Nie mia�em �adnych rzeczy, nawet p�aszcza. M�wili, �e to niepotrzebne. Pozwolili mi zatrzyma� m�j czarny sweter: ujdzie. A koszul� wywalczy�em. Powiedzia�em, �e b�d� odwyka� powoli. W samym przej�ciu, pod brzuchem statku, gdzie stali�my, potr�cani, Abs poda� mi r�k� z porozumiewawczym u�miechem:

��Tylko ostro�nie�

Pami�ta�em i o tym. Nie zgniot�em mu palc�w. By�em ca�kiem spokojny. Chcia� jeszcze co� powiedzie�. Oszcz�dzi�em mu tego, odwracaj�c si�, jakbym nic nie zauwa�y�, i wszed�em po stopniach do �rodka. Stewardessa poprowadzi�a mnie mi�dzy rz�dami foteli na sam prz�d.

Nie chcia�em osobnego przedzia�u. Zastanawia�em si�, czy j� uprzedzili. Fotel roz�o�y� si� bezszelestnie. Poprawi�a oparcie, u�miechn�a si� do mnie i odesz�a. Usiad�em. Poduszki przepastnie mi�kkie, jak wsz�dzie. Oparcia tak wysokie, �e ledwo widzia�em innych pasa�er�w. Kolorowo�� kobiecych stroj�w przyjmowa�em ju� bez oporu, ale m�czyzn wci�� podejrzewa�em, bezsensownie, o maskarad�, i wci�� mia�em cich� nadziej�, �e zobacz� jakich� ubranych normalnie � �a�osny odruch. Sadowiono si� szybko, nikt nie mia� baga�y.

Nawet teczki czy zawini�tka. Kobiety te�. By�o ich jakby wi�cej. Przede mn� � dwie Mulatki w papuzich futerkach, pi�rkowato nastroszonych, panowa�a wida� taka ptasia moda.

Dalej jakie� ma��e�stwo z dzieckiem. Po jaskrawych selenoforach peron�w i tunel�w, po niezno�nie krzykliwej, samo�wiec�cej ro�linno�ci ulic. �wiat�o wkl�s�ego stropu by�o prawie �arzeniem. Po�o�y�em r�ce na kolanach, bo jako� zawadza�y. Wszyscy ju� siedzieli. Osiem rz�d�w szarych foteli, jod�owy powiew, cisza milkn�cych rozm�w. Oczekiwa�em zapowiedzi startu, jakich� sygna��w, nakazu przypi�cia si� pasami, nic jednak nie nast�pi�o. Po matowym suficie zacz�y biec z przodu w ty� niewyra�ne cienie, jakby sylwetki wystrzy�onych z papieru ptak�w. Co, u diab�a, z tymi ptakami � pomy�la�em bezradnie.�� Mo�e to co� znaczy? By�em jak zdrewnia�y od nadmiaru uwagi, �eby nie zrobi� czego� niew�a�ciwego.

Tak ju� od czterech dni. Od pierwszej chwili. Zostawa�em bezustannie w tyle za wszystkim, co si� dzia�o, i ci�g�e usi�owanie zrozumienia byle rozmowy, sytuacji zmienia�o to napi�cie w uczucie paskudnie podobne do rozpaczy. By�em przekonany, �e inni odczuwaj� to samo, ale nie m�wili�my o tym, nawet kiedy Dostawali�my sami. �artowa�o si� tylko z naszej krzepy, z tego nadmiaru si�, kt�ry nam zosta�, zreszt� naprawd� trzeba si� by�o pilnowa� � pocz�tkowo, chc�c wsta�, wyskakiwa�em ku sufitowi, a ka�da rzecz, kt�r� bra�em do r�ki, sprawia�a wra�enie papierowej, pustej. Ale w�asne cia�o nauczy�em si� kontrolowa� szybko.

Witaj�c si� nie mia�d�y�em ju� nikomu r�ki. To by�o proste. Niestety, najmniej wa�ne.

M�j s�siad z lewej, za�ywny, opalony, o nadmiernie b�yszcz�cych oczach (mo�e od kontaktowych szkie�) znik� nagle, bo jego fotel rozr�s� si� bokami, kt�re posz�y w g�r� i po��czy�y si�, tworz�c co� w rodzaju jajowatego kokonu. Jeszcze par� os�b znik�o w takich kabinach. Przypomina�y sp�cznia�e sarkofagi. Co w nich robili? Ale takie rzeczy napotyka�em wci�� i stara�em si� nie gapi�, o ile nie wi�za�y si� bezpo�rednio ze mn�. Ciekawa rzecz, ludzi, kt�rzy wytrzeszczali na nas oczy dowiedziawszy si�, co�my za jedni, traktowa�em raczej oboj�tnie. Ich os�upienie ma�o mnie obchodzi�o, cho� natychmiast si� zorientowa�em, �e nie ma w nim ani krzty podziwu. Niech�� wzbudzali raczej ci, co dbali o nas � pracownicy Adaptu. Zapewne, naj�ywsz� � doktor Abs, bo traktowa� mnie jak lekarz nienormalnego pacjenta, udaj�c, wcale dobrze zreszt�, �e ma do czynienia w�a�nie z kim� ca�kiem zwyk�ym. Kiedy nie by�o to ju� mo�liwe � dowcipkowa�. Mia�em do�� jego bezpo�rednio�ci i jowialno�ci. Zapytany o to (tak przynajmniej s�dzi�em) ka�dy z przechodni�w uzna�by mnie czy Olafa za podobnych sobie � nie tyle my sami byli�my dla� niesamowici, co nasz przesz�y los: to on by� niezwyk�y. Doktor Abs natomiast, jak ka�dy pracownik Adaptu, wiedzia� lepiej � �e naprawd� jeste�my inni. Inno�� ta nie by�a wyr�nieniem, ale tylko przeszkod� w porozumieniu, w najprostszej wymianie s��w, co tam! w otwarciu drzwi, skoro klamki przesta�y istnie�, nie pami�ta�em, pi��dziesi�t czy sze��dziesi�t lat temu.

Start nast�pi� niespodziewanie. Ci��enie nie zmieni�o si� ani na w�os, do hermetycznego wn�trza nie wnik�y �adne d�wi�ki, sufitem p�yn�y miarowo cienie � mo�e wieloletnia rutyna, stary instynkt powiedzia�y mi w pewnej chwili, �e jeste�my w przestrzeni, bo to by�a pewno��, nie przypuszczenie.

Ale zajmowa�o mnie co� innego. Spoczywa�em, p�le��c, z wyci�gni�tymi nogami, bez ruchu. Zbyt �atwo dali mi postawi� na swoim. Nawet Oswamm nie przeciwstawia� si� zbytnio mojej decyzji. Kontrargumenty, kt�re s�ysza�em od niego i od Absa, nie mog�y przekona� � ja sam zdoby�bym si� na lepsze. Obstawali tylko przy jednym, �e ka�dy z nas musi lecie� oddzielnie. Nawet tego, �e zbuntowa�em Olafa (bo gdyby nie ja, na pewno zgodzi�by si� zosta� d�u�ej), nie wzi�li mi za z�e. To by�o zastanawiaj�ce. Oczekiwa�em komplikacji, czego�, co w ostatniej chwili udaremni m�j plan, ale nic si� nie sta�o i oto lecia�em. Ta ostatnia podr� mia�a si� sko�czy� za pi�tna�cie minut.

Najwyra�niej to, co wymy�li�em, a tak�e to, jak stan��em przed nimi, �eby wywalczy� przedwczesny odjazd, nie zaskoczy�o ich. Reakcj� tego typu musieli mie� zakatalogowan�, by� to stereotyp zachowania w�a�ciwego takim zuchom jak ja, zaopatrzony w ich psychotechnicznych tablicach odpowiednim numerem porz�dkowym. Pozwolili mi lecie� � dlaczego? Bo do�wiadczenie m�wi�o im, �e nie dam sobie rady? Ale jak to mog�o by�, skoro ca�a ta �samodzielna� eskapada polega�a na przelocie z jednego dworca na drugi, gdzie czeka� mia� kto� z ziemskiego Adaptu, a wszystko, czego mia�em dokona�, to by�o odnalezienie tego cz�owieka w um�wionym miejscu?

Co� si� sta�o. Dosz�y mnie podniesione g�osy. Wychyli�em si� z fotela. Kilka rz�d�w przede mn� jaka� kobieta odepchn�a stewardess�, kt�ra zwolnionym, automatycznym ruchem, jakby pod wp�ywem tego � nie a� tak silnego przecie� � pchni�cia sz�a ty�em mi�dzy fotelami, a kobieta powt�rzy�a: � Nie pozwol�! Niech mnie to nie dotyka! �

Twarzy krzycz�cej nie widzia�em. Jej towarzysz ci�gn�� j� za rami�, przedk�ada� jej co� uspokajaj�co. Co oznacza�a ta scena? Inni pasa�erowie nie zwr�cili na ni� uwagi. Kt�ry� raz z rz�du ow�adn�o mn� poczucie niewiarygodnej obco�ci. Spojrza�em z do�u na stewardess�, kt�ra zatrzyma�a si� przy mnie i u�miecha�a jak przedtem. Nie by� to czysto zewn�trzny u�miech obowi�zkowego ugrzecznienia, pokrywaj�cy zdenerwowanie incydentem. Nie udawa�a spokoju, naprawd� by�a spokojna.

��Napije si� pan czego�? prum, extran, morr, cydr? Melodyjny g�os. Potrz�sn��em przecz�co g�ow�.

Chcia�em powiedzie� jej co� mi�ego, ale zdoby�em si� tylko na stereotypowe pytanie:

��Kiedy l�dujemy?

��Za sze�� minut. Zje pan co�? Nie musi si� pan spieszy�. Mo�na zosta� i po l�dowaniu.

��Dzi�kuj�, nie.

Odesz�a. W powietrzu, tu� przed moj� twarz�, na tle oparcia poprzedzaj�cego fotela, zapali� si�, jak pisany ko�cem roz�arzonego papierosa, napis STRATO. Pochyli�em si�, �eby zobaczy�, jak powsta� ten napis, i drgn��em. Oparcie fotela posz�o za moimi plecami i obj�o je elastycznie. Wiedzia�em ju�, �e sprz�ty wybiegaj� naprzeciw ka�dej zmianie pozycji, ale wci�� o tym zapomina�em. Nie by�o to przyjemne � jak gdyby kto� �ledzi� ka�dy m�j ruch.

Chcia�em wr�ci� do poprzedniej pozycji, zbyt energicznie wida�. Fotel �le to zrozumia� i prawie si� roz�o�y�, jak ��ko. Poderwa�em si�. Co za idiotyzm! Wi�cej opanowania.

Usiad�em wreszcie. Litery r�owego STRATO zadrga�y i przep�yn�y w inne: TERMINAL. �adnego wstrz�su, ostrze�enia, �wistu. Nic. Rozleg� si� daleki g�os, jakby tr�bki pocztyliona, czworo owalnych drzwi u ko�ca przej�� mi�dzy siedzeniami rozwar�o si�, do wn�trza wtargn�� g�uchy, wszechogarniaj�cy szum, jakby morza. G�osy powstaj�cych z miejsc pasa�er�w uton�y w nim bez �ladu. Siedzia�em dalej, a oni wychodzili, szeregi sylwetek miga�y na tle zewn�trznych �wiate� zielono, lila, purpurowo � istny bal maskowy. Ju� wszyscy wyszli. Wsta�em. Obci�gn��em machinalnie sweter. Jako� g�upio tak z pustymi r�kami. Przez otwarte drzwi ci�gn�� ch�odniejszy powiew. Odwr�ci�em si�. Stewardessa sta�a przy �ciance dzia�owej, nie dotykaj�c jej plecami. Na jej twarzy go�ci� wci�� ten sam pogodny u�miech, skierowany do pustych rz�d�w foteli, kt�re teraz zacz�y z wolna zwija� si�, sk�ada�, jak jakie� mi�siste kwiaty, jedne szybciej, inne odrobin� wolniej � to by� jedyny ruch w tym wype�niaj�cym wszystko, p�yn�cym przez owalne otwory, przeci�g�ym szumie, przywodz�cym na my�l otwarte morze.�� Nie chc�, �eby t o mnie dotyka�o!�� Nagle doszuka�em si� w jej u�miechu czego� niedobrego. Od wyj�cia powiedzia�em:

��Do widzenia�

��Do us�ug.

Znaczenia tych s��w, tak osobliwych w ustach m�odej, �adnej kobiety, nie u�wiadomi�em sobie od razu, bo dobieg�y mnie, kiedy ju� odwr�cony wychyla�em si� przez drzwi. Chcia�em postawi� nog� na stopniu, ale nie by�o go. Mi�dzy metalowym kad�ubem a kraw�dzi� peronu zia�a metrowa szczelina. Trac�c r�wnowag�, nie przygotowany na tak� pu�apk�, da�em niezgrabnego susa i, ju� w powietrzu, poczu�em chwytaj�cy mnie jakby od do�u strumie� niewidzialnej si�y, tak �e przep�yn��em nad pustk� i zosta�em mi�kko postawiony na bia�ej nawierzchni, kt�ra podda�a si� elastycznie. Musia�em, lec�c, mie� niezbyt m�dr� min� � poczu�em kilka rozbawionych spojrze�, tak mi si� przynajmniej wyda�o, zawr�ci�em szybko i poszed�em wzd�u� peronu. Pocisk, kt�rym przyby�em, spoczywa� w g��bokim �o�u, oddzielony od kraw�dzi peron�w nie zabezpieczonym niczym rozziewem. Niby niechc�cy zbli�y�em si� do tej pustki i powt�rnie uczu�em niewidzialn� spr�ysto��, kt�ra nie da�a mi wykroczy� poza bia�y brzeg. Chcia�em szuka� �r�d�a tej osobliwej si�y, ale nagle jakbym si� ockn��: by�em na Ziemi.

Fala id�cych zagarn�a mnie: popychany, ruszy�em w t�oku przed siebie. Up�yn�a chwila, nim zobaczy�em na dobre ogrom tej hali. Czy by�a to zreszt� jedna hala? �adnych �cian: bia�y, po�yskliwy, wstrzymany na wysoko�ci wybuch niewiarygodnych skrzyde�, mi�dzy nimi kolumny, zbudowane nie z jakiego� materia�u, ale z zawrotnego ruchu. P�dz�ce w g�r�, olbrzymie wodotryski g�stszej od wody cieczy, prze�wietlone od wewn�trz kolorowymi reflektorami? Nie; szklane, pionowe tunele, kt�rymi wzwy� �miga�y korowody rozmazanych pojazd�w? Nic ju� nie wiedzia�em. Bezustannie popychany, potr�cany w mrowi�cym po�piechu t�um�w, usi�owa�em przedosta� si� w jakie� puste miejsce, ale nie by�o tu pustych miejsc. Wy�szy o g�ow� od otaczaj�cych, widzia�em dzi�ki temu, �e opustosza�y pocisk oddala si� � nie, to my p�yn�li�my naprz�d wraz z ca�ym peronem. Z wysoka bucha�y �wiat�a, w kt�rych t�um iskrzy� si� i mieni�. Teraz p�aszczyzna, na kt�rej stali�my st�oczeni, i�� pocz�a w g�r� i zobaczy�em w dole ju� dalekie, podw�jne bia�e pasy, zapchane lud�mi, z czarnymi rozziewami szczelin wzd�u� bezw�adnych kad�ub�w � bo statk�w, jak nasz, by�y dziesi�tki � ruchomy peron zakr�ca�, przyspiesza�, wchodzi� pod wy�sze poziomy. �opoc�c, burz�c wzniecanym wichrem w�osy stoj�cych, przelatywa�y na nich, jak na niemo�liwych, bo pozbawionych wszelkiego podparcia wiaduktach, ob�e, szybko�ci� dygoc�ce cienie, z wyd�u�onymi w smugi ogniami sygna�owych �wiate�; potem nios�ca nas powierzchnia j�a si� dzieli�, rozwidla� wzd�u� niedostrzegalnych szw�w, moje pasmo przesuwa�o si� przez wn�trza pe�ne stoj�cych i siedz�cych ludzi, otacza�o ich mn�stwo drobnych b�ysk�w, jakby zajmowali si� puszczaniem kolorowych ogni sztucznych.

Nie wiedzia�em, gdzie patrze�. Przede mn� sta� m�czyzna w czym� puszystym jak futro, co tkni�te �wiat�em opalizowa�o jak metal. Trzyma� pod rami� kobiet� w szkar�acie. To, co mia�a na sobie, by�o w wielkie oczy, niby pawie, te oczy mruga�y. To nie by�o z�udzenie, oczy jej sukni naprawd� otwiera�y si� i zamyka�y. Chodnik, na kt�rym sta�em za dwojgiem tamtych, po�r�d dziesi�tka innych ludzi, jeszcze przyspiesza�. Mi�dzy p�aszczyznami bia�odymnego szkliwa otwiera�y si� kolorowe, o�wietlone pasa�e o przezroczystych stropach, deptanych nieustannie przez setki st�p na wy�szym, nast�pnym pi�trze, wszechogarniaj�cy szum to rozlewa� si�, to �cie�nia�, kiedy tysi�ce ludzkich g�os�w i d�wi�k�w, dla mnie niezrozumia�ych, dla nich znacz�cych, zd�awia� kolejny tunel tej nie wiadomo dok�d wycelowanej podr�y; w g��bi, na dalszych planach, otoczenie szy�y wci�� przelatuj�ce smugi nie wiem jakich pojazd�w � lataj�cych mo�e � bo niekiedy sz�y skosem w g�r� lub w d�, w�widrowuj�c si� w przestrze�, tak �e odruchowo oczekiwa�em okropnego zderzenia, nie widzia�em bowiem �adnych prowadnic, szyn, je�li by�y to napowietrzne kolejki. Kiedy te rozmazane huragany p�du urywa�y si� cho� na chwil�, spoza nich wy�ania�y si� majestatycznie powolne, ogromne p�aszczyzny, pe�ne ludzi, niby fruwaj�ce przystanie, kt�re sz�y w r�nych kierunkach, mija�y si�, unosi�y, zdawa�y przenika� wskutek z�udzenia perspektywy. Trudno by�o oprze� wzrok na czymkolwiek nieruchomym, bo ca�a otaczaj�ca architektonika zdawa�a si� z�o�ona z samego w�a�ciwie ruchu, zmiany, i nawet to, co wzi��em pierwotnie za skrzydlaty strop, by�o tylko nawieszonymi kondygnacjami, kt�re teraz ust�pi�y miejsca innym, jeszcze wy�szym. Naraz, przefiltrowany przez szkliwa strop�w; owych kolumn zagadkowych, odbity od srebrnych p�aszczyzn, wszed� we wszystkie za�omy przestrzeni, wn�trza mijanych przepust�w, w rysy ludzkich twarzy � ci�ki, purpurowy brzask, jak gdyby daleko, gdzie� w sercu wielomilowej budowli, zap�on�� atomowy ogie�.

Ziele� skacz�cych bez przerwy neon�w sta�a si� brudna, mleko parabolicznych przypor�w zr�owia�o. W tym nag�ym przepojeniu powietrza rudo�ci� by�o co� z zapowiedzi katastrofy, tak to przyj��em, lecz nikt nie zwr�ci� na ow� zmian� najmniejszej uwagi i nie umia�bym nawet powiedzie�, kiedy ust�pi�a.

U brzeg�w naszego chodnika pojawia�y si� wiruj�ce, zielone ko�a, jak zawieszone w powietrzu neonowe obr�cze, wtedy cz�� ludzi schodzi�a na przysuwaj�ce si� odn�e innego chodnika czy pochylni; zauwa�y�em, �e przez zielone linie owych �wiate� mo�na przechodzi� bezkarnie, jakby nie by�y materialne.

Jaki� czas da�em si� tak unosi� bezwolnie bia�emu chodnikowi, a� przysz�o mi do g�owy, �e by� mo�e jestem ju� poza dworcem i ten niewiarygodny krajobraz powyginanego szkliwa, wci�� jakby zrywaj�cy si� do lotu, jest w�a�nie miastem, a tamto, kt�re zostawi�em, istnieje ju� tylko w mojej pami�ci.

��Przepraszam � dotkn��em ramienia m�czyzny w futrze � gdzie my jeste�my?�

Oboje spojrzeli na mnie. Twarze ich, kiedy je unie�li, przybra�y wyraz zaskoczenia.

Mia�em s�ab� nadziej�, �e tylko przez m�j wzrost.

��Na polidukcie � powiedzia� m�czyzna.�� Jaki ma pan styk?

Nic nie zrozumia�em.

��Czy� jeste�my jeszcze na dworcu?

��Oczywi�cie��� odpar� z pewnym oci�ganiem.

��A� gdzie jest Wewn�trzny Kr�g?

��Ju� go pan straci�. Musi pan dublowa�.

��Lepszy b�dzie rast z Meridu � wtr�ci�a kobieta. Wszystkie oczy jej sukni zdawa�y si� wpatrywa� we mnie z pe�nym podejrzliwo�ci zdumieniem.

��Rast?��� powt�rzy�em bezradnie.

��O, tam � pokaza�a widoczne poprzez nadp�ywaj�cy zielony kr�g puste wyniesienie o czarno � srebrnych, pr�gowanych bokach, niczym kad�ub pomalowanego osobliwie, na boku le��cego okr�tu. Podzi�kowa�em i zszed�em z chodnika, zapewne w z�ym miejscu, bo impet podci�� mi nogi. Z�apa�em r�wnowag�, ale zakr�ci�o mn�, tak �e nie wiedzia�em, w kt�r� stron� i��. Zastanawia�em si�, co robi�, ale przez ten czas miejsce mojej przesiadki oddali�o si� znacznie od owego czarno � srebrnego wzniesienia, kt�re wskaza�a mi kobieta, i nie mog�em go ju� znale��. Poniewa� wi�kszo�� stoj�cych przy mnie przechodzi�a na pochylni� zmierzaj�c� do g�ry, zrobi�em tak samo. Ju� na niej dostrzeg�em olbrzymi, nieruchomo p�on�cy w powietrzu napis DUKT CENTR � reszta liter z obu stron wymyka�a si�, przez ich ogrom, wzrokowi. Bezszelestnie wnios�o mnie na kilometrowy chyba peron, od kt�rego odbija� w�a�nie wrzecionowaty statek, ukazuj�c przy wznoszeniu swoje podziurawione �wiat�ami dno. Zreszt� mo�e w�a�nie ton wielorybi kszta�t by� peronem, a ja znalaz�em si� na �ra�cie� � nie by�o nawet kogo spyta�, gdy� wok� rozpo�ciera�a si� pustka. Musia�em �le trafi�. Cz�� mego �peronu� zabudowana by�a sp�aszczonymi pomieszczeniami bez przednich �cian. Zbli�ywszy si�, dostrzeg�em rodzaj s�abo o�wietlonych, niskich boks�w, w kt�rych rz�dami spoczywa�y czarne maszyny. Wzi��em je za auta. Ale gdy dwie najbli�sze wysun�y si� i nim zd��y�em si� cofn��, min�y mnie, rozwijaj�c od razu wielk� szybko��, ujrza�em, nim znik�y w perspektywie parabolicznych skos�w, �e nie.maj� k�, okien ani drzwi, op�ywowe, niby olbrzymie czarne krople. Auta czy nie � pomy�la�em � w ka�dym razie to chyba jaki� parking? Mo�e w�a�nie tych �rast�w�? Uzna�em, �e najlepiej b�dzie, je�li zaczekam, a� kto� przyjdzie, i pojad� razem z nim, a przynajmniej dowiem si� czego�. M�j peron, uniesiony lekko jak skrzyd�o niemo�liwego samolotu, trwa� jednak pusty, tylko czarne maszyny wymyka�y si� pojedynczo lub po kilka naraz ze swoich metalowych nor i gna�y, zawsze w jedn� stron�. Zszed�em na sam brzeg peronu, a� zn�w da�a zna� o sobie ta niewidzialna, spr�ysta.si�a, zapewniaj�ca bezpiecze�stwo. Naprawd� wisia� w powietrzu, niczym nie podparty. Unosz�c g�ow� zobaczy�em wiele podobnych mu, tak samo szybuj�cych nieruchomo w przestrzeni z wygaszonymi wielkimi �wiat�ami; p�on�y u innych, tam gdzie przybija�y statki. Nie by�y to jednak rakiety ani nawet pociski, jak ten, kt�ry przywi�z� mnie z Luny.

Sta�em d�ugo, a� zauwa�y�em, na tle nast�pnych jakich� hal � nie wiedzia�em zreszt�, czy s� lustrzanym odbiciem tej, czy rzeczywisto�ci� � miarowo sun�ce powietrzem ogniste litery SOAMO SOAMO SOAMO, przerwa, b��kitny b�ysk i NEONAX NEONAX NEONAX, mo�e by�y to nazwy stacji, mo�e reklamowych produkt�w. Nic mi nie m�wi�y.

Najwy�szy czas, �ebym znalaz� tego faceta � pomy�la�em, zawr�ci�em na pi�cie i odnalaz�szy odwrotnie p�yn�cy chodnik, zjecha�em nim w d�. Okaza�o si�, �e to nie ten poziom i nawet nie ta hala, z kt�rej przyby�em na g�r�: pozna�em to po braku.owych ogromnych kolumn. Mo�e zreszt� to one wynios�y si� gdzie�; wszystko uznawa�em ju� za mo�liwe.

Znalaz�em si� w�r�d ca�ego lasu fontann; dalej trafi�em na bia�o � r�ow� sal�, pe�n� kobiet.

Przechodz�c, od niechcenia wetkn��em r�k� w strumie� pod�wietlonej fontanny, mo�e dlatego, �e przyjemnie by�o spotka� co� chocia� troch� swojskiego. Nie poczu�em jednak nic, ta fontanna by�a bez wody. Po chwili wyda�o mi si�, �e czuj� kwiatow� wo�. Zbli�y�em r�k� do nozdrzy. Pachnia�a jak tysi�c toaletowych myde� naraz. Odruchowo zacz��em wyciera� j� w spodnie. Sta�em ju� przed t� sal�, pe�n� kobiet, samych kobiet. Nie wygl�da�a mi na sie� toalet, w ko�cu jednak nie by�o to pewne. Wola�em nie pyta�, zawr�ci�em wi�c. M�ody cz�owiek, ubrany, jakby zastyg�a na nim rozlewaj�ca si� rt��, bufiasta (czy mo�e pienista raczej) u ramion, obcis�a na biodrach, rozmawia� z jasnow�os� dziewczyn�, opart� plecami o kielich fontanny. Dziewczyna, w jasnej sukience, wcale zwyczajnej, co nape�ni�o mnie otuch�, trzyma�a wi�zank� blador�owych kwiat�w i wtulaj�c w nie twarz, oczami u�miecha�a si� do ch�opca. W ostatniej chwili, kiedy stan��em przy nich i otwiera�em ju� usta, zobaczy�em, �e ona je te kwiaty � i g�os odm�wi� mi na mgnienie pos�usze�stwa. �u�a spokojnie delikatne p�atki. Podnios�a na mnie oczy. Znieruchomia�y. Ale do tego by�em ju� przyzwyczajony. Spyta�em, gdzie jest Wewn�trzny Kr�g.

Ch�opiec wyda� mi si� nieprzyjemnie zdziwiony czy nawet z�y, �e kto� o�miela si� przerywa� to sam na sam. Wida� pope�ni�em niew�a�ciwo��. Popatrza� najpierw w g�r�, potem spu�ci� oczy, jakby spodziewa� si� jako przyczyn� mego wzrostu odnale�� jakie� szczud�a. Nawet si� nie odezwa�.

��O, tam � zawo�a�a dziewczyna � rast na wuka, pana rast, zd��y pan, pr�dko! Pu�ci�em si� biegiem w ukazan� stron�, ani wiedz�c, dok�d � wci�� przecie� poj�cia nie mia�em, jak wygl�da ten przekl�ty rast � po dziesi�ciu krokach zobaczy�em srebrzysty lej, schodz�cy z wysoko�ci, podstaw� jednej z tych ogromnych kolumn, kt�re tak mnie przedtem zadziwi�y � czy�by to by�y lataj�ce kolumny?�� ludzie spieszyli tam z r�nych stron, naraz zderzy�em si� z kim�. Nawet si� nie zachwia�em, stan��em tylko jak wryty, a tamten, przysadkowaty jegomo�� w pomara�czowym odzieniu, pad� i sta�o si� z nim co� niewiarygodnego: jego futro zwi�d�o w oczach, zapad�o si� jak przek�uty balon! Sta�em nad nim, os�upia�y, niezdolny wybe�kota� przeproszenia. Podni�s� si�, popatrza� na mnie spode �ba, ale nic nie powiedzia�, odwr�ci� si� i odszed� zamaszystym krokiem, manipuluj�c przy piersi � a jego str�j wype�ni� si� i za�wietnia� na nowo�

Na wskazanym przez dziewczyn� miejscu nie by�o ju� nikogo. Po tej przygodzie zrezygnowa�em na dobre z poszukiwania rast�w, Wewn�trznego Kr�gu, dukt�w, styku i postanowi�em wydosta� si� z dworca. Dotychczasowe do�wiadczenia nie zach�ca�y do nagabywania przechodni�w, pojecha�em wi�c na chybi� trafi� za sko�n� b��kitn� strza�� w g�r�, bez wi�kszego wra�enia przenikaj�c w�asnym cia�em przez dwa kolejne, rozjarzone w powietrzu napisy: OBWODY MIEJSCOWE. Trafi�em na eskalator, do�� ludny Nast�pna kondygnacja utrzymana by�a w tonie przy�mionego, z�otymi wykrzyknikami �y�kowanego br�zu. P�ynne zej�cia strop�w i zakl�s�ych �cian. Bezsufitowe, g�r� jakby w �wiec�cym puchu zanurzone korytarze. Jak gdybym zbli�a� si� do jakich� przestrzeni mieszkalnych, otoczenie mia�o w sobie co� z systemu gigantycznych hall�w hotelowych � okienka, niklowe rury wzd�u� �cian, wn�ki z jakimi� urz�duj�cymi, mo�e to by�y kantory wymiany, mo�e poczta, szed�em dalej. By�em ju� prawie pewny, �e nie trafi� t�dy do wyj�cia i (oceni�em to po trwaniu jazdy w g�r�) �e znajduj� si� w napowietrznej cz�ci dworca, wci�� jednak zachowywa�em ten sam kierunek. Niespodziana pustka, p�yty malinowych ok�adzin z iskrz�cymi si� gwiazdkami, szeregi drzwi. Najbli�sze by�y nie domkni�te. Zajrza�em do �rodka. Jaki� wielki, barczysty cz�owiek zrobi� w tej�e chwili to samo z przeciwnej strony. Ja sam w ca�o�ciennym lustrze. Uchyli�em drzwi szerzej. Porcelana, srebrne rury, nikiel. Toalety.

Troch� chcia�o mi si� �mia�, ale w sumie by�em raczej og�upia�y. Zawr�ci�em szybko, inny korytarz, bia�e jak mleko pasy p�yn�ce w d�. Por�cz eskalatora by�a mi�kka, ciep�a, nie liczy�em uchodz�cych pi�ter, coraz wi�cej ludzi, zatrzymywali si� u emaliowanych pude�, kt�re co krok wyrasta�y ze �ciany, jedno dotkni�cie palca, co� wpada�o do r�ki, chowali to do kieszeni i szli dalej. Sam nie wiem, czemu post�pi�em dok�adnie jak.cz�owiek w lu�nym, fioletowym odzieniu przede mn�; klawisz z ma�� wkl�s�o�ci� na czubek, palca, naci�ni�cie, prosto w nadstawion� gar�� wpad�a mi, barwna, p�przejrzysta rurka, jakby nagrzana.

Potrz�sn��em ni�, zbli�y�em do oczu, pigu�ki jakie�? Nie. Korek? Nie mia�a korka, �adnego zamkni�cia. Do czego to? Co robili tamci? Chowali do kieszeni. Napis na automacie: LAHGAN. Sta�em; potr�cano mnie. I nagle wyda�em si� sobie ma�p�, kt�rej podano pi�ro wieczne czy zapalniczk�; na u�amek sekundy ogarn�a mnie �lepa w�ciek�o��; zacisn��em szcz�ki, zmru�y�em oczy i w��czy�em si�, lekko zgarbiony, w strumie� id�cych. Korytarz rozszerza� si�, by� ju� sal�. Ogniste litery: REAL AMMO REAL AMMO.

Poprzez nurt spiesz�cych, ponad ich g�owami, dostrzeg�em z dala okno. Pierwsze okno.

Panoramiczne, ogromne.

Jakby wszystkie firmamenty nocy, rzucone na p�ask. Po horyzont z rozjarzonej mg�y � kolorowe galaktyki plac�w, skupiska spiralnych �wiate�, �uny m��ce nad drapaczami, ulice: pe�zanie, robaczkowy ruch �wietlnych paciork�w, a nad tym, w pionach, kot�owanie si� neon�w, pi�ropusze i b�yskawice, ko�a, samoloty i flaszki z ognia, czerwone dmuchawce sygna�owych �wiate� na iglicach, momentalne s�o�ca i krwotoki reklam, mechanicznie gwa�towne. Sta�em i patrza�em, s�ysz�c za sob� miarowy szmer setek st�p. Naraz miasto znik�o i ukaza�a si� olbrzymia, trzymetrowa twarz.�� Nadali�my zestaw kronik z lat siedemdziesi�tych w cyklu �wizje starych stolic�.

Obecnie transtel przenosi sw�j zasi�g na studia kosmolit�w�

Uciek�em prawie. To nie by�o okno. Telewizor jaki�. Przyspiesza�em kroku. Spoci�em si� troch�.

Na d�. Szybciej. Z�ote kwadraty �wiate�. Wewn�trz t�umy, piana na szklankach, prawie czarny p�yn, nie piwo, bo z jadowitym zielonkawym l�nieniem, i m�odzie�, ch�opcy i dziewcz�ta, poobejmowani, sz�stkami, �semkami, zagradzaj�cy ca�� szeroko�� przej��, szli na mnie, musieli rozrywa� r�ce, �eby mnie przepu�ci�. Targn�o mn�. Ani wiedz�c kiedy, wst�pi�em na ruchomy chodnik. Mign�y ca�kiem z bliska zdumione oczy � �liczna, ciemna dziewczyna w czym�, co b�yszcza�o na niej jak nafosforyzowany metal. Tkanina przylega�a do niej: by�a jak naga. Twarze bia�e, ��te, kilku wysokich czarnych, ale ja wci�� by�em najwy�szy. Rozst�powano si� przede mn�. G�r�, za wypuk�ymi szybami, mkn�y rozwiane cienie, gra�y niewidzialne orkiestry, a tu trwa�a osobliwa promenada, w ciemnych przej�ciach

��bezg�owe postaci kobiet; puch okrywaj�cy ich ramiona �wieci�, �e tylko wychylone szyje ja�nia�y w nim jak bia�e, dziwne �odygi, i rozpr�szony blask we w�osach � samo�wiec�cy puder? W�skie przej�cie wprowadzi�o mnie w amfilad� groteskowych, bo ruchomych, ruchliwych nawet pos�g�w; co� w rodzaju szerokiej, bokami uniesionej ulicy hucza�o od �miechu, bawiono si�, co ich tak bawi�o � te rze�by?

Ogromne figury w sto�kach reflektor�w; la�o si� z nich �wiat�o rubinowe, miodowe, g�ste jak syrop, o niezwyk�ej koncentracji barwy. Szed�em bezwolnie, mru��c oczy, zatraca�em si�.

Stromy, zielony pasa�, groteskowe pawilony, pagody, do kt�rych sz�o si� po mostkach, pe�no ma�ych lokali, wo� sma�eniny, ostra, natarczywa, rz�dy gazowych p�omyk�w za szybami, grzechot szk�a, powtarzaj�ce si�, metaliczne, niezrozumia�e d�wi�ki. T�um, kt�ry mnie tu wni�s�, zderzy� si� z innym, potem zrobi�o si� lu�niej, wszyscy wsiadali do otwartego na przestrza� wagonu, nie, by� tylko przezroczysty, jak odlany ze szk�a, nawet siedzenia jak szklane, cho� mi�kkie. Ani wiedzia�em, kiedy znalaz�em si� w �rodku � jechali�my. Wagon gna�, ludzie przekrzykiwali g�o�nik powtarzaj�cy: �poziom Meridional, poziom Meridional, styki na Spiro, Blekkr Frosom�, ca�y wagon topnia� jakby, przek�uwany snopami �wiate�, �ciany przelatywa�y smugami p�omienia i barw, paraboliczne �uki, bia�e perony, �Forteran,

Forteran, styki Galee, styki rast�w zewn�trznych, Makra� � mamrota� g�o�nik, wagon zatrzymywa� si� i gna� dalej; odkry�em zadziwiaj�c� rzecz: nie czu�o si� hamowania i przyspieszania, jakby zniesiona zosta�a bezw�adno��. Jak to by�o mo�liwe? Sprawdzi�em, uginaj�c lekko kolana, na trzech kolejnych przystankach. Na wira�ach te� nic. Ludzie wysiadali, wchodzili, na przedniej platformie sta�a kobieta z psem, nigdy takiego nie widzia�em, by� ogromny, z g�ow� jak kula, bardzo brzydki, w jego orzechowych, spokojnych oczach odbija�y si� p�dz�ce wstecz, pomniejszone girlandy �wiate�. RAMBRENT RAMBRENT. Za�opota�o od bia�ych i sinawych �wietl�wkowych rur, schody z krystalicznego blasku, czarne frontony, blask kamienia� powoli, wagon sta�. Wysiad�em i os�upia�em. Nad zag��bion� amfiteatralnie tarcz� przystanku wznosi�a si� wielopoziomowa, znana konstrukcja; by�em wci�� na dworcu, w innym miejscu tej samej gigantycznej hali, rozd�tej bia�ymi wymachami p�aszczyzn. Skierowa�em si� ku kraw�dzi tego geometrycznie dok�adnego zag��bienia � wagon odjecha� ju� � i prze�y�em kolejne zdumienie: nie na dole by�em, jak mi si� wyda�o, znajdowa�em si� w�a�nie wysoko, ze czterdzie�ci pi�ter nad wst��kami widzialnych w otch�ani chodnik�w, nad srebrnymi pok�adami wci�� miarowo szybuj�cych peron�w, i wchodzi�y mi�dzy nie d�ugie, milcz�ce cielska i ludzie wydostawali si� z nich przez szeregi klap, jakby te potwory, te chromowane ryby sk�ada�y w regularnych odst�pach z�ogi czarnej i kolorowej ikry. Nad tym wszystkim, w oddali, poprzez mgie�k� odleg�o�ci, widzia�em poruszaj�ce si�, jak po niewidzialnej linie, z�ote s�owa:

Odszed�em. Wi�c nawet rachuba czasu si� zmieni�a. Trafiane �wiat�em olbrzymich liter, kt�re jak szeregi p�on�cych linoskoczk�w mkn�y nad morzem g��w, metaliczne tkaniny kobiecych sukien filowa�y nag�ymi p�omykami. Szed�em, nie wiedz�c o tym, a co� powtarza�o we mnie dalej: wi�c nawet czas si� zmieni�. To jakby dobi�o mnie. Nie widzia�em nic otwartymi oczami. Chcia�em tylko jednego: wyj�� st�d, wydosta� si� z tego piekielnego dworca, znale�� si� pod go�ym niebem, na wolnej przestrzeni, zobaczy� gwiazdy, poczu� wiatr.

Przyci�gn�a mnie aleja wyd�u�onych �wiate�; w prze�wiecaj�cym kamieniu strop�w pisa�o co� � litery kre�li� zamkni�ty w alabastrze ostry p�omyk � TELETRANS TELEPORT TELETHON, przez ostro�ukowe drzwi (ale to by� jaki� niemo�liwy, z posad wywa�ony luk, niczym negatyw dzioba rakiety) dosta�em si� do sali nakrytej zamarz�ym z�otym po�arem. We wn�kach �cian � setki kabin, ludzie wbiegali do nich, wypadali z po�piechem, rzucali na pod�og� porwane paski, nie ta�my telegraficzne, to by�o co� innego, z wyt�oczonymi gruze�kami, inni deptali po tych strz�pach. Chcia�em wyj��, przez pomy�k� wszed�em do ciemnego wn�trza, nim zd��y�em si� cofn��, co� zabrz�cza�o, b�ysk, jak gdyby fotograficznej lampy, i ze szczeliny obrze�onej metalem, jak z listownika, wysun�� si� we dwoje z�o�ony arkusik b�yszcz�cego papieru. Uj��em go, otwar�em, wychyn�a z niego ludzka g�owa, o nie domkni�tych, skrzywionych lekko cienkich wargach, patrza�a na mnie przymru�onymi oczami: to by�em ja sam! Z�o�y�em na dwoje papier i plastyczne widmo znik�o. Rozchyli�em powoli brzegi, nic, szerzej, pojawi�o si� zn�w, jak gdyby wyskoczy�o znik�d, odci�ta od tu�owia, zawieszona nad kartk� papieru g�owa z niezbyt rozumnym wyrazem. Spogl�da�em chwil� we w�asn�.twarz � co to by�o, tr�jwymiarowa fotografia?

Wsadzi�em kartk� do kieszeni i wyszed�em. Z�ote piek�o zdawa�o si� opada� na g�owy t�umu, sufit z ognistej magmy, nierealnej, ale zion�cej prawdziwym po�arem, i nikt nie patrza� na�, zaaferowani biegali od jednej kabiny do drugiej, zielone litery skaka�y w g��bi, kolumny cyfr zst�powa�y po w�skich ekranach, inne kabiny, zamiast drzwi � rolety b�yskawicznie wznosz�ce si� przy czyim� zbli�eniu; znalaz�em nareszcie wyj�cie.

Korytarz, wygi�ty, o pochylonej pod�odze, jak czasem w teatrze, ze �cian wykwita�y stylizowane konchy, g�r� p�dzi�y s�owa INFOR INFOR INFOR, bez ko�ca.

Pierwszy raz zobaczy�em infor na Lunie i wzi��em go za sztuczny kwiat.

Zbli�y�em twarz do seledynowego kielicha, kt�ry natychmiast, nim wargi rozwar�em, zastyg� w oczekiwaniu.

��Kt�r�dy mog� wyj��? � spyta�em, niezbyt przytomnie.

��Dok�d?�� odpar� natychmiast ciep�y alt.

��Do miasta.

��Do kt�rej dzielnicy?

��Wszystko jedno.

��Na kt�ry poziom?

��Wszystko jedno, chc� wyj�� z dworca!

��Meridional, rasty: sto sze��, sto siedemna�cie zero osiem, zero dwa. Tridukt, poziom AF, AG, poziom mit�w okr�ny, dwana�cie i szesna�cie, poziom nadir prowadzi w ka�dym kierunku po�udnic wym. Poziom centralny � glider�w, czerwony miejscowy, bia�y zdalny, A, B i W. Poziom ulder�w, bezpo�redni, wszystkie eskale od trzeciego w g�r� recytowa� �piewnie kobiecy g�os. Mia�em ochot� wyrwa� ze �ciany mikrofon, kt�ry z tak� troskliwo�ci� pochyla� si� ku mojej twarzy.

Odszed�em. Idiota! Idiota!�� me��o we mnie z ka�dym; krokiem. EX EX EX EX � powtarza� sun�cy w g�rze, cytrynow� mgie�k� obrze�ony napis. Mo�e to exit? Wyj�cie?

Ogromny napis. EXOTAL. Dosta�em si� w gwa�towny pr�d ciep�ego powietrza, a� mi,w nim nogawki za�opota�y. Znalaz�em si� pod wolnym niebem. Ale czer� nocy odbieg�a daleko w przestrze�, odrzucona mrowiem �wiate�. Olbrzymia restauracja � stoliki, kt�rych tafle ja�nia�y r�nymi kolorami, nad nimi od do�u, wi�c troch� niesamowicie o�wietlone twarze, pe�ne g��bokich cieni. Niskie fotele, czarny p�yn z zielon� pian� w szklankach, lampiony, z kt�rych sypa�y si� drobne iskry, nie, �wietliki raczej, jak chmary p�on�cych ciem. Chaos �wiate� wygasza� gwiazdy. Kiedy podnios�em g�ow�, zobaczy�em tylko czarn� pustk�. A jednak, zadziwiaj�ca rzecz, w tej chwili jej �lepa obecno�� nape�ni�a mnie jakby otuch�.

Sta�em i patrza�em. Kto� musn�� mnie w przej�ciu, poczu�em wo� perfum, ostr� i �agodn� zarazem, przesz�a para, dziewczyna odwr�ci�a si� do m�czyzny, jej ramiona i piersi zatopione by�y w puszystym ob�oku, wesz�a w jego obj�cia, ta�czyli. Jeszcze ta�cz� � pomy�la�em � Dobre i to. Para zrobi�a kilka krok�w, blady, rt�ciowy kr�g podni�s� j� wraz z innymi parami, ich ciemnoczerwone cienie porusza�y si� pod jego ogromn�, powoli jak dysk wiruj�c� p�yt�; nie opiera�a si� na niczym, nie mia�a nawet osi, obraca�a si� w d�wi�kach muzyki, zawieszona w powietrzu. Poszed�em mi�dzy stolikami. Mi�kki plastyk, po kt�rym st�pa�em, sko�czy� si�, dotyka� chropowatej ska�y. Przez �wietln� zas�on� wszed�em do �rodka, ujrza�em si� w skalnej grocie. Jak gdyby dziesi�� czy pi��dziesi�t gotyckich naw wzniesionych ze stalaktyt�w, �y�owate nacieki perlistych minera��w obejmowa�y wyloty jaski�, siedzieli w nich ludzie, nogi zwieszali w pustk�, mi�dzy ich kolanami p�on�y chwiejne p�omyki, a w dole rozpo�ciera�a si� niezm�cenie czarna tafla podziemnego jeziora, odbijaj�c w sobie zbiegi ska�. Tam, na skleconych byle jak tratewkach, te� spoczywali ludzie, zwr�ceni wszyscy w jedn� stron�. Zszed�em nad sam� wod� i zobaczy�em po drugiej stronie, na piasku, tancerk�. Wyda�a mi si� naga, ale bia�o�� jej cia�a by�a nienaturalna. Ma�ymi, chwiejnymi krokami zbieg�a ku wodzie, kiedy odbi�a si� w niej, roz�o�y�a nagle r�ce, sk�oni�a g�ow� � to by� koniec, lecz nikt nie zaklaska�, tancerka trwa�a kilka sekund bez ruchu, potem posz�a wolno brzegiem, obchodz�c wko�o nier�wn� lini� brzegu. By�a mo�e o trzydzie�ci krok�w ode mnie. kiedy co� si� z ni� sta�o. Przed chwil� widzia�em jeszcze jej u�miechni�t� wyczerpan� twarz, nagle jakby j� co� przes�oni�o, sylwetka jej zadr�a�a i znik�a.

Czy p�aw� dla pana?�� rozleg� si� za mn� uprzejmy g�os. Odwr�ci�em si�, nikogo, tylko op�ywowy stolik, krocz�cy na �miesznie zgi�tych n�kach; porusza� si�, kieliszki z musuj�cym p�ynem, stoj�ce szeregami na bocznych tackach, dr�a�y � jedno rami� podtyka�o mi uprzejmie �w nap�j, drugie si�ga�o ju� po talerz, z otworem na palec, podobny do ma�ej, wkl�s�ej palety � to by� automat, widzia�em tlej�cy za centraln� szybk� �ar jego tranzystorowego serca.

Wymin��em tak wiernopodda�czo wyci�gaj�ce si� owadzie ramiona, objuczone przysmakami, kt�rymi wzgardzi�em, i wyszed�em szybko ze sztucznej groty, zacisn�wszy szcz�ki, jakby spotka�a mnie niezrozumia�a obelga. Przeszed�em przez ca�� szeroko�� terasy, mi�dzy esami stolik�w, pod alejami lampion�w, obsypywany niewa�kim py�em rozpadaj�cych si�, dogorywaj�cych �wietlik�w, czarnych, z�otych. U samego brzegu, obwiedzionego kamieniem, starym, jakby przymglonym od ��tawego porostu, owia� mnie na reszcie prawdziwy wiatr, czysty, ch�odny. Obok sta� wolny stolik. Usiad�em, niepor�cznie, plecami do ludzi, patrz�c w noc. W dole rozpo�ciera�a si� ciemno�� bezkszta�tna i niespodziana, dopiero daleko, bardzo daleko na jej obrze�ach tla�y cienkie, chwiejne �wiat�a, osobliwie niepewne, jakby to nie by�a elektryczno��, a jeszcze dalej wznosi�y si� w niebo szpady �wiat�a, zimne, cienkie, nie wiedzia�em, domy czy s�upy jakie�, wzi��bym je za snopy reflektor�w, gdyby nie to, �e znaczy�a je delikatna siateczka � tak m�g�by wygl�da� wbity nasad� w ziemi� szklany cylinder, dosi�gaj�cy chmur, wype�niony na przemian wkl�s�ymi i wypuk�ymi soczewkami. Musia�y by� nieprawdopodobnej wysoko�ci, wok� nich m�y�o nieco �wiate�, pulsuj�cych tak, �e raz okala� je wieniec pomara�czowej, a raz prawie bia�ej po�wiaty. To by�o wszystko, tak wygl�da�o miasto; usi�owa�em odnale�� ulice, domy�li� si� ich, lecz ten ciemny i jak gdyby martwy obszar w dole rozpo�ciera� si� na wszystkie strony, nie rozwidniony ani iskierk�.

��Kol?��� us�ysza�em wypowiedziane chyba nie po raz pierwszy, ale zrazu nie wzi��em tego do siebie. Nim si� jeszcze odwr�ci�em na dobre, zrobi� to za mnie fotel. Sta�a przede mn� dziewczyna, mo�e dwudziestoletnia, w b��kicie, kt�ry przylega� do niej jak zakrzep�y, ramiona i piersi gin�y w granatowym puchu, kt�ry stawa� si� do�em coraz przejrzystszy.Jej smuk�y, pi�kny brzuch by� jak rze�ba w oddychaj�cym metalu. W uszach mia�a co� �wiec�cego, tak du�ego, �e zas�ania�o konchy, ma�e, niepewnie u�miechni�te wargi � umalowane, nozdrza te� wewn�trz czerwone � zauwa�y�em, �e tak w�a�nie nosi si� wi�kszo�� kobiet. Uj�a obur�cz oparcie fotela naprzeciw mnie, ze s�owami: � Co u ciebie, kol!

Usiad�a. Odnios�em wra�enie, �e jest troch� pijana.

��Nudno tu � podj�a po chwili.�� Nie? We�miemy si� gdzie�, kol?

��Nie jestem kol��� zacz��em. Opar�a si� �okciami o stolik i porusza�a r�k� nad nape�nionym do po�owy kieliszkiem, a� koniec z�otego �a�cuszka, owini�tego wok� palc�w, umoczy� si� w p�ynie. Pochyla�a si� przy tym coraz bardziej. Czu�em jej oddech. Je�eli by�a pijana, to nie alkoholem.

��Jak to?�� powiedzia�a.�� Jeste�. Musisz by�. Ka�dy jest kol. Chcesz? We�miemy si�? �ebym przynajmniej wiedzia�, co to znaczy.

��Dobrze � powiedzia�em.

Wsta�a. I ja wsta�em z tego okropnie niskiego fotela.

��Jak ty to robisz?�� spyta�a.

��Co?

Popatrzy�a na moje nogi.

��My�la�am, �e stoisz na palcach�

U�miechn��em si� milcz�c. Podesz�a do mnie, wzi�a mnie pod rami� i znowu si� zdziwi�a.

��Co ty tam masz?

��Gdzie, tu? Nic.

� �piewasz � powiedzia�a i poci�gn�a mnie lekko. Poszli�my mi�dzy stolikami, a ja zastanawia�em si� nad tym, co mo�e znaczy� ��piewasz� � mo�e �bujasz�?

Zaprowadzi�a mnie ku ciemnoz�otej �cianie, tam gdzie �wieci� na niej znak podobny troch� do wiolinowego klucza. Kiedy byli�my tu�, �ciana otwar�a si�. Poczu�em podmuch gor�cego powietrza.

W�ski, srebrny eskalator p�yn�� w d�. Stali�my obok siebie. Nie si�ga�a mi ramienia.

Mia�a koci� czaszk�, czarne z b��kitnym l�nieniem w�osy, profil mo�e zbyt ostry, ale by�a �adna. Tylko te szkar�atne nozdrza� Trzyma�a mnie mocno cienk� d�oni�, zielone paznokcie wpija�y si� w gruby materia� swetra. U�miechn��em si� mimo woli, samymi k�cikami warg, na my�l o tym, gdzie bywa� dot�d ten sweter i jak ma�o mia� wsp�lnego z kobiecymi palcami.

Pod okr�g�ym sklepieniem, kt�re oddycha�o �wiat�ami � od r�u w karmin, od karminu w r� � wyszli�my na ulic�. To znaczy, pomy�la�em, �e to ulica, ale ciemno�� nad nami co chwila rozwidnia�a si�, jak od momentalnego �witu. Dalej przep�ywa�y d�ugie, niskie sylwetki, jakby auta, ale wiedzia�em ju�, �e nie ma aut. To musia�o by� co� innego. Gdybym by� sam, poszed�bym t� szerok� arteri�, bo w dali ja�nia�y litery DO CENTRUM, ale to pewno wcale nie oznacza�o centrum miasta. Zreszt� da�em si� prowadzi�. Jakkolwiek mia�a si� sko�czy� ta przygoda, znalaz�em przewodniczk� i pomy�la�em � tym razem ju� bez gniewu � o nieszcz�snym facecie, kt�ry teraz, w trzy godziny po moim przyje�dzie, szuka� mnie ju� na pewno wszystkimi inforami tego dworca � miasta.

Min�li�my kilka pustoszej�cych lokali, witryny, w kt�rych grupy manekin�w odgrywa�y wci�� jedn� i t� sam� scen�, w k�ko, i ch�tnie przystan��bym, aby obejrze�, co one robi�, ale dziewczyna sz�a szybko, stukaj�c pantofelkami, a� na widok neonowej twarzy z pulsuj�cymi rumie�cami, kt�ra wci�� oblizywa�a si� wywalonym �miesznie j�zykiem, zawo�a�a:

��O, bonsy! Chcesz bonsa?

