĉiuj al ĉielo ekflugis, kaj en la skatolo
Sola restis la Espero.
Tamen la Plezuro, riĉege vestita
Supreniras ĝis mem al Olimpo ;
Tie supre, oni ĝin akceptas, ĝin festas, ĝin amas,
Jen ĝi estas diigita !
Sed rapide oni vidis la grandan eraron
Pro tia akcepto de l� brila fremdulo.
Laŭte ĝi parolas, aroganta, ĝi ordonas,
Ĉion prenas, kaj ĉion intencas regadi.
La tagon, la nokton, ĉe l� lito, ĉe l� tablo,
Ĝi faras bruadon grandegan.
Pro l� bruo de ĝiaj tintiloj,
La dolĉa kvieto de l� koro forkuras
Malbenante sian brueman venkinton.
� He jes ! diras Dzeŭs,
Komprenante sian kulpon,
Senkora plezuro, gasto malŝatinda,
Vin nun oni konas ! Dankon !
Nu, sentaŭgulo, for de ĉi tie !
Sur ilia bulo, iru peti de l� homoj azilon !... �
Kaj jen la Plezuro, kiu de Olimpo ekruliĝas !
Sed, ĉar Olimpo estas alta,
Ruliĝante, sian mantelon ĝi perdas,
Mantelon el oro, purpuro, kaj silko,
Kies franĝo en koloroj belbrilegaj malfaldiĝas !...
Kaj tiu mantelo, ĝi estis trovita�
LAPROVOSO
De kiu ?
SOKRATO
De l� Doloro !
Ĝi ankaŭ, kurante for de la skatolo ensorĉa,
Ĝi estis serĉinta bonŝancon ;
Sed en ĉiu loko, malbelega kaj sendentigita,
Nuda kaj malbonodora, ĝi estis, kun timo, pelita.
Nu, sur sin ĝi metis la brilan mantelon,
Kaj belega, sian vualante la karkason tragedian,
Ĝi ĉiun portikon per paŝo fiera trairas,
Ĉar homoj, logataj de l� vesto trompema,
Kredas vidi la Plezuron kaj akceptas la Doloron.
SCENOII
LASAMAJ, KSANTIPO
LAPROVOSO
Kiu povas veni ?
SOKRATO
Ksantipo !
KSANTIPO
O Sokrato ! o mizero !
SOKRATO
Fieran animon en ĉi tiu tago oni devas havi !
KSANTIPO
Ili vin kondamnis, vin, la Saĝan, vin, la Bonan !
Kaj nun estas via lasta horo ! Sokrato ! Pardonu !
SOKRATO
Edzino, restaru. Vi estis lojala kaj pura !
KSANTIPO
Ne ! ne ! mi vian malamon, insulton, meritis !
Ĉar mi vin ne sciis kompreni, kaj tamen vin amis,
Kaj estas ĉi tio konsciencriproĉo,
Kiu min subpremos ĝis ĉiam !
SOKRATO
O Ksantipo ! miavice mi min devas ekriproĉi,
Ĉar oni ne povas doni sian revon kiel senkulpigon,
Kaj la revo, ĉe kiu la mia animo ŝatis flugvagadi�
KSANTIPO
Kaj mi, ve ! nur serĉis ĝin malserenigi !
Teda kaj kruela, kaj simila al Harpio !
Mi iros ĝin trovi, vian juĝistaron malpiegan !...
Malfeliĉulino ! Ho ! Doloro ! Ho ! Sokrato !
Ĉi tiun vesperon ! Ĉu ĝi estas ebla !
Ho ! Dioj ! Sokrato ! Malespero mia !
SOKRATO
Ne ! nur la malbonulo malesperas, ho ! edzino !
KSANTIPO
Kaj miaj infanoj !
SOKRATO
Pro la patro ili ne devos ruĝiĝi.
KSANTIPO
Infanoj ! Ho ! niaj infanoj ! Mi viajn genuojn kisadas !
SOKRATO
Ksantipo ! Sufiĉe ! Malindaj je ni estas tiuj ploroj.
KSANTIPO
Sokrato !
SOKRATO
Forkonduku ŝin�
KSANTIPO
Ha !
SOKRATO
Kompatinda fidela estulo !
Adiaŭ ! Ksantipo ! Vi, amikoj ! Zorgu pri ŝi !
SCENOIII
SOKRATO, LAPROVOSO, KRITON, SIMIAS, CEBES, FEDON
SOKRATO
Nu ! do ! mia kara Kriton ! jen la grava tago !
Kaj l� animo de Sokrato baldaŭ trafos sian vicon.
KRITON
Ĉu la morton vi deziras ?
SOKRATO
La morto nur estas trapaso,
Terura por la malbonulo, liberiga por la saĝulo.