��A ty chcesz?�� spyta�em.

��Zdaje mi si�, �e tak.

Weszli�my do ma�ej b�yszcz�cej salki. Zamiast sufitu mia�a d�ugie rz�dy gorej�cych p�omyczk�w, jakby gazowych; z g�ry buchn�o ciep�o, to chyba naprawd� by� gaz. W �cianach widnia�y niewielkie wn�ki z pulpitami; kiedy�my podeszli do jednej, po obu stronach wysun�y si� ze �cian siedzenia, wygl�da�o to, jakby wyros�y z niej najpierw nierozwini�te, jak p�czki, rozp�aszczy�y si� w powietrzu i zakl�sn�wszy, znieruchomia�y.

Siedli�my naprzeciw siebie, dziewczyna stukn�a dwoma palcami w metalow� p�ytk� stolika, ze �ciany wyskoczy�a niklowa �apka, rzuci�a przed ka�de z nas po ma�ym talerzyku i dwoma b�yskawicznymi ruchami cisn�a na oba po porcji bia�awej masy, kt�ra pieni�c si� zbr�zowia�a i zastyg�a, a r�wnocze�nie pociemnia� i sam talerzyk. Dziewczyna zwin�a go w�wczas � nie by� to wcale talerzyk � na kszta�t nale�nika i zacz�a je��.

��Och � powiedzia�a pe�nymi ustami � nic wiedzia�am nawet, jaka jestem g�odna!

Zrobi�em dok�adnie jak ona. Bons nie by� podobny w smaku do niczego, co kiedykolwiek jad�em. Trzeszcza� pod z�bami jak �wie�o upieczona bu�ka, ale natychmiast rozsypywa� si� i rozp�ywa� na j�zyku; brunatna masa, kt�ra znajdowa�a si� w �rodku, by�a ostro przyprawiona.

Pomy�la�em, �e b�d� lubi� bonsy.

��Jeszcze?�� spyta�em, kiedy zjad�a swojego. U�miechn�a si�, potrz�saj�c g�ow�.

Wychodz�c, w przej�ciu w�o�y�a na chwil� obie d�onie do ma�ej niszy wyk�adanej kafelkami

��co� w niej szumia�o. Na�ladowa�em j�. �askocz�cy wicher owia� mi palce; kiedy je wyj��em, by�y ju� suche i czyste. Pojechali�my potem szerokim eskalatorem na g�r�. Nie wiedzia�em, czy to jeszcze wci�� dworzec, ale wola�em nie pyta�. Wprowadzi�a mnie do ma�ej kabiny w �cianie � by�o tam niezbyt jasno, mia�em wra�enie, �e g�r� przebiegaj� jakie� poci�gi, bo pod�oga dygota�a. Zrobi�o si� na u�amek sekundy ciemno, co� odetchn�o g��boko pod nami, jakby metalowy potw�r wypu�ci� z p�uc powietrze, zaja�nia�o, dziewczyna pchn�a drzwi. To by�a chyba naprawd� ulica. Znajdowali�my si� na niej ca�kiem sami.

Niewielkie strzy�one krzewy ros�y po obu stronach chodnika; nieco dalej sta�y st�oczone p�askie, czarne maszyny, jaki� cz�owiek wyszed� z cienia, skry� si� za jedn�; nie widzia�em, �eby otwiera� drzwi, po prostu znik� nagle, a maszyna ruszy�a z miejsca z takim impetem, �e musia�o go chyba rozp�aszczy� na siedzeniu; nie widzia�em �adnych dom�w; tylko g�adk� jak st� jezdni�, pokryt� pasami matowego metalu; na skrzy�owaniach porusza�y si�, zawieszone nad brukiem, szczelinowate �wiat�a, pomara�czowe i czerwone; wygl�da�y troch� jak makiety wojennych reflektor�w.

��Gdzie si� we�miemy?�� spyta�a dziewczyna. Trzyma�a mnie wci�� za rami�. Zwolni�a kroku. Czerwona smuga przesz�a po jej twarzy.

��Gdzie chcesz.

��To chod�my do mnie. Nie warto bra� glidera. To blisko.

Poszli�my przed siebie. Dom�w dalej nie by�o wida�, a wiatr, biegn�cy z ciemno�ci, spoza krzew�w, by� taki, jakby rozpo�ciera�a si� tu wolna.przestrze�. Wok� dworca, w samym centrum? Dziwne mi si� to wyda�o. Ni�s� s�ab� wo� kwiat�w, kt�r� chwyta�em chciwe w nozdrza. Czeremcha? Nie, to nie by�a czeremcha.

Potem trafili�my na ruchomy chodnik; stali�my na nim, osobliwa para, �wiat�a przep�ywa�y, czasem �mign�� pojazd, jak odlany z jednej bry�y czarnego metalu, nie mia�y okien, k�, nawet �wiate� �adnych, a p�dzi�y jak �lepe, z niezwyk�� szybko�ci�. Te ruchome �wiat�a bucha�y z w�skich, pionowych szczelin, zawieszonych nisko nad ziemi�. Nie mog�em si� zorientowa�, czy maj� co� wsp�lnego z ruchem i jego regulacj�.

Od czasu do czasu niewidzialnym niebem przeci�ga�, wysoko nad nami, �a�osny �wist.

Dziewczyna zesz�a nagle z p�yn�cego pasa, tylko po to, aby wej�� na inny, kt�ry pomkn�� stromo w g�r�, i naraz ujrza�em si� wysoko, napowietrzna jazda trwa�a mo�e p� minuty i zako�czy�a si� na pe�nym s�abo pachn�cych kwiat�w wyst�pie, jakby�my si� dostali na taras czy balkon ciemnego domu wjechawszy przystawionym do �ciany transporterem.

Dziewczyna wesz�a w g��b tej loggii, a ja oczami przywyk�ymi ju� do ciemno�ci wy�awia�em z niej wielkie sylwety okolicznych dom�w, bezokienne, czarne, wymar�e jakby, bo nie tylko brak by�o �wiate� � nie dobiega� tak�e najs�abszy d�wi�k, opr�cz ostrego syku, zwiastuj�cego przejazd ulic� tych czarnych maszyn; dziwi�o mnie to, rozmy�lne chyba, zaciemnienie, jak r�wnie� brak reklamowych szyld�w po neonowej orgii dworca, nie mia�em jednak czasu na te rozmy�lania.�� Chod�, gdzie jeste�?!�� us�ysza�em szept. Widzia�em tylko blad� plam� jej twarzy. Przy�o�y�a r�k� do drzwi, otwar�y si�, ale nie do mieszkania, pod�oga mi�kko ruszy�a wraz z nami � tu kroku nie mo�na post�pi�, pomy�la�em, dziwne, �e maj� jeszcze nogi � ale ta ironia by�a lichej pr�by, bra�a si� z nieustaj�cego zaskoczenia, z poczucia nierzeczywisto�ci wszystkiego, co dzia�o si� ze mn� od wielu godzin.

Byli�my jakby w wielkiej sieni czy korytarzu, szerokim, prawie ciemnym � ja�nia�y tylko naro�a �cian, powleczone smugami luminizuj�cej farby. W najciemniejszym miejscu dziewczyna zn�w przy�o�y�a rozpostart� p�asko d�o� do metalowej p�ytki w drzwiach i wesz�a pierwsza. Zmru�y�em oczy; hali, mocno o�wietlony, by� prawie pusty � sz�a ku nast�pnym drzwiom; kiedy zbli�y�em si� do �ciany, ta nagle otwar�a si�, ukazuj�c wn�trze pe�ne jakich� metalowych buteleczek. Sta�o si� to tak nagle, �e mimo woli stan��em.

��Nie strasz mi szafy � powiedzia�a ju� z drugiego pokoju.

Wszed�em za ni�.

Meble wygl�da�y jak odlane ze szkliwa, foteliki, niska kanapka, ma�e stoliczki � w p�prze�roczystym tworzywie kr��y�y wolno roje �wietlik�w, czasem rozsypywa�y si�, to zn�w sp�ywa�y w strumyczki i wtedy we wn�trzu sprz�t�w kr��y�a jak gdyby bladozielona, przemieszana z r�owymi b�yskami, �wietlista krew.

��Czemu nie siadasz?

Sta�a w g��bi. Fotel rozchyli� si�, by mnie przyj��. Nie cierpia�em tego. To szkliwo nie by�o szkliwem � wra�enie takie, jakbym usiad� na powietrznych poduszkach, a spojrzawszy w d� mog�em poprzez wygi�t�, grub� tafl� siedzenia widzie� niewyra�nie pod�og�.

Kiedy wszed�em, wyda�o mi si�, �e �ciana naprzeciw drzwi jest ze szk�a i widz� przez ni� drugi pok�j, z jakimi� lud�mi, jakby si� tam odbywa�o przyj�cie, ale ci ludzie byli nadnaturalnego wzrostu � i poj��em naraz, �e mam przed sob� ca�o�cienny ekran telewizyjny. G�os by� wy��czony; teraz, siedz�c, widzia�em ogromn� kobiec� twarz, zupe�nie jakby ciemnosk�ra olbrzymka zagl�da�a przez szyb� do pokoju; wargi jej porusza�y si�, m�wi�a, a klejnoty zakrywaj�ce konchy uszu, wielko�ci tarczy, migota�y brylantowo.

Poprawi�em si� na fotelu. Dziewczyna, z r�k� osuwaj�c� si� po biodrze � jej brzuch naprawd� wygl�da� jak rze�ba z lazurowego metalu � patrza�a na mnie uwa�nie. Nie wygl�da�a ju� na pijan�. Mo�e mi si� przedtem tylko zdawa�o.

��Jak si� nazywasz?�� spyta�a.

��Bregg. Hal Bregg. A ty?

��Nais. Ile masz lat?

Ciekawe zwyczaje � pomy�la�em.�� Ale c� � wida� tak trzeba.

��Czterdzie�ci � a co?

��Nic. My�la�am, �e masz sto. U�miechn��em si�.

��Mog� mie�, je�li ci na tym zale�y.�� Naj�mieszniejsze, �e to prawda � pomy�la�em.�� Co ci da�? � spyta�a.�� Do picia? Dzi�kuj�, nic.

��Jak chcesz.

Podesz�a do �ciany, otworzy� si� jakby ma�y bar. Zas�oni�a sob� otw�r. Kiedy si� odwr�ci�a, nios�a tack� z kubkami i dwiema flaszkami. Lekko nacisn�wszy flaszk�, nala�a mi do pe�na � p�yn wygl�da� zupe�nie jak mleko.

��Dzi�kuj� � powiedzia�em � dla mnie nie�

��Przecie� nic ci nie daj� � zdziwi�a si�.

Widz�c, �e pope�ni�em b��d, cho� nie wiedzia�em jaki, mrukn��em pod nosem i wzi��em ten kubek. Sobie nala�a z drugiej flaszki. P�yn by� oleisty, bezbarwny, pod powierzchni� lekko musowa�, zarazem ciemniej�c, jakby od zetkni�cia z powietrzem; usiad�a i dotykaj�c wargami szk�a spyta�a od niechcenia:

��Kto ty jeste�?

��Kol � odpar�em. Podnios�em kubek, jakbym chcia� mu si� przyjrze�, to mleko nie mia�o �adnego zapachu. Nie tkn��em go.

��Nie, serio � powiedzia�a.�� My�la�e�, �e nadaj� w ciemne, co? Sk�d. To by� tylko kals. By�am z sz�stk�, wiesz, ale zrobi�o si� okropne dno. Orka do niczego i w og�le� chcia�am w�a�nie wyj��, kiedy si� przysiad�e�.

Co� nieco� jednak �apa�em: musia�em, niechc�cy, usi��� przy jej stoliku, kiedy jej nie by�o, mo�e ta�czy�a? Milcza�em dyplomatycznie.

��Wygl�da�e� z daleka tak��� nie mog�a znale�� okre�lenia.

��Solidnie?�� podpowiedzia�em. Jej powieki drgn�y. Czy i na nich mia�a metaliczn� b�onk�? Nie, to chyba szminka. Unios�a g�ow�.

��Co to znaczy?

��No� e� godny zaufania�

��Dziwnie m�wisz. Sk�d jeste�?

��Z daleka.

��Mars?

��Dalej.

��Latasz?

��Lata�em.

��A teraz?

��Nic. Wr�ci�em.

��Ale b�dziesz znowu lata�?

��Nie wiem. Chyba nie.

Rozmowa ta wygasa�a jako� � zdawa�o mi si�, �e dziewczyna �a�owa�a ju� troch� lekkomy�lnych zaprosin, i chcia�em jej to u�atwi�.

��Mo�e p�jd�? � spyta�em. Wci�� trzyma�em nie tkni�ty nap�j.

��Dlaczego?�� zdziwi�a si�.

��My�la�em, �e to by ci� odpowiada�o.

��Nie � powiedzia�a � ty my�lisz � nie, sk�d� czemu nie pijesz?

��Pij�.

To jednak by�o mleko. O tej porze, w takich okoliczno�ciach! By�em taki zdumiony, �e musia�a zauwa�y�.�

��Co, niedobre?

��To� mleko��� powiedzia�em. Musia�em mi� min� kompletnego ba�wana.

��Sk�d? Jakie mleko? To bryt� Westchn��em.

��S�uchaj, Nais� ja chyba p�jd� ju�. Naprawd� Tak b�dzie lepiej.

��To po co� pi�? � spyta�a.

Patrza�em na ni�, milcz�c. J�zyk nie zmieni� nawet tak bardzo � tylko nic nie rozumia�em. Nie. To oni si� zmienili.�� Jak chcesz � powiedzia�a w ko�cu.�� Nie trzymam ci�. Ale teraz to��� Zmiesza�a si�. Wypi�a swoj� lemoniad� � tak nazwa�em w my�li ten musuj�cy trunek � a ja zn�w nie wiedzia�em, co powiedzie�. Jakie to wszystko by�o trudne.

��Opowiedz mi o sobie � zaproponowa�em � chcesz?

��Dobrze. A ty mi potem powiesz?�

��Tak.

��Jestem na Kawucie, drugi rok. Opu�ci�am si� troch� ostatnio, nie piastowa�am regularnie, i� tak jako�. Sz�stk� mam nieciekaw�. Tak naprawd�, to� nikogo nie mam. To dziwne�

��Co?

� �e nie mam�

I zn�w te ciemno�ci. O kim m�wi�a? Kogo nie mia�a? Rodzic�w? Kochank�w?

Znajomych? Jednak Abs mia� racj�, �e bez o�miu miesi�cy w Adapcie nie dam sobie rady.

Ale teraz, bardziej mo�e ni� przedtem, nie chcia�em, skruszony, wraca� do szk�ki.

��I co dalej?�� spyta�em, a �e trzyma�em wci�� kubek w r�ku, poci�gn��em znowu �yk tego mleka. Oczy jej rozszerzy�y si� od zdziwienia. Co�, jakby kpi�cy u�mieszek, tkn�o jej wargi. Wychyli�a sw�j kubek do dna, si�gn�a r�k� do puszystego okrycia ramion i rozdar�a je

��nie rozpi�a, nie rozebra�a, tylko zdar�a, a strz�py wypu�ci�a z palc�w, jak �miecie.

��W ko�cu ma�o si� znamy � powiedzia�a. By�a jakby swobodniejsza. U�miecha�a si�.

Chwilami stawa�a si� �liczna, zw�aszcza gdy mru�y�a oczy, a dolna warga, kurcz�c si�, ukazywa�a l�nienie z�b�w. Mia�a w twarzy co� egipskiego. Egipski kot. W�osy wi�cej ni� czarne, a kiedy �ci�gn�a z ramion i piersi futrzany puch, zobaczy�em, �e wcale nie jest taka chuda, jak mi si� zdawa�o. Ale dlaczego podar�a?� Czy to co� znaczy�o?

��Mia�e� m�wi�? � powiedzia�a, patrz�c na mnie znad kubka.

��Tak �.powiedzia�em � i poczu�em trem�, jakby od moich s��w B�g wie co mia�o zale�e�. � Jestem� by�em pilotem. Ostatni raz by�em tu� nie przestrasz si�!

��Nie. M�w!

Jej oczy by�y uwa�ne i b�yszcz�ce.

��Sto dwadzie�cia siedem lat temu. Mia�em trzydzie�ci lat. Ekspedycja� by�em pilotem wyprawa do Fomalhaut. To jest dwadzie�cia trzy lata �wietlne. Lecieli�my, w jedn� i drug� stron�, sto dwadzie�cia siedem lat czasu Ziemi i dziesi�� lat czasu pok�adowego. Cztery dni temu wr�cili�my� �Prometeusz� m�j statek � zosta� na Lunie. Przyjecha�em stamt�d dzi�.

To wszystko.

Patrzy�a na mnie. Nic nie m�wi�a. Jej wargi poruszy�y si�, rozwar�y, zesz�y. Co to by�o w jej oczach! Zdumienie? Podziw? Strach?

��Dlaczego nic nie m�wisz?�� spyta�em. Musia�em odchrz�kn��.

��To� ile ty naprawd� masz lat?

Musia�em si� u�miechn��; nie by� to mi�y u�miech.

��Co to znaczy � naprawd�? Biologicznych czterdzie�ci, a wed�ug ziemskich zegar�w ��sto pi��dziesi�t siedem�

D�ugie milczenie i nagle:

��Czy tam by�y kobiety?

��Czekaj � powiedzia�em.�� Masz co� do picia?

��Jak to?

��Co� truj�cego, wiesz. Mocnego. Alkohol� czy go ju� nie pije?

��Bardzo rzadko��� odpowiedzia�a ca�kiem cicho, jakby my�la�a o czym� innym. Jej r�ce opad�y dotkn�y metalicznego b��kitu sukni.

��Dam ci� angehenu, chcesz? Prawda, ty nie wiesz co to jest?�� Nie. Nie wiem � odpowiedzia�em z niespodziewan� zaci�to�ci�. Posz�a do baru i wr�ci�a z ma�� p�kat� flaszk�. Nala�a mi. By� w tym alkohol � niewiele � by�o co� jeszcze ��osobliwy, cierpki smak.

��Nie gniewaj si� � powiedzia�em, wychyliwszy kubek, i nala�em sobie drugi raz.

��Nie gniewam si�. Nie odpowiedzia�e�, mo�e nie chcesz?

��Czemu nie? Mog�. Wszystkiego by�o nas dwudziestu trzech, na dw�ch statkach. Drugi to �Ulisses�. Po pi�ciu pilot�w, a reszta � uczeni. Nie by�o �adnych kobiet.

��Dlaczego?

��Przez dzieci � wyja�ni�em.�� Nie mo�na chowa� dzieci na takich statkach, a je�li nawet mo�na, nikt tego nie chce. Przed trzydziestk� nie da si� lecie�. Trzeba mie� za sob� dwa wydzia�y, plus cztery lata treningu, ��cznie dwana�cie lat. Jednym s�owem � trzydziestoletnie kobiety maj� zwykle dzieci. By�y i� inne wzgl�dy.

��A ty?�� spyta�a.

��By�em sam. Wybrano samotnych. To znaczy � ochotnik�w.

��Chcia�e��

��Tak. Rozumie si�.

��I nie�

Urwa�a. Wiedzia�em, co chcia�a powiedzie�. Milcza�em.

��To musi by� niesamowite� tak wr�ci� � powiedzia�a prawie szeptem. Wzdrygn�a si�. Naraz spojrza�a na mnie, policzki pociemnia�y jej, to by� rumieniec.

��S�uchaj, to, co m�wi�am przedtem, to by� tylko �art, naprawd�

��O tych stu latach?

��Tak powiedzia�am, ot, �eby co� powiedzie�, to nie mia�o�

��Przesta� � mrukn��em.�� Jeszcze troch� przeprosin, a naprawd� poczuj� ten czas.

Milcza�a. Zmusi�em si�, by na ni� nie patrze�. W g��bi, w tym drugim, nie istniej�cym pokoju za szk�em ogromna m�ska g�owa �piewa�a bez g�osu, widzia�em drgaj�c� z wysi�ku ciemn� czerwie� gard�a, l�ni�ce policzki, ca�a.twarz podrygiwa�a w nies�yszalnym rytmie.

��Co b�dziesz robi�? � spyta�a cicho.

��Nie wiem. Nie wiem jeszcze.

��Nie masz �adnych plan�w?

��Nie. Mam troch� � taka� premia, wiesz. Za ten ca�y czas. Kiedy startowali�my, z�o�ono w banku, na moje imi� � nawet nie wiem, ile tego jest. Nic nie wiem. S�uchaj, co to jest Kawut?

��Kawuta?�� poprawi�a.�� To� takie � studium, piastowanie, samo w sobie nic wielkiego, ale mo�na si� czasem dosta� do realu�

��Czekaj� wi�c co ty w�a�ciwie robisz?

��Plast, no, nie wiesz, co to jest?

��Nie.

��Jak by ci� po prostu, robi si� suknie, w og�le stroje � wszystko�

��Krawiectwo?.

��Co to znaczy?

��Szyjesz co�?

��Nie rozumiem.

��Wielkie nieba, czarne i niebieskie! Projektujesz modele sukien?

��No� tak, w pewnym sensie tak. Nie projektuj�, tylko robi�

Da�em temu spok�j.

��A co to jest real?

To j� naprawd� wzi�o. Pierwszy raz popatrzy�a na mnie jak na istot� z innego �wiata.

��Real to� real��� powt�rzy�a bezradnie.�� To s� takie� historie, to si� ogl�da�

��To?�� wskaza�em na szklan� �cian�. � Ach, nie, to jest wizja�

��Wi�c co? Kino? Teatr?

��Nie. Teatr, wiem, co to by�o � to by�o dawniej. Wiem: tam byli prawdziwa ludzie.

Real jest sztuczny, ale nie mo�na odr�ni�. Chyba �eby tam wej��, do nich�� �eby wej��?�

G�owa olbrzyma przewraca�a oczami, zatacza�a si�, patrzy�a na mnie, jakby si� doskonale bawi� obserwowaniem tej sceny.

��S�uchaj, Nais � powiedzia�em nagle � albo p�jd� ju�, bo bardzo p�no, albo�

��Wola�abym to drugie.

��Przecie� nie wiesz, co chc� powiedzie�,

��To powiedz.

��Dobrze. Chcia�em ci� jeszcze zapyta� o r�ne rzeczy. O wielkich, najwa�niejszych ju� troch� wiem; cztery dni siedzia�em w Adapcie, na Lunie. Ale to by�o od wielkiego dzwonu.

Co wy robicie � kiedy nie pracujecie?

��Mo�na robi� mas� rzeczy � powiedzia�a.�� Mo�na podr�owa�, naprawd� albo mutem. Mo�na si� bawi�, chodzi� do realu, ta�czy�, gra� w tereo, uprawia� sporty, p�ywa�, lata� � co tylko chcesz.

��Co to jest mut?

��To troch� jak real, tylko �e wszystkiego mo�na dotkn��. Mo�na chodzi� tam po g�rach, po wszystkim � sam zobaczysz, tego si� nie da powiedzie�. Ale zdaje mi si�, �e chcia�e� spyta� o co� innego?�

��Dobrze ci si� zdaje. Jak jest � mi�dzy kobietami i m�czyznami?

Powieki jej zadrga�y.

��Chyba tak, jak by�o zawsze. Co mog�o si� zmieni�?

��Wszystko. Kiedy odlatywa�em � nie we� mi tego za z�e � dziewczyna, jak ty, nie zaprowadzi�aby mnie do siebie o tej porze.

��Naprawd�? Dlaczego?

��Boby to mia�o okre�lony sens. Milcza�a chwil�.

��A sk�d wiesz, �e go nie mia�o?

Moja mina bawi�a j�. Patrza�em na ni�; przesta�a si� u�miecha�.

��Nais� jak to��� wybe�kota�em � bierzesz zupe�nie obcego faceta i�

Milcza�a.

��Czemu nie odpowiadasz?

��Bo nic nie rozumiesz. Nie wiem, jak ci to powiedzie�. To nic nie jest, wiesz�

��Aha. To nic nie jest � powt�rzy�em. Nie mog�em usiedzie�. Wsta�em. Skoczy�em prawie, przez zapomnienie: drgn�a.

��Przepraszam � mrukn��em i zacz��em chodzi�. Za szk�em rozpo�ciera� si� park w porannym s�o�cu; alej�, po�r�d drzew o blador�owych li�ciach sz�o trzech ch�opc�w w koszulkach b�yszcz�cych jak zbroje.

��Czy istniej� ma��e�stwa?

��Naturalnie.

��Nic nie rozumiem! Wyt�umacz mi to. Opowiedz. Widzisz m�czyzn�, kt�ry ci odpowiada, i nie znaj�c go, od razu�

��Ale� co tu jest do opowiadania?�� powiedzia�a niech�tnie.�� Czy naprawd� za twoich czas�w, wtedy � dziewczyna nie mog�a wpu�ci� do pokoju �adnego im�czyziny?

��Mog�a, oczywi�cie, i nawet z t� my�l�, ale� nie w pi�� minut po zobaczeniu go�

��A w ile minut?

Popatrza�em na ni�. Spyta�a ca�kiem serio. No tak, sk�d mog�a wiedzie�; wzruszy�em ramionami.�� Nie chodzi�o o czas, tylko � tylko musia�a najpierw co�� zobaczy� w nim, pozna� go, polubi�, najpierw chodzili�

��Czekaj � powiedzia�a.�� Zdaje si�, �e ty� nic nie rozumiesz. Przecie� da�am ci bryt.

��Jaki bryt? A, to mleko? No to co?

��Jak to co? Czy� nie by�o brytu?

Zacz�a si� �mia�; pok�ada�a si� ze �miechu. Nagle urwa�a, spojrza�a na mnie i okropnie si� zaczerwieni�a.

��To ty my�la�e�� my�la�e�, �e ja� nie!! Usiad�em. Palce mia�em niepewne, chcia�em w nich co� trzyma�. Wyci�gn��em z kieszeni papierosa i zapali�em go. Otwar�a oczy.

��Co to jest?

��Papieros. Jak to � nie palicie?

��Pierwszy raz to widz� tak.wygl�da papieros? Jak mo�esz tak wci�ga� dym? Nie, czekaj � tamto jest �wa�niejsze. Bryt to nie �adne mleko. Nie wiem, co tam jest, ale obcemu zawsze daje si� bryt.

��M�czy�nie?

��Tak.

��No wi�c co z tego?

��To z tego, �e jest � �e musi by� grzeczny. Wiesz co� mo�e ci to jaki� biolog wyt�umaczy.

��Do diab�a z biologiem. Czy to znaczy, �e m�czyzna, kt�remu da�a� bryt, nie mo�e nic?

��Naturalnie.

��A je�eli nie b�dzie chcia� wypi�? � Jak mo�e nie chcie�?

Tu ko�czy�o si� wszelkie porozumienie.

��Przecie� nie mo�esz go zmusi� � podj��em cierpliwie.

��Wariat m�g�by nie wypi� � powiedzia�a wolno � ale nie s�ysza�am o czym� takim, nigdy�

��Czy to jest taki zwyczaj?

��Nie wiem, co ci powiedzie�. Czy nie chodzisz nagi przez zwyczaj?

��Aha. No, w pewnym sensie � tak. Ale na pla�y mo�na si� rozebra�.

��Do naga?�� spyta�a z nag�ym zainteresowaniem.

��Nie. Kostium k�pielowy� ale by�y grupy ludzi, za moich czas�w, nazywali si� nudy�ci�

��Wiem. Nie, to co� innego, my�la�am, �e wy�cie wszyscy�

��Nie. Wi�c to picie jest� takie, jak noszenie ubra�? Takie konieczne?

��Tak. Kiedy jest � dwoje.

��No, a dalej?

��Co dalej?

��Za drugim razem?

Idiotyczna by�a ta rozmowa i czu�em si� okropnie, ale musia�em si� w ko�cu dowiedzie�.

��Potem? Rozmaicie bywa. Niekt�rym� zawsze daje si� bryt�

��Czarna polewka!�� wyrwa�o mi si�.

��Co to znaczy?

��Nie, nic. A jak dziewczyna idzie do kogo�, to co?

��To on pije u siebie.

Patrzy�a na mnie prawie z politowaniem. By�em jednak uparty.

��A jak nie ma?

��Brytu? Jak mo�e nie mie�?

��No, sko�czy� mu si�: Albo� mo�e przecie� sk�ama�.

Zacz�a si� �mia�.

��Przecie� to� my�lisz, �e ja te wszystkie flaszki trzymam tu, w mieszkaniu?�� Nie? A gdzie?

��Nie wiem nawet, sk�d si� bior�. Czy za twoich czas�w by� wodoci�g?�

��By� � powiedzia�em ponuro. Mog�o nie by�, naturalnie! Mog�em wle�� do rakiety prosto z lasu. Przez chwil� by�em w�ciek�y, ale zmitygowa�em si�, to nie by�a w ko�cu jej wina.

��No widzisz � czy wiedzia�e�, kt�r�dy p�ynie ta woda, zanim�

��Rozumiem, nie ko�cz. Dobrze. Wi�c to jest taki �rodek ostro�no�ci? Bardzo dziwne!

��Wcale nie uwa�am � powiedzia�a.�� Co ty tam masz, bia�ego, pod swetrem?

��Koszul�.

��Co to jest?

��Koszuli nie widzia�a�?! Takie, no � bielizna. Z nylonu.

Podrolowa�em r�kaw i pokaza�em jej.

��Ciekawe � powiedzia�a.

��Taki zwyczaj��� odpar�em bezradnie. Rzeczywi�cie, m�wili mi w Adapcie, �ebym przesta� ubiera� si� jak przed stu laty; nie chcia�em. Nie mog�em jednak nie uzna� jej racji, bryt by� dla mnie tym, czym dla niej koszula. W ko�cu nikt nie zmusza� ludzi, by nosili koszule, niemniej wszyscy nosili. Wida� z brytem by�o to samo.

��Jak d�ugo dzia�a bryt?�� spyta�em. Zarumieni�a si� troch�.

��Jak ci si� spieszy. Jeszcze nic nie wiadomo.

��Nie powiedzia�em nic z�ego � broni�em si� � chcia�em wiedzie� tylko� czemu tak patrzysz? Co ci jest? Nais!

Podnios�a si� wolno. Stan�a za fotelem.

��Jak dawno temu � m�wi�e�? Sto dwadzie�cia lat?�

��Sto dwadzie�cia siedem. I co z tego?

��A czy ty� by�e�� betryzowany?

��Co to jest!

��Nie by�e�?!

��Kiedy nie wiem nawet, co to znaczy. Nais� dziewczyno, co si� z tob� dzieje?

��Nie� nie by�e� � szepta�a.�� Gdyby� by�, wiedzia�by� chyba�

Chcia�em podej�� do niej. Podnios�a r�ce.

��Nie zbli�aj si�. Nie! Nie! B�agam ci�! Cofa�a si� ku �cianie.

��Przecie� sama m�wi�a�, �e ten bryt� ju� siadam, No, siedz�, widzisz, uspok�j si�. Co to za historia, z tym be� co� tam?

��Nie wiem dok�adnie. Ale� ka�dy jest betryzowany. Po urodzeniu.

��Co to jest?

��Zdaje si�, �e wprowadzaj� co� do krwi.

��Wszystkim?

��Tak. Bo w�a�nie� bryt� nie dzia�a bez tego. Nie ruszaj si�!

��Dziecko, nie b�d� �mieszna. Zgasi�em papierosa.

��Nie jestem przecie� dzikim zwierz�ciem� Nie gniewaj si�, ale� mnie si� zdaje, �e wy�cie wszyscy troch� sfiksowali. Ten bryt� no, zupe�nie jakby skuwa� wszystkim kajdankami r�ce, bo a nu� kto� jest z�odziejem. W ko�cu� mo�na mie� troch� zaufania.

��Doskona�y jeste� � troch� jakby och�on�a, ale wci�� nie siada�a.�� To dlaczego oburza�e� si� tak przedtem, �e sprowadzam obcych!

��To co� innego.

��Nie widz� r�nicy. Na pewno nie by�e� betryzowany?

��Nie by�em.

��A mo�e teraz? Jak wr�ci�e�?

��Nie wiem. Robili mi rozmaite zastrzyki. Co to ma za znaczenie?

��Ma. Robili ci? To dobrze. Usiad�a.�� Mam do ciebie pro�b� � powiedzia�em najspokojniej, jak umia�em.�� Musisz mi to wyt�umaczy�

��Co?

��Tw�j strach. Ba�a� si�, �e si� na ciebie rzuc� czy jak? Przecie� to nonsens!

��Nie. Rozumowo bior�c, nie, ale � to by�o silne, wiesz. Taki szok. Nigdy nie widzia�am cz�owieka, kt�ry by nie by��

��Ale tego nie mo�na przecie� pozna�?

��Mo�na. Jeszcze jak mo�na!

��Jak? Milcza�a.

��Nais�

��Kiedy�

��Co?

��Boj� si�

��Powiedzie�?

��Tak.

��Ale� dlaczego?

��Zrozumia�by�, gdybym ci powiedzia�a. Bo, widzisz, betryzuje si� nie przez bryt. Z brytem to jest tylko � uboczne� Chodzi o co� innego��� By�a blada. Wargi jej dr�a�y. Co za �wiat, my�la�em, co to za �wiat!

��Nie mog�. Okropnie si� boj�.

��Mnie?!

��Tak.

��Przysi�gam ci, �e�

��Nie, nie� ja ci wierz�, tylko� nie. Tego nie mo�esz zrozumie�.

��Nie powiesz mi?

Musia�o by� co� takiego w moim g�osie, �e si� przemog�a. Jej twarz sta�a si� surowa.

Widzia�em po oczach, jaki to by� wysi�ek.

��To jest� po to� aby nie mo�na� zabija�.

��Nie mo�e by�! Cz�owieka?!�� Nikogo�

��Zwierz�t te�?

��Te�. Nikogo�

Splata�a i rozplata�a palce, nie spuszczaj�c ze mnie oczu � jak gdyby tymi s�owami spu�ci�a mnie z niewidzialnego �a�cucha, jakby mi w�o�y�a w r�ce n�, kt�rym mog� j� przebi�.

��Nais � powiedzia�em ca�kiem cicho.�� Nais, nie b�j si�. Naprawd� nie ma si� kogo ba�.

Usi�owa�a si� u�miechn��.

��S�uchaj�

��Tak?

��Kiedy to powiedzia�am�

��Tak?

��Nic nie poczu�e�?

��A co mia�em poczu�?

��Pomy�l, �e robisz to, co ci powiedzia�am�

� �e zabijam? Mam to sobie wyobrazi�?

Wzdrygn�a si�.

��Tak�

��No to co?

��I nic nie czujesz?

��Nic. Ale przecie� to tylko my�l i wcale nie mam zamiaru��� Ale mo�esz? Co? Naprawd� mo�esz? Nie � szepn�a samymi wargami, jakby do siebie � ty nie jeste� betryzowany�

Teraz dopiero dosz�o do mnie znaczenie wszystkiego i zrozumia�em, �e to m�g� by� dla niej wstrz�s.

��To wielka rzecz � mrukn��em. Po chwili doda�em: � Ale mo�e by�oby lepiej, gdyby ludzie odwykli od tego� bez sztucznych �rodk�w�

��Nie wiem. Mo�e � odpar�a. Odetchn�a g��boko.�� Ju� wiesz teraz, czemu si� przestraszy�am?

��Tak naprawd�, to nie ca�kiem. Mo�e troch�. No, nie my�la�a�, �e ci�

��Jaki ty jeste� dziwny! Zupe�nie, jakby� nie by�� � urwa�a.

��Cz�owiekiem? Zatrzepota�a powiekami.

��Nie chcia�am ci� urazi�, tylko, widzisz, je�eli wiadomo, �e nikt nie mo�e � wiesz � ani nawet my�le� o tym, nigdy � i naraz pojawi si� kto� taki jak ty, to sama mo�liwo�� to, �e jest taki�

��To niemo�liwe, �eby wszyscy byli �.jak to?�� a, betryzowani!

��Dlaczego? Wszyscy, m�wi� ci!

��Nie, niemo�liwe � upiera�em si�. � A ludzie niebezpiecznych zawod�w? Musz� przecie��

��Nie ma niebezpiecznych zawod�w.

��Co ty� m�wisz, Nais? A piloci? A r�ni ratownicy? A ci, co walcz� z ogniem, z wod��

��Takich nie ma � powiedzia�a. Wyda�o mi si�, �e nie dos�ysza�em.

��Coo?

��Nie ma � powt�rzy�a.�� To robi� roboty. Nasta�o milczenie. Pomy�la�em, �e nie�atwo przyjdzie mi strawi� ten nowy �wiat. I naraz przysz�a refleksja, zadziwiaj�ca przez to, �e sam nigdy bym si� jej nie spodziewa�, gdyby kto� przedstawi� mi t� sytuacj� tylko jako teoretyczn� mo�liwo��: wyda�o mi si�, �e ten zabieg niwecz�cy w cz�owieku zab�jc� jest� okaleczeniem.

��Nais � powiedzia�em � ju� bardzo p�no. P�jd� chyba.

��Dok�d?

��Nie wiem. Prawda! Na dworcu mia� na mnie czeka� go�� z Adaptu. Ca�kiem zapomnia�em! Nie mog�em go znale��, wiesz. No, to� poszukam jakiego� hotelu. Chyba s�?

��S�. Sk�d jeste�?

��St�d. Urodzi�em si� tu.

Po tych s�owach poczucie nierzeczywisto�ci wszystkiego wr�ci�o i nie by�em ju� pewien ani tamtego miasta, kt�re istnia�o tylko we mnie, ani tego, widmowego, z pokojami, do kt�rych zagl�da�y g�owy olbrzym�w, tak �e przez sekund� my�la�em, czy� nie jestem na pok�adzie i czy nie �ni mi si� jeszcze jeden, szczeg�lnie wyra�ny, koszmar powrotu.

��Bregg � us�ysza�em jej g�os jak z daleka. Drgn��em. Zupe�nie o niej zapomnia�em.

��Tak� s�ucham?

��Zosta�.

��Co? Milcza�a.

��Chcesz, �ebym zosta�?

Milcza�a. Podszed�em do niej, uj��em j�, nachylaj�c si� nad fotelem, za ch�odne ramiona, unios�em. Wsta�a bezwolnie. G�owa polecia�a jej w ty�, z�by zal�ni�y, nie chcia�em jej, chcia�em tylko powiedzie�: przecie� boisz si� � i �eby powiedzia�a, �e nie. Nic wi�cej. Oczy mia�a zamkni�te, nagle bia�ka b�ys�y spod rz�s, pochyli�em si� nad jej twarz�, zajrza�em z bliska w zeszklone oczy, jakbym chcia� pozna� jej strach, podzieli� go. Dysz�c wyrywa�a si�, ale nie czu�em tego, dopiero kiedy zacz�a j�cze�: nie! nie!�� rozlu�ni�em chwyt. Omal nie upad�a. Sta�a pod �cian�, zas�aniaj�c cz�� wielkiej, pyzatej twarzy, si�gaj�cej sufitu, kt�ra tam, za szyb�, bez przerwy m�wi�a co�, przesadnie poruszaj�c ogromnymi ustami, mi�sistym j�zykiem.

��Nais��� powiedzia�em cicho. Opu�ci�em r�ce.

��Nie zbli�aj si�!

��Przecie� sama powiedzia�a��

Jej oczy by�y nieprzytomne.

Przeszed�em po pokoju. Wodzi�a za mn� oczami, jakbym by�� jakby sta�a w klatce�

��P�jd� ju� � odezwa�em si�. Nic nie powiedzia�a. Chcia�em co� doda� � kilka s��w przeprosin, podzi�kowania, �eby nie wyj�� tak, ale nie mog�em. Gdyby ba�a si� tylko jak kobieta m�czyzny, obcego, niechby gro�nego, nieznanego, no to pal sze�� � ale to by�o inne. Spojrza�em na ni� i poczu�em, �e ogarnia mnie gniew. Chwyci� za te bia�e, nagie ramiona, potrz�sn��

Odwr�ci�em si� i wyszed�em; zewn�trzne drzwi podda�y si�, kiedy je pchn��em, wielki korytarz by� prawie ciemny. Nie umia�em odnale�� wyj�cia na ow� teras�, ale trafi�em na pe�ne rozcie�czonego, sinawego �wiat�a cylindry � szyby wind. Ta, do kt�rej si� zbli�y�em, jecha�a ju� w g�r�; mo�e wystarczy� sam nacisk nogi na pr�g. Winda opada�a d�ugo.

Widzia�em na przemian pok�ady ciemno�ci i przekroje strop�w � bia�e, z czerwonawym o�rodkiem, jak warstwy t�uszczu na mi�niach, uchodzi�y w g�r�, straci�em ich rachub�, winda opada�a, wci�� opada�a, by�o to jak podr� na dno, jakbym zosta� rzucony w g��b sterylnego przewodu i ten olbrzymi, w �nie i bezpiecze�stwie pogr��ony budynek pozbywa� si� mnie, cz�� przezroczystego cylindra otwar�a si�, poszed�em przed siebie.

R�ce w kieszeniach, ciemno��, twardy, d�ugi krok, wci�ga�em chciwie ch�odne powietrze, czuj�c, jak mi chodz� nozdrza, jak serce pracuje powoli, t�ocz�c krew, �wiat�a �opota�y w niskich szczelinach jezdni, przes�aniane przez bezszelestne maszyny, nie by�o ani jednego przechodnia. Pomi�dzy czarnymi sylwetami sta�a �una, pomy�la�em, �e to mo�e hotel. By� to tylko o�wietlony chodnik. Pojecha�em nim. Nade mn� przep�ywa�y bia�awe prz�s�a jakich� konstrukcji, gdzie� daleko, nad czarnymi kraw�dziami budynk�w, drobi�y miarowo �wiec�ce litery dziennika, nagle chodnik wp�yn�� wraz ze mn� do o�wietlonego wn�trza i sko�czy� si�.

Szerokie stopnie p�yn�y w d�, srebrz�c si� jak oniemia�y wodospad. Dziwi�a mnie pustka; od opuszczenia Nais nie spotka�em ani jednego przechodnia. Eskalator by� bardzo d�ugi. Na dole ja�nia�a szeroka ulica, po obu stronach otwiera�y si� w domach pasa�e, pod drzewem o niebieskich li�ciach � ale mo�e nie by�o to prawdziwe drzewo � zobaczy�em stoj�cych, zbli�y�em si� i odszed�em. Ca�owali si�. Szed�em ku st�umionym d�wi�kom muzyki, jaka� nocna restauracja czy bar, niczym nie oddzielona od ulicy. Siedzia�o tam troch� ludzi. Chcia�em wej�� do �rodka i spyta� o hotel. Naraz gruchn��em ca�ym cia�em w niewidzialn� przeszkod�. To by�a szyba, doskonale przezroczysta. Wej�cie by�o obok. W �rodku kto� za�mia� si�, pokaza� mnie innym. Wszed�em. M�czyzna w czarnym trykocie, nawet podobnym troch� do mego swetra, ale z bufiastym, jak nadmuchanym, ko�nierzem, siedzia� bokiem przy stoliku, ze szklank� w d�oni, i patrzy� na mnie. Stan��em przed nim. �miech zastyg� mu na p�otwartych ustach. Sta�em. Zrobi�o si� cicho. Tylko muzyka gra�a, jakby za �cian�. Jaka� kobieta wyda�a dziwny, s�aby d�wi�k, rozejrza�em si� po nieruchomych twarzach i wyszed�em. Dopiero na ulicy przypomnia�em sobie, �e mia�em spyta� o hotel.

Wszed�em w pasa�. By� pe�en wystaw. Biura podr�y, magazyny sportowe, manekiny w r�nych pozach. W�a�ciwie nie by�y to wystawy, bo wszystko sta�o i le�a�o na ulicy, po obu stronach wzniesionego chodnika, kt�ry bieg� �rodkiem. Kilka razy wzi��em poruszaj�ce si� w g��bi sylwetki za ludzi. By�y to reklamowe kuk�y, wykonuj�ce jedn� i t� sam� czynno�� w k�ko. Jedn� � lalka., prawie tak wielka jak ja, z karykaturalnie nad�tymi policzkami, gra�a na flecie � ogl�da�em d�u�sz� chwil�. Robi�a to tak dobrze, �e mia�em ochot� si� do niej odezwa�. Dalej by�y sale jakich� gier, obraca�y si� tam du�e, teczuj�ce ko�a, z d�wi�kiem sankowych dzwonk�w zderza�y si� lu�no wisz�ce u stropu srebrne rurki, migota�y pryzmatyczne lustra, ale wszystko by�o puste. Na samym ko�cu pasa�u w ciemno�ci b�ysn�� napis TU HAHAHA. Znik�. Ruszy�em tam. Znowu rozjarzy�o si� TU HAHAHA i znik�o jak zdmuchni�te. W nast�pnym b�ysku dojrza�em wej�cie. Us�ysza�em g�osy. Wszed�em przez kurtyn� ciep�ego podmuchu.

W g��bi sta�y dwa z tych bezko�owych aut, kilka lamp �wieci�o, pod nimi gestykulowa�o �ywo trzech ludzi, jakby si�, sprzeczali. Podszed�em do nich.

��Halo, panowie!

Nawet si� nie obejrzeli. M�wili dalej, szybko, ma�o co rozumia�em: no to sap, no to sap � powtarza� piskliwie najni�szy, z ma�ym brzuszkiem. Na g�owie mia� wysok� czapk�.

��Panowie, szukam hotelu. Gdzie tu jest�

Nie zwracali na mnie uwagi, jakbym nie istnia�. Ogarn�a mnie pasja. Nic ju� nie m�wi�c wszed�em mi�dzy nich. Najbli�szy � widzia�em g�upawy po�ysk bia�ek i skacz�ce wargi � zasepleni�:

��Co, ja mam sapa�? Ty sam sap! Zupe�nie jakby m�wi� do mnie.

��Dlaczego udajecie g�uchych?.�� spyta�em i nagle z miejsca, w kt�rym sta�em � jakby ze mnie, z mojej piersi � wybuchn�� piskliwy krzyk:

��Ja ci! Ja ci zaraz!

Odskoczy�em, ukaza� si� wtedy w�a�ciciel g�osu, ten gruby w czapce � chcia�em go chwyci� za rami�, palce przesz�y na wylot i zamkn�y si� w powietrzu. Sta�em jak.og�uszony, a oni gadali dalej; naraz wyda�o mi si�, �e z ciemno�ci ponad autami, z g�ry, kto� na mnie patrzy, zbli�y�em si� do granicy �wiat�a i zobaczy�em blade plamy twarzy, by� tam, w g�rze, jak gdyby balkon. O�lepiony, nie widzia�em dok�adnie, do�� jednak, aby poj��, jak okropnie si� zb�a�ni�em. Uciek�em, jakby mnie kto goni�. Nast�pna ulica sz�a pod g�r� i ko�czy�a si� u eskalatora. Pomy�la�em, �e mo�e tam znajd� jaki� infor, i pojecha�em bladoz�otymi schodami.

Trafi�em na okr�g�y plac, niezbyt wielki. Po�rodku sta�a kolumna, wysoka, przezroczysta jak ze szk�a, co� ta�czy�o w niej, purpurowe, br�zowe i fio�kowe kszta�ty, niepodobne do niczego, jak jakie� o�ywione, abstrakcyjne rze�by, ale bardzo �mieszne. To jeden, to drugi kolor nabrzmiewa�, koncentrowa� si�, wykszta�ca� w przekomiczny spos�b; cho� pozbawione twarzy, g��w, r�k, n�g, mia�o to szamotanie si� form wyraz bardzo ludzki, karykaturalny nawet. Po pewnym czasie zorientowa�em si�, �e fiolet to jakby bufon, zarozumia�y, pyszny i zarazem tch�rzliwy � kiedy rozlecia� si� na milion ta�cz�cych banieczek, do dzie�a zabra� si� b��kitny. Ten by� anielski, skromny, skupiony, ale jako� �wi�toszkowato, jakby si� sam do siebie modli�. Nie wiem, jak d�ugo na to patrza�em. Nigdy nie widzia�em jeszcze nic podobnego. Opr�cz mnie nie by�o nikogo, tylko ruch czarnych aut by� wi�kszy. Nie wiedzia�em nawet, czy s� pe�ne, czy puste, bo nie mia�y okien. Z tego okr�g�ego placu prowadzi�o sze�� ulic, jedne w g�r�, inne w d�, perspektywy ich ci�gn�y si� delikatn� mozaik� kolorowych �wiate�ek chyba na mile. �adnego inforu. By�em ju� porz�dnie zm�czony, nie tylko fizycznie � mia�em wra�enie, �e nie pomieszcz� ju� wi�cej wra�e�.

Chwilami, id�c, zatraca�em si� troch�, cho� wcale nie podrzemywa�em; nie pami�tam jednak, jak ani kiedy wszed�em w szerok� alej�; u skrzy�owania zwolni�em kroku, podnios�em g�ow� i zobaczy�em odblask miasta na chmurach. Zdziwi�em si�, bo my�la�em, �e jestem pod ziemi�. Szed�em dalej, teraz w morzu ruchliwych �wiate�, pozbawionych szk�a wystaw, po�r�d gestykuluj�cych, kr�c�cych si� jak frygi, gimnastykuj�cych si� zawzi�cie manekin�w; podawa�y sobie l�ni�ce przedmioty, nadmuchiwa�y co� � ale nawet nie patrza�em w ich stron�. W oddali sz�o kilku ludzi; nie by�em jednak pewien, czy nie s� to tylko lalki, i nie chcia�em ich goni�. Domy rozst�pi�y si� i ujrza�em wielki napis PARK TERMINAL i �wiec�c� zielon� strza��.

Eskalator zaczyna� si� w przej�ciu mi�dzy domami, naraz wszed� w tunel, srebrny, ze z�otym pulsem bij�cym w �cianach, jakby pod rt�ciow� mask� �cian naprawd� p�yn�� szlachetny metal, poczu�em gor�cy podmuch, wszystko zgas�o � sta�em w oszklonym pawilonie. Mia� kszta�t muszli, sfa�dowany strop m�y� ledwo dostrzegaln� zieleni�, by�o to �wiat�o delikatnych �y�ek, jakby luminiscencja jednego, powi�kszonego i dygoc�cego li�cia

��we wszystkie strony uchodzi�y drzwi, za nimi � ciemno�� i drobne, po drodze sun�ce literki: park Terminal park Terminal.

Wyszed�em. To naprawd� by� park. Drzewa szumia�y przeci�gle, niewidzialne w mroku, wiatru nie czu�em, musia� p�yn�� wysoko, a g�os drzew, miarowy, dostojny, ogarnia� mnie niewidzialnym sklepieniem. Poczu�em si� pierwszy raz sam, ale nie jak w t�umie, bo by�o mi z tym dobrze. Musia�o by� w parku sporo ludzi, s�ysza�em szepty, czasem plam� zaja�nia�a czyja� twarz, raz nawet otar�em si� omal o kogo�. Korony drzew ��czy�y si�, tak �e gwiazdy by�o wida� tylko w ich oknach. Przypomnia�em sobie, �e jecha�em do parku na g�r�, & przecie� ju� tam, gdzie by� �w plac z ta�cz�cymi barwami i pe�ne wystaw ulice, mia�em nad sob� niebo, pochmurne zreszt�, jak si� wi�c sta�o, �e teraz, o poziom wy�ej, widz� niebo, tym razem ugwie�d�one? Nie mog�em sobie tego wyt�umaczy�.

Drzewa rozst�powa�y si� na boki i � nim j� jeszcze zobaczy�em � poczu�em zapach wody, wo� i�u, butwienia, namok�ych li�ci; zamar�em.

G�szcz czarnym kr�giem otacza� jezioro. S�ysza�em szelest szuwar�w i trzcin � a daleko, z drugiej strony, wznosi� si� � jedynym ogromem � masyw �wietli�cie zeszklonych ska�, na p� przejrzysta g�ra nad r�wninami nocy, widmowa jasno�� sz�a od pionowych zerw, najbledsza, b��kitnawa, bastiony na bastionach, kryszta� zastyg�y w blanki, przepa�cie � i ten ja�niej�cy kolos, niemo�liwy i niewiarygodny, odbija� si� d�ugim, bledszym powt�rzeniem w czarnych wodach jeziora. Sta�em, os�upia�y i zachwycony, wiatr przynosi� najs�absze, rozp�ywaj�ce si� pog�osy muzyki i wyostrzaj�c� wzrok zobaczy�em kondygnacje i poziome terasy olbrzyma, jak w ol�nieniu poj��em, �e po raz drugi widz� dworzec, gigantyczny Terminal, w kt�rym b��ka�em si� poprzedniego dnia, i mo�e nawet patrz� z dna ciemnego obszaru, kt�ry tak mnie zadziwi�, w to miejsce, gdzie spotka�em Nais.

Czy to by�a jeszcze architektura, czy ju� budowanie g�r? Musieli zrozumie�, �e przekraczaj�c okre�lone granice trzeba zrezygnowa� z symetrii, z regularno�ci kszta�tu, i uczy� si� od tego, co najwi�ksze � poj�tni uczniowie planety!

Obszed�em jezioro. Kolos jak gdyby prowadzi� mnie swym nieruchomo �wiec�cym wzlotem. Tak, to by�a odwaga zamierzy� taki kszta�t, nada� mu okrucie�stwo przepa�ci, bezwzgl�dno�� i chropawo�� urwisk, iglic, nie wpadaj�c w mechaniczne kopiowanie, niczego nie zgubi�, nie sfa�szowa�. Wr�ci�em do �ciany drzew. Blady, wst�puj�cy w czarne niebo b��kit Terminalu pokazywa� si� jeszcze poprzez ga��zie, a� zgas�, zaszed� w g�szczu.

Rozpycha�em r�kami gi�tkie witki, kolce chwyta�y mnie za sweter, szorowa�y po nogawkach, rosa, strz��ni�ta z wysoka, deszczem lecia�a na twarz, wzi��em w usta kilka li�ci, rozgryz�em je, by�y m�ode, gorzkie, pierwszy raz od powrotu by�o mi tak: niczego ju� nie chcia�em, nie szuka�em, nie potrzebowa�em, wystarczy�o i�� w tej ciemno�ci, w szeleszcz�cym g�szczu, �lepo, przed siebie. Czy tak to sobie wyobra�a�em przez dziesi�� lat?

Krzaki rozst�pi�y si�. Kr�ta alejka. Drobny �wir chrz�ci� mi pod stopami, �wieci� s�abo, wola�em ciemno��, ale szed�em dalej, prosto, tam gdzie pod kamiennym rondem sta�a ludzka sylwetka. Nie wiem, sk�d bra�o si� �wiat�o, kt�re oblewa�o j�, by�o pusto, wok� jakie� �awki, foteliki, przewr�cony stolik, piasek, sypki i g��boki, czu�em, jak stopy zapadaj� si� we� i jaki jest ciep�y mimo nocnego ch�odu.

Pod sklepieniem, wspartym na sp�kanych, nadkruszonych kolumnach, sta�a kobieta, jakby czeka�a na mnie. Widzia�em ju� jej twarz, przelewanie si� iskier w diamentowych p�ytkach zakrywaj�cych uszy, bia��, w cieniu srebrnaw� sukni�. To nie by�o mo�liwe. Sen? By�em o kilkadziesi�t krok�w, kiedy zacz�a �piewa�. W�r�d niewidocznych drzew jej g�os by� s�aby, dziecinny prawie, nie rozumia�em s��w, mo�e ich nie by�o � usta mia�a na wp� otwarte, jakby pi�a, w twarzy �adnego wysi�ku, nic pr�cz zapatrzenia, jakby widzia�a co�, czego nie mo�na zobaczy�, i o tym w�a�nie �piewa�a. Ba�em si�, �e mnie zobaczy, szed�em coraz wolniej. By�em ju� w zasi�gu jasno�ci, kt�ra otacza�a kamienny kr�g. Jej g�os spot�nia�, wo�a�a ciemno��, b�aga�a, nieruchoma, r�ce zwis�y jej, jakby zapomnia�a, �e je ma, jakby nie mia�a ju� nic opr�cz g�osu, w kt�rym si� zatraca�a; to by�o, jakby wyzbywa�a si� wszystkiego i oddawa�a to, i �egna�a, wiedz�c, �e w ostatnim, zamieraj�cym d�wi�ku sko�czy si� nie tylko �piew. Nie wiedzia�em, �e to jest mo�liwe. Zamilk�a, a ja s�ysza�em jeszcze jej g�os, nagle zatupota�y za mn� lekkie kroki, jaka� dziewczyna bieg�a ku stoj�cej, goni� j� kto�, z kr�tkim gard�owym �miechem przemkn�a po stopniach i przebieg�a przez tamt� na wylot � ju� p�dzi�a dalej, ten, kto j� �ciga�, buchn�� ciemn� sylwet� tu� obok mnie, znikli, us�ysza�em po raz drugi wabi�cy �miech dziewczyny i sta�em jak kloc, wryty w piasek, nie wiedz�c, czy mam si� �mia�, czy p�aka�; nie istniej�ca �piewaczka zanuci�a co� cicho. Nie chcia�em s�ucha�. Odszed�em w ciemno��, ze zmartwia�� twarz�, jak dziecko, kt�remu udowodniono k�amliwo�� bajki. To by�o jak profanacja. Szed�em, a jej g�os prze�ladowa� mnie. Skr�ci�em, aleja sz�a dalej, zobaczy�em s�abe l�nienie �ywop�ot�w, mokre festony li�ci obwisa�y nad furtk� z metalu. Otwar�em j�. By�o tam jakby nieco ja�niej. �ywop�oty ko�czy�y si� szerokim wybiegiem, z trawy stercza�y g�azy, jeden poruszy� si�, ur�s�, zajrza�em w dwa blade p�omyki oczu. Zamar�em. To by� lew. Wsta�, unosz�c si� ci�ko, najpierw przodem, widzia�em go teraz ca�ego, o pi�� krok�w, mia� sk�p�, skudlon� grzyw�, przeci�gn�� si�, raz, drugi, z powolnym falowaniem bark�w podszed� do mnie bez najmniejszego szmeru. Och�on��em ju�.

��No, no, nie strasz � powiedzia�em. Nie m�g� by� prawdziwy � fantom, jak ta �piewaczka, jak ci tam na dole, przy czarnych autach � ziewn��, o krok, w czarnej czelu�ci b�ys�o od k��w, zwar� paszcz� ze szcz�kiem ryglowanej kraty, poczu�em jego smrodliwy dech, co�

Prychn��. Poczu�em kropelki �liny i nim zd��y�em si� przerazi�, szturchn�� mnie swoj� olbrzymi� g�ow� w biodro, mrucz�c ociera� si� o mnie, poczu�em idiotyczne �echtanie w piersiach�

Nadstawia� podgardle, lu�n�, ci�k� sk�r�. Na p� przytomny zacz��em go drapa�, czochra�, mrucza� coraz g�o�niej, za nim �ysn�a druga para oczu, drugi lew, nie, lwica, pchn�a go barkiem. Zahurkota�o mu w krtani, to by� pomruk, nie ryk. Lwica nastawa�a.

Uderzy� j� �ap�. Prychn�a w�ciekle.

To si� �le sko�czy � pomy�la�em. By�em bezbronny, a lwy tak �ywe, tak prawdziwe, jak mo�na sobie wyobrazi�. Sta�em w ci�kim sw�dzie ich cia�. Lwica prycha�a wci��, naraz wyrwa� mi szorstkie kud�y z r�k, zwr�ci� ku niej sw� ogromn� g�ow� i zagrzmia�; lwica przypad�a p�asko do ziemi.

Czas ju� na mnie � powiedzia�em do nich bez g�osu, samymi wargami. Zacz��em cofa� si� w stron� furtki, wolno, ty�em, nie by�a to przyjemna chwila, ale on zdawa� si� ju� mnie w og�le nie dostrzega�. Po�o�y� si� ci�ko, znowu podobny do pod�ugowatego g�azu, lwica sta�a nad nim i tr�ca�a go pyskiem.

Zamkn�wszy za sob� furtk�, musia�em z ca�ej si�y powstrzyma� si� od ucieczki. Kolana mia�em troch� mi�kkie, a w gardle sch�o i naraz moje pochrz�kiwanie zmieni�o si� w szalony �miech, przypomnia�em sobie, jak m�wi�em do niego: No, no, nie strasz��� przekonany, �e jest tylko z�udzeniem�

Korony drzew wyra�niej odcina�y si� od nieba; �wita�o. By�em z tego nawet rad, bo nie wiedzia�em, jak wydosta� si� z parku. By� ju� zupe�nie pusty. Min��em kamienne rondo, w kt�rym pojawi�a si� przedtem �piewaczka, w nast�pnej alei natrafi�em na robota strzyg�cego trawnik. O hotelu nic nie wiedzia�, ale wyja�ni� mi, jak mam i�� do najbli�szego eskalatora.

Zjecha�em na d�, chyba kilka pi�ter, i wyszed�szy na ulic� dolnego poziomu zdziwi�em si�, zobaczywszy zn�w nad sob� niebo. Ale i moja zdolno�� dziwienia si� by�a omal wyczerpana.

Mia�em do��. Szed�em jaki� czas, pami�tam, �e siedzia�em potem obok fontanny, a mo�e to nie by�a fontanna, wsta�em, szed�em dalej w narastaj�cym �wietle nowego dnia, a� ockn��em si� z odr�twienia na wprost wielkich, rozjarzonych szkie�, z ognistymi zg�oskami ALCARON HOTEL.

W bia�ej portierni, przypominaj�cej przewr�con� wann� wielkoluda, siedzia� robot, pi�knie stylizowany, p�prze�roczysty, o d�ugich, delikatnych ramionach. Nie pytaj�c o nic poda� mi ksi��k�, wpisa�em si� do niej i z ma�ym tr�jk�tnym znaczkiem pojecha�em na g�r�. Kto� � nie wiem, doprawdy, kto � pom�g� mi otworzy� drzwi, a raczej zrobi� to za mnie. �ciany z lodu; w nich � cyrkulacja ognik�w, pod oknem, kiedy do niego podszed�em, wychyn�� z niczego fotelik, podsun�� mi si�, ju� z g�ry opada� p�aski blat; tworz�c rodzaj biurka, ale ja chcia�em ��ka. Nie mog�em go znale�� i nawet szuka� nie pr�bowa�em. Po�o�y�em si� na pianowym dywanie i zasn��em natychmiast w sztucznym �wietle tego bezokiennego pokoju, bo to, co wzi��em zrazu za okno, by�o naturalnie telewizorem, jak �e straci�em przytomno�� ze �wiadomo�ci�, �e stamt�d, zza szklanej p�yty, wykrzywia si� ku mnie jaka� olbrzymia twarz, medytuje nade mn�, �mieje� si�, gada, gl�dzi� Wyzwoli� mnie sen jak �mier�; nawet czas w nim stan��.

Dotkn��em, jeszcze z zamkni�tymi oczami, piersi, mia�em na sobie sweter; je�eli spa�em, nie rozbieraj�c si�, to mia�em wacht�: Olaf!�� chcia�em powiedzie� i usiad�em nagle.

To by� hotel, nie �Prometeusz�. Przypomnia�em sobie wszystko: labirynty dworca, dziewczyn�, wtajemniczenia, jej strach, b��kitn� ska�� Terminalu nad czarnym stawem, �piewaczk�, lwy�

Szukaj�c �azienki, niechc�cy odnalaz�em ��ko, by�o w �cianie i opada�o per�owym, sp�cznia�ym kwadratem, kiedy si� co� tam nacisn�o. W �azience nie by�o wanny ani �adnych kurk�w, nic, tylko b�yszcz�ce p�ytki w suficie i niewielkie zag��bienie na stopy, wy�cielone g�bczastym plastykiem. Na tusz te� mi to nie wygl�da�o. Poczu�em si� jak neandertalczyk.

Rozebra�em si� szybko i zosta�em z rzeczami w r�ku, bo nie by�o wieszak�w, za to ma�a szafka w �cianie, cisn��em wi�c wszystko do �rodka. Obok trzy guziki, niebieski, czerwony i bia�y. Nacisn��em bia�y. Zgas�o �wiat�o. Czerwony. Zaszumia�o, ale to nie by�a woda, tylko pot�ny, ozonem i czym� jeszcze buchaj�cy wicher; owion�� mnie ca�ego, na sk�rze siada�y g�ste, b�yszcz�ce krople, burzy�y si� i ulatnia�y, nie czu�em nawet wilgoci, tylko jakby mrowie mi�kkich elektrycznych igie�ek, masuj�cych mi�nie. Nacisn��em na pr�b� niebieski guzik i wicher odmieni� si� � teraz przeszywa� mnie jakby na wskro�, bardzo dziwne uczucie. Pomy�la�em, �e przywykn�wszy mo�na je polubi�. W Adapcie na Lunie nie mieli tego � by�y tam zwyczajne �azienki. Nie wiem, czemu. Krew kr��y�a �ywiej, czu�em si� doskonale, nie wiedzia�em tylko, czym ani jak umy� z�by. Podarowa�em to sobie w ko�cu. W �cianie by�y jeszcze jedne drzwiczki, z napisem �P�aszcze k�pielowe�. Zajrza�em do �rodka. �adnych p�aszczy, sta�y tam trzy metalowe flaszki, troch� jak syfony. Ale i tak by�em zupe�nie suchy i nie musia�em si� wyciera�.

Otwar�em szafk�, do kt�rej w�o�y�em ubranie, i os�upia�em: by�a pusta. Dobrze cho�, �e slipy po�o�y�em na wierzchu szafki. Wr�ci�em w slipach do pokoju i zacz��em szuka� telefonu, aby dowiedzie� si�, co si� sta�o z ubraniem. Wszystko raczej k�opotliwe. Telefon odkry�em w ko�cu obok okna � jak wci�� w my�lach nazywa�em telewizyjny ekran � wyskoczy� ze �ciany, kiedy zacz��em g�o�no kl��; reagowa� chyba na g�os. Idiotyczna mania chowania wszystkiego w �cianach. Zg�osi�a si� recepcja. Spyta�em o ubranie.

��W�o�y� je pan do czystu � powiedzia� mi�kki baryton.�� B�dzie za pi�� minut.

Dobre i to!�� pomy�la�em. Usiad�em przy biurku, kt�rego p�yta gorliwie podsun�a mi si� pod �okcie, ledwo si� nachyli�em. Jak to si� dzia�o? Nie trzeba si� interesowa� takimi rzeczami; wi�kszo�� ludzi korzysta z technologii swej cywilizacji nie znaj�c jej.

Siedzia�em nagi, w slipach, i rozwa�a�em rozmaite mo�liwo�ci. Mog�em p�j�� do Adaptu.

Gdyby sz�o tylko o wprowadzenia w technik� i obyczaje, nie namy�la�bym si�, ale ju� na Lunie zauwa�y�em, �e staraj� si� jednocze�nie wpaja� okre�lone podej�cie, nawet ocen� zjawisk, przychodzili wi�c z gotow� skal� warto�ci i je�li si� nie przyjmowa�o ich za swoje, t�umaczyli to � i w og�le wszystko � konserwatyzmem, pod�wiadomymi oporami, rutyn� starych nawyk�w i tak dalej. Wcale nie mia�em zamiaru rezygnowa� z tych nawyk�w i opor�w, jak d�ugo si� nie przekonam, �e to, co mi ofiarowuj�, jest lepsze, a nauczki dzisiejszej nocy w niczym nie odmieni�y tego postanowienia. Nie chcia�em szk�ki, rehabilitacji, a ju� na pewno nie tak grzecznie ani od razu. Ciekawe, dlaczego nie poddali mnie tej betryzacji. Musz� si� dowiedzie�.

Mog�em szuka� kt�rego� z nich; Olafa. By�oby to ju� wyra�nym przekroczeniem zalece�

Adaptu. O, bo oni niczego nie nakazywali, powtarzali wci��, �e dzia�aj� w moim interesie, �e mog� robi�, co chc�; nawet skoczy� z Ksi�yca prosto na Ziemi� (to dowcipny doktor Abs), je�li a� tak mi si� �pieszy. Nie liczy�em si� z Adaptera, ale Olafowi mog�o to nie odpowiada�.

W ka�dym razie napisz� do niego. Mam adres. Praca. Stara� si� o prac�? Jak�, pilota? I co, robi� kursy Mars � Ziemia � Mars? Na tym si� zna�em, ale�

Przypomnia�em sobie nagle, �e mam jakie� pieni�dze. W�a�ciwie nie by�y to pieni�dze, nazywa�y si� inaczej, ale nie pojmowa�em r�nicy, skoro wszystko mo�na by�o za nie dosta�.

Poprosi�em o po��czenie z miastem. W s�uchawce zapulsowa� daleki �piew. Telefon nie mia� numer�w ani tarczki, mo�e trzeba by�o wymieni� nazw� banku? Mia�em j� zapisan� na kartce, kartk� � w ubraniu. Zajrza�em do �azienki; le�a�o ju� w szafce, jakby �wie�o wyprane, w kieszeniach by�y moje drobiazgi i ta kartka.

Bank nie by� bankiem � nazywa� si� Omnilox. Wymieni�em t� nazw� i tak szybko, jakby w�a�nie na moje odezwanie si� czeka�, da� si� s�ysze� gruby g�os:

��Omnilox s�ucha.

��Nazywam si� Bregg � powiedzia�em � Hal Bregg, i mam podobno u was konto� chcia�em si� dowiedzie�, wiele tego jest?.

Co� trzas�o i inny, wy�szy g�os, powiedzia�:

��Hal Bregg?

��Tak.

��Kto otworzy� konto?

� �ekos � �egluga Kosmiczna, na zlecenie Instytutu Planeto�ogicznego i Komisji Kosmicznej ONZ, ale to by�o sto dwadzie�cia siedem lat temu�

��Ma pan jaki� dow�d?

��Nie, tylko kartk� z Adaptu na Lunie, od dyrektora Oswamma�

��W porz�dku. Stan konta: dwadzie�cia sze�� tysi�cy czterysta siedem it�w.

��It�w?

��Tak. Czy �yczy pan sobie jeszcze czego�?

��Chcia�bym podj�� troch� pie� to znaczy it�w.

��W jakiej formie? Mo�e chce pan kalster?

��Co to jest? Ksi��eczka czekowa?

��Nie. B�dzie pan m�g� p�aci� od razu got�wk�.

��Tak? Dobrze.

��Do jakiej wysoko�ci otworzy� panu kalster?�� . Bo ja wiem � pi�� tysi�cy�

��Pi�� tysi�cy. Dobrze. Przys�a� panu do hotelu?

��Tak. Chwileczk� � zapomnia�em, jak si� nazywa ten hotel.

��To nie ten, z kt�rego pan dzwoni?

��Ten.

��To �Alcaron�. Prze�lemy panu zaraz. Tylko jedno: czy pana prawa r�ka nie zmieni�a si�?

��Nie� a co?

��Nic. W przeciwnym razie musieliby�my zmienia� kalster. Zaraz go pan dostanie.

��Dzi�kuj� � powiedzia�em odk�adaj�c s�uchawk�. Dwadzie�cia sze�� tysi�cy, wiele to jest? Poj�cia nie mia�em. Co� zacz�o nuci�. Radio? To by� telefon. Podnios�em s�uchawk�.

��Bregg?

��Tak � powiedzia�em. Serce uderzy�o mi mocniej, tylko raz. Pozna�em jej g�os.�� Sk�d wiedzia�a�, gdzie jestem?�� spyta�em, bo nie od razu si� odezwa�a.

��Z inforu. Bregg� Hal� s�uchaj, chcia�am ci wyt�umaczy�

��Nie ma nic do t�umaczenia, Nais.

��Gniewasz si�. Ale zrozum�

��Nie gniewam si�.

��Hal, naprawd�. Przyjd� do mnie dzisiaj. Przyjdziesz?

��Nie, Nais; prosz� ci�, powiedz � ile to jest dwadzie�cia par� tysi�cy it�w?

��Jak to, ile? Hal� musisz przyj��.. � No� jak d�ugo mo�na za to �y�?

��Jak d�ugo chcesz, przecie� �ycie nic nie kosztuje. Ale zostawmy to. Hal, gdyby� zechcia��

��Czekaj. Wiele it�w wydajesz na miesi�c?

��Rozmaicie. Czasem dwadzie�cia, czasem pi�� albo i nic.

��Aha. Dzi�kuj� ci.

��Hal! S�uchaj!

��S�ucham.

��Nie ko�czmy tego tak�

��Niczego nie ko�czymy � powiedzia�em � bo nic si� nie zacz�o. Dzi�kuj� ci za wszystko, Nais.

Po�o�y�em s�uchawk�. �ycie nic nie kosztuje? To mnie w tej chwili najbardziej interesowa�o. Czy to znaczy, �e s� jakie� rzeczy, jakie� us�ugi za darmo?

Znowu telefon.

��Tu Bregg.

��Tu recepcja. Panie Bregg, Omnilox przys�a� dla pana kalster. Wysy�am go na g�r�.

��Dzi�kuj� � halo!

��S�ucham?

��Czy za pok�j si� p�aci?

��Nie, prosz� pana.

��Nic?

��Nic, prosz� pana.

��A czy� jest w hotelu restauracja?

��Tak, s� cztery. Czy �yczy pan sobie �niadanie do pokoju?

��Dobrze, a czy� za jedzenie si� p�aci?

��Nie, prosz� pana. Kalster ma pan ju� u siebie. �niadanie b�dzie za chwil�.

Robot roz��czy� si� i nie zd��y�em go spyta�, gdzie mam szuka� tego kalstera. Nie mia�em zielonego wyobra�enia, jak wygl�da. Wstaj�c od biurka, kt�re natychmiast zmala�o i zwi�d�o, porzucone, �zobaczy�em rodzaj pulpitu wyrastaj�cego obok drzwi, ze �ciany; le�a� tam, owini�ty w przezroczysty plastyk, p�aski przedmiot podobny do ma�ej papiero�nicy. Z jednej strony mia� szereg okienek, widnia�a w nich cyfra 1100 1000. Na dole by�y dwa malutkie guziczki, jedynka i zero. Patrza�em, zaskoczony, a� nagle zrozumia�em, �e suma 5000 zakontowana jest systemem dw�jkowym. Nacisn��em jedynk� i na d�o� wypad� mi malutki, plastykowy tr�jk�cik, z wyt�oczon� cyfr� 1. A wi�c by�a to jakby drukarka czy t�oczarka pieni�dzy, do wysoko�ci oznaczonej w okienkach � cyfra na g�rze zmala�a o jedno��.

Mia�em ju� wyj��, ubrany, kiedy przypomnia�em sobie o Adapcie. Zatelefonowa�em i wyja�ni�em, �e nie mog�em znale�� ich cz�owieka w Terminalu.

��Byli�my ju� o pana niespokojni � powiedzia� kobiecy g�os � ale wiedzieli�my rano, �e zamieszka� pan w �Alcaronie��

Wiedzieli, gdzie jestem. Dlaczego wiec nie znale�li mnie na dworcu? Ani chybi umy�lnie: mia�em b��dzi�, �eby zrozumie�, jak niewczesny by� m�j �bunt� na Lunie.

��Macie doskona�� informacj� � odpar�em uprzejmie.�� Na razie zwiedzam miasto.

Zg�osz� si� do was p�niej.

Wyszed�em z pokoju; korytarze, srebrne i ruchome, p�yn�y ca�e wraz ze �cianami � by�a to dla mnie nowo��. Pojecha�em w d� eskalatorem, na kolejnych pi�trach mija�em bary, jeden zielony, jakby zanurzony w wodzie, ka�da kondygnacja mia�a sw�j dominuj�cy kolor, srebro, z�oto, ju� mi to troch� doskwiera�o. Po jednym dniu! Ciekawe, �e oni to lubili. Dziwne gusta. Ale przypomnia�em sobie nocny widok Terminalu.

Trzeba si� troch� oporz�dzi�, z takim postanowieniem wyszed�em na ulic�. Dzie� by� pochmurny, ale ob�oki jasne, wysokie i s�o�ce prze�witywa�o przez nie chwilami. Teraz dopiero zobaczy�em � z bulwaru, kt�rego �rodkiem bieg� podw�jny pas olbrzymich palm o r�owych jak j�zyki li�ciach � panoram� miasta. Budynki sta�y oddzielnymi wyspami, a z rzadka wzbija� si� w niebo ig�owiec, jak zastyg�y wytrysk p�ynnego budulca, nieprawdopodobnej wysoko�ci. Na pewno mierzy�y ca�e kilometry. Wiedzia�em � kto� mi to m�wi� jeszcze na Lunie � �e si� ju� ich nie buduje i wysoko�ciowy p�d zmar� naturaln� �mierci� w�a�nie po ich wzniesieniu. By�y pomnikiem jednej epoki architektonicznej, bo te�, poza ogromem, niweczonym tylko smuk�o�ci�, nie mia�y czym apelowa� do oka. Wygl�da�y jak ciemno � brunatno � z�ote, bia�o � czarne, w poprzeczne pasy albo srebrne rury s�u��ce do podpierania czy �owienia chmur, a l�dowiska, kt�re wystawa�y z nich na tle nieba, wysuni�te w powietrze na rurowych prz�s�ach, przypomina�y eta�erki.

Bez por�wnania �adniejsze by�y nowe domy, bez okien, dzi�ki czemu wszystkie �ciany zdobiono. Ca�e miasto przedstawia�o si� jak gigantyczna wystawa sztuki, popis mistrz�w koloru i formy. Nie mog� powiedzie�, �eby mi si� podoba�o wszystko, co zdobi�o te dwudziesto� �i trzydziestopi�trowe elewacje, ale jak na stupi��dziesi�cioletniego faceta nie grzeszy�em chyba zbytni� rezerw�. Naj�adniejsze wyda�y mi si� domy przepo�owione ogrodami � czy mo�e by�y to palmiarnie � przez to, �e budowla by�a w �rodku rozci�ta i jakby zawieszona na powietrznej poduszce (bo �ciany tych wysoko�ciowych ogrod�w by�y ze szkliwa), powstawa� efekt lekko�ci, a zarazem przyjemnie nieregularne pasy zmierzwionej zieleni przerzyna�y budynek.

Bulwarami, wzd�u� owych mi�sistych palm, kt�re wybitnie mi si� nie podoba�y, porusza�y si� dwie rzeki czarnych aut. Wiedzia�em ju�, �e nazywaj� je gliderami. Nad domami pojawia�y si� inne maszyny, lataj�ce, ani helikoptery, ani samoloty, wygl�da�y jak z obu ko�c�w zaostrzone o��wki.

Na chodnikach by�o troch� ludzi, ale nie tyle, co w mie�cie sprzed stu lat. Roz�adowano znacznie ruch, pieszy zw�aszcza, mo�e tym pomno�eniem poziom�w, bo przecie� pod miastem, kt�re widzia�em, rozpo�ciera�y si� jego kolejne, ni�sze, podziemne kondygnacje, z ulicami, placami, magazynami � w�a�nie naro�ny infor powiedzia� mi, �e zakupy najlepiej poczyni� na poziomie Serean. To by� jaki� genialny infor, a mo�e ja umia�em si� ju� lepiej wyj�zyczy�, do�� �e da� mi plastykow� ksi��eczk�, o czterech rozk�adanych stroniczkach, z mapkami komunikacji miejskiej. Kiedy chcia�em si� gdzie� dosta�, dotyka�em srebrem wydrukowanej nazwy � ulicy, poziomu, placu � i od razu. na planie zapala� si� obw�d wszystkich potrzebnych po��cze�. Mog�em te� pojecha� gliderem. Albo rastem. Nareszcie � i�� pieszo; dlatego by�y cztery mapki. Orientowa�em si� ju� jednak, �e piesze w�dr�wki (nawet ruchomymi chodnikami i eskalatorami) wymaga�y nieraz wielu godzin.

Serean to by� bodaj�e trzeci poziom. I znowu zaskoczy� mnie widok miasta: zamiast do podziemi, wyszed�szy z tunelu dosta�em si� na ulic� pod niebem, w pe�nym s�o�cu, po�rodku placu ros�y wielkie pinie, w dali niebieszcza�y pasiaste ig�owce, a po przeciwnej stronie, za ma�ym basenem, w kt�rym chlapa�y si� dzieci, je�d��c po wodzie kolorowymi rowerkami, sta�, przeci�ty pasami palmowej zieleni, bia�y wie�opi�trowiec, z przedziwnym, b�yszcz�cym jak szk�o ko�pakiem na szczycie. �a�owa�em, �e nie mam kogo spyta� o wyja�nienie zagadki, kiedy nagle przypomnia�em sobie � a raczej przypomnia� mi o tym �o��dek � �e jestem przecie� bez �niadania, bo ca�kiem zapomnia�em, �e mia�em je dosta� do pokoju, w hotelu, i wyszed�em nie doczekawszy si� go. Mo�e robotowi z recepcji co� si� pomyli�o.

Wi�c do infora; nie robi�em teraz nic, nie dowiedziawszy si� wprz�d nale�ycie, co i jak, zreszt� infor potrafi� tak�e zam�wi� glider, ale o to nie wa�y�em si� jeszcze prosi�, bo nie wiedzia�em, jak si� do niego wsiada, no i co robi� potem; mia�em jednak teas.

W restauracji, ledwo rzuciwszy okiem na kart�, przekona�em si�, �e to dla mnie zupe�na chi�szczyzna, i twardo poleci�em przynie�� sobie �niadanie: normalne �niadanie.

��Ozot, kress czy herma? Gdyby kelner by� cz�owiekiem, powiedzia�bym, �eby przyni�s� to, co sam woli, ale to by� robot. By�o mu wszystko jedno.

��A kawy nie ma?��� spyta�em z niepokojeni,

��Jest. Kress, ozot czy herma?

��Kawa i, tego� no, to, co najlepiej pasuje do kawy, ten, e�

��Ozot � powiedzia� i odszed�. Uda�o si�.

Mia� to chyba wszystko przygotowane, bo natychmiast wr�ci� z tac� tak zastawion�, �e got�w by�em podejrzewa� jaki� podst�p czy kawa�. Ale jej widok uzmys�owi� mi na dobre, �e poza bonsem, kt�ry zjad�em wczoraj, i kubkiem os�awionego brytu nic nie mia�em w ustach od przybycia.

Jedyna rzecz podobna do czegokolwiek to by�a kawa, przypominaj�ca dobrze przegotowan� smo��. �mietanka by�a w drobniutkie, niebieskie kropki i na pewno nie pochodzi�a od krowy. �a�owa�em, �e nie mog� podpatrzy� kogo�, kto umie to wszystko je��, ale pora �niadania ju� chyba min�a, by�em bowiem sam. Talerzyki, sierpowatego kszta�tu, z dymi�c� mas�, z kt�rej wystawa�y jakby ko�ce zapa�ek, w �rodku niby upieczone jab�ko; naturalnie ani jab�ko, ani zapa�ki, a to zn�w, co wzi��em za p�atki owsiane, zacz�o, tkni�te �y�eczk�, rosn��. Zjad�em wszystko, by�em, jak si� okaza�o, niesamowicie g�odny, tak �e nostalgia za pieczywem (kt�rego nie by�o ani �ladu) przysz�a dopiero p�niej, pod postaci� refleksji, kiedy robot pojawi� si� i czeka� w pewnym oddaleniu.

��Ile p�ac�? � spyta�em go.

��Dzi�kuj�, nic � powiedzia�. By� podobny do sprz�tu raczej ani�eli do kuk�y. Mia� jedno, kryszta�owe, okr�g�e oko. Co� porusza�o si� w g��bi, ale nie zdoby�em si� na to, �eby mu zagl�da� do brzucha. Nawet napiwku nie by�o komu da�. Nie wiedzia�em, czy � mnie zrozumie, je�li spytam go o gazet�. Mo�e ju� ich nie by�o. Poszed�em wi�c na zakupy. Ale najpierw natrafi�em na Biuro Podr�y � to by�o jak ol�nienie. Wszed�em do �rodka.

W wielkiej sali, srebrnej ze szmaragdowymi konsolami (zaczyna�em ju� mie� dosy� tych kolor�w), by�o prawie pusto. Matowe szyby, olbrzymie barwne zdj�cie kanionu Colorado, krateru Archimedesa, urwisk Dejmosa, Palm Beach, Florydy � by�o to tak zrobione, �e patrz�c widzia�o si� g��bi�, a nawet morskie fale porusza�y si�, jakby to nie by�y fotografie, lecz okna otwarte na rzeczywist� przestrze�. Podszed�em do okienka z napisem ZIEMIA.

Siedzia� tam oczywi�cie robot. Tym razem by� z�oty. A raczej opr�szony z�otem.

��Czym mo�emy panu s�u�y�? � spyta�. G�os mia� g��boki. Zamkn�wszy oczy przysi�g�bym, �e przemawia t�gi, ciemnow�osy m�czyzna.

��Zale�y mi na czym� prymitywnym � powiedzia�em.�� Wr�ci�em w�a�nie z d�ugiej podr�y � bardzo d�ugiej. Nie chc� nadmiernego komfortu. Chc� mie� spok�j, wod�, drzewa, mog� by� g�ry. �eby by�o prymitywnie i staro�wiecko. Jak przed stu laty. Macie co� takiego?

�.� Je�eli pan sobie tego �yczy, musimy mie�. G�ry Skaliste, Fort Plumm. Majorka.

Antyle.

��Bli�ej � powiedzia�em.�� Tak� w promieniu tysi�ca kilometr�w. Co?

��Klavestra.

��Gdzie to jest?

Zauwa�y�em ju�, �e z robotami rozmawia mi si� doskonale, poniewa� absolutnie niczemu si� nie dziwi�y. Nie mog�y. To by�o bardzo rozs�dnie pomy�lane.

��Stara osada g�rnicza w pobli�u Pacyfiku. Kopalnie nie u�ywane od czterystu niemal lat.

Ciekawe wycieczki chodnikami pod ziemi�. Dogodne po��czenia ulderami i gliderami. Domy wypoczynkowe z opiek� lekarsk�, wille do wynajmowania, z ogrodami, baseny k�pielowe, stabilizacja klimatyczna, miejscowy o�rodek naszego biura organizuje wszelkiego rodzaju rozrywki, wycieczki, gry, spotkania towarzyskie. Na miejscu � real, mut i stereon.�� Tak, to mog�oby by� co� dla mnie � powiedzia�em. Willa z ogrodem. I �eby by�a woda. Basen, co?

��Naturalnie, prosz� pana. Basen z trampolinami, s� te� tam sztuczne jeziora, z podwodnymi grotami, wspaniale zaopatrzony o�rodek dla p�etwonurk�w, podwodne przedstawienia�

��Mniejsza o te przedstawienia. Co to kosztuje?

��Sto dwadzie�cia it�w na miesi�c. Ale je�eli wsp�lnie, z kim� jeszcze, tylko czterdzie�ci.

��Wsp�lnie?

��Wille s� bardzo przestronne, prosz� pana. Od dwunastu do osiemnastu pomieszcze� � automatyczna obs�uga, kuchnia na miejscu, miejscowa lub egzotyczna, do wyboru�

��Tak. Mo�e rzeczywi�cie� dobrze. Nazywam si� Bregg. Bior� to. Jak si� nazywa ta miejscowo��? Klavestra? Czy p�ac� teraz?

��Jak pan sobie �yczy. Poda�em mu kalster.

Okaza�o si�, o czym nie wiedzia�em, �e tylko ja mog� go uruchomi�, ale on naturalnie i t� moj� niewiedz� wcale si� nie zdziwi�. Zaczyna�em coraz bardziej lubi� roboty. Pokaza� mi, jak mam to zrobi�, aby ze �rodka wypad� tylko jeden szton z wybit� na nim w�a�ciw� cyfr�. O tyle samo zmniejszy si� cyfra w okienkach na g�rze, wskazuj�ca stan konta.

��Kiedy mog� tam pojecha�?

��Kiedy pan sobie �yczy. W ka�dej chwili.

��Ale, ale � z kim mam dzieli� t� will�?

��Pa�stwo Marger. On i ona.

��Czy wolno wiedzie�, co to za jedni?

��Mog� panu powiedzie� tylko, �e to jest m�ode ma��e�stwo.

��Hm, A nie b�d� im przeszkadza�?

��Nie, skoro po�owa willi jest do wynaj�cia. Ca�e pi�tro b�dzie nale�e� wy��cznie do pana.

��Dobrze. Jak ja si� tam dostan�?

��Najlepiej ulderem.

��Jak to zrobi�?

��Podstawi� panu ulder na dzie� i godzin�, kt�re pan wyznaczy.

��Zatelefonuj� z mojego hotelu. Mo�na?

��Prosz� bardzo. Op�ata b�dzie si� liczy� od chwili, w kt�rej wejdzie pan do willi.

Kiedy wyszed�em, ju� rysowa� mi si� mgli�cie plan. Nakupi� ksi��ek i troch� sportowych r�no�ci. Najwa�niejsze jednak ksi��ki. Trzeba zaabonowa� te� jakie� specjalistyczne pisma.

Socjologia, fizyka. Na pewno mas� rzeczy zrobili przez te przesz�o sto lat Prawda, musz� kupi� jakie� ubrania.

Ale zn�w wesz�o mi co� w parad�. Za rogiem, nie wierz�c w�asnym oczom, zobaczy�em auto. Prawdziwe auto. Mo�e nie ca�kiem takie, jakie pami�ta�em � karoseria by�a wymodelowana z samych ostrych k�t�w. By� to jednak autentyczny samoch�d, z pneumatykami, drzwiami, kierownic� � za nim sta�y inne. Za wielk� szyb�; na niej, wielkimi literami: ANTYKWARIAT. Wszed�em do �rodka. W�a�ciciel � czy te� sprzedawca � by� cz�owiekiem. Szkoda � pomy�la�em.

��Czy mo�na kupi� auto?

��Oczywi�cie. Jakie pan sobie �yczy?

��A wiele kosztuj�?

��Od czterystu do o�miuset it�w.

S�ono � pomy�la�em. No, ale za staro�ytno�ci trzeba p�aci�.

��A czy mo�na nim je�dzi�? � spyta�em,

��Rozumie si�. Nie wsz�dzie, co prawda, s� lokalne zakazy, na og� jednak to mo�liwe.

��A jak z paliwem?�� spyta�em ostro�nie, bo nie mia�em poj�cia, co kryje si� pod mask�. � Z tym nie b�dzie k�opotu. Jeden �adunek starczy panu na ca�y �ywot auta. Wliczaj�c, naturalnie, parastaty.

��Dobrze � powiedzia�em.�� Chcia�bym co� mocnego, wytrzyma�ego. Nie musi by� du�e, ale szybkie.

��Wobec tego doradzi�bym panu tego giabile albo tamten model�

Poprowadzi� mnie w g��b wielkiej sali, wzd�u� maszyn, kt�re l�ni�y, jakby naprawd� by�y nowe.

��Rozumie si� �. ci�gn�� sprzedawca � �e z gliderami nie mog� si� mierzy�, no, ale auto nie jest ju� dzisiaj �rodkiem lokomocji�

��A czym?�� chcia�em spyta�, zmilcza�em jednak.

��Dobrze��� powiedzia�em � ile kosztuje ten w�z?�� pokaza�em bladob��kitn� limuzyn� o srebrnych, g��boko schowanych reflektorach.

��Czterysta osiemdziesi�t it�w.

��Ale chcia�bym go mie� w Klavestrze � powiedzia�em.�� Mam tam wynaj�t� will�.

Dok�adny adres mo�e poda� biuro podr�y, tu, na tej ulicy�

��Doskonale, prosz� pana. Mo�na przes�a� ulderem; nie b�dzie to nic kosztowa�o.

��Ach, tak? Mam tam jecha� ulderem�

��Prosz� wi�c poda� tylko dat�, dostarczymy do pa�skiego uldera, to b�dzie najprostsze.

Chyba �e �yczy pan sobie�

��Nie, nie. Mo�e by�, jak pan m�wi.

Zap�aci�em za auto � ju� ca�kiem nie�le sz�o mi z kalsterem � i opu�ci�em antykwariat pe�en zapachu lakier�w i gumy. Wyda�y mi si� rozkoszne.

Z ubraniami posz�o jak najgorzej. Prawie nic z tego, co zna�em, nie istnia�o. Wyja�ni�a si� zreszt� tajemnica zagadkowych flaszek w szafce hotelowej, tej z napisem �P�aszcze k�pielowe�. Nie tylko taki p�aszcz, ale ubrania, po�czochy, swetry, bielizna � wszystko by�o natryskowe. Rozumia�em, �e musi to by� atrakcyjne dla kobiet, bo operuj�c kilkoma czy nawet kilkunastoma butelkami wyrzucaj�cymi p�yn, kt�ry zastyga� momentalnie w tkaniny o fakturze g�adkiej b�d� szorstkiej: aksamitu, futra czy spr�ystego metalu � mo�na by�o za ka�dym razem stworzy� now� kreacj�, na jedn� okazj� tylko. Nie ka�da kobieta robi�a to oczywi�cie sama, by�y specjalne salony piastowania (wi�c tym zajmowa�a si� Nais!), ale wynikaj�ca z tego procederu obcis�a moda nie bardzo mi odpowiada�a. Sam proces ubierania si� przez operowanie flaszkami � syfonami wyda� mi si� niepotrzebnie k�opotliwy. By�o troch� rzeczy gotowych, ale te zn�w nie pasowa�y na mnie; najwi�kszym nawet brak�o ze cztery numery do mojej obj�to�ci i d�ugo�ci. Na koniec zdecydowa�em si� na bielizn� we flaszkach, bo widzia�em, �e moja koszula d�ugo nie poci�gnie. Mog�em sobie naturalnie sprowadzi� reszt� rzeczy z �Prometeusza�, i na nim jednak nie mia�em garnitur�w ani bia�ych koszul, z kt�rymi niewiele mo�na by pocz�� w okolicach gwiazdozbioru Fomalhaut, Wzi��em wi�c jeszcze kilka par niby � drelichowych portek, do roboty w ogrodzie, tylko takie mia�y wzgl�dnie szerokie nogawki i mo�na je by�o pod�u�y�; za wszystko razem zap�aci�em jednego ita, bo tyle kosztowa�y te portki. Reszta by�a za darmo. Kaza�em sobie przys�a� wybrane rzeczy do hotelu i da�em si� nam�wi� na salon mody, po prostu z ciekawo�ci.

Przyj�� mnie facet z min� artysty malarza, obejrza� mnie najpierw, zgodzi� si� ze mn�, �e powinienem nosi� raczej rzeczy lu�ne; zauwa�y�em, �e nie by� mn� zachwycony. Ja nim te� nie. Sko�czy�o si� na kilku swetrach, kt�re zrobi� mi na poczekaniu. Sta�em z uniesionymi r�kami, a on uwija� si� wok� mnie, operuj�c czterema naraz flaszkami. P�yn w powietrzu bia�y jak piana krzep� prawie momentalnie. Powsta�y z tego swetry w r�nych kolorach, jeden mia� pas na piersi, czerwony na czarnym; najtrudniejsze by�o, jak spostrzeg�em, wyka�czanie ko�nierza i r�kaw�w. Do tego trzeba by�o rzeczywi�cie wprawy.

Bogatszy o to prze�ycie, kt�re nic zreszt� nie kosztowa�o, znalaz�em si� na ulicy w pe�nym s�o�cu po�udnia. Glider�w by�o nieco mniej, za to nad dachami mn�stwo owych cygarowatych maszyn. T�umy wp�ywa�y eskalatorami do ni�szych poziom�w, wszyscy si� spieszyli, tylko ja mia�em czas. Jak�� godzin� grza�em si� na s�o�cu, pod rododendronem ze zdrewnia�ymi �uskami po obumar�ych li�ciach, potem wr�ci�em do hotelu. W hallu na dole dosta�em aparacik do golenia; kiedy zabra�em si�, w �azience, do tej czynno�ci, zauwa�y�em, �e musz� odrobin� nachyli� si� do lustra, cho� pami�ta�em, �e poprzednio mog�em si� w nim przejrze� wyprostowany. R�nica by�a minimalna, ale ju� przedtem, zdejmuj�c koszul�, dostrzeg�em co� osobliwego: sta�a si� kr�tsza. Ca�kiem jakby si� zbieg�a. Przypatrzy�em si� jej teraz uwa�nie. R�kawy ani ko�nierzyk nie uleg�y zmianie. Po�o�y�em j� na stole. By�a zupe�nie taka sama jak przedtem, a jednak, gdy j� w�o�y�em, si�ga�a mi niewiele ni�ej pasa.

To ja si� zmieni�em, nie ona. Uros�em.

My�l by�a absurdalna, niemniej zaniepokoi�a mnie. Po��czy�em si� z hotelowym �nforem, prosz�c o adres lekarza � specjalisty od medycyny kosmicznej. Do Adaptu wola�em nie i�� jak d�ugo si� da. Po kr�tkiej chwili milczenia, zupe�nie jakby odpowiadaj�cy automat zawaha� si� � us�ysza�em adres. Lekarz mieszka� na tej samej ulicy, kilka blok�w dalej. Poszed�em do niego. Robot wprowadzi� mnie do du�ego, przyciemnionego pokoju. Opr�cz mnie nikogo w nim nie by�o.

Po chwili wszed� lekarz. Wygl�da�, jakby zszed� z rodzinnej fotografii w gabinecie mego ojca. By� ma�y, ale nie drobny, siwy, nosi� malutk�, bia�� br�dk� i z�ote okulary � pierwsze szk�a, jakie zobaczy�em na ludzkiej twarzy od chwili l�dowania. Nazywa� si� doktor Juffon.

��Hal Bregg?�� powiedzia�. � To pan?

��To ja.

Milcza� patrz�c na mnie d�ug� chwil�.

��Co panu dolega?

��W�a�ciwie nic, doktorze, tylko:.. � powiedzia�em mu o moich dziwnych spostrze�eniach.

Nic nie m�wi�c otworzy� przede mn� drzwi. Wszed�em do niewielkiego gabinetu.

��Prosz� si� rozebra�.

��Ca�kiem?�� spyta�em, kiedy zosta�em w spodniach.

��Tak.

Obejrza� mnie nagiego.

��Nie ma ju� takich m�czyzn � mrukn�� jakby do siebie. Wys�ucha� mego serca, przyk�adaj�c mi do piersi zimn� s�uchawk�. I za tysi�c lat b�dzie tak samo � pomy�la�em i my�l ta sprawi�a mi drobn� przyjemno��. Zmierzy� m�j wzrost, potem kaza� ml si� po�o�y�.

Obejrza� uwa�nie blizn� pod prawym obojczykiem, ale nic nie powiedzia�. Bada� mnie prawie godzin�.

Odruchy, pojemno�� p�uc, elektrokardiogram � wszystko. Kiedy si� ubra�em, usiad� za ma�ym, czarnym biurkiem. Szuflada skrzypia�a, kiedy j� wyci�ga� szukaj�c czego�, Po wszystkich meblach, kt�re rusza�y si� przy cz�owieku jak nawiedzone, to stare biurko bardzo mi si� spodoba�o.

��Ile pan ma lat?

Wyja�ni�em, jak maj� si� te sprawy.

��Ma pan organizm trzydziestokilkuletniego m�czyzny � powiedzia�. � Hibernowa� pan?

��Tak.

��D�ugo?

��Rok.

��Dlaczego?

��Wracali�my zwi�kszonym ci�giem. Trzeba si� by�o po�o�y� do wody. Amortyzacja, wie pan, doktorze, wi�c poniewa� trudno le�e� w wodzie rok, czuwaj�c��� Oczywi�cie. My�la�em, �e pan d�u�ej hibernowa�. Ten rok mo�e pan spokojnie odliczy�. Nie czterdzie�ci lat, tylko trzydzie�ci dziewi��.

��A� tamto?

��To nic nie jest, Bregg. Ile�cie mieli?

��Przyspieszenia? Dwa g.

��No wi�c. My�la� pan, �e pan ro�nie, co? Nie ro�nie pan. Po prostu dyski mi�dzykr�gowe. Wie pan, co to jest?

��Wiem, takie chrz�stki w kr�gos�upie�

��W�a�nie. Rozpr�aj� si� teraz, kiedy pan wyszed� spod tej prasy. Ile pan ma wzrostu?

��Kiedy odlatywa�em � sto dziewi��dziesi�t siedem.

��A potem?

��Nie wiem. Nie mierzy�em si�; by�y inne k�opoty, wie pan.

��Ma pan teraz dwa metry dwa.

� �adna historia � powiedzia�em � i d�ugo jeszcze tak?

��Nie. Prawdopodobnie to ju� wszystko� Jak pan si� czuje?

��Dobrze.

��Wszystko wydaje si� zbyt lekkie, co?

��Ju� coraz mniej. W Adapcie, na Lunie, dali mi takie pigu�ki na zmniejszenie napi�cia mi�ni.

��Degrawitowali was?

��Tak. Przez pierwsze trzy dni. M�wili, �e to za ma�o po tylu latach, z drugiej strony jednak nie chcieli nas trzyma�, po tym wszystkim, zamkni�tych jeszcze d�u�ej�

��Jak tam z samopoczuciem?

��No��� zawaha�em si� � chwilami� mam wra�enie, �e jestem neandertalczykiem, kt�rego przywie�li do miasta�

��Co ma pan zamiar robi�? Powiedzia�em mu o willi.

��Mo�e to i nie najgorsze � powiedzia� � ale�

��Adapt by�by lepszy?�

��Tego nie m�wi�. Pan� ja pana pami�tam, wie pan?

��Jak to mo�e by�? Pan nie m�g� przecie��

��Nie. Ale s�ysza�em o panu od ojca. Mia�em wtedy dwana�cie lat.

��Och, to by�o chyba ca�e lata po naszym starcie?�� powiedzia�em � i pami�tano nas jeszcze? To dziwne.

��Nie uwa�am. Dziwne jest raczej to, �e zapomniano. Pan wiedzia� przecie�, jak b�dzie wygl�da� powr�t, chocia� nie m�g� pan sobie tego oczywi�cie wyobrazi�?

��Wiedzia�em.

��Kto pana skierowa� do mnie?

��Nikt. To znaczy� infor w hotelu. A co?�

��To zabawne � powiedzia�. � Ja nie jestem w�a�ciwie lekarzem, wie pan?

��Jak to�

��Nie praktykuj� od czterdziestu lat. Zajmuj� si� histori� medycyny kosmicznej, bo to jest ju� historia, Bregg, i poza Adaptem nie ma ju� pracy dla specjalist�w.

��Przepraszam, nie wiedzia�em�

��Nonsens. To ja raczej powinienem by� panu wdzi�czny. Jest pan �ywym dowodem przeciw tezom szko�y Millmana o szkodliwym wp�ywie zwi�kszonego ci��enia na organizm.

Nie ma pan nawet przerostu lewej komory ani �ladu rozedmy� i wspania�e serce. Ale pan o tym wie?

��Wiem.

��Jako lekarz nie mam panu w�a�ciwie nic wi�cej do powiedzenia, Bregg, ale poza tym�

Zawaha� si�. � Tak?

��Jak si� pan orientuje w naszym� obecnym �yciu?

��Mgli�cie.

��Pan jest siwy, Bregg.

��Czy to ma jakie� znaczenie?

��Tak. Siwizna oznacza staro��. Nikt nie siwieje ju�, Bregg, przed osiemdziesi�tk�, a i to rzadko si� zdarza.

U�wiadomi�em sobie, �e to prawda: nie widzia�em prawie wcale starych ludzi.

��Dlaczego?�� spyta�em.

��S� odpowiednie preparaty, lekarstwa powstrzymuj�ce siwienie. Mo�na te� przywr�ci� pierwotny kolor w�os�w, chocia� to nieco bardziej k�opotliwe.

��No dobrze��� powiedzia�em � ale czemu pan mi to m�wi?

Widzia�em, �e waha� si�.

��Kobiety, Bregg � powiedzia� kr�tko. Drgn��em.

��Czy to ma znaczy�, �e wygl�dam jak� starzec?

��Jak starzec � nie, raczej jak atleta� ale przecie� nie spaceruje pan nago. Zw�aszcza kiedy pan siedzi, wygl�da pan � to znaczy, przeci�tny cz�owiek we�mie pana za odm�odzonego starca. Po operacji rejuwenilnej, hormonowej i tak dalej.

��Trudno � powiedzia�em. Nie wiem, czemu czu�em si� tak fatalnie pod jego spokojnym wzrokiem. Zdj�� okulary i po�o�y� je na biurku. Mia� b��kitne, odrobin�, za�zawione oczy.

��Pan nie pojmuje wielu rzeczy, Bregg. Gdyby mia� pan zosta� do ko�ca �ycia abnegatem, wtedy pa�skie �trudno� by�oby mo�e na miejscu, ale�. to spo�ecze�stwo, do kt�rego pan wr�ci�, nie entuzjazmuje si� tym, czemu odda� pan wi�cej ni� �ycie.

��Niech pan tak nie m�wi, doktorze.

��M�wi� tak, bo tak my�l�. Odda� jedno �ycie, c�? Ludzie.robili to od wiek�w� ale odda� wszystkich przyjaci�, rodzic�w, krewnych, znajomych, kobiety � pan przecie� po�wieci� ich, Bregg!

��Doktorze�

To s�owo ledwo przesz�o mi przez gard�o. Opar�em si� �okciem o stare biurko.

��Opr�cz garstki fachowc�w nikogo to nie obchodzi, Bregg. Pan wie o tym?

��Tak. Powiedzieli mi to na Lunie, w tamtejszym Adapcie� tylko� wyrazili to� �agodniej.

Milczeli�my dobr� chwil�.

��Spo�ecze�stwo, do kt�rego pan wr�ci�, jest ustabilizowane. �yje spokojnie. Rozumie pan? Romantyzm wczesnego okresu astronautyki min��. Jest to jak gdyby analogia z dziejami Kolumba. Jego wyprawa by�a czym� niezwyk�ym, ale kto interesowa� si� w dwie�cie lat po nim kapitanami �aglowc�w? O powrocie pana by�a dwuwierszowa notatka w realu.

��Doktorze, przecie� to nie ma �adnego� znaczenia � powiedzia�em. Jego wsp�czucie zaczyna�o mnie dra�ni� bardziej od oboj�tno�ci innych. Ale tego nie mog�em mu powiedzie�.

��Ma, Bregg, chocia� pan nie chce przyj�� tego do wiadomo�ci. Gdyby pan by� kim� innym, milcza�bym, ale panu nale�y si� prawda. Jest pan sam. Cz�owiek nie mo�e �y� sam.

Pana zainteresowania, to, z czym pan wr�ci�, s� wysepk� w morzu ignorancji. W�tpi�, czy wielu ludzi chcia�oby s�ucha� tego, co pan ma do opowiedzenia. Ja nale�� do takich �udzi, ale ja mam osiemdziesi�t dziewi�� lat�

��Nie mam nic do opowiadania � odpar�em z�y.�� W ka�dym razie nic sensacyjnego.

Nie odkryli�my �adnej cywilizacji galaktycznej, poza tym by�em tylko pilotem. Prowadzi�em statek. Kto� musia� to robi�.

��Tak?�� powiedzia� cicho, unosz�c bia�e brwi. Zewn�trznie by�em spokojny, ale ogarnia�a mnie pasja.�� Tak! Po tysi�c razy tak! A ta oboj�tno��, teraz � je�eli ju� chce pan wiedzie� � obchodzi mnie tylko ze wzgl�du na tych, kt�rzy zostali�

��Kto zosta�? � zapyta� ca�kiem spokojnie. Och�on��em.

��Wielu. Arder, Venturi, Ennesson. Doktorze, po co�

��Nie pytam z. prostej ciekawo�ci. To by�a � niech mi pan wierzy, ja te� nie lubi� wielkich s��w � jakby moja w�asna m�odo��. Przez was po�wi�ci�em si� temu studium.

Jeste�my zr�wnani nieu�yteczno�ci�. Naturalnie mo�e pan tego nie uzna�. Nie b�d� nalega�.

Ale chcia�bym wiedzie�. Co si� sta�o z Arderem?