Ploroj ? Vere tio estas malbone kompreni mian instruadon !
Ĉesas bati l� koro, kaj ni, ni komencas.
Ĉu vi vidis ŝprucanta la flamon el ligno malhela ?
Ĝi sin ĵetas supren ĝis ĉielo ; tiel la animo !
Ĉar korpo la nia, simila je tiu malnobla kaj peza lignaĵo,
En sia hontinda karnaro entenas spiriton subtilan.
Fajron vere sanktan kaŝas tiu karno,
Kaj la dia morto liberigas la fajreron.
KRITON
Kaj ĉu estas tiel ĉiu homo ? jen perfida, jen senkulpa ?
SOKRATO
Tio estas, mia kara Kriton, fakto perpleksiga,
Sed� eble� Ni vidu� La suno ankoraŭ briladas.
Animoj do iras al celoj sekretaj ;
La animo de l� justulo, kiel tiu de la malvirtulo.
Sed ritmo profunda regadas la mondon,
Kaj estus rompata tiu vasta harmonio,
Se unu restadus sen puno, alia sen danko.
La festojn, la amojn, la kronojn, ĉi tiujn havaĵojn
Mi ja konsideras kiel trompegantajn, kiel malŝatindajn.
Kiam, de la brilegeco de la Belo, la penso fariĝas ravita,
La morto aperas al ĉiu saĝulo la fonto de vivo,
Kaj niaj vanegaj brilaĵoj nur estas vestaĉoj,
Kiam, trans la tombo, oni atendas radiojn.
Jen kial mi estas sen ia kolero, sen ia malamo.
Eĉ kun ĝiaj kulpoj, mi amas Atenon.
Mia juĝistaro, se ĝi povis min konduki al la morto,
Al mi ja senton malnoblan ne povis havigi,
Unutaga vojaĝanto, sur la tero ĉe kiu ni estas,
Mi sentas grandegan kompaton por homaj eraroj�
LAPROVOSO
Laŭ ordono de l� arkonto, jen grava letero.
SOKRATO
Aristio ?
LAPROVOSO
Tie ŝi estas. Por vi sola, ŝi atendas.
SOKRATO
Kion do ŝi povas esti al mortanto ankoraŭ dironta ?
Nu, jes ! Kaj vi, dum momento, amikoj, foriru !
SCENOIV
ARISTIO, SOKRATO
ARISTIO
Al vi mi alportas la vivon kun la libereco !
SOKRATO
Kion vi diras ?
ARISTIO
La provoso, kiun subaĉetis nia mono,
Al vi la fatalan trinkaĵon ne verŝos.
La pordo, ĉi tiun vesperon, malfermiĝos laŭkutime,
Kaj vi povos tiam, ŝirmate de l� nokto�
SOKRATO
Mi ! ne. Mi ne estas la kulpulo kiu fuĝas !...
ARISTIO
Ĉio estas preta ! Ni, en la haveno, posedas marŝipon.
Sindonaj kunuloj, kiujn inspiradas via nobla koro�
SOKRATO
Kial, infanino, vi serĉas alian havenon ?
Ĉu ni povos trovi pli certan, ol morton ?
ARISTIO
Dioj ! Kiel do cedigi ŝtonkoran la homon !
SOKRATO
Milda estis via amikeco dum ĉi tiu lasta horo,
Ĉe la mondoj malproksimaj, al kiuj mi estas trenata,
Mi konservos ridetante la figuron vian, ho ! Beleco !
ARISTIO
Tiel maltimi la morton ! Estas preskaŭ ja sakrilegio !
Mi promesis al Fedon�
SOKRATO
La amo vin ŝirmu !
ARISTIO
Li vin respektegas, Majstro, via morto lin mortigos !
SOKRATO
Li vivu per l� amo, li estu dankema !
Kiu scias, ĉu parolo lia, al jarcentoj konfidita,
Ne ekvenkos pri mi la memoron forgesitan ?...
IUVOĈO
Sokrato !
SOKRATO
Ĉiopovaj Dioj ! Ĉu vi aŭdas ! Estas lia voĉo !
ARISTIO
Dioj !
SOKRATO
Li venas por min alparoli je la lasta fojo.
ARISTIO
Kiu do paroli ?
SOKRATO
La spirito, kiu min gardadas !
LAVOĈO
Sokrato !
SOKRATO
Kion vi volas ?
ARISTIO
Dioj ! mi ektremas !
LAVOĈO
Rigardu !
SOKRATO
Ĉu vi vidas, tien naskiĝanta, palan lumon ?
De tiu malhela karcero la muro foriĝis.
Tie� olivarboj� popolo� monteto�
Kiu estas tiu nekonato, kies bela frunto malleviĝas.