��Dok�adnie nie wiadomo � odpowiedzia�em. Zrobi�o mi si� naraz wszystka jedno. W ko�cu czemu nie mia�em m�wi�? Patrza�em na sp�kan�, czarn� politur� biurka. Nie my�la�em nigdy, �e tak b�dzie to wygl�da�o.

��Prowadzili�my dwie sondy nad Arkturem. Straci�em z nim ��czno��. Nie mog�em go znale��. To jego radio milcza�o, nie moje. Kiedy ko�czy� mi si� tlen, wr�ci�em.

��Czeka� pan?

��Tak. To znaczy � kr��y�em wok� Arktura. Przez sze�� dni. Dok�adnie, sto pi��dziesi�t sze�� godzin.

��Sam?

��Tak. Mia�em pecha, bo Arktur dosta� nowych plam i straci�em kompletnie ��czno�� z �Prometeuszem�. Z moim statkiem. Zak��cenia. Sam nie m�g� wr�ci�, bez radia. Arder, my�l�. Bo w sondach kierunkowy teleran jest sprz�ony z radiem. Nie m�g� wr�ci� beze mnie i nie wr�ci�. Gimma wzywa� mnie. Mia� racj�, bo tak � dla zabicia czasu � obliczy�em potem, jakie by�y szans�, �e odnajd� go na wizji, w radarze � ju� nie pami�tam dok�adnie, ale to by�o co� jak jeden do tryliona. Mam nadziej�, �e zrobi� to, co Arne Ennesson?

��Co zrobi� Arne Ennesson?

��Straci� fokalizacj� p�ku. Zacz�� mu s�abn�� ci�g. M�g� utrzyma� si� jeszcze na orbicie, bo ja wiem, dob�, kr��y�by po spirali, a� w ko�cu spad�by na Arktura, wi�c wola� od razu wej�� w protuberancj�. Spali� si� w moich oczach.

��Ilu by�o pilot�w opr�cz pana?

��Na �Prometeuszu� pi�ciu.

��Ilu wr�ci�o?

��Olaf Staave i ja. Ja wiem, co pan my�li, doktorze � �e to bohaterstwo. Ja te� tak my�la�em kiedy�, czytaj�c ksi��ki o takich ludziach. To nieprawda. S�yszy pan? �ebym m�g�, zostawi�bym tego Ardera i wr�ci�bym od razu, ale nie mog�em. On te� by nie wr�ci�. �aden by nie wr�ci�. Gimma te��

��Dlaczego pan si� tak� tego wypiera?�� spyta� cicho.

��Bo jest r�nica mi�dzy bohaterstwem i konieczno�ci�. Zrobi�em to, co zrobi�by ka�dy.

Doktorze, �eby to zrozumie�, trzeba tam by�. Cz�owiek jest takim p�ynnym b�belkiem.

Wystarczy zdefokalizowany odrzut albo rozmagnesowanie pola, powstaje wibracja i w jednej chwili �cina krew. Niech pan uwa�a, ja nie m�wi� o przyczynach zewn�trznych, jak meteory, tylko o skutkach defekt�w. Wystarczy byle �wi�stwo, byle przepalony drucik w aparatach ��czno�ci � i ju�. Gdyby jeszcze ludzie mieli zawodzi� w tych warunkach, wyprawy by�yby samob�jstwem, rozumie pan?�� Zamkn��em na sekund� oczy.�� Doktorze � czy teraz nie lataj�? Jak to mo�e by�?

��Pan by polecia�?

��Nie.

��Dlaczego?

��Powiem panu. �aden z nas nie polecia�by, gdyby wiedzia�, jak tam jest. Tego nikt nie wie. Nikt, kto tam nie by�. Byli�my kup� �miertelnie przera�onych, zrozpaczonych zwierz�t.

��Jak pan to godzi z tym, co pan powiedzia� przed chwil�? � Nie godz�. Tak by�o. Bali�my si�. Doktorze, przecie� ja, czekaj�c na Ardera, kr���c wok� tego s�o�ca � powymy�la�em sobie r�ne osoby i rozmawia�em z nimi, m�wi�em za siebie i za nie; i pod koniec uwierzy�em, �e one s� ze mn�. Ka�dy ratowa� si�, jak umia�.

Niech pan pomy�li, doktorze. Siedz� tu, przed panem, wynaj��em sobie will�, kupi�em stare auto, chc� si� uczy�, czyta�, p�ywa�, ale ja to wszystko w sobie mam. To jest we mnie, ta przestrze�, ta cisza, i jak Venturi krzycza� o pomoc, a ja, zamiast ratowa� go, da�em ca�� wstecz!

��Dlaczego?

��Prowadzi�em �Prometeusza�; nawali� mu stos. M�g� rozsadzi� nas wszystkich. Nie rozlecia� si�; nie rozsadzi�by. Mo�e by�my go zd��yli wyci�gn��, ale nie mia�em prawa ryzykowa�. Wtedy, z Arderem, by�o na odwr�t. Ja chcia�em go ratowa�, a Gimma wzywa� mnie, bo si� ba�, �e zginiemy obaj.

��Bregg� niech mi pan powie, czego oczekiwali�cie od nas? Od Ziemi?

��Poj�cia nie mam. Nigdy o tym nie my�la�em. To by�o, jakby kto� m�wi� o �yciu pozagrobowym albo o raju, �e b�dzie, ale nikt nie potrafi� sobie tego wyobrazi�. Doktorze � dosy�. Nie m�wmy o tym. Chcia�em pana zapyta� o jedn� rzecz. Jak jest z t�� betryzacj�?

��Co pan o niej wie?

Powiedzia�em mu. Ale nic o tymi, w jakich okoliczno�ciach ani od kogo si� dowiedzia�em.

��Tak � powiedzia�. � Mniej wi�cej� w przeci�tnym wyobra�eniu to jest tak,

��A ja?�

��Ustawa robi dla was wyj�tek, poniewa� betryzowanie doros�ych jest zabiegiem nieoboj�tnym dla zdrowia, niebezpiecznym nawet. Poza tym uwa�a si� � nie bez racji, s�dz�, �e przeszli�cie pr�b� postawy moralnej. A zreszt� jest was� niewielu�

��Doktorze, jeszcze jedno. Pan m�wi� o kobietach. Dlaczego mi pan to powiedzia�? A mo�e zabieram panu czas?

��Nie. Nie zabiera mi go pan. Dlaczego powiedzia�em? Jakich cz�owiek mo�e mie� bliskich, Bregg? Rodzic�w. Dzieci. Przyjaci�. Kobiety, Rodzic�w ani dzieci pan nie ma.

Przyjaci� nie mo�e pan mie�.

��Dlaczego?

��Nie mam na my�li pana towarzyszy, chocia� nie wiem, czy chcia�by pan przebywa� stale w ich kr�gu, wspomina�

��Wielkie nieba, sk�d! Nigdy!

��A wi�c? Pan zna dwie epoki. W tamtej sp�dzi� pan m�odo��, a t� pozna pan wnet. Je�li doda� tych dziesi�� lat, do�wiadczenie pana jest niepor�wnywalne z do�wiadczeniem �adnego r�wie�nika. Wi�c oni nie mog� by� r�wnorz�dnymi partnerami. C�, w�r�d starc�w ma pan �y�? Pozostaj� kobiety, Bregg. Tylko kobiety.

��Mo�e raczej jedna � mrukn��em.

��O jedn� jest dzi� trudno.

��Jak to?

��To jest epoka dobrobytu. Prze�o�one na j�zyk spraw erotycznych, oznacza to: bezwzgl�dno�ci. Poniewa� nie mo�na zdoby� mi�o�ci ani kobiet za� pieni�dze. Kwestie materialne przesta�y tu istnie�

��I to nazywa pan bezwzgl�dno�ci�? Doktorze!

��Tak. Pan my�li pewno � skoro m�wi�em o kupowaniu mi�o�ci � �e chodzi o prostytucj�, skryt� czy jawn�. Nie. Tamto to ju� bardzo stare dzieje. Dawniej poci�ga� kobiet� sukces. M�czyzna imponowa� jej wysoko�ci� zarobk�w, kwalifikacjami zawodowymi, pozycj� spo�eczn�. W spo�ecze�stwie egalitarnym to niemo�liwe. Poza nielicznymi wyj�tkami. Gdyby pan > by�, na przyk�ad, realist��

��Jestem realist�. Doktor u�miechn�� si�. � To s�owo ma teraz inne znaczenie. Tak si� nazywa aktor wyst�puj�cy w realu. By� pan ju� w realu?

��Nie.

��Niech pan sobie obejrzy par� melodramat�w, a zrozumie pan, jakie s� dzi� kryteria erotycznego doboru. Najwa�niejszym jest m�odo��. Dlatego tak wszyscy o ni� walcz�.

Zmarszczki, siwizna, przedwczesna zw�aszcza, budz� takie niemal uczucia, jak przed wiekami � tr�d�

��Dlaczego?!

��Trudno panu to zrozumie�. Ale argumenty rozumu s� bezsilne wobec panuj�cej obyczajowo�ci. Pan wci�� nie zdaje sobie sprawy z tego, jak wiele czynnik�w, decyduj�cych dawniej w sferze erotycznej, znik�o. Natura nie znosi pr�ni; musia�y je zast�pi� inne czynniki. We�my cho�by to, z czym pan tak si� z�y�, �e przesta� dostrzega� wyj�tkowo�� zjawiska: ryzyko. Nie ma go ju�, Bregg. M�czyzna nie mo�e zaimponowa� kobiecie brawur�, szale�czym post�pkiem, a przecie� literatura, sztuka, ca�a kultura wiekami karmi�a si� tym nurtem: mi�o�� w obliczu ostateczno�ci. Orfeusz zszed� po Eurydyk� do Hadesu.

Otello zabi� z mi�o�ci. Tragizm Romea i Julii� dzi� nie ma ju� tragedii. Nie ma nawet jej szansy. Zlikwidowali�my piek�o nami�tno�ci, a wtedy okaza�o si�, �e za jednym zamachem i niebo przesta�o istnie�. Wszystko jest teraz letnie, Bregg.

��Letnie?�

��Tak. Wie pan, co robi� najnieszcz�liwsi nawet kochankowie? Zachowuj� si� rozs�dnie. �adnej gwa�towno�ci, rywalizacji�

��Pan� chce powiedzie�, �e to wszystko� znik�o?!�� spyta�em. Po raz pierwszy odczu�em jak�� zabobonn� groz� wobec tego �wiata. Stary doktor milcza�.

��Doktorze, to niemo�liwe. Jak to� naprawd�? � Tak. Tak jest. I musi pan to przyj��,

Bregg, jak powietrze, jak wod�. M�wi�em, �e trudno o jedn� kobiet�. Na ca�e �ycie to prawie niemo�liwe. Przeci�tna trwania zwi�zk�w waha si� oko�o siedmiu lat. To i tak jest post�p.

Przed p� wiekiem wynosi�a zaledwie cztery�

��Doktorze, nie chc� zabiera� panu czasu. Co mi pan radzi?

��To, o czym wspomina�em ju�; przywr�cenie pierwotnego koloru w�os�w� to brzmi trywialnie, na pewno. Ale to wa�ne. Wstydz� si�, daj�c panu tak� rad�. Nie za siebie. Ale c� ja�

��Dzi�kuj� panu. Naprawd�. Ostatnia rzecz. Niech mi pan powie� jak ja wygl�dam� na tle ulic? W oczach przechodni�w? Co jest we mnie takiego�

��Bregg, pan jest inny. Po pierwsze, pana rozmiary. Co� z Iliady. Zamierzch�e proporcje!., to mo�e by� nawet pewna szansa, chocia� pan wie, jakie s� losy tych, kt�rzy zanadto si� wyr�niaj�?

��Wiem.

��Pan jest troch� zbyt wielki� takich nie pami�tam nawet z m�odych lat. Teraz wygl�da pan jak cz�owiek bardzo wysoki i fatalnie ubrany, ale to nie ubranie �le le�y, tylko pan jest tak nies�ychanie umi�niony. Czy przed podr� te�?

��Nie doktorze. To s� te dwa g, wie pan.

��To mo�liwe�

��Siedem lat. Siedem lat podw�jnego obci��enia. Mi�nie musia�y mi si� powi�kszy�, oddechowe, brzuszne, wiem, jaki mam kark. Ale inaczej udusi�bym si� tam jak szczur.

Pracowa�y nawet, kiedy spa�em. Nawet w hibernacji. Wszystko wa�y�o dwa razy wi�cej. To z tego.

��Czy inni te�?� Przepraszam, �e pytam, ale to moja lekarska ciekawo�� Nie by�o tak d�ugiej wyprawy, wie pan.

��Wiem. Inni? Olaf prawie jak ja. To zale�y pewno od ko��ca, zawsze by�em szeroki.

Arder by� wi�kszy ode mnie. Ponad dwa. Tak, Arder� Co to m�wi�em? Inni � wi�c ja by�em najm�odszy i mia�em przez to najwi�ksze zdolno�ci adaptacyjne. Tak przynajmniej twierdzi� Venturi� Czy zna pan prace Janssena?

��Czy znam? To dla nas klasyka, Bregg.

��Tak? �mieszne, to by� taki ruchliwy doktorek� wytrzyma�em u niego siedemdziesi�t dziewi�� g przez p�torej sekundy, wie pan?

��Co pan m�wi?

U�miechn��em si�.

��Mam to na pi�mie. Ale to by�o sto trzydzie�ci lat temu� teraz czterdzie�ci jest dla mnie za du�o.

��Bregg, dzi� dwudziestu nikt nie wytrzyma!

��Dlaczego! Mo�e to przez betryzacj�?

Milcza�. Wyda�o mi si�, �e wie co�, czego nie chce mi powiedzie�. Wsta�em.

��Bregg � powiedzia� � je�li ju� o tym m�wimy: niech pan uwa�a.

��Na co?

��Na siebie i na innych. Post�p nigdy nie przychodzi za darmo. Pozbyli�my si� tysi�cznych niebezpiecze�stw, konflikt�w, ale trzeba by�o za to p�aci�. Spo�ecze�stwo zmi�k�o, a pan jest, pan mo�e by� twardy. Rozumie pan?

��Rozumiem � powiedzia�em, my�l�c o tym cz�owieku, kt�ry �mia� si� w restauracji i umilk�, kiedy do niego podszed�em.

��Doktorze � powiedzia�em nagle � prawda� spotka�em w nocy lwa. Nawet dwa lwy.

Dlaczego mi nic nie zrobi�y?�

��Ju� nie ma drapie�nik�w, Bregg� betryzacja� spotka� je pan w nocy? I co pan zrobi�?

��Drapa�em je po gardle � powiedzia�em i pokaza�em jak.�� Ale z t� Iliad�, doktorze, to przesada. Mia�em porz�dnego stracha. Co jestem panu winien?

��Prosz� nawet nie my�le� o tym. I gdyby pan kiedykolwiek chcia��

��Dzi�kuj�.

��Ale niech pan nie zwleka za bardzo � doda� prawie do siebie, kiedy ju� wychodzi�em.

Dopiero na schodach zrozumia�em, co to znaczy�o: mia� prawie dziewi��dziesi�t lat.

Wr�ci�em do hotelu. W hallu by� fryzjer. Oczywi�cie robot. Kaza�em si� ostrzyc. By�em porz�dnie zaro�ni�ty, z mn�stwem w�os�w nad uszami. Najbardziej siwe by�y skronie. Kiedy sko�czy�, wyda�o mi si�, �e wygl�dam troch� mniej dziko. Spyta� melodyjnym g�osem, czy uczerni�.

��Nie � powiedzia�em.

��Aprex?

��Co to jest?

��Przeciw zmarszczkom.

Waha�em si�. By�o mi okropnie g�upio, ale mo�e doktor mia� racj�.

��Niech b�dzie � zgodzi�em si�. Pokry� mi twarz warstw� ostro pachn�cej �e�atyny, kt�ra �ci�a si� w mask�. Le�a�em potem pod kompresami, rad, �e mam zakryt� twarz.

Pojecha�em na g�r�; w pokoju le�a�y ju� paczki z p�ynn� bielizn�, zrzuci�em ubranie i wszed�em do �azienki. By�o w niej lustro.

Tak. Mog�em przestraszy�. Nie wiedzia�em, �e wygl�dam jak jarmarczny si�acz. Z�bate mi�nie oddechowe, tors, w og�le ca�y by�em s�katy. Kiedy podnios�em rami� i musku� piersiowy wezbra�, ukaza�a si� w nim szeroka na d�o� blizna. Pr�bowa�em zobaczy� t� drug�, obok �opatki, za kt�r� nazwali mnie szcz�ciarzem, bo gdyby od�amek poszed� trzy centymetry bardziej w lewo, strzaska�by mi kr�gos�up. Uderzy�em si� pi�ci� w deskowaty brzuch.

��Ty, bydl� � powiedzia�em do lustra. Mia�em ochot� wzi�� k�piel, prawdziw�, nie w ozonowym wichrze, i ucieszy�em si� na my�l o basenie, kt�ry b�dzie przy tej willi. Chcia�em ubra� si� w co� z nowych rzeczy, ale nie mog�em si� jako� rozsta� ze spodniami. W�o�y�em wi�c tylko bia�y sweter, chocia� m�j stary, czarny, postrz�piony na �okciach o wiele bardziej mi si� podoba�, i poszed�em do restauracji.

Po�owa stolik�w by�a zaj�ta. Przez trzy sale dosta�em si� na taras; by�o wida� st�d wielkie bulwary, z niesko�czonymi strumieniami glider�w; pod chmurami, jak g�rski masyw, zb��kitnia�y od powietrza, sta� dworzec Terminal.

Zam�wi�em obiad.

��Jaki?�� spyta� robot. Chcia� mi da� kart�.

��Wszystko jedno � powiedzia�em.�� Zwyk�y obiad.

Dopiero kiedy zacz��em je��, zauwa�y�em, �e stoliki wok� s� puste. Ca�kiem odruchowo szuka�em odosobnienia. Nie wiedzia�em o tym nawet. Nie wiedzia�em, co jem. Straci�em pewno��, �e to, co zamy�li�em, jest dobre. Wakacje, jak gdybym chcia� sam siebie wynagrodzi�, skoro nikt inny o tym nie pomy�la�. Kelner zbli�y� si� bezszelestnie.

��Pan Bregg, prawda?

��Tak.

��Ma pan go�cia � w swoim pokoju.

��Go�cia?

Pomy�la�em od razu o Nais. Dopi�em ciemny, musuj�cy p�yn i wsta�em, czuj�c plecami spojrzenia, kt�re sz�y za mn�. Nie�le by�oby odpi�owa� sobie cho� z dziesi�� centymetr�w. W pokoju siedzia�a m�oda kobieta, kt�rej nigdy nie widzia�em. Szara, puszysta sukienka, czerwona fantazja wok� ramion.

��Jestem z Adaptu � powiedzia�a � rozmawia�am dzisiaj z panem.

��A, to pani by�a?

Nastroszy�em si� troch�. Czego zn�w chcieli ode mnie?

Usiad�a. I ja usiad�em powoli.

��Jak si� pan czuje?

��Doskonale. By�em dzi� u lekarza, zbada� mnie. Wszystko gra. Wynaj��em sobie will�, chc� troch� poczyta�.

��Bardzo rozs�dne. Klavestra jest pod tym wzgl�dem �wietna. B�dzie pan mia� g�ry, spok�j�

Wiedzia�a, �e to Klavestra. �ledzili mnie czy jak? Siedzia�em nieruchomo, czekaj�c na dalszy ci�g.

��Przynios�am panu� co� od nas. Wskaza�a ma�y pakiet, le��cy na stole.

��To nasza najnowsza rzecz, wie pan � m�wi�a z o�ywieniem, troch� sztucznym. �

K�ad�c si� spa� nastawi pan aparat� i w ci�gu kilkunastu nocy dowie si� pan, w najprostszy spos�b, bez �adnego wysi�ku, mn�stwa po�ytecznych rzeczy.

��Tak? To dobre � powiedzia�em. U�miechn�a si� do mnie. I ja si� u�miechn��em, grzeczny ucze�.

��Pani jest psychologiem?

��Tak. Zgad� pan�

Waha�a si�. Widzia�em, �e chce co� powiedzie�.

��S�ucham�

��Nie b�dzie si� pan na mnie gniewa�?

��Dlaczego mia�bym si� gniewa�?

��Bo widzi pan� pan ubiera si� troch�

��Wiem. Ale lubi� te spodnie. Mo�e z czasem�

��Ach nie, mniejsza o spodnie. Sweter�

��Sweter?�� zdziwi�em si�. � Dzisiaj mi go zrobili, to chyba ostatni krzyk mody, nie?

��Tak. Tylko pan go niepotrzebnie nad��� pozwoli pan?

��Prosz� � powiedzia�em ca�kiem cicho. Wychyli�a si� z fotela, wyprostowanymi palcami uderzy�a mnie lekko w pier� i krzykn�a s�abo.�� Co pan tam ma?

��Opr�cz siebie nic � odpowiedzia�em z krzywym u�miechem.

Obj�a lew� r�k� palce prawej i wsta�a. Nagle ten m�j podszyty z�o�liwo�ci� satysfakcji spok�j s�a� si� jak l�d.

��Niech�e pani spocznie.

��Kiedy� strasznie pana przepraszam, ja�

��G�upstwo. Dawno pracuje pani w Adapcie?

��Drugi rok.

��Aha � i pierwszy pacjent?�� pokaza�em palcem na siebie. Zarumieni�a si� troch�.

��Mog� pani� o co� spyta�?

Zatrzepota�a powiekami. Mo�e my�la�a, �e chc� si� z ni� um�wi� na randk�?

��Naturalnie�

��Jak to jest zrobione, �e na ka�dym poziomie miasta wida� niebo? O�ywi�a si�.

��To bardzo proste. Telewizja � tak to dawniej nazywano. Na stropach s� ekrany � transmituj� to, co jest nad ziemi�, wygl�d nieba, chmur�

��Ale te poziomy nie s� chyba wysokie � powiedzia�em � a stoj� tam i czterdziestopi�trowe domy�

��To z�udzenie � u�miechn�a si� � tylko cz�� dom�w jest rzeczywista; przed�u�enie stanowi obraz. Rozumie pan?

��Rozumiem, jak to jest, ale nie rozumiem, po co?

��Po to, �eby mieszka�cy �adnego poziomu nie czuli si� poszkodowani. Pod �adnym wzgl�dem�

��Aha � powiedzia�em.�� Tak, to dowcipne� jeszcze jedno. Wybieram si� po ksi��ki.

Czy mo�e mi pani poleci� kilka rzeczy ze swej dziedziny? Takich� kompiluj�cych.

��Pan chce studiowa� psychologi�? � zdziwi�a si�.

��Nie, ale chc� wiedzie�, co�cie zrobili przez ten czas�

��Radzi�abym Mayssena � powiedzia�a.

��Co to jest?

��Podr�cznik szkolny.

��Wola�bym co� wi�kszego. Kompendia, monografie� zawsze lepiej bra� z pierwszej r�ki�

��To b�dzie mo�e za� trudne� U�miechn��em si� uprzejmie.

��Mo�e nie. Na czym polega trudno��?

��Psychologia bardzo si� zmatematyzowa�a�

��Ja te�. Do tego miejsca, kt�re zostawi�em sto lat temu. Czy trzeba wi�cej?

��Przecie� nie jest pan matematykiem?

��Z zawodu nie, ale studiowa�em. Na �Prometeuszu�. By�o tam� sporo wolnego czasu, wie pani.

Zdziwiona, zbita z tropu, nic ju� nie powiedzia�a. Zostawi�a mi kartk� ze spisem tytu��w.

Kiedy wysz�a, wr�ci�em do biurka i � usiad�em ci�ko. Nawet ona, pracownica Adaptu�

Matematyka? Sk�d. Dziki facet. Nienawidz� ich � pomy�la�em.�� Nienawidz�. Nienawidz�.

Nie wiedzia�em nawet, o kim my�l�. O wszystkich. Tak, o wszystkich. Oszukano mnie.

Wys�ali mnie, sami nie wiedz�c, co robi�, powinienem by� nie wr�ci�, jak Venturi, Arder, Thomas, ale wr�ci�em, �eby si� mnie bali, �ebym chodzi� jak wyrzut sumienia, kt�rego nikt nie chce. Jestem na nic � pomy�la�em. Gdybym m�g� p�aka�. Arder umia�. M�wi�, �e nie trzeba si� wstydzi� �ez. Mo�liwe, �e k�ama�em przed doktorem. Nie powiedzia�em tego nigdy nikomu, ale nie by�em pewien, czy zrobi�bym to dla kogokolwiek innego. Mo�e tak. Dla Olafa, p�niej. Ale nie by�em tego zupe�nie pewny. Arder! Jak oni nas zniszczyli i jak my�my wierzyli im, i czuli przez ca�y czas Ziemi� poza sob�, obecn�, wierz�c� w nas, my�l�c� o nas.

Nikt tego nie m�wi�, po co? Nie m�wi si� o tym, co jest oczywiste. Wsta�em. Nie mog�em siedzie�. Chodzi�em z k�ta w k�t.

Do��. Otwar�em drzwi �azienki, ale przecie� naweit wody nie by�o, �eby chlusn�� sobie na �eb. Zreszt�, co za pomys�. Czysta histeria.

Wr�ci�em do pokoju i zacz��em si� pakowa�.

Ca�e popo�udnie sp�dzi�em w ksi�garni. Nie by�o w niej ksi��ek. Nie drukowano ich ju� od p� wieku bez ma�a. A tak si� na nie cieszy�em, po mikrofilmach, z kt�rych sk�ada�a si� biblioteka �Prometeusza�. Nic z tego. Nie mo�na ju� by�o szpera� po p�kach, wa�y� w r�ce tom�w, czu� ich ci�aru, zapowiadaj�cego rozmiar lektury. Ksi�garnia przypomina�a raczej elektronowe laboratorium. Ksi��ki to by�y kryszta�ki z utrwalon� tre�ci�. Czyta� mo�na je by�o przy pomocy optonu. By� nawet podobny do ksi��ki, ale o jednej, jedynej stronicy mi�dzy ok�adkami. Za dotkni�ciem pojawia�y si� na niej kolejne karty tekstu. Ale opton�w ma�o u�ywano, jak mi powiedzia� robot � sprzedawca. Publiczno�� wola�a lektany � czyta�y g�o�no, mo�na je by�o nastawia� na dowolny rodzaj g�osu, tempo i modulacj�. Tylko naukowe publikacje o bardzo ma�ym zasi�gu drukowano jeszcze na plastyku imituj�cym papier. Tak �e wszystkie moje zakupy mie�ci�y si� w jednej kieszeni, cho� by�o tego prawie trzysta tytu��w. Gar�� krystalicznego zbo�a � tak wygl�da�y ksi��ki. Wybra�em sporo dzie� historycznych, socjologicznych, troch� statystyki, demografii i to, co dziewczyna z Adaptu poleci�a mi z psychologii. Par� wi�kszych podr�cznik�w matematycznych, wi�kszych oczywi�cie w sensie zawartej tre�ci, a nie rozmiar�w. Robot, kt�ry mnie obs�ugiwa�, sam by� encyklopedi�, dzi�ki temu, �e � jak mi powiedzia� � jest bezpo�rednio pod��czony poprzez elektronowe katalogi z wzornikami wszelkich mo�liwych dzie� na ca�ej Ziemi. W ksi�garni znajdowa�y si� zasadniczo tylko pojedyncze �egzemplarze� ksi��ek, a kiedy kto� ich potrzebowa�, utrwala�o si� tre�� po��danego dzie�a w kryszta�ku.

Orygina�y � krystomatryce � by�y niewidzialne, mie�ci�y si� za emaliowanymi bladym b��kitem stalowymi p�ytami. Tak wi�c ksi��k� niejako drukowa�o si� za ka�dym razem, kiedy kto� jej potrzebowa�. Sprawa nak�ad�w, ich wysoko�ci, wyczerpywania przesta�a istnie�.

By�o to naprawd� wielkie osi�gni�cie, a jednak �al mi by�o ksi��ek. Dowiedziawszy si�, �e istniej� antykwariaty z papierowymi ksi��kami, odszuka�em jeden. Rozczarowa�em si�; pozycji naukowych prawie nie by�o. Literatura rozrywkowa; troch� dzieci�cej, nieco rocznik�w starych pism.

Kupi�em (tylko za stare ksi��ki trzeba by�o p�aci�) troch� bajek sprzed czterdziestu lat, �eby si� zorientowa�, co uwa�aj� teraz za bajki � i uda�em si� do sk�adnicy sportowej. Tu ju� moje rozczarowanie nie mia�o granic. Lekka atletyka istnia�a w jakiej� skarla�ej formie.

Biegi, rzuty, skoki, p�ywanie, ale prawie �adnych walk. Nie istnia� ju� boks, a to, co nazywano zapasami, by�o wprost �mieszne, jakie� przepychanie si� zamiast uczciwej walki.

Obejrza�em sobie jedno spotkanie z mistrzostw �wiata w projekcyjnej sali sk�adnicy i my�la�em, �e mnie diabli ze z�o�ci wezm�. Chwilami zaczyna�em si� �mia� jak wariat.

Pyta�em o woln� amerykank�, o d�udo, o d�iu � d�itsu, ale nikt nie wiedzia� nawet, co to jest.

Zrozumia�e, skoro pi�ka no�na zmar�a bezpotomnie jako dyscyplina, w kt�rej dochodzi do ostrych star� i obra�e�. Hokej by�, ale jaki! Grali w tak nadymanych kombinezonach, �e wygl�dali jak olbrzymie pi�ki. Pociesznie wygl�da�y dwie dru�yny, zderzaj�ce si� ze sob� elastycznie, ale te� by�a to farsa, nie mecz. Skoki do wody, tak, ale tylko z czterech metr�w wysoko�ci. Pomy�la�em od razu o moim (moim!) basenie i naby�em sk�adan� trampolin�, �eby nadbudowa� t�, kt�ra b�dzie w Klavestrze. Cala ta degrengolada by�a skutkiem betryzacji. Tego, �e znik�y walki byk�w, kogut�w i inne krwawe widowiska, nie �a�owa�em, nie by�em te� nigdy entuzjast� zawodowego boksu. Ale ta ciep�a kaszka, kt�ra zosta�a, nie poci�ga�a mnie w najmniejszej mierze. Wnikni�cie techniki do sportu tolerowa�em tylko w turystyce. Rozwin�a si� zw�aszcza podwodna.

Obejrza�em sobie rozmaite rodzaje aparat�w do nurkowania, ma�e torpedy elektryczne, kt�rymi mo�na by�o podr�owa� ponad dnem jezior, �lizgowce, hydroty, poruszaj�ce si� na poduszce zg�szczonego powietrza, wodne mikroglidery, wszystko to zaopatrzone w specjalne urz�dzenia zabezpieczaj�ce przed wypadkiem.

Wy�cig�w, ciesz�cych si� du�� nawet popularno�ci�, nie mog�em uzna� za sportowe; oczywi�cie, �adnych koni, �adnych aut � �ciga�y si� sterowane automatycznie maszyny i mo�na by�o na nie stawia�. Tradycyjny sport wyczynowy bardzo straci� na znaczeniu.

Wyja�niono mi, �e granice fizycznych mo�liwo�ci cz�owieka zosta�y osi�gni�te i poprawia� rekordy m�g�by tylko cz�owiek anormalny, jaki� potw�r si�y czy szybko�ci. Rozumowo musia�em si� z tym zgodzi�, zreszt� to, �e pozosta�e po hekatombie szcz�tki atletycznych dyscyplin bardzo si� rozpowszechni�y, nale�a�o pochwali� � a jednak wyszed�em z tych trzygodzinnych ogl�dzin przybity na duchu.

Wybrane przyrz�dy gimnastyczne poleci�em przes�a� do Klavestry, Ze �lizgacza zrezygnowa�em po namy�le; chcia�em kupi� sobie jacht, ale �aglowych w�a�ciwie nie by�o, to znaczy uczciwych, z mieczami, tylko jakie� �ajby nieszcz�sne, gwarantuj�ce stateczno�� do tego stopnia, �e nie pojmowa�em, jak �eglowanie na nich mo�e sprawi� jak�� satysfakcj�.

Kiedy wraca�em do hotelu, by� wiecz�r. Od zachodu nadci�ga�y puszyste, zaczerwienione ob�oki, s�o�ce schowa�o si� ju�, wzeszed� ksi�yc w pierwszej kwadrze, a u zenitu ja�nia� drugi � jaki� wielki sztuczny satelita. Wysoko nad domami roi�o si� od lataj�cych maszyn.

Liczba przechodni�w zmala�a, narasta� za to ruch g�ider�w i pojawi�y si�, smu��c jezdnie, owe szczelinowe �wiat�a, kt�rych znaczenia wci�� jeszcze nie zna�em. Wraca�em inn� drog� i napotka�em wielki ogr�d. Zrazu wyda�o mi si�, �e to park Terminal, ale tamten, ze szklan� g�r� dworca, majaczy� daleko, w. p�nocnej, wy�szej cz�ci miasta.

Widok by� zreszt� niezwyk�y, bo kiedy ca�� okolic� okry� ju�. posiekany �wiat�ami ulicznymi mrok, g�rne kondygnacje Terminalu jarzy�y si� jeszcze niczym o�nie�one alpejskie szczyty.

W parku by�o t�oczno. Du�o nowych odmian drzew, zw�aszcza palm, kwitn�ce, bezkolczaste kaktusy, w odleg�ym od g��wnych alei zak�tku uda�o mi si� znale�� kasztan licz�cy chyba dwie�cie lat. Trzech ludzi jak ja nie obj�oby jego pnia. Usiad�em na ma�ej �awce i jaki� czas patrza�em w niebo. Jak nieszkodliwie, jak poczciwie wygl�da�y gwiazdy, pomruguj�c, dr��c w niewidocznych pr�dach atmosfery, kt�ra chroni�a przed nimi Ziemi�.

Pomy�la�em o nich �gwiazdki�, po raz pierwszy od tylu lat. Tam nikt nie odwa�y�by si� tak powiedzie�, wzi�liby�my go za wariata. Gwiazdki, rzeczywi�cie, �ar�oczne gwiazdki. Nad ca�kiem ju� ciemne drzewa wzbi� si� w dali fajerwerek i od razu zobaczy�em, ze zdumiewaj�c� realno�ci�, Arktura, g�ry ognia, nad kt�rym lecia�em szcz�kaj�c z�bami z zimna, a szron aparatury ch�odz�cej, topniej�c, �cieka� mi, czerwony od rdzy, po kombinezonie. Pobiera�em pr�bki koronossaw�, ws�uchany w gwizd spr�arek, czy nie trac� obrot�w, bo jednosekundowa awaria, ich zach�y�ni�cie, obr�ci�aby pancerze, aparaty i mnie w niedostrzegalny ob�oczek pary. Kropla padaj�ca na roz�arzon� p�yt� nie znika tak szybko, jak ulatnia si� wtedy cz�owiek.

Kasztan ju� prawie przekwit�. Nie lubi�em woni jego kwiat�w, ale teraz przypomina�a mi to, co by�o tak dawno. Ponad �ywop�otami falowa� wci�� blask sztucznych ogni, wybucha�a wrzawa, s�ycha� by�o mieszaj�ce si� z sob� orkiestry i co kilkadziesi�t sekund powraca�, niesiony wiatrem, ch�ralny krzyk uczestnik�w jakiego� widowiska, mo�e pasa�er�w kolejki g�rskiej. M�j zak�tek pozostawa� jednak prawie pusty.

W pewnej chwili z bocznej alejki wy�oni�a si� czarna, wysoka posta�. Ziele� by�a ju� ca�kiem szara i twarz tego cz�owieka zauwa�y�em dopiero, kiedy id�c nadzwyczaj powoli, ma�ymi krokami, zaledwie odrywaj�c stopy od ziemi, zatrzyma� si� kilka krok�w dalej. Jego r�ce tkwi�y w lejowatych zgrubieniach, od kt�rych sz�y dwa cienkie pr�ty, zako�czone czarnymi gruszeczkami. Opiera� si� na nich nie jak paralityk, ale jak kto� nad wyraz os�abiony. Nie patrzy� na mnie, na nic � �miechy, ch�ralne krzyki, muzyka, wybuchy rac zdawa�y si� dla� w og�le nie istnie�. Sta� mo�e minut�, oddychaj�c z wysi�kiem, a jego twarz ukazywa�a mi si� raz po razie w powracaj�cych rozb�yskach fajerwerku, tak stara, �e lata zmy�y z niej wszelki wyraz i by�a tylko sk�r� na ko�ci. Gdy mia� ruszy�, wysuwaj�c do przodu te dziwne kule czy protezy, jedna po�lizn�a mu si�, skoczy�em z �awki, aby go podtrzyma�, ale ju� odzyska� r�wnowag�. By� o g�ow� ni�szy ode mnie, ale i tak wysoki, jak na wsp�czesnego cz�owieka; spojrza� na mnie �wiec�cymi oczami.

��Przepraszam � mrukn��em. Chcia�em odej��, ale zosta�em: w jego oczach by�o co� nakazuj�cego.

��Ja pana ju� gdzie� widzia�em. Ale gdzie?�� powiedzia� niespodziewanie silnym g�osem.

��W�tpi� � odpar�em, potrz�saj�c g�ow�. � Wr�ci�em dopiero wczoraj� z bardzo d�ugiej podr�y.

��Sk�d?

��Z Fomalhaut. Jego oczy rozb�ys�y.

��Arder! Tom Arder!!

��Nie � powiedzia�em.�� Ale by�em z nim.

��A on?

��Zgin��.

Dysza�.

��Niech mi pan� pomo�e� usi���.

Uj��em go za ramiona. Pod czarnym, �liskim materia�em by�y same ko�ci. Opu�ci�em go powoli na �awk�. Sta�em nad nim.

��Niech pan� siada.

Usiad�em. Dysza� wci��, z przymkni�tymi oczami.

��To nic� wzruszenie � szepn��. Po chwili uni�s� powieki.�� Jestem Roemer � powiedzia� po prostu.

Zapar�o mi dech.

��Jak to� pan� pan?� Ile�

��Sto trzydzie�ci cztery � powiedzia� sucho.�� Wtedy mia�em� siedem�

Pami�ta�em go. Przyjecha� do nas z ojcem, fenomenalnym matematykiem, kt�ry by� asystentem Geonidesa � tw�rcy teorii naszego lotu. Arder pokaza� wtedy ch�opcu wielk� hal� testow�, centryfugi � taki zosta� mi w pami�ci: �ywy jak iskra siedmiolatek, z czarnymi oczami ojca; Arder podni�s� go w powietrze, �eby malec m�g� zobaczy� z bliska wn�trze grawikamery, w kt�rej siedzia�em.

Milczeli�my obaj. W tym spotkaniu by�o co� niesamowitego. Wpatrywa�em si�, poprzez ciemno��, z jak�� zach�ann�, bolesn� chciwo�ci� w jego tak strasznie star� twarz, i gard�o mi si� �ciska�o. Chcia�em wyj�� z kieszeni papierosa, nie mog�em trafi� do niej, tak lata�y mi palce.

��Co si� sta�o z Arderem?�� spyta�.

Powiedzia�em mu.

��Nie odnale�li�cie � nic?

��Nie. Tam si� nie odnajduje� wie pan.

��Wzi��em pana za niego�

��Rozumiem. Wzrost, i tak dalej � powiedzia�em.

��Tak. Ile ma pan teraz lat? Biologicznych�

��Czterdzie�ci.

��Mog�em��� szepn��.

Zrozumia�em go.

��Niech pan nie �a�uje � powiedzia�em twardo.�� Niech pan tego nie �a�uje. Niech pan niczego nie �a�uje, rozumie pan?

Pierwszy raz przeni�s� spojrzenie na moj� twarz.�� Dlaczego?

��Bo nie mam tu co robi� � powiedzia�em.�� Nikt mnie nie potrzebuje. Ani ja� nikogo.

Jakby nie us�ysza� mnie.

��Jak si� pan nazywa?

��Bregg. Hal Bregg.

��Bregg � powt�rzy�. � Bregg� nie. Nie pami�tam. By� pan tam?

��Tak. W Apprenous, kiedy pana ojciec przywi�z� poprawki, wykryte przez Geonidesa w ostatnim miesi�cu przed startem� okaza�o si�, �e wsp�czynniki refrakcji w ciemnych py�ach by�y zbyt niskie� nie wiem, czy panu to cos m�wi?�� zatrzyma�em si� niepewnie.

��M�wi. A jak�e � odpowiedzia� ze szczeg�ln� intonacj�. � M�j ojciec. A jak�e. W Apprenous? Ale co pan tam robi�? Gdzie pan by�?

��W komorze grawitacyjnej, u Janssena. Pan by� tam wtedy, Arder pana przyprowadzi�, sta� pan na g�rze, na mostku, i patrza� pan, jak mi daj� czterdzie�ci g. Kiedy wylaz�em, krwawi�em z nosa� pan mi da� swoj� chusteczk�

��A! To by� pan?

��Tak:

��Zdawa�o mi si�, �e ten cz�owiek, w komorze� mia� ciemne w�osy.

��Tak. Nie mam jasnych. S� siwe. Tylko teraz nie wida� dobrze.

Nasta�o milczenie, d�u�sze ni� przedtem.

��Pan jest oczywi�cie profesorem?�� powiedzia�em, tylko aby je przerwa�.

��By�em. Teraz ju�� nic. Od dwudziestu trzech lat. Nic.�� I jeszcze raz, bardzo cicho, powt�rzy�: � Nic.

��Kupowa�em dzi� ksi��ki� i by�a mi�dzy nimi topologia Roemera. Czy to pan, czy pana ojciec?

��Ja. Pan jest matematykiem?

Popatrzy� na mnie jakby z nowym zainteresowaniem.

��Nie � powiedzia�em.�� Ale� mia�em sporo czasu� tam. Ka�dy robi�, co chcia�.

Mnie� pomog�a matematyka.

��Jak pan to rozumie?

��Mieli�my moc mikrofilm�w: beletrystyk�, powie�ci, co pan tylko chce. Wie pan, �e�my zabrali trzysta tysi�cy tytu��w? Ojciec pana pomaga� Arderowi kompletowa� cz�� matematyczn��

��Wiem o tym.

��Pocz�tkowo traktowali�my to jako� rozrywk�. Zabijanie czasu. Ale ju� po paru miesi�cach, kiedy kompletnie urwa�a si� ��czno�� z Ziemi� i wisieli�my tak � pozornie nieruchomi wzgl�dem gwiazd � to, wie pan, czyta�, �e jaki� Piotr pali� nerwowo papierosa i n�ka�o go, czy �ucja przyjdzie, i �e wesz�a i mi�a r�kawiczki, to cz�owiek najpierw zaczyna� si� z tego �mia� jak ostatni idiota, a potem diabli wprost brali. Jednym s�owem, nikt tego potem nawet nie tyka�.

��I matematyka?

��Nie. Nie od razu. Najpierw wzi��em si� do j�zyk�w, wie pan, i nie rzuci�em tego do ko�ca, chocia� wiedzia�em, �e to prawie nieu�yteczne, bo kiedy wr�c�, b�d� archaicznymi dialektami. Ale Gimma � i Thurber zw�aszcza � zach�cali mnie do fizyki. �e to si� mo�e przyda�. Zabra�em si� do niej, z Arderem i Olafem Staave, tylko my trzej nie byli�my naukowcami�

��Przecie� pan mia� stopie�.

��Tak, magisterium z teorii informacji, kosmodromi� i dyplom in�yniera j�drowca, ale to wszystko by�o profesjonalne, nie teoretyczne. Pan przecie� wie, jak in�ynier zna si� na matematyce. Tak, wi�c fizyka. Ale chcia�em mie� jeszcze co� � w�asnego. I dopiero czysta matematyka. Nie mia�em nigdy matematycznych zdolno�ci. �adnych. Nic, pr�cz uporu.

��Tak � powiedzia� cicho.�� Trzeba go by�o mie�, �eby� polecie�.

��Raczej, �eby si� dosta� do ekspedycji � poprawi�em go.�� I wie pan, dlaczego tak by�o, z matematyk�? Tam to dopiero zrozumia�em. Bo ona jest ponad wszystkim. Rzeczy Abla i Kroneckera s� takie dobre dzi�, jak przed czterystu laty, i zawsze tak b�dzie. Powstaj� nowe drogi, ale stare dalej prowadz�. Nie zarastaj�. Tam� tam jest wieczno��. Tylko matematyka nie obawia si� jej. Tam zrozumia�em, jaka jest ostateczna. I mocna. Nie by�o nic takiego. I to. �e tak ci�ko mi sz�o, te� by�o dobre. Mordowa�em si� z tym i kiedy nie mog�em spa�, powtarza�em sobie materia� przerobiony za dnia�

��Ciekawe � powiedzia�. Ale w jego g�osie nie by�o zaciekawienia. Nie wiedzia�em nawet, czy mnie s�ucha. W g��bi parku przelatywa�y s�upy ogniste, czerwone i zielone po�ary, towarzyszy�y im ch�ralne okrzyki rado�ci. Tu, gdzie siedzieli�my, pod drzewami, by�o ciemno. Zamilk�em. Ale ta cisza by�a nie do zniesienia.

��To mia�o dla mnie warto�� samozachowawcz� � powiedzia�em.�� Teoria mnogo�ci� to, co Mirea i Awerin zrobili z dziedzictwem Cantora, wie pan. To operowanie wielko�ciami nadsko�czonymi, pozasko�czonymi, te kontinua dok�adnie rozszczepialne, mocne� to by�o wspania�e. Czas, w kt�rym siedzia�em nad tym, pami�tam, jakby to by�o wczoraj.

��To nie jest takie nieu�yteczne, jak pan my�li � mrukn��. Jednak s�ucha�. � Nie s�ysza� pan pewno o pracach Igalli?

��Nie, co to jest?

��Teoria nieci�g�ego antypola.

��Nie wiem nic o antypolu. Co to jest?

��Retronihilacja. Z tego wysz�a parastatyka.

��Nawet nie s�ysza�em tych termin�w.

��No tak, bo to powsta�o przed sze��dziesi�ciu laty. To by� zreszt� dopiero wst�p do grawitologii.

��Widz�, �e b�d� musia� przysi��� fa�d�w � powiedzia�em.�� Grawitologia to chyba teoria grawitacji, co?

��Wi�cej. Tego si� nie da powiedzie� inaczej ani�eli matematyk�. Przeszed� pan Appiano i Frooma?

��Tak.

��No, to nie powinien pan mie� �adnych trudno�ci. To s� rozwini�cia metagen�w w n� wymiarowym konfiguracyjnym zbiorze wyrodniej�cym.

��Co pan m�wi? Przecie� Skriabin udowodni�, �e nie ma innych metagen�w poza wariacyjnymi?

��Tak. Bardzo �adny dow�d. Ale to jest pozaci�g�e, wie pan.

��Nie mo�e by�! Przecie� to� ale� to musia�o otworzy� ca�y �wiat!

��Tak � powiedzia� sucho.

��Pami�tam jedn� prac� Mianikowskiego��� zacz��em.

��Oh, to bardzo odleg�e. Najwy�ej� podobny kierunek.

��Ile mo�e mi zaj�� przej�cie wszystkiego, co zosta�o zrobione przez ca�y ten czas?�� spyta�em.

Milcza� chwil�.

��Po co to panu?

Nie wiedzia�em, co powiedzie�.

��Nie b�dzie pan ju� lata�?

��Nie � powiedzia�em.�� Jestem za stary. Nie wytrzyma�bym takich przyspiesze�, jakie� a zreszt�� nie polecia�bym ju�. Po tych s�owach zamilkli�my na dobre. To niespodziewane uniesienie, z jakim m�wi�em o matematyce, ulotni�o si� nagle i siedzia�em obok niego, czuj�c ci�ar w�asnego cia�a, jego niepotrzebn� wielko��. Poza matematyk� nie mieli�my sobie nic do powiedzenia i obaj wiedzieli�my o tym. Naraz wyda�o mi si�, �e wzruszenie, z jakim opowiada�em o b�ogos�awionej roli matematyki w podr�y, by�o oszustwem. Oszukiwa�em sam siebie skromno�ci�, pilnym heroizmem pilota zajmuj�cego si�, w rozziewach mg�awic, teoretycznymi studiami niesko�czono�ci. Za�ga�em si�. Bo c� to by�o w ko�cu? Czy rozbitek, kt�ry tu�a� si� miesi�cami po morzu i aby nie zwariowa�, tysi�c razy oblicza� ilo�� drzewnych w��kienek, z kt�rych sk�ada si� jego tratwa, mia�by si� czym che�pi� wszed�szy na l�d? Tym, �e by� dostatecznie wytrwa�y, aby si� uratowa�? Wi�c co z tego? Co to kogokolwiek obchodzi�o? Co mog�o obchodzi� kogo�, jakimi rzeczami zape�nia�em m�j nieszcz�sny m�zg przez tych dziesi�� lat i dlaczego mia�o to by� wa�niejsze od tego, co zape�nia�o moje kiszki? Trzeba zaprzesta� tej zabawy w pow�ci�gliwego bohatera � pomy�la�em.�� B�d� sobie m�g� na to pozwoli�, kiedy b�d� wygl�da� tak. jak on. Musz� my�le� o przysz�o�ci.

��Niech mi pan pomo�e wsta� � powiedzia� szeptem.

Odprowadzi�em go do glidera, kt�ry sta� na ulicy. Szli�my nadzwyczaj powoli. Tam gdzie w�r�d �ywop�ot�w jasno by�o od �wiate�, ludzie przeprowadzali nas wzrokiem. Nim wsiad� do glidera, odwr�ci� si�, �eby si� �e mn� po�egna�. Ani on, ani ja nie znale�li�my wtedy �adnego s�owa. Zrobi� niezrozumia�y ruch r�k�, z kt�rej jak szpada wysuwa�a si� jedna z jego lasek, poruszy� g�ow�, wsiad� i ciemny pojazd ruszy� bezszelestnie. Odp�yn��, a ja sta�em z opuszczonymi r�kami, a� czarny glider znik� w potoku innych. Wsadzi�em r�ce do kieszeni i ruszy�em przed siebie, nie umiej�c odpowiedzie� na pytanie, kt�ry z nas lepiej wybra�.

To, �e z miasta, kt�re pozostawi�em, nie ocala� nawet kamie� na kamieniu, by�o dobre. Jak gdybym �y� wtedy na jakiej� innej Ziemi, w�r�d innych ludzi; tamto zacz�o si� i sko�czy�o raz na zawsze, a to by�o nowe. �adnych szcz�tk�w, �adnych ruin, kt�re podawa�yby w w�tpliwo�� m�j biologiczny wiek, mog�em zapomnie� o jego ziemskim przeliczeniu, tak przeciwnym naturze � a� ten niewiarygodny traf zetkn�� mnie z kim�, kogo pozostawi�em jako ma�e dziecko; przez ca�y czas, siedz�c przy nim, patrz�c na jego zesch�e jak u mumii r�ce, na jego twarz, czu�em si� winny i wiedzia�em, �e on o tym wie. Co za nieprawdopodobny przypadek � powt�rzy�em na po�y bezmy�lnie, kilka razy, a� u�wiadomi�em sobie, �e mog�o go w to miejsce sprowadzi� to samo, co mnie: r�s� tam przecie� �w kasztan, drzewo, kt�re by�o starsze od nas obu. Nie orientowa�em si� jeszcze, jak daleko uda�o im si� przesun�� granice �ycia, ale widzia�em, �e wiek Roemera by� chyba czym� wyj�tkowym: musia� by� ostatnim lub jednym z ostatnich ludzi swego pokolenia.

Gdybym nie polecia�, nie �y�bym ju� � pomy�la�em i po raz pierwszy wyprawa ukaza�a mi swoj� drug�, niespodziewan� stron�: wybiegu, okrutnego oszustwa, kt�rego dopu�ci�em si� na innych. Szed�em tak, nie widz�c prawie dok�d, wok� mnie huczno by�o od t�um�w, strumie� id�cych ni�s� mnie i popycha� � naraz przystan��em, jak gdybym si� obudzi�.

Panowa� nieopisany ha�as; w�r�d zmieszanych okrzyk�w, d�wi�k�w.muzyki, salwami bi�y w niebo sztuczne ognie, zawisaj�c wysoko barwnymi bukietami; ich p�on�ce kule sypa�y si� w korony okolicznych drzew; wszystko to przeszywa�, w regularnych odst�pach czasu, wielog�osy, przera�liwy krzyk, pomieszany ze �miechem, zupe�nie jakby gdzie� w pobli�u znajdowa�a si� kolejka g�rska, ale daremnie szuka�em oczami jej rusztowania. W g��bi parku wznosi� si� wielki budynek z wie�yczkami i murami obronnymi, jakby przeniesiony ze �redniowiecza warowny zamek; zimne p�omienie neon�w, li��ce jego dachy, uk�ada�y si� co chwila w s�owa PA�AC MERLINA. T�um, kt�ry mnie tu doprowadzi�, zmierza� w bok, ku szkar�atnej �cianie pawilonu, niezwyk�ej przez to, �e przypomina�a ludzk� twarz; jej okna by�y p�on�cymi oczami, a pe�na z�b�w, olbrzymia, wykrzywiona g�ba otwiera�a si�, aby po�kn�� nast�pn� porcj� t�ocz�cych si�, przy akompaniamencie powszechnej weso�o�ci; za ka�dym razem poch�ania�a tak� sam� ilo��.� sze�� os�b. W pierwszej chwili zamierza�em wydosta� si� z t�oku i odej��, nie by�oby to jednak �atwe, poza tym nie mia�em dok�d i�� i przysz�a refleksja, �e ze wszystkich mo�liwych sposob�w sp�dzenia reszty wieczoru ten, nieznany, nie musi by� najgorszy. Samotnych, jak ja, w�r�d otaczaj�cych mnie nie by�o � przewa�a�y pary, ch�opcy i dziewcz�ta, kobiety i m�czy�ni, ustawiano si� dw�jkami i kiedy przysz�a ju� moja kolej, co zwiastowa� bia�y b�ysk olbrzymich z�b�w i rozwarta, szkar�atna ciemno�� tajemniczej gardzieli, znalaz�em si� w k�opocie, bo nie wiedzia�em, czy mog� przy��czy� si� do ju� uformowanej sz�stki. W ostatniej chwili wybawi�a mnie z niego kobieta stoj�ca z m�odym, czarnow�osym cz�owiekiem, odzianym bardziej bodaj ekstrawagancko od wszystkich innych: chwyci�a mnie za r�k� i bez ceremonii poci�gn�a za sob�.

Zrobi�o si� prawie ca�kiem ciemno; czu�em ciep��, mocn� r�k� nieznanej kobiety, pod�oga sun�a, poja�nia�o i znale�li�my si� w przestronnej grocie. Kilkana�cie ostatnich krok�w trzeba by�o przej�� nieco pod g�r�, po osypisku g�az�w, mi�dzy filarami potrzaskanego kamienia. Nieznajoma pu�ci�a moj� r�k� � i po kolei schylili�my si� w w�skim wylocie jaskini.

Chocia� przygotowany na zaskoczenie, zdumia�em si� nie na �arty. Stali�my na rozleg�ym, piaszczystym wybrze�u olbrzymiej rzeki, pod pal�cymi promieniami zwrotnikowego s�o�ca.

Przeciwleg�y, daleki brzeg zarasta�a d�ungla, W �achach nieruchomej wody spoczywa�y �odzie, czy raczej pirogi, wydr��one w drzewnych pniach; na tle burozielonkawego nurtu, kt�ry toczy� si� za nimi leniwie, stali zastygli w hieratycznych pozach Murzyni ogromnego wzrostu, nadzy, b�yszcz�cy oliw�, pokryci wapiennobia�ym tatua�em, ka�dy opiera� si� �opatkowatym wios�em o burt� �odzi.

Jedna odp�ywa�a w�a�nie, pe�na; jej czarna za�oga ciosami wiose� i przera�liwymi wrzaskami rozp�dza�a le��ce w mule, do p� grzbietu zanurzone, podobne do k��d, s�kate krokodyle, kt�re odwraca�y si� i k�api�c bezsilnie z�batymi szcz�kami zsuwa�y si� na g��bsz� wod�. By�o nas siedmioro schodz�cych po stromym brzegu; pierwsza czw�rka zaj�a miejsca w nast�pnej �odzi, Murzyni z widocznym wysi�kiem wparli wios�a w obryw i odepchn�li chwiejny statek, a� go obr�ci�o; zosta�em nieco z ty�u, przede mn� by�a ju� tylko owa para, kt�rej zawdzi�cza�em decyzj� i nast�pi� maj�c� podr�, bo w�a�nie ukaza�a si� kolejna ��d�, d�uga chyba na dziesi�� metr�w, czarni wio�larze okrzykn�li nas i walcz�c z pr�dem przybili zr�cznie. Skoczyli�my do pr�chniej�cego wn�trza, a� wzbi� si� kurz o zapachu niedow�glonego drewna. M�odzieniec w fantazyjnym stroju � wyobra�aj�cym tygrysi� sk�r�, wi�cej nawet, bo wierzchnia po��wka czaszki drapie�nika, zwisaj�ca na plecy, mog�a mu s�u�y� bodaj za nakrycie g�owy � pom�g� usi��� swojej towarzyszce. Zaj��em miejsce naprzeciw nich, a ju� p�yn�li�my od dobrej chwili i cho� przed kilkoma minutami znajdowa�em si� jeszcze w parku, w g��bi nocy, teraz nie by�em ju� tego taki pewien. Stoj�cy na ostrym dziobie �odzi ogromny. Murzyn wydawa� co kilkana�cie sekund dziki okrzyk, dwa szeregi grzbiet�w pochyla�y si�, l�ni�c, pagaje kr�tko i gwa�townie wchodzi�y w wod�, ��d� szorowa�a po piasku, wlok�a si�, a� wesz�a nagle w g��wny nurt rzeki.

Czu�em ci�k�, nagrzan� wo� wody, szlamu, gnij�cych zielsk, kt�re przep�ywa�y ko�o nas za burtami, ledwo o d�o� wznosz�cymi si� nad poziom wody. Brzegi oddala�y si�, mijali�my charakterystycznie szarozielonkawy, jakby spopielony busz, z ziej�cych �arem nas�onecznienia, piaszczystych �awic zsuwa�y si� czasem z pluskiem podobne do o�ywaj�cych pni krokodyle, jeden trzyma� si� do�� d�ugo za nasz� ruf�, najpierw z pod�ugowat� g�ow� na powierzchni, powoli woda zacz�a mu zalewa� wy�upiaste oczy i tylko jego nos, ciemny jak rzeczny kamie�, sun�� pruj�c po�piesznie bur� wod�. Mi�dzy ko�ysz�cymi si� miarowo grzbietami czarnych wio�larzy wida� by�o jej spi�trzone garby, tam gdzie rzeka op�ywa�a zatopione przeszkody � Murzyn z dziobu wydawa� w�wczas inny, chrapliwy krzyk, wios�a jednej strony zaczyna�y uderza� gwa�towniej i ��d� skr�ca�a, trudno mi powiedzie�, kiedy g�uche, piersiowe st�kni�cia, jakie wydawali Murzyni napieraj�c na wios�a, pocz�y si� zlewa� w niewymownie ponur�, powtarzaj�c� si� w k�ko pie��, rodzaj gniewnego okrzyku przeradzaj�cego si� w skarg�, kt�rej zamkni�ciem by� wielokrotny chlupot rozci�tej pagajami wody. Tak p�yn�li�my, jakby przeniesieni naprawd� w serce Afryki, olbrzymi� rzek� po�r�d szarozielonkawych step�w. �ciana d�ungli oddali�a si� na dobre i znik�a w rozedrganych masach upalnego powietrza, czarny sternik nadawa� tempo, w oddali na stepie pas�y si� antylopy, raz przesz�o tam, w ob�okach kurzu, zwolnionym, ci�kim k�usem ci�gn�ce stado �yraf; w pewnej chwili poczu�em na sobie wzrok siedz�cej naprzeciw kobiety i popatrzy�em na ni�.

Zaskoczy�a mnie jej uroda. Zauwa�y�em ju� przedtem, �e jest �adna, ale by�o to spostrze�enie przelotne i nie zaprz�taj�ce uwagi. Teraz mia�em j� zbyt blisko, abym m�g� powt�rzy� �w pierwszy s�d; nie by�a �adna, by�a pi�kna. Mia�a ciemne w�osy z miedzianym po�yskiem, bia��, niewypowiedzianie spokojn� twarz i nieruchome, ciemne usta. Urzek�a mnie. Nie jak kobieta � ju� raczej jak ten oniemia�y w s�o�cu, niezmierzony obszar. Pi�kno jej mia�o t� doskona�o��, kt�rej zawsze si� troch� ba�em. By� mo�e wynika�o to st�d, �e zbyt ma�o prze�y�em na Ziemi, a zbyt wiele o tym rozmy�la�em, w ka�dym razie mia�em w�a�nie przed sob� jedn� z owych kobiet, kt�re wydaj� si� jak gdyby ulepione z innej gliny ni� zwyk�y �miertelnik, chocia� to wspania�e k�amstwo p�ynie tylko z okre�lonej konfiguracji rys�w i ca�e jest w powierzchni, ale kt� my�li o tym, patrz�c? U�miechn�a si�, samymi oczami, podczas kiedy jej wargi zachowa�y wyraz wzgardliwej oboj�tno�ci. Nie do mnie; raczej do swoich my�li. Jej towarzysz siedzia� na wklinowanej w wydr��enie pnia �aweczce, lew� d�o� opu�ci� bezw�adnie przez burt�, tak �e ko�ce palc�w zanurza�y si� w wodzie, ale nie patrzy� ani tam, ani na przesuwaj�c� si� wok� panoram� dzikiej Afryki; po prostu siedzia�, jak w poczekalni dentysty, raz na zawsze znudzony i zoboj�tnia�y.

Przed nami pojawi�y si�, rozsypane po ca�ej rzece, szarawe kamienie. Sternik zacz�� krzycze�, jakby zaklinaj�c, dziwnie przenikliwym, pot�nym g�osem, Murzyni uderzali zaciekle wios�ami i podczas kiedy owe kamienie okaza�y si� nurkuj�cymi hipopotamami, ��d� nabra�a p�du; stado grubosk�rc�w zosta�o w tyle i s�ycha� by�o poprzez rytmiczny plusk wiose�, przez chrypliw�, ci�k� pie�� wio�larzy, nie wiadomo sk�d p�yn�cy, g�uchy szum.

Daleko, tam gdzie rzeka znika�a w�r�d coraz stromiej wznosz�cych si� brzeg�w, ukaza�y si� dwie nachylone ku sobie, olbrzymie, drgaj�ce t�cze.

��Age! Annai! Annai! Agee!!�� rycza� sternik jak oszala�y. Murzyni zdwoili uderzenia, ��d� lecia�a, jakby dosta�a skrzyde�, kobieta wyci�gn�a r�k� i zacz�a, nie patrz�c, szuka� ni� r�ki swego towarzysza.

Sternik wrzeszcza�. Piroga sz�a z zadziwiaj�c� szybko�ci�. Dzi�b wzni�s� si�, zeszli�my z grzbietu ogromnej, pozornie nieruchomej fali i mi�dzy rz�dami pracuj�cych w szalonym tempie czarnych grzbiet�w zobaczy�em ogromne zakole rzeki: �ciemnia�e nag�e wody wali�y w skalne wrota. Nurt rozdwaja� si�, my�my parli w prawo, gdzie woda wstawa�a coraz bielszymi od piany garbami, podczas gdy lewe rami� wodne znika�o jak uci�te i tylko potworny grzmot wraz ze s�upami wodnej kurzawy �wiadczy�, �e ska�y kryj� tam wodospad.

Omin�li�my go i dostali si� w drugie rami� rzeki, lecz i tu nie panowa� spok�j. Piroga skaka�a teraz jak ko� mi�dzy czarnymi g�azami, z kt�rych ka�dy utrzymywa� nad sob� wzniesion� �cian� rycz�cej wody, brzegi zbli�a�y si�, Murzyni z prawej burty przestali wios�owa�, przystawili do piersi t�pe r�koje�ci pagaj�w i ze wstrz�sem, kt�rego si�� mo�na by�o odgadn�� z odzewu, kt�rym zadudni�y ich piersi, piroga, odbita od ska�y, dosta�a si� w wewn�trzny pas nurtu. Dzi�b polecia� w g�r�, stoj�cy na nim sternik cudem utrzyma� r�wnowag�, przej�o mnie zimno od wal�cych spoza kamiennych kraw�dzi rozbryzg�w, piroga, drgaj�c jak spr�yna, polecia�a w d�. Niesamowity by� ten sp�yw, po obu stronach �miga�y czarne ska�y z odwianymi grzywami wody, raz i jeszcze raz piroga, z g�uchym wstrz�sem odparta murzy�skimi pagajami od g�az�w, odbi�a si� od nich i wesz�a, jak wypuszczona po bia�ych pianach strza�a, w gard�o najwi�kszego p�du. Podnios�em oczy i zobaczy�em wysoko rozcapierzone korony sykomoro w; w�r�d ga��zi uwija�y si� ma�e ma�pki. Musia�em chwyci� si� burty, tak pot�ny by� wstrz�s, podrzut i w grzmocie mas wodnych, zaczerpuj�c obiema burtami, �e w jednej chwili przemokli�my do nitki, poszli�my jeszcze stromiej � to by� ju� upadek, g�azy brzegu odlatywa�y jak pos�gi poczwarnych ptak�w z kipiel� u ostrych skrzyde�, grzmot, grzmot. Na tle nieba wyprostowane sylwety wio�larzy, jak gdyby stra�nik�w kataklizmu � gnali�my prosto na skalny filar, dziel�cy cie�nin� na dwoje, przed nim wirowa� czarny ko�owr�t wody, lecieli�my na przeszkod�, us�ysza�em kobiecy krzyk.

Murzyni walczyli z zaciek�o�ci� rozpaczy, sternik podni�s� ramiona, widzia�em jego rozwarte w krzyku usta, ale nie s�ysza�em g�osu, ta�czy� na dziobie, piroga sz�a skosem, odbita fala zatrzyma�a nas, przez sekund� trwali�my w miejscu, potem, jakby nie istnia�a zaci�ta praca pagaj�w, ��d� odwr�ci�a si� i posz�a ty�em, coraz szybciej.

W jednym mgnieniu dwa szeregi Murzyn�w, cisn�wszy wios�a, znik�y: skoczyli bez namys�u do wody, po obu stronach pirogi. Ostatni da� �miertelnego susa sternik.

Kobieta krzykn�a drugi raz; jej towarzysz zapar� si� nogami o przeciwleg�� burt�, przypad�a do niego, patrza�em, prawdziwie zachwycony, na to widowisko wal�cych mas wodnych, grzmi�cych t�cz, ��d� paln�a o co�, krzyk, przera�liwy krzyk�

W poprzek tego w d� p�dz�cego taranu wody, kt�ry nas ni�s�, le�a�o nad sam� powierzchni� drzewo, le�ny olbrzym, kt�ry zwali� si� z, wysoka i utworzy� rodzaj mostu.

Tamci dwoje padli na dno. Przez u�amek sekundy, kt�ry mi pozosta�, waha�em si�, czy zrobi� to samo. Wiedzia�em, �e wszystko � Murzyni, ten sp�yw, afryka�ski wodospad � to tylko zadziwiaj�ce z�udzenie, ale siedzie� nieruchomo, gdy dzi�b �odzi w�lizn�� si� ju� popod zlany wod� smolisty pie� olbrzymiego drzewa, by�o ponad moje si�y. B�yskawicznie przypad�em, ale jednocze�nie unios�em r�k� i przesz�a przez pie� nie dotkn�wszy go, nie poczu�em nic, jak tego oczekiwa�em, a mimo to z�udzenie, �e cudem unikn�li�my katastrofy, pozosta�o nienaruszone.

Ale to nie by� koniec; na nast�pnej fali piroga stan�a d�ba, olbrzymi ba�wan zala� nas, obr�ci�, przez kilkana�cie uderze� serca ��d� sz�a piekielnym kr�giem, mierz�c w centrum wiru. Je�li kobieta krzycza�a, nie s�ysza�em tego, nie us�ysza�bym niczego; trzask, �omot p�kaj�cych burt poczu�em ca�ym cia�em, s�uch by� jak zaczopowany rykiem wodospadu; piroga, wyrzucona z nadludzk� si�� w g�r�, zaklinowa�a si� mi�dzy g�azami. Tamci dwoje wyskoczyli na zalewan� pianami ska��, wczo�gali si� w g�r�, ja za nimi.

Znajdowali�my si� na skalnym u�omku mi�dzy dwoma ramionami dygoc�cej bieli. Prawy brzeg by� do�� daleko; ku lewemu wiod�a zakotwiczona w szparach ska�y k�adka, rodzaj napowietrznego przej�cia tu� nad falami, kt�re wali�y w g��b piekielnego kot�a. Powietrze by�o lodowate od mg�y, wodnych bryzg�w, �w cienki pomost wisia� pozbawiony por�czy, �liski od wilgoci, nad �cian� twardego ryku, trzeba by�o, stawiaj�c nogi na zbutwia�ych deskach, lu�no wetkni�tych w splecione sznury, przej�� kilka krok�w do brzegu. Tamci kl�czeli przede mn� i jak gdyby spierali si�, kto p�jdzie pierwszy. Nie s�ysza�em naturalnie nic. Powietrze by�o jak stwardnia�e od nieustaj�cego grzmotu. Nareszcie m�odzieniec wsta� i powiedzia� co� do mnie, wskazuj�c w d�. Zobaczy�em pirog�; jej oderwana rufa zata�czy�a w�a�nie na fali i znik�a, kr�c�c si� coraz szybciej, wci�gni�ta wirem. M�ody cz�owiek w tygrysce by� mniej oboj�tny czy �pi�cy ni� na pocz�tku podr�y, za to z�y, jakby znalaz� si� tu wbrew w�asnej woli. Uj�� kobiet� za ramiona i pomy�la�em, �e zwariowa�, bo najwyra�niej spycha� j� prosto w rycz�c� gardziel. Kobieta powiedzia�a co� do niego, widzia�em oburzenie b�yszcz�ce w jej oczach. Po�o�y�em im na ramionach r�ce, daj�c znak, �eby mnie przepu�cili, i wszed�em na k�adk�. Hu�ta�a si� i ta�czy�a; szed�em niezbyt szybko, chwytaj�c r�wnowag� barkami, raz i drugi po�rodku zako�ysa�em si�, nagle zadygota�a, tak �e omal nie spad�em. To kobieta, nie czekaj�c, a� przejd�, wesz�a na ni� � w obawie, �e spadn�, skoczy�em silnie do przodu; wyl�dowa�em na samym skraju ska�y i natychmiast odwr�ci�em si�. Kobieta nie przesz�a: cofn�a si�. M�ody cz�owiek wszed� jako pierwszy, trzyma� j� za r�k�, niesamowite kszta�ty, jakie rodzi� wodospad, bia�ymi i czarnymi fantomami tworzy�y t�o ich chwiejnego przej�cia. By� tu�; poda�em mu r�k�, r�wnocze�nie kobieta potkn�a si�, k�adka zachybota�a, poci�gn��em go tak, �e raczej wyrwa�bym mu r�k�, ani�eli da� mu spa��; od impetu przelecia� dwa metry i wyl�dowa� za mn�, na kolanach � ale pu�ci� j�.

By�a jeszcze w powietrzu, kiedy skoczy�em, nogami naprz�d, celuj�c tak, aby wej�� w fale skosem, mi�dzy brzegiem i �cian� najbli�szego g�azu. Zastanawia�em si� nad tym wszystkim p�niej, kiedy mia�em czas. W gruncie rzeczy wiedzia�em, �e wodospad i napowietrzna przeprawa s� z�udzeniem, poza wszystkimi innymi dowodem by� �w pie�, przez kt�ry na wylot przesz�a moja r�ka. Mimo to skoczy�em, jakby naprawd� mog�a zgin��, a nawet, pami�tam, �e zupe�nie odruchowo przygotowa�em si� na lodowate uderzenie wody, kt�rej bryzgi lecia�y wci�� na nasze twarze i ubrania.

Nie poczu�em jednak nic opr�cz silnego podmuchu powietrza i wyl�dowa�em w przestronnej sali, na ugi�tych lekko nogach, jakbym skoczy� z wysoko�ci metra najwy�ej.

Us�ysza�em ch�ralny �miech.

Sta�em na mi�kkim jak z plastyku pod�o�u, wok� by�o pe�no ludzi, niekt�rzy mieli jeszcze przemoczone ubrania; z g�owami zwr�conymi w g�r� pok�adali si� ze �miechu.

Poszed�em za ich wzrokiem � by�o to niesamowite.

Ani �ladu wodospad�w, ska�, afryka�skiego nieba � widzia�em b�yszcz�cy strop, a pod nim � nadp�ywaj�c� w�a�nie pirog�; w�a�ciwie rodzaj dekoracji, gdy� ��d� przypomina�a tylko z g�ry i z bok�w; w dnie znajdowa�a si� jaka� metalowa konstrukcja. Le�a�o w niej na p�ask czworo ludzi, wok� nich nie by�o nic � ani murzy�skich wio�larzy, ani ska�, ani rzeki, tylko kiedy niekiedy �miga�y, wystrzeliwane z ukrytych dysz, cienkie strugi wody. Nieco dalej wznosi� si�, jak balon na uwi�zi, bo niczym nie podparty, �w skalny obelisk, na kt�rym zako�czy�a si� nasza podr�. Prowadzi�a od niego k�adka do kamiennego wyst�pu, kt�ry wystawa� z metalowej �ciany. Nieco wy�ej widnia�y schodki z por�cz� i drzwi. To by�o wszystko. Piroga z lud�mi miota�a si�, unosi�a, opada�a gwa�townie, bez najl�ejszego szmeru, s�ysza�em, tylko wybuchy weso�o�ci, towarzysz�ce kolejnym etapom sp�ywu wodospadu, kt�rego nie by�o. Po chwili piroga uderzy�a o ska��, ludzie wyskoczyli z niej, musieli przej�� po k�adce�

Od mego skoku up�yn�o mo�e dwadzie�cia sekund. Poszuka�em oczami kobiety.

Popatrzy�a na mnie. Zrobi�o mi si� troch� g�upio. Nie wiedzia�em, czy mam do niej podej��.

Ale zgromadzeni zacz�li w�a�nie wychodzi� i w nast�pnej chwili znale�li�my si� tu� obok siebie.

��Zawsze to samo � powiedzia�a wtedy � zawsze spadam!

Noc w parku, ognie sztuczne i d�wi�ki muzyki by�y jakby nie ca�kiem rzeczywiste.

Wychodzili�my w t�umie zemocjonowanym po prze�ytych strachach; zobaczy�em towarzysza kobiety, przepycha� si� ku niej. By� znowu senny, jak przedtem. Zdawa�o si�, �e w og�le mnie nie dostrzega.

��Chod�my do Merlina � powiedzia�a kobieta tak g�o�no, �e to us�ysza�em. Nie mia�em zamiaru pods�uchiwa�. Ale nowa fala wychodz�cych st�oczy�a nas jeszcze bardziej. Dlatego sta�em wci�� przy nich.

��To wygl�da na ucieczk� � powiedzia�a, u�miechaj�c si� � nie boisz si� chyba czar�w?�

M�wi�a do niego, ale patrza�a na mnie. Oczywi�cie mog�em utorowa� sobie drog�, ale jak zawsze w podobnych sytuacjach, najbardziej obawia�em si� �mieszno�ci. Ruszyli, powsta�o wolne miejsce, tak�e inni obok mnie zdecydowali si� nagle na zwiedzenie pa�acu Merlina i gdy skierowa�em si� w jego stron�, a kilka os�b rozdzieli�o nas, opad�y mnie w�tpliwo�ci, czy nie uleg�em przed chwil� z�udzeniu. Posuwali�my si� krok za krokiem. Na trawnikach sta�y, �opoc�ce p�omieniami, smolne kufy; blask ich ukazywa� strome, ceglane bastiony. Przeszli�my po mo�cie nad fos�, pod wyszczerzonymi z�bami kraty, ogarn�� nas p�mrok i ch��d kamiennej sieni, w g�r� wiod�y z niej kr�te schody � pe�ne dudni�cego odg�osu st�pa�. Ale ostro�ukowy korytarz pi�tra by� ju� mniej ludny. Prowadzi� na kru�ganek, z kt�rego wida� by�o podw�rze, wrzeszcza�a tam i ugania�a si� za jak�� czarn� maszkar� ha�astra na okrytych czaprakami koniach; szed�em, niezdecydowany, nie wiedz�c dok�d, w�r�d kilkunastu os�b, kt�re zaczyna�em ju� rozr�nia�, kobieta i jej towarzysz mign�li mi po�r�d kolumn, we wn�kach �cian sta�y puste zbroje. W g��bi otwar�y si� okute miedzian� blach� drzwi, jakby dla olbrzym�w, weszli�my do wybitej czerwonym adamaszkiem komnaty, o�wietlonej pochodniami, kt�rych �ywiczny dym dra�ni� nozdrza. Przy sto�ach ucztowa�a krzykliwa gromada ni to pirat�w, ni to rycerzy b��dnych, na ro�nach, lizane p�omieniami, obraca�y si� ogromne po�cie, czerwonawy blask skaka� po l�ni�cych od potu twarzach, ko�ci chrupa�y w �uchwach pancernych biesiadnik�w, chwilami, wstaj�c od sto��w, przechodzili mi�dzy nami. W nast�pnej sali kilkunastu wielkolud�w gra�o w kr�gle, u�ywaj�c jako ku� czaszek; wszystko razem wyda�o mi si� podszyte naiwno�ci�, tandetne, zatrzyma�em si� obok graj�cych, r�wnych mi wzrostem, kiedy kto� wpad� na mnie z ty�u i mimo woli krzykn��, zaskoczony. Odwr�ci�em si� i zajrza�em w oczy jakiemu� m�odzikowi. Wybe�kota� przeproszenie i odszed� szybko z g�upawym wyrazem twarzy; ale dopiero spojrzenie ciemnow�osej kobiety, kt�ra sprawi�a, �e znalaz�em si� w pa�acu tych tanich dziw�w, wyja�ni�o mi, co si� sta�o: ten facet chcia� przej�� przeze mnie, bo wzi�� mnie za jednego z nierzeczywistych biesiadnik�w Merlina. Sam Merlin przyj�� nas w odleg�ym skrzydle pa�acu, otoczony �wit� zamaskowanych, kt�ra asystowa�a bez ruchu jego czarom. Ale mia�em ju� tego troch� do�� i oboj�tnie przyjmowa�em objawienia czarnoksi�skiego kunsztu. Widowisko sko�czy�o si� szybko; obecni zacz�li wychodzi�, kiedy Merlin, siwy, wspania�y, zast�pi� nam drog� i wskaza�, milcz�c, przeciwleg�e, kirem obite drzwi.

Tylko nas troje zaprosi� do �rodka. Sam nie wszed�. Znale�li�my si� w pokoju niezbyt wielkim, bardzo wysokim, o jednej �cianie lustrzanej od stropu po kamienn� pod�og� z czarnych i bia�ych tafli. Wra�enie by�o takie, jakby pok�j, dwa razy wi�kszy ni� w rzeczywisto�ci, zawiera� w sobie sze�cioro ludzi stoj�cych na kamiennej szachownicy.

Sprz�t�w me by�o w nim �adnych � nic opr�cz wysokiej, alabastrowej urny z bukietem kwiat�w podobnych do orchidei, ale o niezwykle wielkich kielichach. Ka�dy z nich by� innej barwy. Stali�my naprzeciw lustra.

Naraz moje odbicie spojrza�o na mnie. Ten ruch nie by� odzwierciedleniem mojego.

Zastyg�em, a tamten, wielki, barczysty, powoli popatrza� najpierw na ciemnow�os� kobiet�, potem na jej towarzysza � �adne z nas nie porusza�o si� i tylko odbicia, usamodzielnione w jaki� niepoj�ty spos�b, o�y�y i rozegra�y mi�dzy sob� milcz�c� scen�.

M�odzieniec w lustrze podszed� do kobiety, spojrza� jej w oczy, zaprzeczy�a g�ow�. Z bia�ego wazonu wyj�a kwiaty i przebieraj�c je w palcach, wybra�a trzy � bia�y, ��ty i czarny. Bia�y poda�a jemu. a z tamtymi dwoma podesz�a do mnie. Do mnie � w lustrze.

Wyci�gn�a oba kwiaty. Uj��em czarny. Wtedy wr�ci�a na swoje poprzednie miejsce i wszyscy troje � tam, w zwierciadlanym pokoju � przybrali�my dok�adnie takie same pozycje, jakie�my zajmowali naprawd�. Kiedy si� to sta�o, kwiaty znik�y z r�k naszych sobowt�r�w i by�y to ju� zwyk�e, wiernie powtarzaj�ce ka�dy ruch odbicia.

Drzwi w przeciwleg�ej �cianie otwar�y si�; zeszli�my kr�tymi schodami na d�. Kolumny, wykusze, sklepienia przesz�y niepostrze�enie w srebro i biel plastykowych korytarzy. Szli�my dalej, wci�� milcz�c � ni to osobno, ni to razem; ta sytuacja dawa�a mi si� coraz bardziej we znaki, c� jednak mia�em pocz��? Przyst�pi� do sakramentalnej, zgodnej z przesz�owiecznym savoir � vivre�em prezentacji? D�wi�ki st�umionej orkiestry. Byli�my jakby w kulisach, za niewidzialn� scen�, w g��bi sta�o kilka pustych stolik�w z odsuni�tymi krzes�ami, kobieta przystan�a i spyta�a swego towarzysza:

��Nie p�jdziesz pota�czy�?

��Nie mam ochoty � powiedzia�. Pierwszy raz us�ysza�em jego g�os.

By� przystojny, ale przepojony bezw�adem, niepoj�t� bierno�ci�, jakby nie zale�a�o mu na niczym na �wiecie. Mia� �liczne, dziewcz�ce prawie usta. Popatrzy� na mnie. Potem na ni�.

Sta� i milcza�.

��No to id�, jak chcesz��� powiedzia�a. Rozchyli� kotar�, tworz�c� jedn� ze �cian, i wyszed�. Ruszy�em za nim.

��Prosz� pana?�� us�ysza�em za sob�. Zatrzyma�em si�. Za kotar� rozleg�y si� oklaski.

��Usi�dzie pan?

Nic nie m�wi�c usiad�em. Mia�a wspania�y profil. Konchy uszu zakrywa�y per�owe tarczki.

��Jestem Aen Aenis.

��Hal Bregg.

Zdawa�a si� zdziwiona. Nie moim nazwiskiem. Nic jej nie m�wi�o. Raczej tym, �e przyj��em jej imi� tak oboj�tnie. Mog�em si� jej teraz przyjrze� z bliska. Jej uroda by�a doskona�a i bezlitosna. Spokojna, opanowana niedba�o�� jej porusze� te�. Mia�a na sobie r�owoszar�, bardziej szar� ni� r�ow� sukni�, kt�ra stanowi�a jak gdyby t�o uwydatniaj�c biel twarzy i r�k.

��Nie lubi mnie pan?�� zapyta�a spokojnie. Teraz ja z kolei si� zdziwi�em.

��Nie znam pani.

��Jestem Ammai � z Prawdziwych.

��Co to s� Prawdziwi?

Jej oczy spocz�y na mnie z zainteresowaniem.

��Pan nie widzia� Prawdziwych?

��Nie wiem nawet, co to jest.

��Sk�d si� pan tu wzi��?

��Przyszed�em z hotelu.

��Ach tak? Z hotelu��� w jej g�osie by�a jawna kpina.�� A mo�na wiedzie�, gdzie pan by� przedtem, zanim uda� si� pan do hotelu?

��Mo�na. W Fomalhaut.

��Co to jest?

��Konstelacja.

��Jak to?

��Uk�ad gwiazdowy, dwadzie�cia trzy lata �wietlne st�d.

Jej powieki drgn�y. Usta rozchyli�y si�. By�a bardzo pi�kna.

��Astronauta?

��Tak.

��Rozumiem. Jestem realistk� � dosy� znan�. Nic nie powiedzia�em. Milczeli�my.

Muzyka gra�a.

��Ta�czy pan?

Omal si� nie roze�mia�em.

��Tego, co ta�cz� teraz � nie.

��Szkoda. Ale to jest do odrobienia. Dlaczego pan to zrobi�?

��Co?

��Tam � na k�adce.

Nie odpowiedzia�em od razu.

��To by�� odruch.�� Pan to zna�?

��T� sztuczn� podr�? Nie.

��Nie?

��Nie.

Chwila milczenia. Jej oczy, przez chwil� zielone, sta�y si� teraz prawie czarne.

��Tylko na bardzo starych kopiach mo�na zobaczy� co� takiego��� powiedzia�a jakby od niechcenia.�� Tego nikt nie zagra. Nie da si�. Kiedy zobaczy�am to, pomy�la�am� �e pan�

Czeka�em.

��M�g�by. Bo pan wzi�� to serio. Prawda?

��Nie wiem. Mo�e.

��To nic. Ja wiem. Chcia�by pan? Jestem dobrze z Frenetem. Pan mo�e nie wie, kto to jest? Musz� mu powiedzie� G��wny producent realu. Gdyby pan chcia�� Wybuchn��em �miechem. Drgn�a.

��Przepraszam. Ale � wielkie nieba, czarne i niebieskie! Pani pomy�la�a o� zaanga�owaniu mnie do�

��Tak.

Nie wygl�da�a na ura�on�. Raczej przeciwnie.

��Dzi�kuj�, nie. Raczej nie, wie pani.

��Ale mo�e mi pan powiedzie�, jak pan to zrobi�? Czy to sekret?

��Jak to, jak? Pani widzia�a przecie��

Urwa�em.

��Chodzi pani o to, jak mog�em?

��Pan jest bardzo domy�lny.

Umia�a si� u�miecha� czarnymi oczami, jak chyba �adna. Czekaj, zaraz przejdzie ci ochota kuszenia mnie��� pomy�la�em.

��To proste. I �aden sekret. Nie jestem betryzowany.

��Och�

Przez chwil� my�la�em, �e wstanie, ale opanowa�a si�. Jej oczy wr�ci�y, wielkie, zach�anne. Patrza�a jak na besti�, kt�ra le�y o krok, jakby odnajdywa�a przewrotn� rozkosz w grozie, kt�r� w niej budzi�em. Wyda�o mi si� to obelg�, gorsz�, ni� gdyby si� tylko przel�k�a.

��Pan mo�e?

��Zabi�? � odpar�em, u�miechaj�c si� uprzejmie.�� Tak. Mog�.

Milczeli�my. Muzyka gra�a. Kilka razy podnosi�a na mnie oczy. Nie odzywa�a si�. Ja te�.

Oklaski. Muzyka. Oklaski. Siedzieli�my tak chyba kwadrans. Nag�e wsta�a.

��P�jdzie pan ze mn�?

��Dok�d?

��Do mnie.

��Na bryt?

��Nie.

Odwr�ci�a si� i odesz�a. Siedzia�em bez ruchu. Nienawidzi�em jej. Nie ogl�daj�c si� sz�a, inaczej ni� wszystkie kobiety, jakie widzia�em. Nie sz�a: p�yn�a. Jak kr�lowa.

Dogoni�em j� w�r�d �ywop�ot�w, gdzie by�o prawie ciemno. Resztki �wiat�a dochodz�cego z pawilon�w miesza�y si� z b��kitnaw� �un� miasta. Musia�a us�ysze� moje kroki, ale sz�a dalej, jakby by�a sama, nawet kiedy wzi��em j� pod r�k�. Sz�a dalej; to by�o jak policzek. Chwyci�em j� za ramiona, odwr�ci�em do siebie, jej twarz, bia�a w ciemno�ci, unios�a si�; patrza�a mi w oczy. Nie pr�bowa�a si� wyrwa�. Nie mog�aby zreszt�. Ca�owa�em j� gwa�townie, pe�en nienawi�ci, czu�em, jak dr�y.

��Ty��� powiedzia�a niskim g�osem, kiedy�my si� rozdzielili.

��Milcz. Usi�owa�a si� wyswobodzi�.

��Jeszcze nie � powiedzia�em i zacz��em j� znowu ca�owa�. Nagle ta w�ciek�o�� obr�ci�a si� w obrzydzenie do samego siebie, pu�ci�em j�. My�la�em, �e ucieknie. Zosta�a.

Pr�bowa�a zajrze� mi w twarz. Odwr�ci�em g�ow�.

��Co ci jest?�� powiedzia�a cicho.

��Nic.

Uj�a mnie za rami�.

��Chod�my.

Jaka� para min�a nas i znik�a w mroku. Poszed�em za ni�. Tam, w ciemno�ci, wszystko by�o jak gdyby mo�liwe, ale kiedy sta�o si� ja�niej, m�j wybuch sprzed chwili � kt�ry mia� by� odp�at� za obelg� � sta� si� tylko �mieszny. Czu�em, �e wchodz� w co� fa�szywego, jak fa�szywe by�o tamto niebezpiecze�stwo i czary, wszystko � i szed�em dalej. Ani gniewu, ani nienawi�ci, ni� � by�o mi wszystko jedno. Znalaz�em si� w�r�d zawieszonych wysoko �wiate� i czu�em t� swoj� wielk�, ci�k� obecno��, kt�ra ka�dy m�j krok obok niej czyni�a grotesk�. Ale ona jakby o tym nie wiedzia�a. Sz�a wzd�u� obwa�owania, za kt�rym rz�dami sta�y glidery. Chcia�em zosta�, ale opu�ci�a r�k� wzd�u� mego przedramienia i chwyci�a mnie za d�o�. Musia�bym j� wyszarpn�� i sta�bym si� jeszcze �mieszniejszy � pos�g astronautycznych cn�t, kuszony przez Putyfar�. Wsiad�em za ni�, maszyna drgn�a i polecia�a. Pierwszy raz jecha�em gliderem i zrozumia�em, dlaczego nie mia�y okien. Z wewn�trz ca�e by�y przezroczyste, jakby ze szk�a.

Jechali�my d�ugo, w milczeniu. Zabudowa centrum ust�pi�a dziwacznym formom podmiejskiej architektury � pod ma�ymi, sztucznymi s�o�cami spoczywa�y zanurzone w ziele� budynki o p�ynnych liniach, powydymane w przedziwne poduszki, rozskrzydlone, �e zatraca�a si� granica mi�dzy wn�trzem dom�w a ich otoczeniem, p�ody fantasmagorii, nieustaj�cych usi�owa� stworzenia czego�, co nie by�oby powt�rzeniem starych form. Glider opu�ci� szerok� bie�ni�, przeszy� ciemny park i zatrzyma� si� u schod�w, pofa�dowanych jak szklana kaskada; wchodz�c po nich widzia�em rozpo�cieraj�c� si� pod stopami oran�eri�.

Ci�ka brama otwar�a si� bezg�o�nie. Olbrzymi hali, obwiedziony wysoko galeri�, blador�owe tarcze lamp bez podpory czy zawieszenia; w pochylonych �cianach, jak wybite w inn� przestrze�, okna, wn�ki, a w nich nie fotografie, nie lalki, ale sama Aen, ogromna, na wprost � w obj�ciu czarniawego m�czyzny, kt�ry j� ca�owa�, ponad sp�ywem schod�w �

Aen w bia�ym, nieustaj�cym migotaniu sukni, obok � schylona nad kwiatami, liliowymi, wielkimi jak jej twarz. Id�c za ni� zobaczy�em j� jeszcze raz w innym oknie, dziewcz�co u�miechni�t�, samotn�, �wiat�o dr�a�o w jej miedzianych w�osach.

Schody zielone. Bia�a amfilada. Schody srebrne. Korytarze na przestrza�, a w nich � bezustanny, powolny ruch, jakby ta przestrze� oddycha�a, �ciany przesuwa�y si� bezg�o�nie, stwarzaj�c przej�cia tam, gdzie id�ca przede mn� kierowa�a w�a�nie kroki; mo�na by�o s�dzi�, �e niewyczuwalny wiatr zaokr�gla zbiegi galerii, rze�bi je, a wszystko, co widzia�em dotychczas, by�o tylko przedpro�em, wst�pem, sieni�. Przez pok�j tak bia�y, zewsz�d prze�wietlony najcie�szym �y�kowaniem zastyg�ego lodu, �e nawet cienie zdawa�y si� w nim mleczne, weszli�my do mniejsze go � po niepokalanej jasno�ci tamtego jego br�z by� jak okrzyk. Nie.by�o tu nic pr�cz nie wiadomo sk�d p�yn�cego �wiat�a o �r�dle jak gdyby odwr�conym, �e o�wietla�o nas i nasze twarze od do�u; poruszy�a r�k�, �ciemnia�o; podesz�a do �ciany i kilkoma gestami wyczarowa�a z niej wypuk�o��, kt�ra natychmiast zacz�a si� rozwija� i utworzy�a rodzaj podw�jnego, szerokiego le�a � zna�em si� na topologii dostatecznie, aby przeczu�, rezultatem jakich docieka� musia�a by� sama tylko linia oparcia.

��Mamy. go�cia � powiedzia�a, przystaj�c. Z otwartej boazerii wychyn�� niski, zastawiony stolik i przybieg� do niej jak pies. Du�e �wiat�a zgas�y, kiedy nad nisz� z fotelami

��jakie� to by�y fotele, nie mam na to s��w!�� nakaza�a gestem, by pojawi�a si� ma�a lampa, i �ciana da�a jej pos�uch. Mia�a wida� do�� tych p�czkuj�cych, na oczach rozkwitaj�cych sprz�t�w, pochyli�a si� nad stolikiem i spyta�a, nie patrz�c w moj� stron�.

��Blar?

��Mo�e by� � powiedzia�em. Nie pyta�em o nic; nie mog�em nie by� dzikusem, ale mog�em przynajmniej by� dzikusem milcz�cym.

Poda�a mi wysoki sto�ek z rurk�, mieni� si� jak rubin, ale by� mi�kki, jakbym dotyka� mszystej sk�rki owocu. Sama wzi�a drugi. Usiedli�my. Niezno�nie mi�kko, jakby siedzia�o si� na chmurze. P�yn mia� smak nieznanych, �wie�ych owoc�w, z malutkimi grudkami, kt�re niespodzianie i zabawnie rozpryskiwa�y si� na j�zyku.

��Dobry?�� spyta�a.

��Tak.

Mo�e to by� jaki� rytualny napitek. Na przyk�ad dla wybra�c�w, albo na odwr�t, dla poskromienia szczeg�lnie niebezpiecznych. Ale powiedzia�em ju� sobie, �e o nic nie b�d� pyta�.

��Lepiej, jak siedzisz.

��Dlaczego?

��Jeste� okropnie wielki.

��Wiem o tym.

��Umy�lnie starasz si� by� niegrzeczny?

��Nie. To mi przychodzi bez trudu. Zacz�a si� cicho �mia�.

��Dowcipny jestem te� � powiedzia�em.�� Kupa zalet, co?

��Jeste� inny � powiedzia�a.�� Nikt tak nie m�wi. Powiedz mi, jak to jest? Co ty czujesz?

��Nie rozumiem.

��Udajesz chyba. A mo�e sk�ama�e� � nie. To niemo�liwe. Nie potrafi�by� tak�

��Skoczy�?

��Nie my�la�am o tym.

��A o czym?

Jej oczy zw�zi�y si�.

��Nie wiesz?

��No wiesz!�� powiedzia�em � to ju� si� tego nie robi?

��Robi si�, ale nie tak.

��Prosz�. Tak dobrze to umiem?

��Nie. Na pewno nie� tylko tak, jakby� chcia�� � Nie doko�czy�a.

��Co?

��Sam wiesz. Czu�am to.

��By�em z�y��� przyzna�em.

��Z�y!�� powiedzia�a wzgardliwie.�� My�la�am, �e� sama nie wiem, co my�la�am.

Nikt by si� na to nie odwa�y�, wiesz?

Zacz��em si� nieznacznie u�miecha�.

��I to ci si� tak spodoba�o?

��Jak ty nic nie rozumiesz. �wiat jest bez strachu, a ciebie mo�na si� ba�.

��Chcesz jeszcze?�� spyta�em. Wargi jej rozchyli�y si�, znowu patrzy�a na mnie jak na wyobra�on� besti�.

��Chc�.

Przysun�a si� do mnie. Wzi��em jej r�k�, po�o�y�em na swojej, p�asko � palcami ledwo si�ga�a poza d�o�.

��Dlaczego masz tak� tward� r�k�? � spyta�a.

��To od gwiazd. S� kanciaste. A teraz zapytaj: dlaczego masz takie straszne z�by?

U�miechn�a si�. � Z�by masz ca�kiem zwyczajne.

M�wi�c to podnios�a moj� d�o�, a by�a przy tym tak uwa�na, �e przypomnia�em sobie spotkanie z lwem i zamiast poczu� si� dotkni�ty, u�miechn��em si�, bo to by�o w ko�cu okropnie g�upie.

Unios�a si�, nad moim ramieniem nala�a sobie z ma�ej, ciemnej buteleczki i wypi�a.

��Wiesz, co to jest?�� spyta�a, przymykaj�c oczy z takim wyrazem, jakby ten p�yn pali�.

Mia�a ogromne rz�sy, pewno fa�szywe. Aktorki zawsze maj� fa�szywe rz�sy.

��Nie.

��Nie powiesz nikomu?

��Nie.

��Perto�

��No, no � powiedzia�em na wszelki wypadek. Otworzy�a oczy.

��Widzia�am ci� jeszcze przedtem. Szed�e� z takim okropnym starcem, a potem wraca�e� sam.

��To syn mego m�odszego kolegi � odpar�em. Najdziwniejsze, �e to niemal prawda � przemkn�o mi.

��Zwracasz uwag� � wiesz?

��Co robi�.

��Nie tylko przez to, �e jeste� taki wielki. Chodzisz inaczej � i patrzysz, jakby��

��Co?

��Jakby� si� mia� na baczno�ci.

��Przed czym?

Nie odpowiedzia�a. Zmieni�a si� na twarzy. Oddychaj�c g�o�niej spojrza�a na w�asn� r�k�.,

Ko�ce palc�w dr�a�y.

��Ju�� � powiedzia�a cicho i u�miechn�a si�, nie do mnie. Jej u�miech sta� si� natchniony, �renice rozszerzy�y si�, poch�aniaj�c t�cz�wki, odchyla�a si� wolno, a� spocz�a na szarym wezg�owiu, miedziane w�osy rozlu�ni�y si�, patrza�a na mnie w jakim� triumfuj�cym os�upieniu.

��Poca�uj mnie.

Obj��em j�, i to by�o okropne, bo chcia�em i nie chcia�em � wydawa�o mi si�, �e przestaje by� sob� � jakby si� w ka�dej chwili mog�a zmieni� w co� innego. Wpi�a palce w moje w�osy, jej oddech, kiedy odrywa�a si� ode mnie, by� jak j�k. Jedno z nas jest nieprawdziwe, pod�e � my�la�em � ale kto, ona czy ja? Ca�owa�em j�, jej twarz by�a bole�nie pi�kna, straszliwie obca, potem by�a ju� tylko rozkosz, nie do zniesienia, ale nawet wtedy pozosta� we mnie zimny, milcz�cy obserwator; nie zatraci�em si�. Oparcie, pos�uszne, jakby domy�lne, sta�o si� pos�aniem dla naszych g��w, by�o to jak obecno�� kogo� trzeciego, poni�aj�co czujna, a my, jakby wiedz�c o tym, przez ca�y. czas nie wymienili�my ani jednego s�owa.

Zasypia�em ju�, obejmuj�c jej szyj�, a jeszcze mi si� zdawa�o, �e kto� stoi i patrzy, patrzy�

Kiedy si� zbudzi�em, spa�a. To by_� inny pok�j. Nie, ten sam. Ale zmieni� si� jako� � cz�� �ciany odsun�a si�, ukazuj�c �wit. Nad nami, jakby przez zapomnienie, p�on�a w�ska lampka. Na wprost, ponad szczytami drzew, jeszcze prawie czarnych, dnia�o. Ostro�nie przesun��em si� na brzeg posiania; wymrucza�a co�, jakby �Alan�, i spa�a dalej.

Poszed�em przez puste, wielkie sale. By�y \v nich okna zwr�cone na wsch�d. Wchodzi� przez nie czerwony blask i nape�nia� przezroczyste sprz�ty, dr��c p�omieniem czerwonego wina. Przez amfilad� pokoi zobaczy�em sylwetk� przechodz�cego � to by� robot, per�owoszary, pozbawiony twarzy, jego tors promieniowa� s�abo, �arzy� si� w nim rubinowy p�omyk, jak lampka przed obrazem.

��Chc� wyj�� � powiedzia�em.

��Tak, prosz� pana. Srebrne, zielone, b��kitne schody. Po�egna�em wszystkie naraz twarze Aen w wysokim jak ko�ci� hallu. By� ju� pe�ny dzie�. Robot otworzy� przede mn� bram�. Kaza�em mu wezwa� glider.

��Tak, prosz� pana. Nie �yczy pan sobie domowego?

��Mo�e by� domowy. Chc� jecha� do hotelu �Alcaron�.

��Tak jest. Do us�ug.

Kto� si� ju� tak do mnie odezwa�. Kto? Nie mog�em sobie przypomnie�.

Po stromych schodach � aby do ko�ca pami�ta�o si�, �e to jest pa�ac, nie dom � zeszli�my obaj; w blasku wschodz�cego s�o�ca wsiad�em do maszyny. Kiedy ruszy�a, obejrza�em si�. Sta� jeszcze w kornej pozie, podobny troch� do modliszki ze swymi z�o�onymi, cienkimi ramionami.

Ulice by�y prawie puste. W ogrodach, jak porzucone, dziwne statki, spoczywa�y wille, tak w�a�nie, spoczywa�y, jakby na chwil� tylko przysiad�y w�r�d �ywop�ot�w i drzew z�o�ywszy swe ostrok�tne, kolorowe skrzyd�a. W centrum by�o ludniej. Ig�owce o rozpalonych s�o�cem szczytach, domy � palmiarnie, domy � olbrzymy na rozstawionych szeroko stopach prz�se� � ulica rozcina�a je, wylatywa�a na ub��kitnion� przestrze�; na nic ju� nie patrzy�em. W hotelu wzi��em k�piel i zatelefonowa�em do biura podr�y. Zam�wi�em ulder na dwunast�. Bawi�o mnie troch�, �e tak swobodnie operuj� tymi nazwami, nie maj�c nawet poj�cia, co to jest ulder.

Mia�em jeszcze cztery godziny czasu. Po��czy�em si� z hotelowym inforem i spyta�em o.

Bregg�w. Nie mia�em rodze�stwa, ale brat ojca pozostawi� dwoje dzieci, ch�opca i dziewczynk�. Je�li nawet nie �yli, to ich dzieci�

Infor wymieni� mi jedenastu Bregg�w. Spyta�em z kolei o genealogi�. Okaza�o si�, �e jeden tylko z nich, Atal Bregg, pochodzi z mojej rodziny. By� wnukiem mego stryja, niem�odym zreszt�, mia� ju� prawie sze��dziesi�t lat. Wiedzia�em zatem, co chcia�em.

Podnios�em nawet s�uchawk�, �eby do niego zatelefonowa�, ale od�o�y�em j�. Co, w ko�cu, mia�em mu do powiedzenia? Albo on � mnie? Jak umar� m�j ojciec? Moja matka? Ja odumar�em ich wcze�niej i nie mia�em, pogrobowiec, prawa pyta�. By�oby to � tak czu�em w tej chwili � jak�� przewrotno�ci�, jak gdybym oszuka� ich, uchodz�c w tch�rzliwej ucieczce losowi, ukrywaj�c si� w czasie, kt�ry by� dla mnie mniej �miertelny ani�eli dla nich.

To oni mnie pochowali, w gwiazdach, nie ja ich, na Ziemi.

Podnios�em jednak s�uchawk�. Sygna� by� d�ugi. Nareszcie zg�osi� si� domowy robot i powiedzia� mi, �e Atal Bregg jest poza Ziemi�.

��Gdzie?�� spyta�em szybko.

��Na Lunie. Wyjecha� na cztery dni. Co mam mu powiedzie�?

��Co on robi? Jaki jest jego zaw�d?�� spyta�em � bo� nie wiem, czy to ten, kt�rego szukam, mo�e zachodzi omy�ka�

Robota jako� �atwiej przychodzi�o ok�ama�.

��Jest psychoped�.

��Dzi�kuj�. Zadzwoni� sam za kilka dni.

Od�o�y�em s�uchawk�. W ka�dym razie nie by� astronaut�; dobre i to.

Po��czy�em si� znowu z hotelowym inforem i spyta�em, co mo�e mi zaleci�, jako rozrywk�, na dwie do trzech godzin.

��Zapraszamy do naszego realonu � powiedzia�.

��Co tam jest?

��Oblubienica. To najnowszy real Aen Aenis. Zjecha�em na d�; to by�o w podziemiach.

Spektakl ju� si� zaczai, ale robot u wej�cia powiedzia� mi, �e nic prawie nie straci�em � zaledwie kilka minut. Zaprowadzi� mnie w ciemno��, wydoby� z niej w jaki� dziwny spos�b jajowaty fotel i posadziwszy mnie na nim, znik�. Pierwsze wra�enie by�o, jakbym siedzia� u sceny teatralnej, albo nie � na samej scenie, tak blisko byli aktorzy. Jakby ich mo�na by�o dotkn��, wyci�gaj�c r�k�. Nie mog�em trafi� lepiej, bo to by�a historia z moich czas�w, a zatem dramat historyczny; lata akcji nie by�y dok�adnie okre�lone, ale dzia�o si� to, s�dz�c wed�ug pewnych szczeg��w, w jakie� kilkana�cie lat po moim odlocie.

Zrazu rozkoszowa�em si� kostiumami; scenografia by�a naturalistyczna, ale w�a�nie dlatego bawi�em si�, bo wychwytywa�em mn�stwo pomy�ek i anachronizm�w. Bohater, bardzo przystojny, smag�y brunet, wyszed� z domu we fraku (by� wczesny ranek) i pojecha� autem na spotkanie z ukochan�; mia� nawet cylinder, ale szary, jakby by� Anglikiem i jecha� na derby. Potem ukaza�a si� romantyczna gospoda, z ober�yst�, jakiego w �yciu nie widzia�em � wygl�da� jak pirat; bohater przysiad� po�y fraka i pi� przez s�omk� piwo; i tak wci��.

Nagle przesta�em si� u�miecha�; wesz�a Aen. By�a ubrana bez sensu, ale raptem sta�o si� to niewa�ne. Widz wiedzia�, �e kocha�a innego, a tego m�odzie�ca oszukiwa�a; typowa, melodramatyczna rola przewrotnej kobiety, ckliwo��, sztampa i bana�. Aen jednak nie posz�a na to. By�a dziewczyn� pozbawion� refleksji, czu��, niepami�tliw� i przez bezgraniczn� naiwno�� swego okrucie�stwa � bezwinn� istot�, kt�ra unieszcz�liwia�a wszystkich, bo nie chcia�a unieszcz�liwi� nikogo. Wchodz�c w ramiona jednego, zapomina�a o drugim i robi�a to tak, �e wierzy�o si� w jej � momentaln� � szczero��.

Zreszt� ta bzdura rozsypywa�a si� wprost i pozostawa�a tylko Aen, wielka aktorka.

Real by� czym� wi�cej ni� zdalnym teatrem, bo kiedy wpatrywa�em si� w jaki� fragment sceny, powi�ksza� si� i rozrasta�, tak zatem widz sam, w�asnym wyborem decydowa� o tym, czy chce widzie� zbli�enie, czy te� ca�o�� obrazu. Przy tym proporcje tego, co pozostawa�o na obwodzie pola widzenia, nie ulega�y zniekszta�ceniu. By�a to jaka� diabelnie dowcipna kombinacja optyczna � daj�ca z�udzenie nadnaturalnie wyrazistej, jak gdyby spot�gowanej jawy.

Pojecha�em potem do siebie, na g�r�, pakowa� rzeczy, bo za kilkana�cie minut mia�em wyruszy�. Okaza�o si�, �e mam tych rzeczy wi�cej, ani�eli sobie wyobra�a�em. Nie ze wszystkim by�em jeszcze got�w, kiedy za�piewa� telefon: podstawiono m�j ulder.