Kaj, agoniante, malseka pro sango kaj ŝvito,
Disĵetas ĉirkaŭen la brilon de sia lumeco ?
La du brakoj etenditaj� kruco� turmentado�
Kiuj abomenaj Dioj postulas ĉi tiun oferon ?
LAVOĈO
Ankoraŭ rigardu !
SOKRATO
Ĉiopovaj Dioj ! Punbrulejoj ! Turmentistoj !
La malliberuloj almontrantaj la vizaĝon al la kradoj !
Ĉi tiuj martiroj, kiuj ili estas, Forto, kiu nin senesperigas ?
Kial al mi ilin montri, kial ?
LAVOĈO
Ili estas viaj fratoj !
Sokrato !
SOKRATO
Kion de mi, Majstro, vi volas ?
LAVOĈO
Ĝis baldaŭ !
SOKRATO
Jes, mi vin obeos, Voĉo de l� ĉielo !
Kaj nun adiaŭ !
ARISTIO
Sokrato !
SOKRATO
Jen la horo !
ARISTIO
Sokrato !
SOKRATO
Mia sorto volas, ke mi mortu !
SCENOV
SOKRATO, KRITON, FEDON, CEBES, LAPROVOSO
SOKRATO
Vi venu, amikoj ! Jam estas vespero !
KRITON
Kaj tiu letero ?
SOKRATO
Ne, nenio !
KRITON
Kiel ! neniu espero ?
SOKRATO
Kompatinda Kriton, ĉiam enigita en la materio !
Sed estas l� espero al tiuj, kiuj iras al la lumo !
KRITON
Kiel oni devos, Majstro, zorgi vian korpon ?
SOKRATO
Vi vidas, ke Kriton, malgraŭ ĉiuj penoj miaj,
Kredas, ke Sokrato estas tiu karno unutaga ?
Ne ! Ne ! La vera Sokrato ne estas kaptebla !
Kaj kiam vi kredos lin teni en manoj,
Forlasos Sokrato l� popolon de l� homoj.
LAPROVOSO
Jen mi ! Mi volus prokrasti la horon !
Sed al vi mi devas alporti�
SOKRATO
Bone !
LAPROVOSO
Sokrato !
SOKRATO
Li ploras !
Nu ! kuraĝon, amiko ! Tiu viro estas simpla, estas bona !
Ĉiutage, li venis ĉi tien en mian karceron,
Serĉante por diri la frazon konsolan,
Kaj parolojn multajn trovis lia dolĉa amikeco.
Ĝi do estas la veneno ?
LAPROVOSO
Ve !
SOKRATO
Ĝi estas pistita ?
LAPROVOSO
Ve ! kaj en la vino jam miksita.
SOKRATO
Sed, post kiam oni trinkis, diru, kion oni devas fari !
LAPROVOSO
Oni marŝas, kaj kiam eksentas l� efikon dormigan,
Oni sin etendas sur la lito ; poste supreniras fortega malvarmo.
FEDON
Dioj ! ĝustatempe ankoraŭ ! mi vin vidas !
SOKRATO
Dankon ĉar vi venis ĉe la lasta horo.
La plej dolĉa ĝojo, kiun saĝulo kuraĝas esperi,
Ĝi estas foriri, sekvate de ĉiuj rigardoj amataj,
Kaj povi rideti al ĉiuj plorantaj !
Nun, amiko, donu al mi la trinkaĵon.
Via mano tremas ?
LAPROVOSO
Sokrato !
SOKRATO
Nu ! donu
La potencaj Dioj benu la vojaĝon !
KRITON
O doloro !
FEDON
O Sokrato !
CEBES
Krimo abomena !
FEDON
La mondo por ĉiam malbenu ilian memoron !
KRITON
O nia Majstro !
CEBES
O martiro !
FEDON
Nigra krueleco !
SOKRATO
Amikoj ! Ha ! Kia funebra kaj ĝemanta pompo !
Kial tiuj ploroj ?
FEDON
Ve !
SOKRATO
Mi estas senkulpa !
Ĉu vi estus preferintaj, se oni min estus puninta pro kulpo ?
Kaj tiu veneno verdire nenion teruran posedas.
Tamen, mi jam sentas altiĝanta al la koro la malvarmon !
Helpu al mi� Sur tiu kuŝejo� Sen ploroj kaj sen timo.
Fedon ! Li parolas nun ankoraŭ en apoteozoj !
Estontaĵo ! Estontaĵo ! Riĉa el noblaj okazoj !
La homoj jam malpli kruelaj, potencaj, similaj al Dioj !
KRITON
La morta vualo jam liajn okulojn ekkovras�
SOKRATO
Eskulapo� kokon� vi devus� oferi�
FEDON
Ne ploru !... Ĉi tiu Justulo estas kun vi, ho ! Justeco !
KURTENO