��Zaraz zejd� � powiedzia�em. Baga�owy robot zabra� walizki i w�a�nie wychodzi�em z pokoju, kiedy telefon zn�w si� odezwa�. Zawaha�em si�. Lekki sygna� powtarza� si� niestrudzenie. �eby nie wygl�da�o, �e uciekam � pomy�la�em i podnios�em s�uchawk�, nie ca�kiem jednak pewny, dlaczego naprawd� to robi�.

��To ty?

��Tak. Zbudzi�a� si�?

��Ju� dawno. Co robisz?

��Widzia�em ci�. W realu.

��Tak?�� powiedzia�a tylko, ale wyczu�em w jej g�osie satysfakcj�. Znaczy�o to: jest m�j.

��Nie � powiedzia�em.

��Co, nie?

��Dziewczyno, jeste� wielk� aktork�. Ale ja jestem kim� ca�kiem innym, ani�eli ci si� zdaje.

��Czy tej nocy te� mi si� zdawa�o?�� przerwa�a. W jej g�osie drga�o rozbawienie � i nagle powr�ci�a �mieszno��. Nie mog�em si� z niej wydoby�: kwakier z gwiazd, kt�ry ju� raz upad�, surowy, zrozpaczony i skromny.

��Nie � powiedzia�em hamuj�c si� � nie zdawa�o ci si�. Ale ja wyje�d�am.

��Na wieki? Bawi�a si� t� rozmow�.

��Dziewczyno � zacz��em i nie wiedzia�em, co powiedzie�. Przez chwil� s�ysza�em tylko jej oddech.�� I co dalej?�� spyta�a.

��Nie wiem.�� Poprawi�em si� szybko: � Nic. Wyje�d�am. To nie ma sensu.

��Na pewno nie ma � zgodzi�a si� � i dlatego mo�e by� �wietne. Co widzia�e�?

Prawdziwych?

��Nie, Oblubienic�. S�uchaj�

��To kompletne pud�o. Nie mog� na to patrze�, Moja najgorsza rzecz. Zobacz Prawdziwych albo nie, przyjd� wieczorem. Poka�� ci. Nie, nie, dzisiaj nie mog�. Jutro.

��Aen, nie przyjd�. Naprawd� wyje�d�am za chwil�

��Nie m�w mi Aen, m�w �dziewczyno�� � poprosi�a.

��Dziewczyno, niech ci� diabli wezm�!! � powiedzia�em, po�o�y�em s�uchawk�, zawstydzi�em si� okropnie, podnios�em j�, jeszcze raz po�o�y�em i wypad�em z pokoju, jakby mnie kto� goni�. Zjecha�em na d�, gdzie si� okaza�o, �e ulder jest na dachu. A wiec na g�r�.

Na dachu by�a ogrodowa restauracja i lotnisko. W�a�ciwie restauracja � lotnisko, przemieszanie poziom�w, lataj�ce perony, niewidzialne szyby � nie odnalaz�bym swego uldera i za rok. Ale zaprowadzono mnie do niego prawie za r�k�. By� mniejszy, ra� my�la�em.

Spyta�em, jak d�ugo b�dzie trwa� lot, bo chcia�em poczyta�.

��Oko�o dwunastu minut.

Wobec tego nie warto by�o bra� si� do lektury. Wn�trze uldera przypomina�o troch� eksperymentaln� rakiet� Termo � Fax, kt�r� kiedy� prowadzi�em, by�o tylko bardziej komfortowe, ale kiedy zamkn�y si� drzwi za robotem, kt�ry �yczy� mi uprzejmie szcz�liwej drogi, �ciany sta�y si� od jednego zamachu przezroczyste, a poniewa� siedzia�em na pierwszym z czterech foteli (inne by�y nie zaj�te) � wra�enie by�o takie, jakbym lecia� na krze�le ustawionym wewn�trz du�ej szklanki.

Bardzo zabawne, ale to nie. mia�o nic wsp�lnego z rakiet� czy samolotem; pr�dzej z lataj�cym dywanem. Osobliwy wehiku� wzbi� si� najpierw pionowo bez najmniejszej wibracji, wydaj�c przeci�g�y gwizd, i pomkn�� jak wystrzelony poziomo. Zn�w sta�o si� to samo, co ju� kiedy� zauwa�y�em: przyspieszeniu ruchu nie towarzyszy� wzrost bezw�adno�ci.

Wtedy, na dworcu, mog�em s�dzi�, �e jestem ofiar� z�udzenia, teraz jednak by�em pewny swego. Trudno wyrazi�, jakie ogarn�o mnie uczucie � bo je�li rzeczywi�cie potrafili uniezale�ni� akceleracj� od bezw�adno�ci, to wszystkie hibernacje, pr�by, selekcje, m�ki i utrapienia naszej podr�y okazywa�y si� najzupe�niej zb�dne; tak jak ja w owej chwili m�g�by si� czu� chyba zdobywca himalajskiego szczytu, kt�ry po nieopisanym trudzie wspinaczki przekonuje � si�, �e na g�rze stoi pe�en wycieczkowicz�w hotel, bo podczas jego samotnych mozo��w wybudowano z przeciwnej strony kolejk� i weso�omiasteczkowe atrakcje. To, �e pozostaj�c na Ziemi najprawdopodobniej w og�le nie do�y�bym tajemniczego odkrycia, bynajmniej mnie nie pociesza�o � ju� raczej my�l, �e by� mo�e ten spos�b nie nadaje si� do zastosowania w kosmicznej nawigacji. By� to oczywi�cie przejaw czystego egoizmu i zdawa�em sobie z tego spraw�, ale szok by� zbyt wielki, �ebym umia� zdoby� si� na w�a�ciwy entuzjazm.

Tymczasem ulder lecia�, ju� bez szmeru; spojrza�em w d�. Mijali�my w�a�nie Terminal � przesuwa� si� wolno w ty�, jak forteca z lodu, na niewidzialnych z miasta wierzchnich pi�trach czernia�y wielkie leje rakietowych wlot�w. Potem przelecieli�my wzgl�dnie blisko ig�owca, tego w czarne i srebrne pasy; g�rowa�.nad ulderem. Z Ziemi nie docenia�o si� jego wysoko�ci. By� jak rurowy most ��cz�cy miasto z niebem, a te �eta�erki�, kt�re z niego wystawa�y, roi�y si� od ulder�w i innych wi�kszych maszyn. Ludzie wygl�dali na tych l�dowiskach, jakby kto� nasypa� na srebrny talerz maku. Lecieli�my nad bia�ymi i b��kitnymi koloniami dom�w, nad ogrodami, ulice stawa�y si� coraz szersze, nawierzchnie te� by�y kolorowe � dominowa�y blady r� i ochra. Morze budynk�w rozci�ga�o si� po horyzont, z rzadka porozdzielane pasmami zieleni, i przel�k�em si�, �e tak b�dzie a� do samej Klavestry.

Ale maszyna zwi�kszy�a szybko��, domy rozsypa�y si�, rozbieg�y po ogrodach, pojawi�y si� za to ogromne zwitki i proste dr�g; ci�gn�y wieloma kondygnacjami, schodzi�y si�, krzy�owa�y, zapada�y pod ziemi�, zbiega�y gwia�dzi�cie i wystrzela�y pasmami w p�ask�, szarozielonkaw� pod wysokim s�o�cem przestrze�, mrowi�c� si� od glider�w. Potem, w�r�d czworok�t�w drzew, wy�oni�y si� ogromne budowle z dachami na kszta�t wkl�s�ych luster; w ich centrach tla�o co� czerwonawo. Jeszcze dalej drogi rozesz�y si� i zapanowa�a ziele�, od czasu do czasu przerywana kwadratem odmiennej ro�linno�ci � czerwonej, b��kitnej � to nie mog�y by� kwiaty � barwy by�y na to zbyt intensywne.

Doktor Juffon by�by ze mnie rad � pomy�la�em.�� Trzeci dzie�, i ju�. A jaki pocz�tek.

Nie byle kto. Znakomita aktorka, s�awa. Ma�o co si� ba�a, a je�eli, to ten strach te� sprawi� jej przyjemno��. Tylko tak dalej. Ale po co m�wi� o blisko�ci? Czy tak wygl�da ich blisko��?

Jak bohatersko skoczy�em do tego wodospadu. Szlachetny goryl. A potem pi�kno��, przed kt�r� padaj� t�umy, sowicie go wynagrodzi�a; jakie to by�o z jej strony wznios�e!

Ca�a twarz mnie pali�a. Ty kretynie � powtarza�em sobie �agodnie � czego w�a�ciwie chcesz? Kobiety?.Mia�e� kobiet�. Mia�e� ju� wszystko, co mo�na tu mie�, wraz z propozycj� wyst�p�w w realu. B�dziesz mia� teraz dom, b�dziesz chodzi� po ogr�dku, czyta� ksi��ki, patrza� w gwiazdy i m�wi� sobie, cicho, w swej skromno�ci: by�em tam. By�em i wr�ci�em. I nawet prawa fizyki pracowa�y dla ciebie, ty szcz�liwcze, masz przed sob� p� �ycia, a pami�tasz, jak wygl�da Roemer, o sto lat starszy od ciebie?

Ulder zacz�� schodzi� w d�, zbudzi� si� gwizd, okolica, pe�na bia�ych i b��kitnych dr�g, kt�rych nawierzchnia l�ni�a jak polana emali�, ros�a w oczach. Wielkie stawy i ma�e, kwadratowe baseny posy�a�y w g�r� s�oneczne �y�ni�cia. Coraz wi�ksze i prawdziwsze by�y domki, rozsypane� na garbach �agodnych wzg�rz. Na horyzoncie, siny od powietrza, sta� �a�cuch g�r o pobielonych szczytach. Zobaczy�em jeszcze �wirowane �cie�ki, gazony, klomby kwiat�w, zimn� ziele� wody w betonowym obrze�u, dr�ki, krzewy, bia�y dach, wszystko to odwr�ci�o si� wolno, otoczy�o mnie i znieruchomia�o, jakby bra�o w posiadanie.

Drzwi otwar�y si�. Bia�o � pomara�czowy robot czeka� na trawniku. Zszed�em.

��Witamy pana w Klavestrze � powiedzia� i jego bia�y brzuszek zanuci� niespodzianie: rozleg�y si� tony szklanej muzyczki, jakby mia� tam pozytywk�.

�miej�c si� jeszcze, pomaga�em mu wynosi� moje rzeczy. Potem tylna klapa uldera, kt�ry le�a� na trawie jak ma�y, srebrny zeppelin, otwar�a si� i dwa pomara�czowe roboty wytoczy�y moje auto. Ci�ka, b��kitna karoseria zagra�a w s�o�cu. Zupe�nie o nim zapomnia�em. A potem wszystkie roboty, objuczone moimi walizkami, pud�ami, paczkami, g�siego ruszy�y w stron� domu.

By�a to wielka kostka o oknach��cianach. Wchodzi�o si� przez panoramicznie oszklone solarium, dalej by� hali, jadalnia i schody na g�r� � z drzewa; robot, ten graj�cy, z pozytywk�, nie omieszka� zwr�ci� mojej uwagi na ow� niezwyk�o��.

Na pi�trze by�o pi�� pokoi. Wybra�em nie najlepiej po�o�ony, wschodni, bo w innych, a zw�aszcza w tym z widokiem na g�ry, by�o zbyt wiele z�ota i srebra, ten za� mia� tylko smu�ki zieleni, jak pomi�te listki na kremowym tle.

Roboty pouk�ada�y ca�y m�j dobytek w �ciennych, szafach, pracuj�c sprawnie i cicho, a ja stan��em przy oknie. Port � pomy�la�em.�� Przysta�. Dopiero wychyliwszy si�, widzie� mog�em sin� mgie�k� g�r. W dole rozpo�ciera� si� kwiatowy ogr�d, z kilkunastoma starymi drzewami owocowymi w g��bi; mia�y kr�te, spracowane konary i chyba nie rodzi�y ju� nic.

Nieco w bok, ku szosie (widzia�em j� przedtem z uldera, zas�oni�ta by�a �ywop�otami) wznosi�a si� nad g�szczem wie�yczka trampoliny. Tam by� basen. Gdy si� odwr�ci�em, roboty ju� wysz�y. Przesun��em lekkie, jak wydmuchane, biurko pod okno. u�o�y�em na nim paczki pism naukowych, torebki z kryszta�owymi ksi��kami i aparat do czytania; osobno umie�ci�em nie tkni�te jeszcze notatki i pi�ro. To by�o moje stare pi�ro � przy wzmo�onej grawitacji zaczyna�o ciec i plami�o wszystko, ale Olaf doskonale je zreperowa�. Za�o�y�em teczki na notatki, powypisywa�em na nich �Historia�, �Matematyka�, �Fizyka��, a wszystko to robi�em pospiesznie, bo pilno mi by�o do wody. Nie wiedzia�em, czy mog� wyj�� w samych slipach, a zapomnia�em o p�aszczu k�pielowym. Poszed�em wiec do �azienki w korytarzu i tam, manewruj�c butelk� pianop�ynu, sporz�dzi�em okropn�, do niczego niepodobn� maszkar�. Zdar�em j� z siebie i zabra�em si� do dzie�a jeszcze raz. Drugi p�aszcz wyszed� mi nieco lepiej, ale i tak by� robinsonad�: no�em odci��em co wi�ksze nier�wno�ci r�kaw�w i brzeg�w, wtedy sprezentowa� si� mo�liwie.

Zszed�em na d�, jeszcze niepewny, czy w domu nikogo nie ma. Hall by� pusty. Ogr�d te�, tylko pomara�czowy robot strzyg� traw� przy r�anych krzewach. Przekwita�y ju�.

Prawie biegiem dotar�em do basenu. Woda l�ni�a i dr�a�a. Unosi� si� nad ni� niewidzialny ch��d. Rzuci�em p�aszcz na z�oty piasek, kt�ry sparzy� mi stopy, i dudni�c po metalowych stopniach wbieg�em na szczyt trampoliny. By�a niska, ale na pocz�tek w sam raz. Odbi�em si�. wykr�ci�em pojedyncze salto � nie wa�y�em si� na wi�cej, po takiej przerwie!�� i wszed�em w wod� jak n�.

Wyp�yn��em szcz�liwy. Zacz��em ci�gn��, du�ymi wymachami, w jedn� stron�, potem nawrotka, i w drug� � basen mia� z pi��dziesi�t metr�w. Przep�yn��em go osiem razy, nie zmniejszaj�c tempa, wylaz�em na brzeg ociekaj�cy jak foka i po�o�y�em si� na piasku z mocno t�tni�cym sercem. To by�o dobre. Ziemia mia�a swoje uroki! Po kilku minutach by�em suchy. Wsta�em, rozejrza�em si�: nikogo. Doskonale. Wbieg�em na skoczni�. Najpierw zrobi�em salto ty�em, wysz�o mi, chocia� zbyt mocno si� odbi�em; zamiast ko�cowej deski by� p�at plastyku; chodzi� jak spr�yna. Potem podw�jne; to nie bardzo mi si� uda�o, uderzy�em udami o wod�. Sk�ra sczerwienia�a momentalnie, jak oparzona. Powt�rzy�em.

Troch� lepiej, ale nie tak, jak si� nale�y. Po drugim zwitku nie zd��y�em si� wyprostowa�, wracaj�c do pionu, i poknoci�em stopami. By�em jednak uparty i mia�em czas, tyle czasu!

Trzeci, czwarty, pi�ty skok. Ju� troch� szumia�o mi w uszach, kiedy � raz jeszcze rozejrzawszy si�, na wszelki wypadek � spr�bowa�em zrobi� salto ze �rub�. To by� kompletny blama�, fiasko, od uderzenia wody straci�em dech, opi�em si� jej i parskaj�c, krztusz�c si�, wylaz�em na piasek. Usiad�em pod a�urow� drabink� trampoliny, taki poha�biony i z�y, a� nagle wybuchn��em �miechem. Potem p�ywa�em jeszcze, czterysta, przerwa i znowu czterysta.

Kiedy wraca�em do domu, �wiat wygl�da� inaczej. Tego chyba najbardziej mi brakowa�o, my�la�em. Bia�y robot czeka� u drzwi.

��B�dzie pan jada� u siebie czy w jadalni?

��Czy b�d� jad� sam?

��Tak, prosz� pana. Tamci pa�stwo przyjad� jutro.

��Mog� je�� w jadalni.

Poszed�em na g�r� i przebra�em si�. Nie wiedzia�em jeszcze, od czego zaczn� te moje studia. Chyba od historii, tak b�dzie najrozs�dniej; chocia� chcia�o mi si� robi� wszystko naraz, a najbardziej � rzuci� si� na zagadk� przezwyci�onej grawitacji. Rozleg� si� �piewny ton. To nie by� telefon. Nie wiedzia�em, co to jest, po��czy�em si� wi�c z domowym inforem.

��Prosimy na obiad � wyja�ni� melodyjny g�os. Jadalnia pe�na by�a przefiltrowanego przez ziele� blasku, pochy�e szyby u sufitu l�ni�y jak kryszta�. Na stole le�a�o jedno nakrycie.

Robot przyni�s� kart�.

��Nie, nie � powiedzia�em � wszystko jedno co. Pierwsze danie przypomina�o owocowy ch�odnik.

Drugie nie przypomina�o ju� niczego. Z mi�sem, z ziemniakami, jarzynami trzeba si� by�o, wida�, po�egna� na zawsze.

Bardzo dobrze si� sta�o, �e jad�em sam, bo deser eksplodowa� mi pod �y�eczk�. To mo�e za wiele powiedziane, w ka�dym razie mia�em krem na kolanach i na swetrze. By�a to jaka� skomplikowana konstrukcja, tylko wierzchem twarda, i nieostro�nie d�gn��em j� �y�eczk�.

Kiedy pojawi� si� robot, spyta�em, czy mog� dosta� kawy do pokoju.

��Oczywi�cie � powiedzia�. � Zaraz?

��Prosz�. Ale du�o kawy.

Powiedzia�em tak, bo poczu�em si�, pewno przez k�piel, troch� senny, a zrobi�o mi si� nagle �al przesypianego czasu. O, tu naprawd� by�o zupe�nie inaczej ani�eli na pok�adzie statku. Popo�udniowe s�o�ce pra�y�o stare drzewa, cienie by�y kr�tkie, zebra�y si� u pni, powietrze dr�a�o w dali, ale w pokoju panowa� niemal ch��d. Usiad�em przy biurku, do ksi��ek. Robot przyni�s� mi kawy. Chyba trzy litry mie�ci� przezroczysty termos. Nic nie powiedzia�em. Wida� przesadnie wzi�� pod uwag� moje rozmiary Mia�em zacz�� od historii, ale zabra�em si� do socjologii, bo chcia�em si� od razu jak najwi�cej dowiedzie�. Rych�o przekona�em si� jednak, �e nie dam rady. By�a na�adowana trudn�, bo wyspecjalizowan� matematyk�, a co gorsza autorzy odwo�ywali si� do nie znanych mi fakt�w. Poza tym nie rozumia�em wielu s��w i musia�em szuka� ich znaczenia w encyklopedii. Ustawi�em wi�c sobie drugi opton � mia�em trzy. Zniech�ci�em si� do tego szybko, bo zbyt wolno mi sz�o, zsiad�em wi�c z wysokiego konia i wzi��em zwyczajny, szkolny podr�cznik historii.

Co� takiego we mnie wlaz�o, �e nie mia�em za grosz cierpliwo�ci � ja, kt�rego Olaf nazywa� ostatnim wcieleniem Buddy. Zamiast i�� po kolei, wyszuka�em od razu rozdzia� o betryzacji.

Teori� opracowa�o trzech ludzi: Bennet, Trimaldi i Zacharow. St�d wzi�a si� nazwa.

Dowiedzia�em si� ze zdumieniem, �e byli to moi r�wie�nicy � og�osili za� rzecz w rok po naszym odlocie. Opory by�y naturalnie olbrzymie. Pocz�tkowo nikt nie chcia� tego projektu nawet wzi�� serio. Potem dosta� si� na forum ONZ. Jaki� czas przechodzi� z podkomisji do podkomisji � wygl�da�o na to, �e utonie w nie ko�cz�cych si� obradach. Tymczasem jednak prace do�wiadczalne �ywo si� posuwa�y, wprowadzono udoskonalenia, przeprowadzono masowe eksperymenty na zwierz�tach, potem na ludziach (pierwsi poddali si� zabiegowi sami tw�rcy � Trimaldi by� przez jaki� czas pogr��ony, nie wiedziano jeszcze o niebezpiecze�stwach, jakimi betryzacja grozi doros�ym, i ten fatalny wypadek zamrozi� spraw� na dalszych osiem lat). Ale w siedemnastym roku od zera (to by�a moja prywatna rachuba czasu: zero oznacza�o start �Prometeusza�) uchwa�a o powszechnym wprowadzeniu betryzacji zapad�a; by� to pocz�tek jednak, a nie koniec walki o humanizacj� ludzko�ci (jak g�osi� podr�cznik). W wielu krajach rodzice nie chcieli poddawa� dzieci zabiegom, a pierwsze betrostacje by�y obiektami napad�w; kilkadziesi�t z nich uleg�o ca�kowitemu zniszczeniu.

Okres zamieszek, represji, przymusu i oporu trwa� lat dwadzie�cia. Podr�cznik szkolny pomija� go og�lnikami, ze zrozumia�ych a� nadto wzgl�d�w. Obiecywa�em sobie poszuka� bli�szych szczeg��w w pracach �r�d�owych, nie przerywaj�c tymczasem lektury. Przemiana ugruntowa�a si� mocno dopiero, kiedy pierwsze betryzowane pokolenie mia�o ju� dzieci. O stronie biologicznej zabiegu nie m�wi�a ksi��eczka nic. Sporo by�o za to pean�w na cze��

Benneta, Zacharowa i Trimaldiego. Powsta� projekt, aby liczy� lata Nowej Ery od wprowadzenia betryzacji, ale upad�. Rachuba czasu nie zmieni�a si�. Zmienili si� ludzie.

Rozdzia� ko�czy� si� patetycznym okresem o Nowej Epoce Humanizmu.

Poszuka�em monografii o betryzacji, pi�ra Ullricha. Zn�w pe�no matematyki, ale postanowi�em j� rozgry��. Nie by� to zabieg na plazmie dziedzicz�cej, jak si� tego skrycie obawia�em. Zreszt�, gdyby takim by�, nie trzeba by betryzowa� ka�dego nast�pnego pokolenia. Pomy�la�em o tym z otuch�. Zawsze pozostawa�a, teoretyczna przynajmniej, mo�liwo�� odwrotu. Dzia�ano na rozwijaj�ce si� przodom�zgowie we wczesnym okresie �ycia, za po�rednictwem grupy proteolitycznych enzym�w. Efekty by�y wybi�rcze: redukcja pop�d�w agresywnych w 80 do 88 procentach w stosunku do niebetryzowanych; wy��czenie powstawania zwi�zk�w asocjacyjnych mi�dzy aktami agresji a sfer� uczu� dodatnich; zredukowanie mo�liwo�ci podejmowania osobistego ryzyka �yciowego przeci�tnie o 37 procent. Jako najwi�ksze osi�gni�cie podawano, �e przemiany nie wp�ywa�y ujemnie na rozw�j inteligencji ani na formowanie si� osobowo�ci, a co mo�e jeszcze donio�lejsze � powsta�e ograniczenia nie dzia�a�y na zasadzie l�kowych sprz�e�. Innymi s�owy, cz�owiek nie dlatego nie zabija�, poniewa� ba� si� samego czynu. Taki skutek poci�gn��by za sob� neurotyzacj�, zara�enie l�kiem ca�ej ludzko�ci. Nie robi� tego, bo �nie mog�o mu to przyj�� do g�owy�.

Jedno zdanie Ullricha przem�wi�o mi do przekonania; betryzacja powoduje zanik agresywno�ci poprzez brak nakazu, a nie zakaz. Po namy�le uzna�em jednak, �e nie wyja�nia to najwa�niejszego; przebiegu my�li cz�owieka poddanego betryzacji. Byli to przecie� ludzie zupe�nie normalni, wyobrazi� sobie mogli absolutnie wszystko, a wi�c i mord. Co uniemo�liwia�o zatem jego realizacj�?

Szuka�em odpowiedzi na to pytanie, a� zrobi�o si� ciemno. Jak zwykle bywa z problemami naukowymi, to, co zdawa�o si� wzgl�dnie jasne i proste w sumarycznym om�wieniu i skr�cie, komplikowa�o si� tym bardziej, im dok�adniejszego ��da�em wyja�nienia. �piewny sygna� wezwa� na kolacj� � poprosi�em, aby mi j� przyniesiono do pokoju, ale nawet jej nie ruszy�em. Wyja�nienia, jakie na koniec znalaz�em, niezupe�nie si� pokrywa�y. Repulsja, podobna do obrzydzenia; najwy�sza niech��, spot�gowana w spos�b niezrozumia�y dla niebetryzowanego; najciekawsze by�y zeznania badanych, kt�rzy w swoim czasie � przed osiemdziesi�ciu laty � mieli w Instytucie Trimaldiego pod Rzymem za zadanie prze�ama� niewidzialn� barier� wzniesion� w ich umys�ach. To by�o chyba najosobliwsze ze wszystkiego, co przeczyta�em. �aden jej nie prze�ama�, ale relacja ka�dego o prze�yciach, towarzysz�cych tym pr�bom, by�a troch� inna. U jednych przewa�a�y objawy psychiczne � ch�� ucieczki, wymkni�cia si� z sytuacji, w kt�rej ich postawiono. Ponawianie pr�b wywo�ywa�o w tej grupie silne b�le g�owy, a wielka uporczywo�� nawrot�w doprowadza�a na koniec do nerwicy, kt�ra jednak.poddawa�a si� szybko wyleczeniu. U innych dominowa�y objawy fizyczne: niepok�j oddechowy, uczucie duszno�ci, stan ten przypomina� objawy przera�enia, ale ci ludzie nie uskar�ali si� wcale na l�k, tylko na dolegliwo�ci cielesne.

Jak to zbada� Pilgrin, dokonanie pozorowanego mordu, na przyk�ad na kukle, by�o mo�liwe u 18�% betryzowanych, ale przekonanie, �e maj� do czynienia z martw� lalk�, musia�o nabra� charakteru ca�kowitej pewno�ci.

Zakaz obejmowa� wszystkie wy�sze zwierz�ta, ale ju� p�azy i gady do nich nie nale�a�y, nie dotyczy� on te� owad�w. Oczywi�cie w umys�ach betryzowanych brak�o naukowej wiedzy o systematyce zoologicznej. Zakaz wi�za� si� po prostu ze stopniem podobie�stwa do cz�owieka, jaki powszechnie si� przyjmuje. Poniewa� ka�dy, wykszta�cony czy nie, uwa�a psa za bli�szego cz�owiekowi od w�a � sprawa si� tym samym wyja�nia�a.

Przeczyta�em jeszcze mn�stwo innych prac i przyzna�em racj� tym, kt�rzy twierdzili, �e zrozumie� betryzowanego introspektywnie mo�e tylko inny betryzowany. Odk�ada�em t� lektur� z mieszanymi uczuciami. Najbardziej niepokoi� mnie brak opracowa� krytycznych czy wr�cz paszkwilanckich z ducha, jakiej� analizy podsumowuj�cej wszystkie ujemne skutki zabiegu, bo o tym, �e musia�y istnie�, ani przez chwil� nie w�tpi�em; nie dla braku szacunku wobec badaczy, ale dlatego po prostu, �e taka jest istota wszelkich ludzkich poczyna�: nigdy nie ma w nich dobrego bez z�ego.

Niewielki rys socjologiczny Murwicka podawa� du�o ciekawych danych o ruchu oporu przeciw betryzacji, towarzysz�cym jej pocz�tkom. Bodaj�e najsilniejszy by� on w krajach o d�ugiej tradycji krwawych walk, jak Hiszpania i pewne pa�stwa Ameryki �aci�skiej.

Nielegalne stowarzyszenia do walki z betryzacj� organizowano zreszt� na ca�ym niemal �wiecie, zw�aszcza w Afryce Po�udniowej, w Meksyku i na niekt�rych wyspach tropik�w.

U�ywano wszelkich �rodk�w, od fa�szowania za�wiadcze� lekarskich o dokonaniu zabieg�w a� po zab�jstwa lekarzy, kt�rzy je wykonywali. Kiedy okres masowego oporu i gwa�townych star� min��, przysz�o pozorne uspokojenie. Pozorne, bo wtedy dopiero wy�ania� si� pocz�� konflikt pokole�. M�ode, betryzowane, dorastaj�c odrzuca�o znaczn� cz�� dorobku ludzko�ci ��obyczaje, nawyki, sztuka, ca�e dziedzictwo kulturowe uleg�o wstrz�saj�cemu przewarto�ciowaniu. Przemiana obj�a ogromn� ilo�� dziedzin, od �ycia erotycznego, poprzez zwyczaje towarzyskie, a� po stosunek do wojny.

Oczywi�cie tego wielkiego dzia�u lud�w oczekiwano. Ustawa wesz�a w �ycie, zgodnie z jej liter�, dopiero w pi�� lat od chwili uchwalenia, przez ten czas bowiem przygotowywano ogromne kadry wychowawc�w, psycholog�w, specjalist�w, kt�rzy dba� mieli o w�a�ciwy kierunek rozwoju nowego pokolenia. Konieczna by�a zupe�na reforma szkolnictwa, przekszta�cenie repertuaru widowisk, tematyki lektur, film�w. Betryzacja � aby odda� rozmiar prze�omu w kilku s�owach � poch�ania�a przez pierwszych dziesi�� lat oko�o 40�% dochodu narodowego w skali ca�ej Ziemi, poprzez wszystkie swe rozga��zione konsekwencje i konieczno�ci.

By� to czas wielkich tragedii. Betryzowana m�odzie� stawa�a si� czym� obcym dla w�asnych rodzic�w. Nie dzieli�a ich zainteresowa�. Brzydzi�a si� ich krwawymi gustami. Na przeci�g �wier�wiecza trzeba by�o wprowadzi� dwa rodzaje czasopism, ksi��ek, sztuk teatralnych, jeden dla starego, drugi dla nowego pokolenia. Ale wszystko to dzia�o si� przed osiemdziesi�ciu laty. Obecnie rodzi�y si� dzieci trzeciego betryzowanego pokolenia, a niebetryzowanych pozosta�a przy �yciu garstka; byli to starcy stutrzydziestoletni. To, co by�o tre�ci� ich m�odo�ci, nowemu pokoleniu wydawa�o si� r�wnie odleg�e, jak tradycje epoki kamienia �upanego.

W podr�czniku historii znalaz�em wreszcie informacje o drugim z kolei najwi�kszym wydarzeniu ubieg�ego wieku. By�o to opanowanie grawitacji. Zwano nawet ten wiek

�stuleciem parastatyki�. Moje pokolenie marzy�o o opanowaniu ci��enia w nadziei, �e przyniesie to ca�kowity przewr�t astronautyki. Rzeczywisto�� okaza�a si� odmienna. Przewr�t przyszed�, ale ogarn�� przede wszystkim Ziemi�.

Problem ��mierci pokojowej�, spowodowanej wypadkiem komunikacyjnym, sta� si� groz� moich czas�w. Pami�tam, jak najt�sze umys�y wysila�y si�, aby roz�adowanie bezustannie zat�oczonych szos i dr�g zmniejszy�o cho� troch� wci�� i wci�� narastaj�c� statystyk� wypadk�w; rokrocznie setki tysi�cy ludzi gin�y w katastrofach, problem wydawa� si� nierozwi�zalny, jak kwadratura ko�a. Nie ma powrotu do bezpiecze�stwa piechura, m�wiono; najdoskonalszy samolot, najpot�niejszy samoch�d czy poci�g mo�e wymkn�� si� ludzkiej kontroli � automaty s� od cz�owieka bardziej pewne, ale te� si� psuj�; ka�da, wiec i najdoskonalsza technika ma okre�lony margines, odsetek zawodno�ci.

Parastatyka, in�ynieria grawitacyjna, przynios�a rozwi�zanie, tyle� nieoczekiwane, co konieczne, gdy� �wiat betryzowanych musia� by� przecie� �wiatem ca�kowitego bezpiecze�stwa; inaczej doskona�o�� biologiczna tego zabiegu zawisa�a w pr�ni.

Roemer mia� s�uszno��. Istoty odkrycia niepodobna by�o wyrazi� inaczej ani�eli matematyk�, dodam od razu: piekieln�. Rozwi�zanie najbardziej og�lne, wa�ne �dla wszelkich mo�liwych wszech�wiat�w�, poda� Emil Mitke, syn urz�dnika pocztowego, u�omny geniusz, kt�ry uczyni� z teori� wzgl�dno�ci to samo, co z teori� Newtona zrobi�

Einstein. By�a to d�uga, niezwyk�a i jak ka�da prawdziwa, nieprawdopodobna historia, pomieszanie spraw b�ahych i najwi�kszych, ludzkiej �mieszno�ci i ludzkiego ogromu, kt�ra skulminowa�a si� wreszcie, po czterdziestu latach, w powstaniu �ma�ych czarnych skrzynek�.

Te ma�e czarne skrzynki musia� mie� ka�dy bez wyj�tku pojazd, ka�dy statek wodny czy lataj�cy; by�y gwarancj� zbawienia doczesnego, jak u schy�ku.�ycia wyrazi� si� �artobliwie Mitke; w momencie niebezpiecze�stwa � upadku samolotu, zderzenia aut czy poci�g�w, jednym s�owem podczas katastrofy � wyzwala�y �adunek �grawitacyjnego antypola�, kt�re powstaj�c i ��cz�c si� z wytworzon� przez zderzenie (a og�lniej: przez gwa�towne zahamowanie, utrat� szybko�ci) bezw�adno�ci�, dawa�o w rezultacie zero. To matematyczne zero by�o najrealniejsz� rzeczywisto�ci�: absorbowa�o ca�y szok, ca�� energi� wypadku i ratowa�o w ten spos�b nie tylko pasa�er�w pojazdu, ale tak�e tych, na kt�rych inaczej obruszy�aby si� jego �lepa masa.

Czarne skrzynki znalaz�y si� wsz�dzie: nawet w d�wigach, w windach, w pasach spadochroniarzy, w oceanicznych statkach i motorowerach. Prostota ich konstrukcji by�a r�wnie osza�amiaj�ca, jak zawi�o�� teorii, kt�ra je zrodzi�a.

Pierwszy �wit zar�owi� �ciany mego pokoju, kiedy, �miertelnie zm�czony, upad�em na ��ko, ze �wiadomo�ci�, �e pozna�em drug� po betryzacji najwi�ksz� rewolucj� wieku mojej ziemskiej nieobecno�ci.

Zbudzi� mnie robot, kt�ry wszed� do pokoju ze �niadaniem. Dochodzi�a pierwsza. Siadaj�c w ��ku upewni�em si�, �e mam pod r�k� od�o�one poprzedniej nocy dzie�o � Problematyk� lot�w gwiazdowych Starcka.

��Powinien pan jada� kolacj�, panie Bregg � powiedzia� z wyrzutem robot.�� Inaczej straci pan si�y. A tak�e czytanie do bia�ego ranka jest niewskazane. Lekarze wyra�aj� si� o tym jak najgorzej, wie pan?

��Wiem, a sk�d ty wiesz?�� spyta�em.

��To m�j obowi�zek, panie Bregg.

Poda� mi tac�.

��Postaram si� poprawi� � powiedzia�em.

��Mam nadziej�, �e nie zrozumia� pan �le �yczliwo�ci, kt�ra nie chcia�aby by� natr�ctwem � odpar�.

��Ach, sk�d � powiedzia�em. Mieszaj�c kaw� i czuj�c, jak rozpuszczaj� si� pod �y�eczk� grudki cukru, zdziwi�em si� w jaki� r�wnie spokojny, co rozleg�y spos�b nie tylko tym, �e naprawd� jestem na Ziemi, �e wr�ci�em, nie tylko przypomnieniem ca�onocnej lektury, kt�ra burzy�a mi si� jeszcze i fermentowa�a w g�owie, ale tym po prostu, �e siedz� w ��ku, �e bije mi serce � �e �yj�. I zapragn��em na cze�� tego odkrycia zrobi� co�, ale jak zwykle nie przysz�o mi do g�owy nic szczeg�lnie rozs�dnego.

��S�uchaj � zwr�ci�em si� do robota � mam do ciebie pro�b�.

��Jestem na pana rozkazy.

��Masz chwil� czasu? To zagraj mi t� melodyjk� co wczoraj, dobrze?

��Z przyjemno�ci� � odpar�, i w weso�ych d�wi�kach pozytywki trzema haustami wypi�em kaw�, a ledwo odszed�, przebra�em si� i pobieg�em do basenu Nie wiem naprawd�, czemu tak si� wci�� spieszy�em Co� mnie gna�o, jak gdybym przeczuwa�, �e lada chwila ten m�j spok�j sko�czy si�, nazbyt niezas�u�ony i niewiarygodny. Jakkolwiek by�o, ten nieustaj�cy po�piech sprawi�, �e nie ogl�daj�c si� nawet, przebieg�szy na prze�aj ogr�d, kilkoma susami osi�gn��em szczyt skoczni i kiedy ju� si� odbija�em od deski, zobaczy�em dwoje ludzi, kt�rzy wyszli zza domu. Ze zrozumia�ych wzgl�d�w nie mog�em im si� przyjrze�. Zrobi�em salto, nie naj�wietniejsze, i znurkowa�em do dna. Otworzy�em oczy.

Woda by�a jak chwiejny kryszta�, zielona, cienie fal pl�sa�y na os�onecznionym dnie.

Pop�yn��em nad nim nisko, ku schodkom, a kiedy si� wynurzy�em, nikogo ju� nie by�o w ogrodzie. Ale moje wprawne oczy utrwali�y w locie obraz dostrze�ony do g�ry nogami, przez u�amek sekundy � m�czyzny i kobiety. Widocznie mia�em ju� s�siad�w. Zastanowi�em si�, czy przep�yn�� jeszcze raz basen, ale Starck zwyci�y�. Wst�p ksi��ki � m�wi� w nim o lotach do gwiazd jako b��dzie astronautycznej m�odo�ci � tak mnie zgniewa�, �e got�w by�em zamkn�� j� i ju� do niej nie wr�ci�. Ale przemog�em si�. Poszed�em na g�r�, przebra�em si�, schodz�c zauwa�y�em w hallu na stole waz� pe�n� blador�owych owoc�w, podobnych nieco do gruszek, napcha�em nimi kieszenie ogrodowych portek, znalaz�em najustronniejsze, �otoczone z trzech stron �ywop�otami miejsce, wspi��em si� na star� jab�o�, wybra�em w�a�ciwe rozwidlenie konar�w, odpowiednie dla mojej wagi, i tam zabra�em si� do studiowania tej mowy pogrzebowej nad dzie�em mego �ycia.

Po godzinie nie by�em ju� taki pewny swego. Starck pos�ugiwa� si� argumentami trudnymi do odparcia. Opar� si� na sk�pych danych, jakie przynios�y pierwsze dwie ekspedycje, kt�re poprzedzi�y nasz�; nazywali�my je �nak�uciami�, bo by�y tylko sonda�em na odleg�o�� kilku lat �wietlnych. Starek sporz�dzi� tablice statystyczne prawdopodobnego rozrzutu, inaczej �g�sto�ci zaludnienia� ca�ej galaktyki. Prawdopodobie�stwo spotkania istot rozumnych ocenia� w efekcie na jeden do dwudziestu. Inaczej m�wi�c, na ka�de dwadzie�cia wypraw � w promieniu 1000 lat �wietlnych � jedna mia�a szans� odkrycia planety zamieszka�ej. �Ten jednak wynik � jakkolwiek brzmia�o to mo�e osobliwie � uwa�a� Starck za wcale zach�caj�cy i plan kosmicznych kontakt�w upada�, w jego analizie, dopiero w dalszej cz�ci wywodu.

Z�yma�em si� czytaj�c to, co nie znany mi autor pisa� o wyprawach takich jak nasza: to znaczy inicjowanych przed odkryciem efektu Mitke�a i zjawisk parastatyki, bo mia� je za absurd. Ale czarno na bia�ym od niego dopiero dowiedzia�em si�, �e w zasadzie przynajmniej, zbudowanie statku, kt�ry by rozwija� przyspieszenie rz�du 1000, a mo�e nawet 2000 g, jest mo�liwe. Za�oga takiego statku nie odczuwa�aby w og�le akceleracji ani hamowania � na pok�adach panowa�oby sta�e ci��enie, r�wne u�amkowi ziemskiego. Tak wi�c przyznawa�

Starek, �e loty do granic galaktyki, a nawet do innych galaktyk � transgalaktodromia, o kt�rej tak marzy� Olaf � s� mo�liwe, i to w obr�bie jednego �ycia ludzkiego. Przy szybko�ci o drobny u�amek procentu mniejszej od szybko�ci �wiat�a za�oga postarza�aby si� ledwo o kilka czy kilkana�cie miesi�cy, aby po dotarciu do g��bin metagalaktyki powr�ci� na Ziemi�.

Ale na Ziemi musia�y up�yn�� w tym czasie nie setki ju�, ale miliony lat. Cywilizacja, zastana przez powracaj�cych, nie mog�aby ich w siebie wcieli�. �atwiej wdro�y�by si� do �ycia w naszych czasach neandertalczyk. To nie by�o wszystko. Nie sz�o przecie� o los grupy ludzi.

Byli oni wys�a�cami ludzko�ci. Zadawa�a � nimi � pytania, na kt�re przynie�� mieli odpowied�. Je�li odpowied� ta dotyczy�a zagadnie� wi���cych si� ze stopniem rozwoju cywilizacji, to ludzko�� musia�a zdoby� j� wcze�niej, zanim powr�cili. Od postawienia pytania do przybycia odpowiedzi up�yn�� wszak musia�y miliony lat. Ma�o i tego. Odpowied� by�a nieaktualna, by�a czym� martwym, bo przynosili wie�ci o stanie tamtej, innej, pozagalaktycznej cywilizacji z czasu, w kt�rym dotarli do drugiego, gwiazdowego brzegu.

Podczas ich powrotnej drogi tamten �wiat tak�e przecie� nie sta�, lecz posun�� si� naprz�d o milion, dwa, trzy miliony lat. Pytania i odpowiedzi mija�y si� wi�c wichrowate, podlega�y wielusetwiekowemu op�nieniu, kt�re przekre�la�o je, czyni�c wszelk� wymian� do�wiadcze�, warto�ci, my�li � fikcj�. Daremno�ci�. Byli wi�c po�rednikami i dostarczycielami martwych tre�ci, a ich dzie�o � aktem bezwzgl�dnego i nieodwracalnego wyobcowania z ludzkich dziej�w; wyprawy kosmiczne stanowi�y nie znany dot�d, najkosztowniejszy ze wszystkich mo�liwych rodzaj dezercji z obszaru historycznych przemian. I dla takiej mrzonki, dla takiego nigdy nieop�acalnego, zawsze daremnego szale�stwa Ziemia mia�a pracowa� z najwy�szym wyt�eniem i oddawa� swoich najlepszych ludzi?

Ksi��k� zamyka� rozdzia� o mo�liwo�ciach eksploracji za pomoc� robot�w. One te� oczywi�cie przekazywa�yby tre�ci martwe, ale takim trybem unikn�oby si� ludzkich ofiar.

I by� tam jeszcze trzystronicowy aneks, pr�ba odpowiedzi na pytanie, czy istnieje mo�liwo�� podr�y z szybko�ciami nad�wietlnymi, a nawet tak zwanego �momentalnego styku kosmicznego�, to jest przekraczania przestrzeni wszech�wiata bez lub prawie bez up�ywu czasu, dzi�ki jeszcze nie znanym w�a�ciwo�ciom naterii i przestrzeni, poprzez jaki� �zdalny styk� � teoria ta, hipoteza raczej, nie oparta na �adnych omal faktach, mia�a sw� nazw� � teletaksji.

Starek uwa�a� i t�, ostatni� ju�, �e posiada argument przekre�laj�cy szans�. Gdyby istnia�a, twierdzi�, niew�tpliwie odkry�aby j� kt�ra� z najwy�ej rozwini�tych cywilizacji galaktyki naszej albo innych. W takim razie przedstawiciele jej mogliby w czasie nad wyraz kr�tkim kolejno �zwiedzi� zdalnie� wszystkie planetarne systemy i s�o�ca, nie pomijaj�c i naszego.

Ziemia nie zazna�a jednak dot�d takiej �telewizyty�, co jest dowodem, �e �w b�yskawiczny spos�b penetrowania kosmosu daje si� pomy�le�, ale nigdy � urzeczywistni�.

Wraca�em do domu og�uszony, z jakim� dziecinnym prawie poczuciem osobistej krzywdy.

Starek, ten cz�owiek, kt�rego nigdy nie widzia�em, ugodzi� mnie jak �aden. Moje nieudolne streszczenie nie oddaje bezwzgl�dnej logiki jego wywodu. Nie wiem, jak dosta�em si� do pokoju, jak si� przebra�em � w pewnej chwili zachcia�o mi si� papierosa i zauwa�y�em, �e od dawna go ju� pal�, siedz�c na ��ku, zgarbiony, jakbym na co� czeka�. Prawda: obiad.

Wsp�lny obiad. To by�o tak: troch� ba�em si� ludzi. Nie przyznawa�em si� do tego przed sob� i dlatego w�a�nie tak po�piesznie zgodzi�em si� dzieli� will� z obcymi, mo�e nawet to, �e ich oczekiwa�em, wywo�a�o �w niesamowity po�piech, jak gdybym usi�owa� zd��y� ze wszystkim, przygotowa� si� na ich obecno��, ju� wprowadzony dzi�ki ksi��kom w tajniki nowego �ycia. Nie powiedzia�bym sobie tego tak wyra�nie jeszcze tego samego dnia rankiem, ale po ksi��ce Starcka trema przed spotkaniem opad�a ze mnie nagle. Wyj��em z aparatu do czytania b��kitnawy, podobny do ziarna kryszta�ek. i w pe�nym l�ku zdziwieniu po�o�y�em go na stole. To on zada� mi nokautuj�cy cios. Pierwszy raz od powrotu pomy�la�em o Thurberze i Gimmie. Musz� si� z nimi zobaczy�. Mo�e ta ksi��ka ma i racj�, ale jaka� inna stoi za nami.

Nikt nie ma ca�ej s�uszno�ci. To nie mo�e by�. Z odr�twienia wyrwa� mnie �piewny sygna�.

Obci�gn��em sweter i zszed�em na d�, ws�uchany w siebie, ju� spokojniejszy. S�o�ce prze�wietla�o winoro�le werandy, hali, jak zawsze po po�udniu, wype�nia� rozproszony zielonkawy blask. Na stole w jadalnym le�a�y trzy nakrycia. Kiedy wszed�em, otwar�y si� przeciwleg�e drzwi i ukazali si� w nich tamci. Byli jak na obecne czasy wcale wysocy.

Spotkali�my si� w po�owie drogi, niby dyplomaci. Wymieni�em swoje nazwisko, podali�my sobie r�ce i zasiedli do sto�u. Opanowa� mnie szczeg�lny rodzaj przyg�uszonego spokoju, w�a�nie jak boksera, kt�ry niedawno podni�s� si� z desek po bezb��dnej technicznie pora�ce. Z tego przygn�bienia, jak z lo�y, przypatrywa�em si� dwojgu m�odym.

Dziewczyna nie mia�a chyba i dwudziestu lat. Du�o p�niej doszed�em do tego, �e nie poddawa�a si� opisowi, na pewno nie by�aby podobna do swojej fotografii i nawet na drugi dzie� nie mia�em poj�cia, jaki ma w�a�ciwie nos, prosty, czy troch� zadarty. To, jak wyci�ga�a r�k� po talerzyk, radowa�o mnie jak co� cennego, niespodzianka, kt�ra nie zdarza si� na co dzie�; u�miecha�a si� rzadko i spokojnie, jakby ze szczypt� nieufno�ci wobec siebie samej, jakby si� mia�a za nie do�� opanowan�, zbyt z natury weso�� albo mo�e przekorn� i usi�owa�a temu rozs�dnie zaradzi�, ale wci�� si� tej swojej samosurowo�ci odrobin� wymyka�a, wiedzia�a o tym i nawet j� to bawi�o.

Przyci�ga�a oczywista m�j wzrok i musia�em z tym walczy�. Mimo to co chwila gapi�em si� na ni�, na jej w�osy, wyzywaj�ce wiatr, opuszcza�em g�ow� nad talerz, zerka�em ukradkiem, si�gaj�c po p�miski, �e dwa razy omal nie przewr�ci�em wazonu z kwiatami, jednym s�owem spisywa�em si� nie�le. Ale oni jakby w og�le mnie nie widzieli. Mieli jakie� swoje, tylko wzajem si� zaz�biaj�ce haczyki we wzroku, niewidzialne nici porozumienia, kt�re ich ��czy�o. Przez ca�y czas, nie wiem, czy zamienili�my dwadzie�cia s��w, o tym, �e pogoda jest �adna, �e okolica mi�a i mo�na tu dobrze wypocz��.

Ten Marger by� nie wi�cej ni� o g�ow� ni�szy ode mnie, ale szczup�y jak ch�opiec, chocia� chyba po trzydziestce. Nosi� si� raczej ciemno, by� blondynem. o poci�g�ej g�owie i wysokim czole. Zrazu wydawa� si� wyj�tkowo przystojny, ale to tylko kiedy zachowywa� nieruchomo�� twarzy. Ledwo si� odezwa�, najcz�ciej z u�miechem, do �ony, przy czym ta rozmowa sk�ada�a si� z napomknie� i p�s��wek, ca�kowicie niepochwytnych dla obcego, stawa� si� prawie brzydki. A w�a�ciwie nie, tylko proporcje jakby si� pogarsza�y, usta przechodzi�y troch� na lewo, traci�y wyraz, i nawet jego u�miech by� nijaki, chocia� z�by mia� �adne, bia�e. A kiedy si� o�ywi�, to i oczy mia� zbyt niebieskie, i szcz�k� zbyt pokazowo wymodelowan�,� i ca�y by� jak bezosobowy wzorzec m�skiej urody, prosto z �urnalu m�d.

Jednym s�owem, od pierwszej chwili poczu�em do niego antypati�.

Dziewczyna � bo musia�em tak my�le� o jego �onie, cho�bym i nie chcia� � nie mia�a ani pi�knych oczu, ani ust czy w�os�w niezwyk�ych; nie mia�a nic niezwyk�ego. Ca�a by�a niezwyk�a. Z tak�, maj�c namiot na plecach, m�g�bym przej�� w obie strony G�ry Skaliste � pomy�la�em. Dlaczego w�a�nie g�ry? Nie wiem. Kojarzy�a mi si� z noclegami w kos�wce, z mord�g� wspinaczki, z morskim brzegiem, na kt�rym nic nie ma opr�cz piasku i fal. Czy dlatego tylko, �e mia�a nie malowane wargi? Czu�em jej u�miech, obecny po drugiej stronie sto�u, nawet kiedy si� wcale nie u�miecha�a. W nag�ym przyp�ywie zuchwa�o�ci postanowi�em w pewnej chwili popatrze� na jej szyje � jakbym dokonywa� kradzie�y. By�o to ju� pod koniec obiadu. Marger zwr�ci� si� do mnie niespodzianie � nie jestem pewny, czy si� nie zaczerwieni�em.

M�wi� d�u�sz� chwil�, zanim si� w tym po�apa�em. �e dom ma tylko jeden glider, a on musi go, niestety, wzi�� � bo jedzie do miasta. Wi�c gdybym tak�e si� wybiera�, a nie chcia� czeka� do wieczora, to mo�e pojad� razem z nim? M�g�by mi te�, naturalnie, przys�a� z miasta inny glider albo�

Przerwa�em mu. Zacz��em w tym sensie, �e nigdzie si� nie wybieram, ale zawaha�em si�, jakbym co� sobie przypomnia�, i naraz us�ysza�em w�asny g�os, m�wi�cy, �e istotnie mam zamiar pojecha� do miasta i je�eli mo�na�

��No, to doskonale � powiedzia�. Wstawali�my ju� od sto�u.�� O kt�rej by�oby panu najwygodniej?

Certowali�my si� chwil�, a� wydoby�em z niego, �e mu si� raczej spieszy, i powiedzia�em, �e mog� jecha� w ka�dej chwili. Um�wili�my si� za p� godziny. Wr�ci�em na g�r�, porz�dnie tym zwrotem rzeczy zdziwiony. Nic mnie nie obchodzi�. I nie mia�em absolutnie czego szuka� w mie�cie. Po co wi�c by�a mi ta eskapada? Poza tym wydawa�o mi si�, �e jakby przesadzi� troch� w uprzejmo�ci. W ko�cu, gdybym naprawd� spieszy� si� do miasta, roboty na pewno nie da�yby mi zgin�� ani i�� pieszo. Czy�by czego� ode mnie chcia�? Ale czego? Przecie� nie zna� mnie wcale. Tak si� nad tym g�owi�em, te� nie wiadomo po co, a� nadesz�a um�wiona godzina i zszed�em na d�.

Jego �ony nie by�o nigdzie i nie pojawi�a si� te� w oknie, aby jeszcze raz, z dala si� z nim po�egna�. Pocz�tkowo milczeli�my w obszernej maszynie, patrz�c w wy�aniaj�ce si� skr�ty i zwoje szosy lawiruj�cej w�r�d wzg�rz. Z wolna zawi�za�a si� rozmowa. Dowiedzia�em si� z niej, �e Marger jest in�ynierem. Dzi� w�a�nie mam kontrol� miejskiej selekstacji �

Powiedzia�. � Pan � zdaje si� � tak�e jest cybernetykiem?

Z epoki kamienia �upanego � odpar�em.�� Przepraszam� a sk�d pan wie?

Powiedziano mi w Biurze Podr�y, kto b�dzie naszym s�siadem; bo naturalnym biegiem rzeczy by�em ciekaw.

��Aha.

Umilkli�my na chwil�; po rosn�cych coraz g�ciej wykwitach kolorowego plastyku mo�na by�o pozna� zbli�anie si� przedmie��.

��Je�eli mo�na� chcia�em pana spyta�, czy mieli�cie jakie� k�opoty z automatami?�� spyta� mnie nagle; i nie tyle z tre�ci tego pytania, co z jego tonu zorientowa�em si�, �e zale�y mu na mojej odpowiedzi. Czy o to mu sz�o? Ale o co w�a�ciwie?

��Chodzi panu o� defekty? Mieli�my mas�. To chyba naturalne; modele w por�wnaniu z waszymi tak przestarza�e�

��Nie; nie o defekty � pospieszy� z odpowiedzi� � raczej o wahania sprawno�ci w tak zmiennych warunkach� my dzi� niestety nie mamy mo�liwo�ci wypr�bowywania automat�w w spos�b r�wnie skrajny.

W ko�cu wszystko sprowadzi�o si� do kwestii czysto technicznej. By� po prostu ciekaw, jak przedstawia�y si� pewne parametry funkcjonowania elektrom�zg�w w obr�bie pot�nych p�l magnetycznych, w mg�awicach, w lejach perturbacji ci��enia, a nie by� pewien, czy wiadomo�ci te nie stanowi� czasem nie dopuszczonego na razie do opublikowania archiwum ekspedycji. Powiedzia�em mu, co wiedzia�em, a po dane bardziej specjalne doradzi�em mu zwr�ci� si� do Thurbera, kt�ry by� zast�pc� naukowego kierownika wyprawy.

��A m�g�bym si� na pana powo�a�?�

��Oczywi�cie.

Podzi�kowa� mi gor�co. By�em troch� rozczarowany. Wi�c tylko tyle? Ale dzi�ki tej rozm�wi� wytworzy�a si� ju� mi�dzy nami jaka� zawodowa wi� i zapyta�em go z kolei o znaczenie jego pracy; nie wiedzia�em, co to jest ta selekstacja, kt�r� mia� kontrolowa�.

��Ach, nic ciekawego. Sk�adnica z�omu po prostu� W gruncie rzeczy chcia�bym si� po�wi�ci� pracy teoretycznej, to ma tylko charakter praktyki, niezbyt zreszt� u�ytecznej.

��Praktyki? Praca w sk�adnicy z�omu? Jak to? Przecie� pan jest cybernetykiem, wi�c�

��Cybernetycznego z�omu � wyja�ni� z krzywym u�miechem. I doda�, jakby nieco wzgardliwie: � Bo my jeste�my bardzo oszcz�dni, wie pan. Chodzi o to, �eby si� nic nie marnowa�o� W moim Instytucie m�g�bym panu pokaza� niejedn� ciekaw� rzecz, ale tu � c�

Wzruszy� ramionami; glider zjecha� z szosy i poprzez wysok� metalow� bram� dosta� si� na rozleg�y podw�rzec fabryczny; widzia�em rz�dy transporter�w, kratowe suwnice, co� w rodzaju unowocze�nionego martena.

��Teraz oddam panu maszyn� do dyspozycji � powiedzia� Marger. Z okienka w �cianie, przy kt�rej stan�li�my, wychyli� si� robot i co� do niego powiedzia�. Marger wysiad�, widzia�em jego gestykulacj�, naraz odwr�ci� si� do mnie zaaferowany.�� �adna historia � powiedzia� � Gloor zachorowa�� to m�j kolega, samemu nie wolno mi; i co ja teraz zrobi�?!

��O co chodzi?�� spyta�em i tak�e wysiad�em.

��Kontrol� musi przeprowadza� dw�ch ludzi; co najmniej dw�ch � wyja�ni�. Nagle twarz mu si� rozja�ni�a.�� Panie Bregg! Przecie� pan jest te� cybernetykiem! Gdyby pan si� zgodzi�!

��Oho � u�miechn��em si� � cybernetykiem? Antycznym, niech pan doda. Nie znam si� przecie� na niczym.

��Przecie� to czysta formalno��! � przerwa� mi � stron� techniczn� wezm�, rozumie si�, na siebie, idzie tylko o z�o�enie podpisu, o nic wi�cej!

��Tak pan m�wi?�� odezwa�em si� wolno. Rozumia�em dobrze, �e mu spieszno do �ony, ale nie lubi� udawa� kogo�, kim nie jestem; nie nadaj� si� na figuranta; powiedzia�em mu to, chocia� mo�e w �agodniejszych s�owach. Podni�s� jak w obronie r�ce.

��Niech�e mnie pan �le nie rozumie, prosz�! Chyba �e pan si� �pieszy � prawda � mia� pan jakie� sprawy w mie�cie. To ja ju�� jako�� przepraszam, �e�

��Tamto mo�e poczeka� � odpar�em.�� Prosz�, niech pan m�wi; je�eli b�d� m�g�, to pomog�.

Weszli�my do bia�ego, na uboczu stoj�cego budynku; Marger prowadzi� mnie korytarzem, dziwnie pustym, we wn�kach sta�o kilka znieruchomia�ych robot�w. W ma�ym, prosto urz�dzonym gabinecie wyj�� ze �ciennej szafy plik papier�w, a rozk�adaj�c je na stole, pocz�� t�umaczy�, na czym polega jego � czy raczej nasza � funkcja. Nie nadawa� si� na wyk�adowc�, rych�o zw�tpi�em w szans� jego naukowej kariery: nieustannie zak�ada� posiadanie przeze mnie wiedzy, o kt�rej nie mia�em poj�cia. Musia�em mu wci�� przerywa� i stawia� zawstydzaj�co elementarne pytania, ale on, ze zrozumia�ych wzgl�d�w zainteresowany w tym, �eby mnie nie zrazi�, przyjmowa� wszystkie przejawy mojej ignorancji niemal jak cnoty. Dowiedzia�em si� w ko�cu, �e ju� od dziesi�tk�w lat panuje ca�kowity rozdzia� produkcji i �ycia.

Produkcja by�a automatyczna, odbywa�a si� pod nadzorem robot�w, nad kt�rymi czuwa�y inne z kolei roboty; w kr�gu jej nie by�o ju� miejsca dla ludzi. Spo�ecze�stwo istnia�o sobie, a roboty i automaty � sobie; i tylko �eby nie dopu�ci� do nieprzewidzianych aberracji w raz ustalonym �adzie mechanicznej armii pracy, niezb�dne by�y okresowe jej kontrole, przeprowadzane przez specjalist�w. Marger by� jednym z nich.

��Nie ulega w�tpliwo�ci � wyja�nia� � �e wszystko zastaniemy w normie, po czym przejrzawszy poszczeg�lne ogniwa proces�w z�o�ymy podpisy i na tym koniec.

��Kiedy ja nie wiem nawet, co si� tu produkuje��� pokaza�em na budynki za oknem.

��Ale� nic!�� zawo�a� � o to chodzi, �e nic � to jest po prostu zbiornica z�omu� m�wi�em panu przecie�.

Nie bardzo mi si� ta narzucona niespodzianie rola podoba�a, ale nie mog�em si� ju� d�u�ej opiera�.

��Dobrze� wi�c co ja mam w�a�ciwie robi�?

��To samo, co ja: obej�� zespo�y� Zostawili�my papiery w gabinecie i poszli�my na t� kontrol�. Pierwsza by�a wielka sortownia, w kt�rej automatyczne czerpaki chwyta�y ca�e stosy blach, pogi�tych, porozbijanych kad�ub�w, mi�y je i rzuca�y pod prasy. Wylatuj�ce z nich bloki w�drowa�y ta�mami na g��wny transporter. U wej�cia Marger na�o�y� na twarz ma�� mask� z filtrem i poda� mi drug�; porozumiewa� si� g�osem nie by�o mo�na wskutek panuj�cego huku. Powietrze wype�nia� rdzawy kurz, czerwonawymi chmurami buchaj�cy spod pras. Przeszli�my przez nast�pn� hal�, r�wnie pe�n� zgie�ku, i ruchomym chodnikiem dostali�my si� na pi�tro, gdzie szeregi zgniataczy poch�ania�y sypi�cy si� lejami z�om, drobniejszy, ca�kiem ju� bezpostaciowy. Napowietrzna galeria wiod�a do przeciwleg�ego budynku. Tam Marger sprawdzi� zapisy zegar�w kontrolnych i wyszli�my na plac fabryczny, gdzie zast�pi� nam drog� robot i powiedzia�, �e in�ynier Gloor prosi Margera do telefonu.

��Przepraszam na chwil�, zaraz wr�c�! � zawo�a� Marger i pobieg� po kr�tych schodkach do stoj�cego opodal przeszklonego pawilonu. Zosta�em sam na rozpalonych od s�o�ca, kamiennych p�ytach. Rozejrza�em si�; budynki po przeciwnej stronie placu ju�e�my zwiedzili, by�y to sortownie i hale zgniataczy; odleg�o�� wraz z d�wi�kow� izolacj� sprawia�y, �e nie dobiega� stamt�d �aden szmer. Odosobniony, wznosi� si� za pawilonem, w kt�rym znikn�� Marger, niski, niezwykle d�ugi budynek, rodzaj blaszanego baraku; skierowa�em si� ku niemu w poszukiwaniu cienia, ale upa� bi� niezno�nie od metalowych �cian. Ju� mia�em stamt�d odej��, kiedy doszed� mnie osobliwy d�wi�k, p�yn�cy z wn�trza baraku, trudny do zidentyfikowania, niepodobny do odg�osu pracy maszyn; ze trzydzie�ci krok�w dalej trafi�em na stalowe drzwi. Sta� przed nimi robot. Na m�j widok otworzy� je i ust�pi� na bok. Niezrozumia�e odg�osy nasili�y si�. Zajrza�em do �rodka; nie by�o tam tak zupe�nie ciemno, jak mi si� wyda�o w pierwszej chwili. Od martwego �aru nagrzanych blach ledwo mog�em oddycha� i cofn��bym si� natychmiast, gdyby nie porazi�y mnie pos�yszane g�osy. Bo to by�y ludzkie g�osy � zniekszta�cone, zlewaj�ce si� w ochryp�y ch�r, niewyra�ne, be�kotliwe, jakby z mroku, gada� stos popsutych telefon�w; zrobi�em dwa niepewne kroki, co� chrupn�o mi pod stop� i wyra�nie, od pod�ogi, odezwa�o si�:

��Proszsz� puana� proszsz� puana� proszsz� �asskawie�

Znieruchomia�em. Duszne powietrze mia�o smak �elaza. Szept p�yn�� z do�u.

���proszsz� �asskawie obejrze� proszsz� puana� Z��czy� si� z nim drugi, recytuj�cy miarowo, monotonny g�os:

��Anomalio mimo�rodowa� asymptoto kulista� biegunie w niesko�czono�ci� prauk�adzie liniowy� uk�adzie holonomiczny� przestrzeni nawp�metryczna� przestrzeni sferyczna� przestrzeni naje�ona� przestrzeni zanurzona�

��Proszsz� puana� do uss�ug� proszsz� �asskawie� proszsz� puana�

P�mrok mrowi� si� ca�y od chrypi�cych szept�w; wyrywa�o si� z nich g�o�niej:

� �ywotw�r planetarny, jego gnij�ce b�oto, jest �witem egzystencji, faz� wst�pn�, i wy�oni si� z krwawych ciastom�zgowych mied� mi�uj�ca�

��brek � break � brabzel � be� bre� weryskop�

��klaso urojonych� klaso mocna�. klaso pusta� klaso klas�

��proszsz� puana� proszsz� puana �asskawie obejrze�

� 朜�icho�

��ty�

��sso�

��syszysz mnie�

��sysze�

��mo�esz mnie dotkn��?�

��brek � break � brabzel�

��nie mam czym�

��szszkoda� zo� zobaczy�by�, jaki jestem b�yszcz�cy i zimny�

��nniech mi od� dadz� zbroj�, z�oty miecz� z dziedzi� ctwa� wy�u� temu, noc��

��oto ostatnie wysi�ki krocz�cego kracz�c� inkarceracj� mistrza �wiartowania i prucia, bo wschodzi, bo wschodzi trzykro� bezludne kr�lestwo�

��jestem nowy� jestem ca�kiem nowy� nigdy nie mia�em zwarcia ze szkieletem� mog� dalej� prosz��

��proszsz� puana�

Nie wiedzia�em, gdzie patrze�, zaczadzia�y od martwego gor�ca i tych g�os�w. P�yn�y zewsz�d. Od ziemi po szczelinowe okienka pod stropem wznosi�y si� ha�dy sczepionych i popl�tanych kad�ub�w; resztki ws�czaj�cego si� �wiat�a s�abo pob�yskiwa�y w ich pogi�tych blachach.

��mia��em chwilowy de�fekt, ale ju� jestem do�bry, ju� widz�

��co widzisz� ciemno�

��ja i tak widz�

��prosz� tylko wys�ucha� � jestem bezcenny, kosztowny jestem � wyznaczam ka�dy ulot mocy, odnajduj� ka�dy b��dz�cy pr�d, ka�de przele�enie, prosz� tylko wypr�bowa� mnie� to� to dr�enie jest chwilowe� nie ma nic wsp�lnego� prosz�

��proszsz� puana� proszsz� �asskawie�

��ciastog�owi kwa�n� sw� fermentacj� wzi�li za ducha, mi�s prucie za histori�, �rodki rozk�ad odraczaj�ce � za cywilizacj��

��prosz� mnie� tylko mnie� to pomy�ka�

��proszsz� puana� proszsz� �asskawie�

��ocal� was5

��kto to�

��co�

��kto ocal�?

��powtarzajcie za mn�: ogie� strawi mnie nie ze wszystkim, a woda nie ca�ego obr�ci w rdz�, bram� b�dzie mi �ywio� obojga, i wejd�

� 朜�icho!!

��kontemplacja katody �

��katodoplacja �

��ja tu przez omy�k� my�l� przecie� my�l�

��jam jest zwierciad�o zdrady�

��proszsz� puana� do us�ug� proszsz� �asskawie obejrzrze�

��ucieczko ponadsko�czonych� ucieczko mg�awic� ucieczko gwiazd�

��On tu jest!!!�� krzykn�o; i zapad�a nag�a cisza, prawie r�wnie przenikaj�ca w swym nieopisanym napi�ciu, jak poprzedzaj�cy j� wielog�osy ch�r.

��Panie!!!�� powiedzia�o co�; nie wiem, sk�d wzi�a mi si� ta pewno��, ale czu�em, �e s�owa, skierowane s� do mnie. Nie odezwa�em si�.

���panie prosz� chwil� uwagi. Panie, ja � jestem inny. Jestem tu przez pomy�k�.

Zaszumia�o.

��Cicho! ja jestem �ywy!�� przekrzykiwa� ha�as.�� Tak, wtr�cono mnie tu, ubrali mnie w blachy umy�lnie, aby nie by�o zna�, ale prosz� tylko ucho przy�o�y�, poczuje pan puls!

��Ja te�! � przekrzykiwa� go drugi g�os.�� Ja te�! Prosz� pana! Chorowa�em, podczas choroby wyda�o mi si�, �e jestem maszyn�, to by�o moje szale�stwo, ale teraz ju� jestem zdr�w! Hallister, pan Hallister mo�e za�wiadczy�, prosz� go spyta�, prosz� mnie st�d wzi��!

��proszsz� puana� proszsz� �askawie�

��brek� break�

��do us�ug�

Barak zaszumia�, zachrz�ci� od rdzawych g�os�w, wype�ni� si� w jednej chwili pozbawionym tchu krzykiem, zacz��em si� cofa�, ty�em wypad�em na s�o�ce, o�lepiony, zmru�y�em oczy; sta�em d�ug� chwil� os�aniaj�c je r�k�, za mn� rozleg� si� przeci�g�y zgrzyt, to robot zatrzasn�� drzwi i ryglowa� je.

��Paniee��� donosi�o si� jeszcze w fali st�umionego pomruku spoza �cian. �

Proszsz� do us�ug� omy�ka�

Min��em oszklony pawilon, nie wiedzia�em, dok�d id� � chcia�em tylko znale�� si� jak najdalej od tych g�os�w, nie s�ysze� ich; drgn��em, kiedy poczu�em na ramieniu niespodziewane dotkni�cie. To by� Marger, jasnow�osy, przystojny, u�miechni�ty.

��Och, przepraszam, panie Bregg, po stokro� przepraszam, to tak d�ugo trwa�o��� Co b�dzie z nimi?��� przerwa�em mu prawie niegrzecznie, wskazuj�c r�k� na samotnie stoj�cy barak.

��Prosz�? � zamruga� powiekami.�� Z kim? Zrozumia� nagle i zdziwi� si�:

��A, pan tam by�? Niepotrzebnie�

��Jak to niepotrzebnie?

��To z�om.

��Jak to?

��Z�om do przetopu, ju� po selekcji. P�jdziemy?� Musimy podpisa� protok�.

��Zaraz. Kto przeprowadza t� selekcj�?�

��Kto? Roboty.

��Co?! one same??

��Oczywi�cie.

Umilk� pod moim wzrokiem

��Dlaczego si� ich nie naprawia?

��Bo to nieop�acalne��� powiedzia� powoli, z wyrazem zdziwienia.

��I co si� z nimi dzieje?

��Ze z�omem? Idzie tam � wskaza� na smuk��, samotnie stoj�c� kolumn� martena.

W gabinecie le�a�y ju� na biurku przygotowane papiery � protok� kontroli jeszcze jakie� �wistki � Marger wype�nia� po kolei rubryki, podpisa� si� i poda� mi pi�ro. Obr�ci�em je w palcach.

��A nie zachodzi mo�liwo�� pomy�ki?

��Prosz�?

��Tam, w tym� z�omie, jak go pan nazywa, mog� si� znale�� jeszcze sprawne, zdatne ca�kiem � jak pan s�dzi?

Patrza� na mnie, jakby nie rozumia�, co m�wi�.

��Takie odnios�em wra�enie � doko�czy�em powoli.

��Ale to przecie� nie nasza rzecz � odpar�.

��Nie? A czyja?

��Robot�w.

��Jak to � przecie� mieli�my kontrolowa�.

��Ach, nie � u�miechn�� si� z ulg�, �e odkry� nareszcie �r�d�o mojej pomy�ki.�� To nie ma z tym nic wsp�lnego. Kontrolujemy synchronizacj� proces�w, ich tempo i efektywno��, ale nie wdajemy si� w takie szczeg�y, jak selekcja. To do nas nie nale�y. Poza tym, �e to niepotrzebne, by�oby to zreszt� niemo�liwe, bo na ka�dego �yj�cego wypada dzi� przecie� osiemna�cie automat�w; z tych oko�o pi�ciu dziennie ko�czy sw�j cykl i idzie na z�om. Daje to dziennie ilo�� rz�du dw�ch miliard�w ton. Sam pan widzi, �e nie mogliby�my nad tym czuwa�, nie m�wi�c ju� o tym, �e struktura naszego systemu opiera si� w�a�nie na relacji odwrotnej: automaty dbaj� o nas, nie my o nie�

Nie mog�em mu odm�wi� racji. Bez s�owa podpisa�em arkusze. Mieli�my si� ju� rozsta�, kiedy nieoczekiwanie dla samego siebie spyta�em go, czy produkuje si�. roboty cz�ekokszta�tne.

��W�a�ciwie nie � powiedzia� i doda� z oci�ganiem: � Narobi�y w swoim czasie troch� k�opot�w�

��Jak to?

��No, zna pan przecie� in�ynier�w! W na�ladownictwie doszli do takiej perfekcji, �e nie mo�na by�o pewnych modeli odr�ni� od �ywego cz�owieka. Niekt�rzy ludzie nie mogli tego znie��

Przypomnia�em sobie naraz scen� na statku, kt�rym przylecia�em z Luny.

��Nie mogli tego znie��?� powt�rzy�em jego s�owa.�� Czy to by�o mo�e co� w rodzaju� fobii?�� Nie jestem psychologiem, ale mo�na to chyba tak nazwa�. Zreszt� to stare dzieje.

��I nie ma ju� takich robot�w?

��Owszem, trafiaj� si� na rakietach kr�tkiego zasi�gu. Czy spotka� pan mo�e takiego?�

Odpowiedzia�em wymijaj�co.

��Zd��y pan jeszcze za�atwi� swoje sprawy?��� zatroska� si�.

��Jakie sprawy?�

Przypomnia�em sobie, �e mia�em rzekomo interes w mie�cie. Rozstali�my si� u wyj�cia ze stacji, dok�d mnie odprowadzi�, nie ustaj�c w podzi�kowaniach, �em go wybawi� z k�opotu.

Pokr�ci�em si� po ulicach, wst�pi�em do realonu, wyszed�em, nie doczekawszy si� ani po�owy bzdurnego przedstawienia, i pojecha�em do Klavestry w najgorszym humorze.

Odprawi�em glider jaki� kilometr od willi i reszt� drogi przeszed�em pieszo. Wszystko jest w porz�dku. To s� mechanizmy z metalu, drut�w, szk�a, mo�na je sk�ada� i rozk�ada�, m�wi�em sobie, ale nie mog�em odtr�ci� wspomnienia owej hali, ciemno�ci z porwanymi g�osami, tego rozpaczliwego be�kotu, w kt�rym by�o zbyt wiele znaczenia, zbyt wiele najzwyczajniejszego strachu. Mog�em sobie powiedzie�, �e jestem od tego specjalist�, na�yka�em si� go do��, zgroza przed nag�ym unicestwieniem nie by�a dla mnie fikcj�, jak dla nich, dla tych roztropnych konstruktor�w, kt�rzy zorganizowali ca�� rzecz tak dobrze: roboty zajmowa�y si� podobnymi sobie, do samego ko�ca, a ludzie do niczego si� nie wtr�cali. By� to zamkni�ty obieg precyzyjnych urz�dze�, kt�re same siebie tworzy�y, reprodukowa�y i niszczy�y, a ja niepotrzebnie nas�ucha�em si� objaw�w mechanicznej agonii.

Zatrzyma�em si� na wzniesieniu. Krajobraz, w pochylonym s�o�cu, by� nieopisanie pi�kny.

Z rzadka glider, l�ni�c jak czarny pocisk, przelecia� wst�g� szosy, celuj�c� w horyzont, ponad kt�rym b��kitnawym konturem, z�agodzone odleg�o�ci�, wznosi�y si� g�ry. l nagle poczu�em, �e nie mog� na to patrze�; jak gdybym nie mia� do tego prawa, jakby w tym by�o jakie� okropne, d�awi�ce krta� oszustwo. Usiad�em w�r�d drzew, zamkn��em twarz w r�kach, �a�owa�em, �e wr�ci�em. Kiedy wchodzi�em do domu, bia�y robot zbli�y� si� do mnie:

��Jest pan proszony do telefonu � powiedzia� konfidencjonalnie.�� D�ugi dystans:

Eurazja.

Poszed�em szybko za nim. Telefon znajdowa� si� w hallu, tak �e rozmawiaj�c widzia�em ogr�d przez szklan� p�yt� drzwi.

��Hal?�� rozleg� si� daleki, ale wyra�ny g�os.�� Tu Olaf.

��Olaf� Olaf!!!�� powt�rzy�em triumfalnym tonem.�� Ch�opie, gdzie jeste�!?

��W Narviku.

��Co robisz? Jak ci idzie? Dosta�e� m�j list?

��Jasne. Dlatego wiedzia�em, gdzie ci� szuka�. Chwila ciszy.

��Co robisz?��� powt�rzy�em, jakby mniej pewnie.

��No, co mam robi�. Nic nie robi�. A ty?

��By�e� w Adapcie?

��By�em. Ale tylko dzie�. Urwa�em si�. Nie mog�em, wiesz�

��Wiem. S�uchaj, Olaf� wynaj��em tu will�. Nie wiem sam, ale � s�uchaj! Przyjed� tu!

Nie od razu odpowiedzia�.] Kiedy si� odezwa�, w jego g�osie by�o wahanie.

��Przyjecha�bym. Mo�e bym i przyjecha�, Hal, ale wiesz przecie�, co nam m�wili�

��Wiem. Ale nie mog� nam przecie� nic zrobi�. Zreszt�, niech si� wypchaj� Przyjed�.

��Po co? Zastan�w si�, Hal. Mo�e b�dzie�

��Co?

��Gorzej.

��Sk�d wiesz, �e jest mi �le?

Us�ysza�em jego kr�tki �miech, w�a�ciwie westchnienie: tak cicho si� za�mia�.

��A po co chcesz mnie tam �ci�gn��?

Naraz przyszed� mi do g�owy doskona�y pomys�. � Olaf. S�uchaj. Tu jest taki rodzaj letniska, wiesz. Willa, basen, ogr�d. Tylko� ju� wiesz przecie�, jak teraz jest, wiesz, jak �yj�, co?

��Troch� ju� wiem.

Ton, jakim wypowiedzia� te s�owa, m�wi� wi�cej od nich.

��Widzisz. Wi�c uwa�aj. Przyjed� tu. Ale przedtem � postaraj si� o� r�kawice bokserskie. Dwie pary. B�dziemy sparringowali. Zobaczysz, jak b�dzie �wietnie!

��Cz�owieku! Hal! Sk�d ci wezm� r�kawice? Przecie� tego nie ma od ca�ych lat.

��To daj zrobi�. Nie powiesz mi, �e nie mo�na zrobi� czterech g�upich r�kawic. Zrobimy sobie ma�y ring � b�dziemy si� t�ukli. My dwaj mo�emy, Olaf! Mam nadziej�, �e s�ysza�e� ju� o betryzowaniu, co?

��Jasne, Powiedzia�bym ci, co o tym my�l�. Ale nie chc� przez telefon. Jeszcze si� kto� zgorszy.

��S�uchaj. Przyjed�. Zrobisz, jak m�wi�em? Milcza� d�ug� chwil�.

��Nie wiem, czy to ma jaki� sens, Hal.

��Dobrze. Wobec tego powiedz mi, jakie masz plany. Je�eli masz jakie�, to naturalnie nie b�d� ci zawraca� g�owy moimi zachciankami.

��Nie mam �adnych � powiedzia� � a ty?

��Przyjecha�em niby wypocz��, dokszta�ca� si�, czyta�, ale to nie s� �adne plany, to jest taki� po prostu nic innego przed sob� nie widzia�em.

��Olaf?�

��Wygl�da, �e start mieli�my r�wny � mrukn��. � Hal, to w ko�cu nic nie jest. Przecie� mog� wr�ci� w ka�dej chwili, je�eliby si� okaza�o, �e�

��Ach, przesta�! � rzuci�em niecierpliwie.�� W og�le nie ma o czym m�wi�. Zapakuj manatki i przyjed�. Kiedy b�dziesz?

��Mog� by� i jutro rano. Naprawd� chcesz si� boksowa�?

��A ty nie? �mia� si�.

��Cz�owieku, tak. I na pewno z tego samego powodu, co ty.

��Umowa stoi � powiedzia�em pospiesznie.�� Czekam na ciebie. Bywaj.

Poszed�em na g�r�. Poszuka�em w�r�d rzeczy, kt�re znajdowa�y si� w osobnej walizce, sznura. By� du�y zw�j. Ringowe sznury. Tylko cztery s�upki, gumy albo spr�yny, i b�dziemy mieli ring. Bez s�dziego. Nie b�dzie nam potrzebny.

Potem siad�em dc ksi��ek. Ale mia�em w g�owie jakby cement. Miewa�em go ju�.

Przegryza�em si� wtedy przez ka�dy tekst jak kornik przez �elazne drzewo. Ale tak ci�ko nie sz�o mi chyba nigdy. W dwie godziny przewertowa�em dwadzie�cia ksi��ek i na �adnej nie mog�em zakotwiczy� uwagi d�u�ej ni� pi�� minut. Nawet bajki odrzuci�em. Postanowi�em nie folgowa� sobie. Wzi��em to, co wydawa�o mi si� w�a�nie najtrudniejsze, monografi� analizy metagen�w, i rzuci�em si� na pierwsze r�wnania, jakbym g�ow� celowa� w mur.

Matematyka mia�a jednak pewne zbawienne w�asno�ci, zw�aszcza dla mnie, bo po godzinie zrozumia�em nagle, z p�otwartymi ustami, i wybuchn�� we mnie podziw dla tego Ferreta � jak on m�g� to zrobi�, przecie� nawet teraz, kiedy przeszed�em drog� wytrasowan� przez niego, chwilami nie wiedzia�em, jak to si� dzieje, krok po kroku mog�em jeszcze, alf on musia� to przecie� wzi�� skokiem.

Darowa�bym wszystkie gwiazdy, �eby przez miesi�c mie� w g�owie co� przypominaj�cego to, co on w niej mia�.

Sygna� wy�piewa� kolacj� i jednocze�nie co� koln�o mnie w serce przypomnieniem, �e ju� nie jestem tu sam. Przez sekund� rozwa�a�em, czy nie zje�� jej jednak na g�rze. Ale ogarn�� mnie wstyd. Rzuci�em pod ��ko ten okropny trykot, kt�ry robi� ze mnie napompowan� ma�p�, w�o�y�em m�j bezcenny stary, lu�ny sweter i zszed�em do jadalni.

Siedzieli ju� przy stole. Poza kilkoma zdawkowymi grzeczno�ciami panowa�o milczenie. Bo i oni w�a�ciwie nie rozmawiali. S�owa nie by�y im potrzebne. Porozumiewali si� spojrzeniami, m�wi�a do niego skinieniem g�owy, rz�s, przelotnym u�miechem. I powoli zacz�� we mnie narasta� zimny ci�ar, czu�em, jak moje r�ce g�odniej� i chce im si� uj�� co�, zacisn��, zmia�d�y�. Dlaczego jestem taki dziki?�� my�la�em z rozpacz�. � Dlaczego, zamiast my�le� o ksi��ce Ferreta, o problemach ukazanych przez Starcka, zamiast troszczy� si� o swoje sprawy, musz� si� bra� za mord�, �eby nie �ypa� na dziewczyn� jak wilk?

Ale to by�o jeszcze nic. Naprawd� przel�k�em si� dopiero, kiedy zamkn��em za sob� drzwi pokoju na g�rze. W Adapcie powiedzieli po badaniach, �e jestem zupe�nie normalny. Doktor Juffon powiedzia� mi to samo. Ale czy normalny cz�owiek m�g� czu� to, co ja w tej chwili?

Sk�d mi si� to wzi�o? Nie by�em dzia�aj�cym � by�em �wiadkiem. Stawa�o si� co� nieodwracalnego, jak ruch planety, prawie niedostrzegalne, powolne wynurzanie si�, jeszcze bezkszta�tne. Podszed�em do okna, spojrza�em w ciemny ogr�d i zrozumia�em, �e to musia�o by� we mnie od obiadu, od pierwszej chwili, tylko potrzebny by� pewien czas. Dlatego pojecha�em do miasta, dlatego zapomnia�em o g�osach z ciemno�ci.

By�em got�w na wszystko. Dla tej dziewczyny. Nie rozumia�em, jak to si� sta�o ani dlaczego tak jest. Nie wiedzia�em, czy to jest mi�o��, czy ob��d. By�o mi to oboj�tne. Nie wiedzia�em nic pr�cz tego, �e przesta�o si� dla mnie wszystko liczy�. I walczy�em z tym � stoj�c u otwartego okna � jak jeszcze nigdy z niczym; przyciska�em czo�o do zimnej framugi i okropnie ba�em si� siebie.

Musz� co� zrobi� � m�wi�em samymi ustami.�� Musz� co� zrobi�. To pewno dlatego, �e co� mi jest. To � przejdzie. Ona nie mo�e mnie obchodzi�. Nie znam jej. Nie jest nawet specjalnie �adna. Przecie� nie zrobi� niczego. Nie zrobi� � b�aga�em si� � nie pope�ni� przecie� �adnej� wielkie nieba, czarne i niebieskie!

Zapali�em �wiat�o. Olaf. Olaf mnie wyratuje. Powiem mu wszystko. We�mie mnie.

Pojedziemy gdzie�. Zrobi�, co mi ka�e, wszystko. On jeden b�dzie rozumia�. Przyjedzie ju� jutro. Jak dobrze.

Chodzi�em po pokoju. Czu�em wszystkie mi�nie, jakbym by� pe�en zwierz�t, napina�y si�, mocowa�y ze sob�, nagle ukl�k�em przy ��ku, zagryz�em z�bami ko�dr� i wyda�em dziwny g�os, niepodobny do �kania, suchy, wstr�tny, nie chcia�em, nie chcia�em niczyjej krzywdy, ale wiedzia�em, �e nie mam co si� ok�amywa�, �e nie pomo�e Olaf, nikt.

Wsta�em. Przez dziesi�� lat nauczy�em si� podejmowa� momentalne decyzje. Musia�em decydowa� o �yciu, swoim i innych, i robi�em to, zawsze tak samo. Wype�nia� mnie wtedy ch��d, m�j m�zg stawa� si� jakby urz�dzeniem, kt�re jest po to, aby zliczy� za i przeciw, rozdzieli� i rozstrzygn��, nieodwo�alnie. Nawet Gimma, kt�ry nie lubi� mnie, przyznawa� mi bezstronno��. Teraz, cho�bym chcia�, nie umia�em post�powa� inaczej ni� wtedy, w ostateczno�ciach, bo to te� by�a ostateczno��. Trafi�em oczami, w lustrze, na w�asn� twarz, jasne, prawie bia�e t�cz�wki, skurczone �renice, patrzy�em z nienawi�ci�, odwr�ci�em si�, nie mog�em nawet my�le� o po�o�eniu si� do ��ka. Tak, jak sta�em, przerzuci�em nogi przez parapet okna. Do ziemi by�y cztery metry. Skoczy�em, l�duj�c prawie bez szmeru. Pobieg�em cicho w stron� basenu. Omin��em go. Wybieg�em na drog�. Blado fosforyzuj�ca nawierzchnia sz�a ku wzg�rzom, wij�c si� w�r�d nich �wietlistym w�em, �mijk�, a� jako kreska jasno�ci znika�a w�r�d mrok�w. P�dzi�em coraz szybciej, �eby zmordowa� to wal�ce tak miarowo, tak silnie serce, gna�em chyba godzin�, a� zobaczy�em na wprost wschodz�ce �wiat�a jakich�, dom�w. Zawr�ci�em na miejscu. By�em ju� zm�czony, ale w�a�nie dlatego utrzymywa�em tempo, m�wi�c sobie bez g�osu: masz! masz! masz!�� bieg�em tak, bieg�em, a� natrafi�em na podw�jny szpaler �ywop�ot�w � znalaz�em si� z powrotem przed ogrodem willi.

Zatrzyma�em si�, dysz�c ci�ko, przy basenie, usiad�em na betonowym obrze�u, opu�ci�em g�ow� i zobaczy�em odbicia gwiazd. Nie chcia�em gwiazd. Nie potrzebowa�em gwiazd.

By�em wariatem, szale�cem, kiedy walczy�em o udzia� w ekspedycji, kiedy dawa�em robi� z siebie worek tryskaj�cy krwi� w grawirotorach, po co mi to by�o, dlaczego, dlaczego nie wiedzia�em, �e trzeba by� zwyk�ym, najzwyklejszym cz�owiekiem, �e inaczej nie mo�na, nie warto �y�.

Us�ysza�em szmer. Min�li mnie. Obejmowa� jej ramiona, szli jednym krokiem. Pochyli� si�. Cienie ich g��w zla�y si�.

Powsta�em. Ca�owa� j�. Obejmowa�a jego g�ow�. Widzia�em blade smugi jej r�k. Wtedy wstyd, nie znany jeszcze, okropny, jak materialne ostrze przeszy� mnie mdl�co na wylot. Ja, podr�nik gwiazdowy, towarzysz Ardera, sta�em, powr�ciwszy, w ogrodzie i my�la�em tylko o tym, �eby zabra� dziewczyn� jakiemu� cz�owiekowi, nie znaj�c ani jego, ani jej, bydl�, sko�czone bydl�, z gwiazd, gorzej, gorzej�

Nie mog�em patrze�. I patrza�em. Nareszcie odeszli wolno, spleceni, a ja, obieg�szy basen, pu�ci�em si� przed siebie, nagle zobaczy�em wielk�, czarna sylwetk� i r�wnocze�nie uderzy�em o co� r�kami. To by�o auto. Po omacku odnalaz�em drzwiczki. Gdy je otwar�em, zapali�a si� lampka.

Wszystko robi�em teraz z celowym, skoncentrowanym po�piechem, jakbym mia� dok�d jecha�, jakbym musia��

Motor odezwa� si�. Poruszy�em kierownic� i w �wietle reflektor�w wyjecha�em na drog�.

R�ce mi si� troch� trz�s�y, wi�c zacisn��em je mocniej na kole. Nagle przypomnia�em sobie czarn� skrzynk�, zahamowa�em gwa�townie, a� znios�o mnie na skraj szosy, wyskoczy�em, podnios�em mask� i zacz��em jej gor�czkowo szuka�. Motor wygl�da� zupe�nie inaczej, nie umia�em jej znale��. Mo�e na samym przedzie. Kable. �eliwny blok. Kaseta. Co� nieznanego, czworobocznego � tak, to. Narz�dzia, Pracowa�em gwa�townie, ale uwa�nie; prawie nie pokrwawi�em r�k. Nareszcie uj��em obur�cz ten ci�ki, jak gdyby lity, czarny sze�cian i cisn��em go w przydro�ne krzaki. By�em wolny. Zatrzasn��em drzwi, ruszy�em. Ju� zbudzi� si� wiatr szybko�ci. Ros�a. Motor hucza�, opony wydawa�y g�uchy, przeszywaj�cy syk. Zakr�t. Wszed�em nie zwalniaj�c, �ci��em go z lewej, wyszed�em. Drugi, ostrzejszy.

Czu�em jak olbrzymia si�a wygniata mnie, wraz z maszyn�, na zewn�trz �uku. Ale jeszcze by�o mi ma�o. Nast�pny zakr�t. W Apprenous by�y specjalne auta dla pilot�w. Robili�my na nich karko�omne sztuczki, chodzi�o o refleks. To jest bardzo dobre �wiczenie. Tak�e zmys�u r�wnowagi. Na przyk�ad, �eby na wira�u przerzuci� auto na dwa zewn�trzne ko�a i jecha� tak jaki� czas. Umia�em to, kiedy�. I zrobi�em teraz, na pustej szosie, lec�c w rozgniatan� reflektorami ciemno��. Nie, �ebym chcia� si� zabi�. Po prostu nic mnie to nie obchodzi�o.

Je�eli mog� by� bezwzgl�dny dla innych, musz� by� i dla siebie. Wprowadzi�em auto w skr�t i podnios�em je, �e sz�o chwil� bokiem, na wrzeszcz�cych nieludzko oponach, i znowu zarzuci�em, w przeciwn� stron�, grzmotn��em ty�em o co� ciemnego, drzewo? Ju� nic nie by�o, tylko huk motoru wyrastaj�cy z p�du i blade odbicia zegar�w w szybie, i wiatr, gwi�d��cy jadowicie. W pewnej chwili zobaczy�em naprzeciw glider, kt�ry usi�owa� wymin�� mnie schodz�c na sam skraj szosy, ma�y ruch ko�a, przenios�o mnie obok niego, ci�ka maszyna zawirowa�a jak b�k, g�uchy �oskot, trzask dartej blachy i ciemno��.

Reflektory by�y rozbite, motor zgas�.

Wci�gn��em g��boko powietrze. Nic mi si� nie sta�o, nie pot�uk�em si� nawet.

Spr�bowa�em zapali� reflektory: nic. Ma�e �wiat�a: lewe p�on�o. W jego s�abym blasku zapu�ci�em motor. W�z, ci�ko rz꿹c, wylaz� chwiejnie na szos�. By�a to jednak dobra maszyna, �e s�ucha�a mnie jeszcze po tym wszystkim, co z ni� wyprawia�em. Pu�ci�em si� w drog� powrotn�, ju� wolniej. Ale noga nacisn�a peda�, znowu mnie diabli ponie�li, kiedy zobaczy�em zakr�t. I znowu dar�em z silnika ca�� moc, a� z gwi�d��cymi gumami, rzucony bezw�adno�ci� do przodu, zatrzyma�em si� tu� przed �ywop�otem. Wprowadzi�em maszyn� w g�szcz. Ro � zepchn�wszy krzaki, opar�a si� o jaki� pie�. Nie chcia�em, �eby wiedzieli, co z niej zrobi�em, narwa�em ga��zi, przyrzuci�em mask� z wy�upionymi szk�ami, tylko prz�d by� strzaskany, a w tyle niewielkie zag��bienie, z pierwszego karambolu, o s�up czy co tam by�o w ciemno�ci.

Potem nas�uchiwa�em. Dom by� ciemny. Wszystko milcza�o. Wielka cisza nocy wznosi�a si� do gwiazd. Nie chcia�em wraca� do domu. Odszed�em od rozbitego auta, a kiedy trawa, wysoka, wilgotna trawa dotkn�a moich kolan, upad�em w ni� i tak zosta�em, a� oczy mi si� zamkn�y, i zasn��em tam.

Zbudzi� mnie czyj� �miech. Zna�em go. Wiedzia�em, kto to jest, zanim jeszcze otwar�em oczy, od razu trze�wy. By�em przemoczony do nitki, wszystko ocieka�o od rosy � s�o�ce sta�o jeszcze nisko. Niebo z k�aczkami bia�ych ob�ok�w. A naprzeciw mnie, na malej walizce, siedzia� Olaf i �mia� si�. Obaj skoczyli�my jednocze�nie na r�wne nogi. Mia� tak� sam� r�k�, jak ja � tak� wielk� i tward�.

��Kiedy przyjecha�e�?

��Przed chwil�.

��Ulderem?

��Tak. Ja te� tak spa�em� przez dwie pierwsze noce, wiesz?

��Tak?�

Przesta� si� u�miecha�. Ja te�. Jakby co� stan�o mi�dzy nami. Badali�my si�, milcz�c, wzrokiem.

By� mego wzrostu, mo�e nawet wy�szy o szeroko�� palca, ale szczuplejszy. Jego ciemne w�osy zdradza�y � w silnym �wietle skandynawskie pochodzenie, a zarost mia� ca�kiem jasny. Krzywy, pe�en wyrazu nos i kr�tka warga g�rna, kt�ra od razu pokazywa�a z�by; oczy �atwo mu si� �mia�y, bladob��kitne, ciemniej�c od weso�o�ci; cienkie wargi, z nieustaj�cym, drobnym skrzywieniem, jakby wszystko przyjmowa� sceptycznie � by� mo�e ten jego wyraz sprawi�, �e trzymali�my si� zrazu z daleka. Olaf by� starszy ode mnie o dwa lata; jego najlepszym przyjacielem by� Arder. Dopiero kiedy zgin��, zbli�yli�my si� na dobre. Do ko�ca ju�.

��Olaf��� powiedzia�em � jeste� g�odny, nie? Chod�, zjemy co�.

��Czekaj � powiedzia�. � Co to jest? Poszed�em za jego wzrokiem.

��A, to� nic. Auto. Kupi�em, wiesz � �eby sobie przypomnie�

��Mia�e� wypadek?

��Tak. Jecha�em noc�, wiesz�

��Ty mia�e� wypadek?�� powt�rzy�.

��No tak. Ale to nie ma znaczenia. Nic si� zreszt� nie sta�o. Chod�� nie b�dziesz przecie�, z t� walizk��

Podni�s� J�. Nic ju� nie powiedzia�. Nie patrzy� na mnie. Mi�nie szcz�k napi�y mu si� kilka razy.

Poczu� co� � pomy�la�em.�� Nie wie, co spowodowa�o wypadek, ale domy�la si�.

Na g�rze powiedzia�em mu, �eby sobie wybra�, kt�ry chce z czterech wolnych pokoi.

Wzi�� ten z widokiem na g�ry.

��Czemu nie chcia�e� go? A, wiem � u�miechn�� si� � to z�oto, co?

��Tak.

Dotkn�� r�k� �ciany.

��Mam nadziej�, �e zwyk�a? �adnych obraz�w, telewizji?

��B�d� spokojny � u�miechn��em si� z kolei � to uczciwy mur.

Zatelefonowa�em po �niadanie. Chcia�em je�� z nim sam. Kaw� przyni�s� bia�y robot. I zastawion� tac�, by�o to bardzo obfite �niadanie. Jedli�my milcz�c. Patrzy�em z przyjemno�ci�, jak �u�, a� porusza� mu si� kosmyk w�os�w nad uchem. Potem Olaf powiedzia�:

��Palisz jeszcze?��� Pal�. Przywioz�em ze sob� dwie�cie papieros�w. Nie wiem, co b�dzie potem. Na razie pal�. Chcesz?

��Daj. Zapalili�my.

��Jak b�dzie? Gramy w otwarte karty?�� zapyta� po d�ugiej chwili.

��Tak. Powiem ci wszystko. Ty mnie te�?

��Zawsze. Ale, Hal, nie wiem, czy warto.

��Powiedz jedno: wiesz, co jest najgorsze?

��Kobiety.

Znowu milczeli�my.

��To przez to?�� spyta�.

��Tak. Zobaczysz przy obiedzie. Na dole. Willa jest wynaj�ta w po�owie przez nich.

��Przez nich?

��M�ode ma��e�stwo.

Mi�nie szcz�k znowu mu wyst�pi�y pod piegowat� sk�r�.

��To gorzej � powiedzia�.

��Tak Jestem tu od przedwczoraj. Nie wiem, jak to jest, ale� ju� kiedy rozmawiali�my.

Bez �adnego powodu, bez �adnych� nic, nic. Zupe�nie nic.

��Ciekawe � powiedzia�.

��Co ciekawe?

��Ja podobnie.

��To dlaczego przylecia�e�?

��Hal, zrobi�e� dobry uczynek.�� Rozumiesz?

��Tobie?

��Nie. Komu� innemu. Bo to by si� dobrze nie sko�czy�o.

��Dlaczego?

��Albo wiesz, albo nie zrozumiesz.

��Wiem. Olaf, co to jest? Czy my jeste�my naprawd� dzicy?

��Nie wiem. Byli�my dziesi�� lat bez kobiet. Pami�taj o tym.

��To nie t�umaczy wszystkiego. Jest we mnie, wiesz, jaka� taka bezwzgl�dno��, nie licz� si� z nikim, rozumiesz?

��Jeszcze si� liczysz, synu � powiedzia�. � Jeszcze si� liczysz.

��No tak, ale wiesz, o co chodzi.

��Wiem.

Znowu milczeli�my.

��Chcesz jeszcze gada�, czy boks?�� spyta�. Roze�mia�em si�.

��Gdzie dosta�e� r�kawice?

��Hal, nie zgad�by�.

��Da�e� zrobi�?

��Gdzie tam. Ukrad�em.

��Nie!

��Jak niebo kocham. Z muzeum� musia�em specjalnie lecie� do Sztokholmu, wiesz?

��To chod�my.

Wypakowa� sw�j skromny dobytek i przebra� si�. Obaj narzucili�my p�aszcze k�pielowe i zeszli�my na d�. By�o jeszcze wcze�nie. �niadanie podaliby normalnie dopiero za p� godziny.

��Wyjd�my lepiej na ty� domu � powiedzia�em.�� Tam nikt nas nie zobaczy.

Zatrzymali�my si� w okolu wysokich krzew�w. Najpierw udeptali�my traw�, i tak dosy� nisk�.

��B�dzie �lisko � powiedzia� Olaf, przesuwaj�c podeszw� po zaimprowizowanym ringu.

��Nie szkodzi. B�dzie trudniej. Na�o�yli�my r�kawice. By�o z tym troch� k�opotu, bo nie mia� ich nam kto zawi�za�, a nie chcia�em wzywa� robota.

Stan�� naprzeciw mnie. Mia� zupe�nie bia�e cia�o.

��Nie opali�e� si� jeszcze � powiedzia�em.

��Potem ci powiem, co si� ze mn� dzia�o. Nie by�o mi do pla�y. Gong.

��Gong.

Zacz�li�my lekko. Pozorowany cios. Unik. Unik. Rozgrzewa�em si�. Szed�em na styk, nie na cios. Nie chcia�em go, w ko�cu, pobi�. By�em ci�szy o dobrych pi�tna�cie kilogram�w i jego nieznacznie d�u�sze r�ce nie znosi�y mojej przewagi, tym bardziej �e i poza tym by�em lepszym bokserem. Dlatego da�em mu kilka razy doj��, chocia� nie musia�em. Naraz opu�ci� r�kawice. Twarz st�a�a mu w szcz�kach. By� z�y.

��Tak nie � powiedzia�.

��O co chodzi?

��Bez zgrywy, Hal. Albo prawdziwy boks, albo �aden.

��Dobra � powiedzia�em szczerz�c z�by � boks! Zacz��em si� troch� zbli�a�. R�kawice uderzy�y o r�kawice, wydaj�c ostre kla�ni�cia. Wyczu�, �e id� serio, i podni�s� gard�. Tempo ros�o. Pozorowa�em raz lew�, raz praw�, seriami, ostatni cios prawie zawsze l�dowa� na jego torsie � nie nad��a�. Ruszy� niespodziewanie do ataku, wyszed� mu pi�kny prosty, polecia�em o dwa kroki. Od razu wr�ci�em. Okr��ali�my si�, jego cios, da�em nurka pod r�kawic�, uciek�em i z p�dystansu ulokowa�em prawy prosty. W�o�y�em si� w ten cios, Olaf zmi�k�, na mgnienie rozlu�ni� gard�, ale ju� wraca� ostro�nie, ni�ej. Nast�pna minuta up�yn�a na bombardowaniu gardy. R�kawice uderza�y o przedramiona, z przera�liwym odg�osem, ale nieszkodliwie. Raz ledwo zd��y�em zrobi� unik, przeszorowa� mi tylko r�kawic� po uchu, a by�a to bomba, kt�ra by mnie po�o�y�a. Zn�w okr��yli�my si�. Dosta� w pier�, t�po, ods�oni� si�, mog�em bi�, ale nie zrobi�em ani ruchu, sta�em jak sparali�owany � by�a w oknie parteru, jej twarz biela�a tak samo jak to, co, okrywa�o jej, ramiona. By� to u�amek sekundy.

W nast�pnej chwili zamroczy�o mnie pot�ne uderzenie; upad�em na kolana.

��Przepraszam!�� us�ysza�em krzyk Olafa.

��Nie ma za co� by� dobry��� wymamrota�em podnosz�c si�.

Okno by�o ju� zamkni�te. Walczyli�my dalej mo�e p� minuty, nagle Olaf cofn�� si�.

��Co ci jest?

��Nic.

��Nieprawda.

��Dobra. Odechcia�o mi si�. Nie b�dziesz z�y?

��Sk�d. To i tak nie mia�o sensu, �eby z miejsca� chod�my.

Poszli�my do basenu. Olaf skaka� lepiej ode mnie. Potrafi� wspania�e rzeczy. Pr�bowa�em salta w ty� ze �rub�, tak jak on, ale tylko okropnie uderzy�em udami o wod�. Siedz�c na brzegu basenu zlewa�em pal�c� jak ogie� sk�r� wod�. Olaf si� �mia�.

��Wyszed�e� z wprawy.

��Sk�d. �ruby nigdy dobrze nie umia�em. �e tak potrafisz!

��To zostaje, wiesz. Ja dzi� pierwszy raz.

��Naprawd�?!

��Tak. To wspania�e.

S�o�ce by�o ju� wysoko. Po�o�yli�my si� na piasku, z zamkni�tymi oczami.

��Gdzie� oni?�� spyta� po d�ugim milczeniu.

��Nie wiem. Pewno u siebie. Ich okna wychodz� na ty� domu. Nie wiedzia�em o tym.

Poczu�em, �e si� poruszy�. Piasek by� bardzo gor�cy.

��Tak, to przez to � powiedzia�em.

��Widzieli nas?

��Ona.�� Przestraszy�a si� � mrukn��. � Co?

Nie odpowiedzia�em. Znowu jaki� czas milczeli�my.

��Hal!

��Co?

��Oni prawie nie lataj� ju�, wiesz?

��Wiem.

��Wiesz, dlaczego?

��Twierdz�, �e to nie ma sensu�

Zacz��em streszcza� mu to, co wyczyta�em u Starcka. Le�a� bez ruchu, bez s�owa, ale wiedzia�em, �e s�ucha uwa�nie.

Kiedy sko�czy�em, nie od razu si� odezwa�.

��Shapleya czyta�e�?

��Nie. Jakiego Shapleya?

��Nie? My�la�em, �e� ty wszystko czyta�� To by� astronom z dwudziestego wieku.

Przypadkowo wpad�a mi raz w r�ce jedna jego rzecz, o tym w�a�nie. Ca�kiem podobne do twojego Starcka.

��Co ty m�wisz? To niemo�liwe. Ten Shapley nie m�g� wiedzie� najlepiej sam przeczytaj Starcka.

��Ani my�l�. Wiesz, co to jest? Parawan.

��Jak to?

��Tak. Zdaje mi si�, �e wiem, co si� sta�o.

��No?

��Betryzacja. Poderwa�o mnie.

��My�lisz?!�� Otworzy� oczy.

��Jasne. Nie lataj� � i nigdy ju� nie b�d�. B�dzie coraz gorzej. Mli � mli. Jedno wielkie mli � mli. Oni nie mog� patrze� na krew. Nie mog� my�le� o tym, co si� mo�e sta�, kiedy�

��Czekaj � powiedzia�em � to niemo�liwe. S� przecie� lekarze. Musz� by� chirurdzy�

��To ty nie wiesz?

��Co?

��Lekarze tylko planuj� operacje. Wykonuj� je roboty.

��Nie mo�e by�!

��M�wi�. ci. Sam widzia�em. W Sztokholmie.�� A je�eli lekarz musi nagle interweniowa�?

��Nie wiem dobrze. Zdaje si�, �e jest jaki� �rodek, kt�ry znosi cz�ciowo skutki betryzacji, na bardzo kr�tko, a pilnuj� go, �e nawet nie wiesz. Ten, co mi m�wi�, nie chcia� powiedzie� nic konkretnego. Ba� si�.

��Czego?

��Nie wiem, Hal. My�l�, �e oni zrobili okropn� rzecz. Oni zabili w cz�owieku � cz�owieka.

��No, tego nie mo�esz twierdzi� � powiedzia�em s�abo.�� W ko�cu�

��Czekaj. Przecie� to jest ca�kiem proste. Ten, kto zabija, jest przygotowany na to, �e jego zabij�, nie?

Milcza�em.

��I dlatego, w pewnym sensie, to jest konieczne, aby� m�g� ryzykowa� � wszystkim. My mo�emy. Oni nie. Dlatego tak si� nas boj�.

��Kobiety?

��Nie tylko kobiety. Wszyscy. Hal! Usiad� nagle.

��Co?

��Dosta�e� hipnagog?

��Hipna� ten aparat do uczenia podczas snu? Tak.�� U�ywa�e� go?!�� krzykn�� prawie.

��Nie� o co chodzi?�

��Twoje szcz�cie� Wrzu� go do basenu.

��A co? Co to jest? Ty u�ywa�e�?

��Nie. Co� mnie skusi�o i wys�ucha�em tego na trze�wo, chocia� instrukcja zabrania�a.

No, nie masz poj�cia!!

Ja te� usiad�em.

��Co tam jest? Patrza� ponuro.

��S�odycze. Jedna cukiernia, m�wi� ci. �eby� by� �agodny, �eby� by� grzeczny. �eby� si� pogodzi� z ka�d� przykro�ci�, je�li ci� kto� nie rozumie albo nie chce by� dla ciebie dobry � kobieta, uwa�asz � to jest twoja wina, a nie jej. �e najwy�szym dobrem jest spo�eczna r�wnowaga, stabilizacja, i tak dalej, w k�ko Macieju sto razy. A konkluzja: �y� cicho, pisa� pami�tniki, nie do wydania, ale tak, dla siebie, uprawia� sporty i kszta�ci� si�. S�ucha� starszych.

��To ma by� namiastka betryzacji � mrukn��em.

��Jasne. Ca�a masa rzeczy jeszcze tam by�a: �e nie mo�na nigdy u�ywa� si�y ani agresywnego tonu wobec nikogo, a ju� ha�b� jest uderzy� kogo�, zbrodni� nawet, bo to powoduje straszny szok. �e bez wzgl�du na okoliczno�ci nie wolno walczy�, bo tylko zwierz�ta walcz�, �e�

��Poczekaj no � powiedzia�em � a je�eli z rezerwatu wyrwie si� dzikie zwierz� prawda� ju� nie ma dzikich zwierz�t�

��Dzikich zwierz�t nie ma � powiedzia� � ale s� roboty.

��Co to ma znaczy�? Chcesz powiedzie�, �e mo�na im da� rozkaz zabicia?

��No tak.

��Sk�d wiesz?

��Na pewno nie wiem. Ale w ko�cu musz� by� przygotowani na ostateczno��, nawet betryzowany pies mo�e si� w�ciec, nie?

��Ale�� ale� to � czekaj! Wi�c oni jednak mog� zabija�? Wydaj�c rozkazy? Czy to nie wszystko jedno: czy ja sam zabij�, czy wydam rozkaz?

��Dla nich nie. Niby, �e to tylko � in extremis, rozumiesz. W obliczu kataklizmu, zagro�enia, jak z t� w�cieklizn�. Normalnie to si� nie zdarza. Ale gdyby�my�

��My?

��Tak, na przyk�ad my dwaj � jakby�my co�� no, rozumiesz� to, oczywi�cie, roboty zajm� si� nami, nie oni. Oni nie mog�. S� dobrzy.

Milcza� chwil�. Jego szeroka, zarumieniona od s�o�ca i piasku pier� porusza�a si� szybciej.

��Hal. �ebym wiedzia�. �ebym ja to wiedzia�! �ebym� ja� to� wiedzia��

��Przesta�.

��Zdarzy�o ci si� ju� co�?

��Tak.

��Wiesz, o co chodzi.

��Tak. Dwie by�y � jedna zaprosi�a mnie, od razu jak wyszed�em z dworca, a w�a�ciwie nie. Zab��dzi�em na tym przekl�tym dworcu. Wzi�a mnie do siebie.

��Wiedzia�a, kto jeste�?

��Powiedzia�em jej. Najpierw si� ba�a, potem� jakby awanse � z lito�ci � czy co, nie wiem � a potem przestraszy�a si� na dobre. Poszed�em do hotelu. Na drugi dzie� wiesz, kogo spotka�em? Roemera!

��Nie opowiadaj! Ile� on ma, sto siedemdziesi�t lat!

��Nie, to jego syn. Zreszt� i tak ma prawie p�tora wieku. Mumia. Co� okropnego.

Rozmawia�em z nim. I wiesz? On nam zazdro�ci�

��Jest czego.�� On tego nie rozumie. No, i tak. A potem jedna aktorka. Nazywaj� je realistki. By�a mn� zachwycona: prawdziwy pitekantrop! Pojecha�em do niej, a na drugi dzie� uciek�em stamt�d.

To by� pa�ac. Wspania�y. Rozkwitaj�ce meble, chodz�ce �ciany, ��ka odgaduj�ce my�li i �yczenia� tak.

��Mhm. Nie ba�a si�, co?

��Prawda. Ba�a si�, ale wypi�a co� � nie wiem, co to by�o, mo�e jaki� narkotyk. Perto czy tak jako�.

��Perto?!

��Tak. Wiesz, co to jest? Pi�e�?

��Nie � powiedzia� wolno.�� Nie pi�em. Ale tak w�a�nie nazywa si� to, co znosi�

��Betryzacj�? Nie mo�e by�!

��Tak mi powiedzia� ten go��.

��Kto?

��Nie mog� ci powiedzie�, da�em s�owo.

��Dobra. To dlatego� dlatego ona� Zerwa�em si�.

��Siadaj.

��Usiad�em.

��A ty?�� powiedzia�em.�� Bo ja wci�� tylko o sobie�

��Ja? Nic. To znaczy � nic mi nie wysz�o. Nic��� powt�rzy� jeszcze raz.

Milcza�em.

��Jak si� nazywa ta miejscowo��? � spyta�.

��Klavestra. Ale w�a�ciwie miasteczko jest o par� mil st�d. Wiesz co, pojed�my tam.

Chcia�em da� auto do naprawy. Wr�cimy na prze�aj � pobiegamy troch�. Co?

��Hal � powiedzia� wolno � stary koniu�

��Co?

Jego oczy u�miecha�y si�.

��Diab�a chcesz wyp�dzi� lekkoatletyk�? Osio� jeste�.

��Zdecyduj si�, albo ko�, albo osio� � powiedzia�em.�� Co w tym z�ego?

��To, �e si� nie uda. Dotkn��e� kt�rego� z nich?

��Czy� czy obrazi�em? Nie. Dlaczego?

��Nie. Czy dotkn��e�. Zrozumia�em dopiero teraz.

��Nie by�o powodu. A co?

��Nie radz� ci.

��Dlaczego?

��Bo to jest zupe�nie, jakby� si� zamachn�� na mamk�. Rozumiesz?

��Mniej wi�cej. Mia�e� jak�� awantur�? Stara�em si� nie okaza� zdziwienia. Olaf by� na pok�adzie jednym z najbardziej opanowanych.

��Tak. Wyszed�em na ostatniego idiot�. To by�o w pierwszym dniu. A w�a�ciwie w nocy.

Nie mog�em wyj�� z poczty � tam nie ma drzwi, tylko takie wiruj�ce� widzia�e� to?

��Obrotowe drzwi?

��Sk�d. To ma, zdaje si�, co� wsp�lnego z t� ich us�ugow� grawitacj�, wiesz. Jednym s�owem, kr�ci�em si� jak w garnku, a jeden facet z dziewczyn� pokazywa� mnie i �mia� si�

Poczu�em, �e sk�ra na twarzy robi mi si� jakby ciasna.

��To nie szkodzi, �e mamka � powiedzia�em.�� Mam nadziej�, �e nie b�dzie si� ju� �mia�.

��Nie. Ma z�amany obojczyk.

��Nic ci nie zrobili?

��Nie. Bo dopiero co wysiad�em z maszyny, a on mnie sprowokowa� � nie uderzy�em go od razu, Hal. Sk�d, spyta�em tylko, co w tym �miesznego, skoro nie by�o mnie tu tak d�ugo, a on zn�w si� za�mia� i powiedzia�, pokazuj�c palcem do g�ry: A, z tego ma�piego cyrku?�� Z �ma�piego cyrku�?

��Tak. I wtedy�

��Czekaj. Dlaczego z �ma�piego cyrku�?

��Nie wiem. Mo�e s�ysza�, �e astronaut�w kr�c� w centryfugach. Nie wiem, bo nie rozmawia�em z nim ju�� No, i tak. Pu�cili mnie, tylko odt�d Adapt na Lunie ma dok�adniej obrabia� przybysz�w.

��Czy kto� ma jeszcze wr�ci�?

��Tak. Grupa Simonadiego, za osiemna�cie lat.

��To mamy czas.

��Mas�.

��Ale s� �agodni, przyznasz � powiedzia�em.�� Z�ama�e� mu obojczyk i pu�cili, ci� tak�

��Mam wra�enie, �e przez ten cyrk � powiedzia�. � Im samym jest wobec nas� wiesz, jak. Przecie� nie s� g�upi. Zreszt� by�by skandal. Hal, cz�owieku � ty nic nie wiesz.

��No?

��Wiesz, dlaczego nie og�osili nic o naszym przybyciu?

��Co� by�o podobno w realu. Nie widzia�em, ale kto� mi m�wi�.

��Tak, by�o. Umar�by� ze �miechu, jakby� to zobaczy�. �Wczoraj w godzinach porannych powr�ci�a na Ziemi� ekipa badaczy przestrzeni pozaplanetarnej. Jej cz�onkowie maj� si� dobrze. Przyst�piono do opracowania wynik�w naukowych wyprawy�. Koniec, kropka, punkt.

��Nie mo�e by�?

��S�owo. A wiesz, czemu to zrobili? Bo si� nas boj�. Dlatego rozrzucili nas po ca�ej Ziemi.

��Nie. Tego nie rozumiem. Przecie� to nie s� idioci. Sam m�wi�e� przed chwil�. Nie my�l� przecie�, �e naprawd� jeste�my drapie�nikami, �e b�dziemy si� rzuca� ludziom do gard�a?!

��Gdyby tak my�leli, nie wypu�ciliby nas. Nie, Hal. Chodzi nie o nas. Chodzi o co� wi�cej. Jak mo�esz tego nie rozumie�?

��Widocznie zg�upia�em. M�w.

��Og� nie zdaje sobie z tego sprawy�

��Z czego?

��Z tego, �e ginie duch eksploracji. �e nie ma wypraw, o tym wiedz�. Ale nie my�l� o tym. My�l�, �e nie ma wypraw, bo s� niepotrzebne, i tyle. Ale s� tacy, kt�rzy doskonale widz� i wiedz�, co si� dzieje, jakie to b�dzie mia�o konsekwencje. Jakie ju� ma.

��No?

��Mli � mli. Mli � mli po wiek wiek�w. Ju� nikt nie poleci do gwiazd. Ju� nikt nie zaryzykuje niebezpiecznego eksperymentu. Ju� nikt nie wypr�buje na sobie nowego lekarstwa. Co, nie wiedz� o tym? Wiedz�! I gdyby si� og�osi�o, kto my jeste�my, co�my? zrobili, po co�my lecieli, co to by�o, to nigdy, rozumiesz, nigdy nie uda�oby si� ukry� tej tragedii!!

��Mli � mli?�� spyta�em, u�ywaj�c jego skr�tu; by� mo�e wyda�by si� s�uchaj�cemu tej rozmowy �mieszny, ale nie by�o mi do �miechu.

��Jasne. A co, to nie jest tragedia twoim zdaniem?

��Nie wiem. Ol, s�uchaj. W ko�cu, uwa�asz, dla nas to musi by� i zostanie ju� czym� wielkim Jake�my dali sobie wyj�� te lata � i wszystko � no, to uwa�amy, �e to jest najwa�niejsze. Ale mo�e nie jest. Trzeba by� �.obiektywnym. Bo powiedz sam: co�my zdzia�ali?

��Jak to, co?

��No, wy�aduj worki. Wysyp to wszystko, co� przywi�z� z Fomalhaut.�� Zwariowa�e�?

��Wcale nie zwariowa�em. Jakie s� korzy�ci z tej wyprawy?�

��My�my byli pilotami, Hal. Spytaj Gimm�, Thurbera.

��Ol, nie zawracaj g�owy. Byli�my tam razem i doskonale wiesz, co oni robili, co robi�

Venturi, nim zgin��, co robi� Thurber � no, czego tak patrzysz? Co�my przywie�li? Cztery fury r�nych analiz, spektralnych, siakich, owakich, pr�bki minera��w, potem jest ta �ywnia czy metaplazma, czy jak si� to �wi�stwo z bety Arktura nazywa. Normers zweryfikowa� swoj� teori� zawirowa� grawimagnetycznych i jeszcze okaza�o si�, �e na planetach typu C Meoli mog� istne� nie tri�, ale tetraploidy silikonowe, na tym ksi�ycu, gdzie omal nie sko�czy� si� Arder, nie ma nic opr�cz parszywej lawy i b�bli wielko�ci drapacza chmur. I po to, �eby si� przekona�, �e ta lawa zastyga w takie wielkie, cholerne b�ble, my�my wyrzygali dziesi�� lat i wr�cili tu, �eby by� po�miewiskiem i dziwol�gami z panopticum; to po jak� jasn� choler� my�my tam le�li? Mo�e mi to powiesz? Po co nam to by�o?�

��Powoli � powiedzia�.

By�em z�y. I on by� z�y. Oczy mu si� zw�zi�y. Pomy�la�em, �e jeszcze si� pobijemy, i wargi zacz�y mi drga�. I wtedy, nagle, on te� si� u�miechn��.

��Jeste� starym koniem � powiedzia�. � Umiesz doprowadzi� cz�owieka do w�ciek�o�ci, wiesz?

��Do rzeczy, Olaf. Do rzeczy.

��Co do rzeczy? Sam m�wisz od rzeczy. A jakby�my przywie�li s�onia, co ma osiem n�g i m�wi sam� algebr�, to co, by�by� zadowolony? Czego ty si� spodziewa�e� na tym Arkturze?

Raju? Bramy triumfalnej? O co ci chodzi? Przez dziesi�� lat nie s�ysza�em od ciebie tylu bzdur, ile powiedzia�e� teraz, w jednej minucie. Wci�gn��em powietrze.

��Olaf, robisz ze mnie idiot�. Wiesz, o co mi sz�o. Sz�o mi o to, �e bez tego ludzie mog� �y�

��Ja my�l�! Jeszcze jak.

��Czekaj. Mog� �y�, i nawet, je�li jest tak, jak m�wisz, �e przestali lata� z powodu betryzacji; to czy by�o warto, czy godzi�o si� zap�aci� tak� cen� � to jest dopiero problem do rozwi�zania, m�j kochany.

��Tak? A powiedzmy, �e si� o�enisz. Co tak patrzysz? Nie mo�esz si� o�eni�? Mo�esz. Ja ci m�wi�, �e mo�esz. I b�dziesz mia� dzieci. No. i zaniesiesz je do betryzacji z pie�ni� na ustach. Co?

��Nie z pie�ni�. Ale co m�g�bym zrobi�? Nie mog� prowadzi� wojny z ca�ym �wiatem�

��No, to szcz�� ci niebo czarne i niebieskie � powiedzia�. � A teraz, jak chcesz, mo�emy jecha� do miasta�

��Dobra � powiedzia�em � obiad b�dzie za dwie i p� godziny, to zd��ymy.

��A jakby�my nie zd��yli, to ju� nic nie dadz�?�

��Dadz�, tylko�

Zarumieni�em si� pod jego wzrokiem. Jakby tego nie widz�c, zaj�� si� otrz�saniem piasku z bosych n�g. Poszli�my na g�r� i przebrawszy si� pojechali�my autem do Klavestry. Ruch na szosie by� spory. Pierwszy raz zobaczy�em kolorowe glidery, r�owe i bia�o � cytrynowe.

Odnale�li�my warsztat mechaniczny. Wyda�o mi si�, �e widz� zdumienie w szklanych oczach robota; kt�ry ogl�da� strzaskany w�z. Zostawili�my go i wr�cili pieszo. Okaza�o si�, �e s� dwie Klavestry, stara i nowa; w starej, lokalnym o�rodku przemys�owym, by�em poprzedniego, dnia z Margerem. Ta nowa, modna miejscowo�� letniskowa, roi�a si� od ludzi, wy��cznie prawie m�odych, cz�sto kilkunastolatk�w. W jaskrawych, b�yszcz�cych strojach ch�opcy wygl�dali ca�kiem jak poprzebierani za �o�nierzy rzymskich, bo te materia�y l�ni�y w s�o�cu jak kuse pancerzyki. Du�o dziewcz�t, przewa�nie �adnych, nieraz w pla��wkach, �mielszych od wszystkiego, co dot�d widzia�em. Id�c z Olafem czu�em na sobie wzrok ca�ej ulicy. Kolorowe grupki zatrzymywa�y si� na nasz widok pod palmami. Byli�my wy�si od wszystkich, ludzie stawali, ogl�dali si�, strasznie to by�o g�upie uczucie.

Kiedy�my wyszli ju� na szos� i skr�cili polarni na po�udnie, w kierunku domu, Olaf otar� czo�o chustk�. Ja te� si� troch� spoci�em.

��Niech to cholera we�mie � powiedzia�.

��Zachowaj na lepsz� okazj� U�miechn�� si� kwa�no.

��Hal!

��Co?

��Wiesz, jak to wygl�da�o? Jak scena z filmowego atelier. Rzymianie, kurtyzany i gladiatorzy.

��Gladiatorzy to my?

��W�a�nie.

��Lecimy?�� powiedzia�em.

��Lecimy.

Biegli�my polami. By�o tego co� pi�� mil. Ale wzi�li�my zanadto w prawo i musieli�my si� troch� wr�ci�. I tak zd��yli�my si� jeszcze wyk�pa� przed obiadem.

Zapuka�em do pokoju Olafa.

��Je�eli sw�j, to wejd� � us�ysza�em jego g�os.

Sta� nagi na �rodku i z trzymanej flaszki natryskiwa� tors jasno��tym, natychmiast krzepn�cym puszy�cie p�ynem.

��To ta p�ynna bielizna, co?�� powiedzia�em.�� Jak mo�esz to robi�?

��Nie wzi��em drugiej koszuli � mrukn��. � Nie lubisz tego?

��Nie. A ty?

��Podar�a mi si� koszula.

Na moje zdziwione spojrzenie doda� z grymasem:

��Ten u�miechni�ty facet, wiesz.

Nic ju� nie powiedzia�em. W�o�y� swoje stare spodnie � pami�ta�em je z �Prometeusza�

��i zeszli�my na d�. Na dole by�y tylko trzy nakrycia, i nikogo w jadalni.

��B�dzie nas czworo � zwr�ci�em si� do bia�ego robota.

��Nie, prosz� pana. Pan Marger wyjecha�. Pani, pan i pan Staave jeste�cie we troje. Mam podawa�, czy czeka� na pani�?

��Chyba zaczekamy � pospieszy� z odpowiedzi� Olaf.

Poczciwy ch�op. Dziewczyna w�a�nie wesz�a. Mia�a na sobie te sam� sp�dniczk�, co wczoraj, w�osy troch� wilgotne, jakby wysz�a dopiero co z wody. Przedstawi�em jej Olafa, by� spokojny i godny. Nigdy nie umia�em by� taki godny jak on.

Rozmawiali�my troch�. Powiedzia�a, �e jej m�� musi ka�dego tygodnia wyje�d�a� na trzy dni w zwi�zku ze swoj� prac�, i �e woda w basenie, mimo s�o�ca, nie jest taka ciep�a, jak mog�aby by�. Ale ta rozmowa pr�dko urwa�a si� i chocia� bardzo si� wysila�em, nie mog�em niczego wymy�li�; pogr��y�em si� w milczeniu i tylko jad�em, maj�c ich tak kontrastuj�ce sylwetki naprzeciw siebie. Zauwa�y�em, �e Olaf przypatrywa� si� jej, ale tylko wtedy, gdy m�wi�em do niej i patrza�a w moj� stron�. Jego twarz by�a bez �adnego wyrazu. Jakby my�la� przez ca�y czas o czym� innym, Pod koniec obiadu przyszed� bia�y robot i powiedzia�, �e woda w basenie b�dzie ogrzana na wiecz�r, jak sobie tego �yczy�a pani Marger. Pani Marger podzi�kowa�a i posz�a do siebie.

Zostali�my we dw�ch. Olaf popatrza� na mnie i znowu okropnie si� zaczerwieni�em.

��Jak to jest � rzek� Olaf, wtykaj�c w usta papierosa, kt�rego mu poda�em � �e go��, kt�ry potrafi wle�� w t� cuchn�c� dziur� na Kerenei, stary ko� � nie, nie ko� � stary nosoro�ec, raczej, stupi��dziesi�cioletni, zaczyna�

��Prosz� ci�, przesta� � mrukn��em.�� Jak chcesz wiedzie�, to jeszcze raz wlaz�bym tam�

Nie doko�czy�em.

��Nie. Ju� nie b�d�. S�owo daj�. Ale wiesz, Hal, musz� powiedzie�, �e rozumiem ci�. I g�ow� dam, �e nie wiesz nawet, dlaczego�

Pokaza�em g�ow� w stron�, w kt�r� odesz�a.

��Dlaczego?��� Tak. Wiesz?

��Nie. Ty te� nie.

��Wiem. Powiedzie�?

��Prosz�. Ale bez �adnych �wi�stw.

��Ty� naprawd� zwariowa�! � oburzy� si� Olaf.�� To jest proste. Tylko ty zawsze mia�e� ten defekt � nie widzia�e� tego, co pod nosem, tylko tam, daleko, te r�ne Cantory, Korbazyleusze�

��Nie popisuj si�. � Ja wiem, �e to szczeniacki styl, ale my�my si� zatrzymali w rozwoju, kiedy doci�gn�li za nami tych sze��set osiemdziesi�t �rub, wiesz?

��Wiem, i co dalej?

� �e ona jest zupe�nie jak dziewcz�ta z naszych czas�w. Nie ma tego czerwonego �wi�stwa w nosie ani tych talerzy na uszach, ani �wiec�cych k�ak�w na g�owie, nie kapie od z�ota, dziewczyna, jak� mog�em spotka� w Ceberto czy Apprenous. Zupe�nie podobne pami�tam. To wszystko.

��Niech mnie diabli wezm� � powiedzia�em cicho.�� Chyba tak. Tak. Tak, tylko jest jedna r�nica.

��No?

��To, co ci ju� powiedzia�em. Na samym pocz�tku. Nie zachowywa�em si� tak wtedy. I prawd� m�wi�c, nie wyobra�a�em sobie� mia�em si� za spokojn�, cich� wod�.

��Rzeczywi�cie. Szkoda, �e nie zrobi�em ci zdj�cia, jak wylaz�e� z tej dziury na Kerenei.

Zobaczy�by� t� cich� wod�. Cz�owieku, my�la�em, �e� ech!

��Pu��my w tr�b� Kerenei�, jej wszystkie jaskinie i ca�� reszt� � zaproponowa�em. �

Wiesz, Olaf, zanim tu przyjecha�em, by�em u jednego doktora, Juffon si� nazywa, bardzo sympatyczny facet. Osiemdziesi�tk� przeszed�, ale�

.� To ju� nasz los � zauwa�y� spokojnie Olaf. Wydmuchiwa� dym i patrz�c, jak rozp�ywa si� nad kit� bladoliliowych kwiat�w, podobnych do rozros�ego hiacyntu, ci�gn��: �

Najlepiej nam w�r�d taaakich staruszk�w. Z taaak� brod�. Jak o tym pomy�l�, to mnie a� trz�sie. Wiesz co? Kupmy sobie kojec kur, b�dziemy im karki kr�ci�.

��Przesta�by� si� wyg�upia�. Wi�c ten doktor, wiesz, powiedzia� mi sporo m�drych rzeczy. �e rodziny nie mamy, przyjaci� r�wie�nych nie mo�emy mie� � i zostaj� nam tylko kobiety, ale o jedn� kobiet� jest teraz trudniej ni� o wiele. I mia� racj�. Przekona�em si� ju�.

��Hal, ja wiem, �e ty jeste� m�drzejszy ode mnie. Ty zawsze lubi�e� r�ne takie � nies�ycha�stwa. �eby to by�o cholernie trudne i �eby� nie m�g� najpierw, �eby� trzy razy wylaz� ze sk�ry, i dopiero wtedy. Inaczej ci nie smakowa�o. Nie patrz tak na mnie. Ja si� ciebie nie boj�, wiesz?

��Chwa�a Bogu. Jeszcze by tego brakowa�o.

��Wi�c� co to ja chcia�em powiedzie�? Aha. Wiesz, my�la�em, pocz�tkowo, �e ty, chcesz by� sobie sam i dlatego tak wkuwasz, �e ty chcesz by� czym� wi�cej ni� pilotem i facetem od tego, �eby skrzynia gra�a. Czeka�em tylko, kiedy zaczniesz zadziera� nosa. A nawet musz� powiedzie�, jak zagina�e� Normersa i Venturiego tymi r�no�ciami twoimi i wdawa�e� si� �cichap�k w te takie uczone dyskusje, wiesz, to my�la�em, �e ju� zaczynasz. Ale potem by� ten wybuch, pami�tasz?

��Ten w nocy.

��Tak. I Kereneia, i Arktur, i ten ksi�yc. Kochany, ten ksi�yc jeszcze mi si� czasem �ni, a raz to naprawd� zlecia�em przez to z ��ka. No, ten ksi�yc! Tak, ale co � widzisz.

Skleroz� wida� mam. Wci�� zapominam� Ale potem by�o to wszystko i przekona�em si�, �e tobie nie o to sz�o. Tylko ty tak lubisz, nie umiesz inaczej. Pami�tasz, jak prosi�e� Venturiego o jego prywatny egzemplarz tej ksi��ki, tej czerwonej takiej, co to by�o?

��Topologia hiperprzestrzeni.

��To, to. I on powiedzia� �to dla pana za trudne, Bregg. Pan nie ma przygotowania��

Roze�mia�em si�, bo tak doskonale uda� g�os Venturiego.

��On mia� racj�, Olaf. To by�o za trudne.

��Tak, wtedy, ale potem da�e� temu rad�, nie?

��Da�em. Ale� bez satysfakcji. Wiesz, czemu. Biedak, ten Venturi�

��Nic nie m�w. Nie wiadomo, kto kogo ma �a�owa� � w �wietle dalszych wypadk�w�

��On ju� nie mo�e nikogo �a�owa�. Ty� by� wtedy na g�rnym pok�adzie, co?

��Ja!? Na g�rnym? Cz�owieku, sta�em obok ciebie!�� Prawda. Gdyby nie wypu�ci� wszystkiego naraz w ch�odzenie, mo�e sko�czy�oby si� na poparzeniach. Tak, jak by�o z Arnem. Musia� straci� g�ow�.

��Rzeczywi�cie. Nie, ty jeste� doskona�y! Przecie� Arne i tak zgin��!

��Pi�� lat p�niej. Pi�� lat to zawsze pi�� lat.

��Takich lat?

��Teraz ty sam tak m�wisz, a przedtem, nad wod�, jak zacz��em podobnie, to na mnie wsiad�e�.

��Bo to by�o nie do wytrzymania, ale wspania�e te�. No, przyznaj. Powiedz sam � zreszt�, co masz m�wi�. Jak wylaz�e� z tej dziury na Ke�

��Daj ju� nareszcie �wi�ty spok�j tej dziurze!

��Nie dam. Nie dam, bo wtedy dopiero zrozumia�em, co w tobie siedzi. My�my si� jeszcze nie znali tak, jak potem. Jak Gimma powiedzia� mi, to by�o po miesi�cu, �e Arder leci z tob�, to my�la�em, �e � no, nie wiem! Poszed�em do niego, ale nic nie m�wi�em. On naturalnie wyczu� z miejsca.�� Olaf � powiedzia� mi � nie gniewaj si�. Ty jeste� moim najlepszym przyjacielem, ale teraz lec� z nim, nie z tob�, bo��� wiesz, jak powiedzia�?

��Nie � powiedzia�em. Gard�o mia�em �ci�ni�te.

��Bo on jeden zszed� na d�. On jeden. Nikt nie wierzy�, �e tam mo�na zej��. On sam nie wierzy�. � Ty, wierzy�e�, �e wr�cisz?

Milcza�em.

��Widzisz, draniu jeden! On albo wr�ci ze mn�, powiedzia�, albo �aden z nas�

��I wr�ci�em sam��� powiedzia�em.

��I wr�ci�e� sam. Nie pozna�em ci�. Jak ja si� wtedy przestraszy�em! By�em na dole, przy pompach.

��Ty?

��Ja. Patrz� � kto� obcy. Zupe�nie obcy go��. Pomy�la�em, �e to halucynacja� mia�e� nawet skafander ca�kiem czerwony.

��To by�a rdza. Przew�d mi p�k�.

��Wiem. Ty mi m�wisz? Przecie� to ja �ata�em p�niej ten przew�d. Jak ty wygl�da�e��

No, ale potem dopiero�

��To z Gimm�?

��Tak. Tego nie ma w protoko�ach. I ta�my wyci�li, po tygodniu, sam Gimma, zdaje. si�.

My�la�em, �e go zabijesz, wtedy. Czarne niebo.

��Nie m�w mi o tym � powiedzia�em. Czu�em, �e chwila, a zaczn� dr�e�. � Nie m�w mi, Olaf. Prosz� ci�.

��Nie histeryzuj. Arder by� mi bli�szy ni� tobie.

��Co znaczy bli�szy, dalszy, co to ma za znaczenie! Ba�wan jeste�. Gdyby Gimma da� mu rezerwowy wk�ad, on by tu siedzia� z nami! Gimma oszcz�dza� wszystkiego, ba� si�, �e nie b�dzie mia� tranzystor�w, a tego, �e ludzi nie b�dzie mia�, to si� nie ba�! Ja�

Urwa�em.

��Olaf! to czyste szale�stwo. Dajmy spok�j.

��Hal, my wida� nie mo�emy da� spokoju. Przynajmniej, jak.d�ugo jeste�my razem.

Gimma ju� nigdy potem nie�

��Daj mi spok�j z Gimm�, Olaf. Olaf! Koniec. Kropka. Nie chc� s�ysze� wi�cej ani s�owa!

��A o mnie te� nie wolno mi m�wi�? Wzruszy�em ramionami. Bia�y robot chcia� zebra� ze sto�u, ale zajrza� tylko z hallu i odszed�. Mo�e sp�oszy�y go nasze podniesione g�osy. � Hal, powiedz. Czego ty si� z�o�cisz w�a�ciwie?

��Nie udawaj.

��Nie, naprawd�. � Jak to, czego? Przecie� to by�o przeze mnie�

��Co przez ciebie?

��Z Arderem.

��Coo?

��Jasne. Gdybym od razu si� postawi�, nime�my wystartowali, Gimma da�by�

��No wiesz! Sk�d mog�e� wiedzie�, �e nawali mu akurat radio? A gdyby co� innego?

��Gdyby. Gdyby. Ale nie by�o �adnego gdyby. To by�o radio.

��Czekaj. To ty z tym �azi�e� przez sze�� lat i nawet nie pisn��e�?

��Co mia�em m�wi�? My�la�em, �e to jasne � nie?

��Jasne! Czarne niebo! Co ty m�wisz, cz�owieku! Opami�taj si�. Jakby� to powiedzia�, to ka�dy postuka�by si� w czo�o. A jak Ennessonowi odfokalizowa� si� p�k, to te� ty? Co?

��Nie. On� przecie� rozogniskowanie zdarza si�

��Ja wiem. Wiem wszystko. Tyle, co ty. Nie b�j si�. � Hal, nie b�d� mia� spokoju, dop�ki mi nie powiesz�

��Co znowu?. �� to ci si� ubrda�o. To kompletny nonsens. Arder sam by ci to powiedzia�, jakby m�g�.

��Dzi�kuj�.

��Hal, bo jak ci� strzel�

��Uwa�aj. Jestem ci�szy.

��Ale ja jestem bardziej z�y, rozumiesz? Ba�wanie!

��Olaf, nie krzycz tak. Nie jeste�my tu sami.

��Dobra. Ju�. No, to by�a bzdura czy nie?

��Nie.

Olaf wci�gn�� powietrze, a� mu pobiela�y nozdrza.

��Dlaczego nie?�� spyta� prawie s�odko.

��Bo ju� przedtem zauwa�y�em t� t� zaci�ni�t� gar�� Gimmy. Moim obowi�zkiem by�o przewidzie� to i wzi�� Gimm� za twarz od razu, a nie, jak wr�ci�em z klepsydr� Ardera.

By�em za mi�kki. Dlatego.

��No dobrze. Dobrze. Ty by�e� za mi�kki� Tak? Nie! Ja� Hal! Ja nie mog�.

Odje�d�am.

Zerwa� si� od sto�u, ja te�.

��Czy� ty zwariowa�! � krzykn��em � odje�d�a! Rzeczywi�cie. Przez to, �e�

��Tak. Tak. Mam wys�uchiwa� twoich uroje�? Ani my�l�. Arder nie odpowiada�: Tak?

��Daj spok�j.

��Nie odpowiada�, co?

��Nie odpowiada�.

��M�g� mie� ulot? Milcza�em.

��M�g� mie� tysi�c innych rodzaj�w awarii? A mo�e wszed� w pasmo echowe? Mo�e wygasi�o mu sygna�, jak straci� kosmiczn�, w turbulencjach? Mo�e rozmagnesowa�o mu emitory, nad plam�, i�

��Dosy�.

��Nie przyznasz mi racji? Mo�esz si� wstydzi�.

��Przecie� nic nie m�wi�em.

��A, tak. Wi�c mog�o si� zdarzy� cokolwiek z tego, co powiedzia�em?

��Mog�o�

��To dlaczego upierasz si�, �e to by�o radio, radio i nic, tylko radio?

��Mo�e masz racj� � powiedzia�em. Poczu�em si� okropnie zm�czony i zrobi�o mi si� wszystko jedno.�� Mo�e masz s�uszno�� � powt�rzy�em.�� Radio� by�o po prostu najprawdopodobniejsze, wiesz� Nie. Nic ju� nie m�w. I tak m�wili�my o tym dziesi�� razy wi�cej, ni� trzeba. Najlepiej nic nie m�wi�.

Olaf podszed� do mnie.

��Koniu��� powiedzia� � ty koniu nieszcz�sny� za du�o masz tego dobrego, wiesz?

��Jakiego dobrego znowu?

��Poczucia odpowiedzialno�ci. We wszystkim trzeba zna� miar�. Co masz zamiar robi�?

��Z czym�

��Wiesz, z czym�

��Nie wiem.

��Jest niedobrze, co?

��Gorzej nie mo�e by�.

��Nie pojecha�by� ze mn�? Albo gdzie� � sam. Jakby� chcia�, pomog� ci to urz�dzi�.

Rzeczy mog� wzi�� albo zostawisz je, albo�

��My�lisz, �e powinienem wia�?

��Nic nie my�l�. Ale kiedy tak na ciebie patrz�, jak odrobin� wyjdziesz z siebie, troszeczk�, wiesz, tak jak przed chwil�� to�

��To co?

��To zaczynam my�le�.

��Nie chc� st�d jecha�. Wiesz, co ci powiem? Nie rusz� si� st�d. Chyba, �e�

��Co?

��Nic. Ten tam, w warsztacie, co on m�wi�? Kiedy ma by� w�z? Jutro czy jeszcze dzisiaj? Bo zapomnia�em.

��Jutro rano.

��Dobra. Popatrz: zmierzcha ju�. Przegaw�dzili�my sobie ca�e popo�udnie�

��Daj ci niebo mniej takich pogaw�dek!

� �artowa�em. Idziemy do wody?

��Nie. Poczyta�bym co�. Dasz mi?

��Bierz wszystko, co chcesz. Umiesz si� obchodzi� z tym szklanym zbo�em?

��Tak. Mam nadziej�, �e nie masz tego� tego czytacza, z takim g�osikiem lukrowym.

��Nie, mam tylko opton.

��Dobra. To sobie wezm�. B�dziesz siedzia� w basenie?

��Tak. Ale p�jd� z tob� na g�r�, musz� si� przebra�.

Da�em mu par� ksi��ek, g��wnie historycznych i jedn� rzecz o stabilizowaniu dynamiki populacyjnej, bo go to interesowa�o. I biologi�, z du�� prac� o betryzacji. A sam przebra�em si� i zacz��em szuka� slip�w, kt�re gdzie� mi si� zapodzia�y. Nie mog�em ich znale��.

Wzi��em wi�c czarne slipy Olafa, narzuci�em p�aszcz k�pielowy i wyszed�em z domu.

S�o�ce zasz�o ju�. Od zachodu ci�gn�a �awica chmur, wygaszaj�c ja�niejsz� cz�� nieba.

Porzuci�em p�aszcz na piasku, wystyg�ym z dziennego upa�u. Usiad�em dotykaj�c ko�cami palc�w wody. Rozmowa poruszy�a mnie bardziej, ni� chcia�em to przyzna�. �mier� Ardera tkwi�a we mnie jak drzazga. Mo�e Olaf mia� s�uszno��. Mo�e to tylko prawo pami�ci, nie pogodzonej nigdy�

Wsta�em i skoczy�em p�asko, bez rozmachu, g�ow� w d�. Woda by�a ciep�a, a ja przygotowa�em si� na zimn� i zg�upia�em troch� z zaskoczenia. Wyp�yn��em. By�a zbyt ciep�a, jakbym p�ywa� w zupie. Wy�azi�em po przeciwnej stronie, zostawiaj�c na startowym s�upku ciemne od wilgoci �lady r�k, kiedy co� koln�o mnie w serce. Historia Ardera przenios�a mnie w ca�kiem inny �wiat, a teraz, mo�e dlatego, �e woda by�a ciep�a, �e mia�a by� ciep�a, przypomnia�em sobie dziewczyn� i by�o to zupe�nie, jakbym przypomnia� sobie co� przera�liwego, nieszcz�cie, kt�remu nie mog� podo�a� � a musz�. Mo�e to te� mi si� tylko ubrda�o. Obraca�em w g�owie t� my�l, niepewnie, skulony w zapadaj�cym zmroku. Ledwo widzia�em ju� w�asne cia�o, opalenizna kry�a mnie w ciemno�ci, chmury wype�ni�y ca�e niebo i niespodzianie, zbyt szybko, zapad�a noc. Od strony domu zbli�a�o si� co� bia�ego. To by� jej czepek. Ogarn�a mnie panika. Podnios�em si� wolno, chcia�em po prostu uciec, ale dostrzeg�a mnie na tle nieba.

��Panie Bregg?�� odezwa�a si� cicho.

��To ja. Chce si� pani k�pa�? Nie� przeszkadzam. Ju� id�

��Dlaczego? Nie przeszkadza mi pan� ciep�a woda?

��Tak. Jak na m�j gust, zanadto � powiedzia�em. Podesz�a do kraw�dzi i skoczy�a lekko.

Widzia�em tylko jej zarys. Kostium by� ciemny. Plusn�o. Wynurzy�a si� tu� u moich n�g.

��Okropna!�� zawo�a�a, wyparskuj�c wod�. � Co on zrobi� trzeba napu�ci� zimnej.

Nie wie pan, jak to si� robi?

��Nie. Ale zaraz si� dowiem.

Skoczy�em nad jej g�ow�. Sp�yn��em w d�, nisko, a� wyci�gni�tymi r�kami dotkn��em dna, i zacz��em p�yn�� nad nim, co chwila dotykaj�c betonu. Pod wod�, jak si� to zwykle dzieje, by�o troch� ja�niej ni� na powietrzu, tak �e uda�o mi si� wypatrzy� wloty rur.

Znajdowa�y si� w �cianie na wprost domu. Wyp�yn��em, ju� troch� bez tchu, bo d�ugo nurkowa�em.

��Bregg!!�� us�ysza�em jej g�os.

��Jestem tu. Co si� sta�o?

��Przestraszy�am si� � powiedzia�a ciszej.

��Czego?

��Tak d�ugo pana nie by�o�

��Ju�, wiem gdzie, zaraz to zrobimy!�� odkrzykn��em i pobieg�em w stron� domu.

Mog�em by� sobie darowa� to bohaterskie nurkowanie, krany znajdowa�y si� na widoku, w kolumience opodal werandy. Pu�ci�em zimn� wod� i wr�ci�em nad basen.

��Ju�. To musi troch� potrwa�

��Tak.

Sta�a pod skoczni�, a ja � przy kr�tszej �ciance basenu, jakbym si� ba� zbli�y�.

Podszed�em wi�c do niej, powoli, jak od niechcenia, Przywyka�em ju� do ciemno�ci�.

Mog�em rozr�ni� rysy jej twarzy. Patrzy�a w wod�. By�o jej bardzo �adnie w tym bia�ym czepku. I wygl�da�a na wy�sz�, ni� ubrana.

Stercza�em tak obok niej, a� to si� sta�o niezr�czne. Mo�e dlatego usiad�em naraz. Klocu!

��wymy�la�em sobie. Ale nic nie wymy�li�em. Chmury g�stnia�y, ciemno�� ros�a, lecz nie wygl�da�o mi na deszcz. By�o do�� ch�odno.

��Nie zimno pani?

��Nie. Panie Bregg?

��Tak?

��Jako� nie przybywa�

��Bo otworzy�em wypust� chyba b�dzie dosy�. Zamkn�.

Kiedy wraca�em od domu, przysz�o mi do g�owy, �e m�g�bym zawo�a� Olafa. Omal si� nie roze�mia�em w g�os: takie to by�o g�upie. Ba�em si� jej.

Skoczy�em p�asko i zaraz wyp�yn��em.

��Chyba ju�. Mo�e przedobrzy�em, prosz� powiedzie�, mog� dopu�ci� ciep�ej�

Woda opada�a teraz wyra�nie, bo odp�yw wci�� jeszcze by� otwarty. Dziewczyna � widzia�em jej smuk�y cie� na tle chmur � jak gdyby waha�a si�. Mo�e si� jej odechcia�o, mo�e wr�ci do domu, b�ys�o mi, i odczu�em jakby ulg�. W tej chwili skoczy�a na nogi i krzykn�a lekko, bo by�o tam ju� ca�kiem p�ytko � nie zd��y�em jej ostrzec. Musia�a porz�dnie uderzy� stopami w dno, zachwia�a si�, ale nie upad�a. Rzuci�em, si� w jej stron�.

��Zrobi�a sobie pani co�? � Nie.

��To przeze mnie. Jestem ba�wan.

Stali�my po pas w wodzie. Pop�yn�a. Wlaz�em na brzeg, pobieg�em do domu, zamkn��em odp�yw i wr�ci�em. Nigdzie jej nie widzia�em. Opu�ci�em si� cicho do wody, przep�yn��em basen, przewr�ci�em si� na wznak i poruszaj�c lekko r�kami, sp�yn��em na dno. Otworzy�em oczy, widzia�em szkl�c� si� ciemno, pogi�t� ma�ymi falami powierzchni� wody. Wynios�o mnie wolno, zacz��em p�ywa� stoj�c i zobaczy�em j�. Sta�a przy samej �ciance basenu.

Podp�yn��em do niej. Skocznia zosta�a po drugiej stronie, by�o tu p�ytko, tak �e od razu zgruntowa�em. Woda, kt�r� rozpycha�em id�c, szumia�a g�o�no. Widzia�em jej twarz, patrzy�a na mnie; czy to od impetu ostatnich krok�w � bo w wodzie trudno i��, ale nie�atwo i nagle si� zatrzyma� � czy sam ju� nie wiem jak, do�� �e znalaz�em si� tu� przy niej. Mo�e nic by si� nie sta�o, gdyby si� cofn�a, ale zosta�a na miejscu, z r�k� na pierwszym wynurzonym szczeblu drabinki, a ja by�em ju� zbyt blisko, �eby cokolwiek powiedzie� � schowa� si� w rozmowie�

Obj��em j� mocno, by�a zimna, �liska, jak ryba, jak dziwne, obce stworzenie, i nagle w tym dotyku, takim ch�odnym, jak martwym, bo nie porusza�a si� wcale � odnalaz�em plam� gor�ca, jej usta, ca�owa�em j�, ca�owa�em i ca�owa�em � to by�o zupe�ne szale�stwo. Nie broni�a si�. Nie opiera�a si� wcale, by�a jak umar�a. Trzyma�em j� za ramiona, podnios�em jej twarz w g�r�, chcia�em j� widzie�, zajrze� w jej oczy, ale by�o ju� tak ciemno, �e raczej domy�li�em si� ich. Nie dr�a�a. Tylko co� t�tni�o � nie wiem, moje serce czy jej. Tak stali�my, a� wolno zacz�a wyswobadza� si� z moich r�k. Pu�ci�em j� od razu. Wesz�a po drabince na brzeg. Ja za ni�, i znowu j� obj��em, jako� bokiem, dr�a�a. Teraz dr�a�a. Chcia�em powiedzie� co�, ale nie mog�em wydoby� g�osu. Trzyma�em j� tylko, przyciska�em i stali�my, a� wyswobodzi�a si� drugi raz, nie odpychaj�c mnie � a tylko tak, jakby mnie w og�le nie by�o. R�ce mi opad�y. Odesz�a. W �wietle padaj�cym z mego okna widzia�em, jak podnios�a p�aszcz i nie narzucaj�c go wst�pi�a na schody. U drzwi, w hallu, te� si� �wieci�o.

Dostrzeg�em l�nienie kropel wody na jej plecach i udach. Drzwi zamkn�y si�. Znik�a.

Mia�em � przez sekund� � ochot� rzuci� si� do wody i ju� z niej nie wyp�yn��. Nie, naprawd�. Nigdy jeszcze nie mia�em czego� takiego w g�owie. Na miejscu g�owy. Wszystko razem by�o takie bezsensowne, niemo�liwe, a najgorsze, �e nie wiedzia�em, co znaczy�o i co mam teraz robi�? I dlaczego by�a taka� taka� mo�e porazi� j� strach? Ach, nic, tylko strach i strach. To by�o co� innego. Co? Sk�d mog�em wiedzie�? Albo Olaf. Zreszt�, czy jestem pi�tnastoletnim szczeniakiem i poca�owawszy dziewczyn� b�d� lecia� do niego po rady?!

Tak � pomy�la�em.�� B�d�. Poszed�em w stron� domu, podnios�em sw�j p�aszcz, otrzepa�em go z piasku. W hallu by�o jasno. Zbli�y�em si� do jej drzwi. Mo�e mnie wpu�ci � pomy�la�em. Gdyby mnie wpu�ci�a, przesta�oby mi na niej zale�e�. Mo�e. I mo�e to b�dzie koniec. Albo dostan� po twarzy. Nie. Oni s� dobrzy, oni s� betryzowani, oni nie mog�. Da mi troch� mleczka; �wietnie mi zrobi. Sta�em chyba z pi�� minut i przypomnia�em sobie podziemia Kerenei, t� os�awion� dziur�, o kt�rej m�wi� Olaf. B�ogos�awiona dziura! To by� stary wulkan, zdaje si�. Arder zaklinowa� si� tam mi�dzy g�azami i nie m�g� wyj��, a lawa wzbiera�a. W�a�ciwie �adna lawa, Venturi m�wi�, �e to rodzaj gejzeru � to by�o p�niej.

Arder� s�yszeli�my jego g�os. Przez radio. Zszed�em i wyci�gn��em go, Bo�e! Dziesi�� razy wola�em tamto od tych drzwi. Najl�ejszego szmeru. Nic. �eby chocia� drzwi mia�y klamk�. Nie, by�a p�ytka. U mnie na g�rze nie by�o. Nie wiedzia�em, czy jest jako� nastawiona, jak zamek, czy trzeba nacisn��, by�em wci�� tym samym dzikusem z Kerenei.

Podnios�em r�k� i zawaha�em si�. A je�eli drzwi si� nie otworz�? Samo wyobra�enie tego odwrotu: mog�em mie� materia� do rozmy�la� na d�ugi czas. I czu�em, �e im d�u�ej stoj�, tym mniej mam si�y, jakby wszystko wycieka�o ze mnie. Dotkn��em tej p�ytki. Nie podda�a si�.

Nacisn��em mocniej.�� To pan?�� us�ysza�em jej g�os. Musia�a sta� tu� za drzwiami.

��Tak.

Cisza. P� minuty. Minuta.

Drzwi otwar�y si�. Sta�a na progu. Mia�a na sobie puszysty, ranny p�aszcz. W�osy rozsypa�y si� na ko�nierzu. Teraz dopiero, trudno uwierzy�, zobaczy�em, �e s� kasztanowe.

Drzwi by�y tylko uchylone. Przytrzymywa�a je. Kiedy post�pi�em krok, cofn�a si�. Same, bez �adnego szmeru, zamkn�y si� za mn�.

I nagle zorientowa�em si�, jak to wszystko wygl�da, jakby mi jakie� �uski spad�y z oczu.

Patrza�a bez ruchu, blada, z r�kami zaciskaj�cymi po�y tego p�aszcza, a naprzeciw ja, ociekaj�cy wod�, nagi, w czarnych slipach Olafa, z zapiaszczonym p�aszczem w gar�ci � gapi�cy si� na ni��

I nagle, od tego wszystkiego, u�miechn��em si�. Strzepn��em p�aszcz. Na�o�y�em go, zaci�gn��em i usiad�em. Zauwa�y�em dwie mokre plamy tam, gdzie przedtem sta�em. Ale absolutnie nic nie mia�em do powiedzenia. Co mog�em powiedzie�? Nagle dowiedzia�em si�.

To by�o jak natchnienie.

��Pani wie, kto ja jestem?

��Wiem.

��Ach tak? To dobrze. Z Biura Podr�y?

��Nie.

��Wszystko jedno. Ja jestem � dziki, wie pani?

��Tak?

��Tak. Szalenie dziki. Jak pani si� nazywa?

��Pan nie wie?

��Imi�.

��Eri.

��Zabior� ci� st�d.

��Co?

��Tak. Zabior� ci� st�d. Nie chcesz?

��Nie.

��Nie szkodzi. Zabior� ci�. Wiesz, czemu?

��Chyba tak.

��Nie, nie wiesz. Ja sam nie wiem.

Milcza�a.

��Nic na to nie poradz� � ci�gn��em.�� To si� w�a�ciwie sta�o, kiedy ci� zobaczy�em.

Przedwczoraj. Przy obiedzie. Wiesz?

��Wiem.

��Czekaj. Ty my�lisz mo�e, �e ja �artuj�?

��Nie.

��Sk�d mo�esz� wszystko jedno. Czy b�dziesz pr�bowa�a uciec?

Milcza�a.

��Nie r�b tego � prosi�em.�� To nic nie pomo�e, wiesz. Ja ci i tak nie dam spokoju.

Chcia�bym, wierzysz mi?

Milcza�a.

��Widzisz: to nie jest tylko to, �e ja nie jestem betryzowany. Mnie na niczym nie zale�y, wiesz. Na niczym. Opr�cz ciebie. Musz� ci� widzie�. Musz� patrze� na ciebie. Musz� s�ysze� tw�j g�os. Musz� i nic mnie wi�cej nie obchodzi. Nigdzie. Jeszcze nie wiem, co b�dzie z nami. Przypuszczam, �e to si� �le sko�czy. Ale wszystko mi jedno. Bo ju� jest warto.

Dlatego, �e to m�wi�, a ty s�yszysz. Rozumiesz? Nie. Ty nie mo�esz tego zrozumie�. Wy�cie si� pozbyli dramat�w, �eby spokojnie �y�. Ja tak nie umiem. Niepotrzebne mi to.

Milcza�a. Zaczerpn��em tchu.�� Eri � powiedzia�em � s�uchaj� najpierw usi�d�.

Nie poruszy�a si�.

��Prosz� ci�. Usi�d�.

Nic.

��Przecie� nic ci to nie szkodzi. Usi�d�.

Nagle zrozumia�em. Szcz�ki mi nabrzmia�y.

��Jak nie chcesz, to czemu mnie wpu�ci�a�?

Nic.

Wsta�em. Uj��em j� za ramiona. Nie broni�a si�. Posadzi�em j� na fotelu. Przysun��em sw�j, tak �e kolana nasze nieomal si� dotyka�y.

��Mo�esz robi�, co chcesz. Ale s�uchaj. Nie jestem temu winien. A ty ju� na pewno nie.

Nikt. Nie chcia�em tego. Ale tak jest. To jest, rozumiesz, sytuacja wyj�ciowa. Wiem, �e zachowuj� si� jak wariat. Wiem o tym Ale zaraz powiem ci, dlaczego. Czy w og�le nie b�dziesz si� ju� do mnie odzywa�?

��To zale�y � powiedzia�a.

��Dzi�kuj� i za to. Tak. Ja wiem. Nie mam najmniejszych praw i tak dalej. Wi�c co chcia�em powiedzie� � miliony lat temu by�y takie jaszczury, brontozaury, atlantozaury�

S�ysza�a� mo�e o nich?

��Tak.

��To by�y olbrzymy wielko�ci domu. Mia�y nadzwyczaj d�ugi ogon, trzy razy d�u�szy od cia�a. Wskutek tego nie mog�y si� porusza� tak, jak by mo�e chcia�y � lekko i zgrabnie. Ja te� mam taki ogon, wiesz. Dziesi�� lat, nie wiadomo po co, wa��sa�em si� po gwiazdach.

Mo�e nie trzeba by�o. Ale to nic. Ju� tego nie odrobi�. To jest m�j ogon. Rozumiesz? Nie mog� zachowywa� si� tak, jakby tego nie by�o, jakby to nigdy nie istnia�o. Nie my�l�, �eby� by�a tym zachwycona. Tym, co ci powiedzia�em, co m�wi� i co jeszcze powiem. Ale nie widz� rady. Musz� ci� mie�, jak d�ugo si� da, i to jest w�a�ciwie wszystko. Powiesz co�?�

Patrzy�a na mnie. Wyda�o mi si�, �e troch� bardziej jeszcze zblad�a, ale to mog�o by� o�wietlenie. Siedzia�a wtulona w ten sw�j puszysty p�aszcz, jakby jej by�o zimno. Chcia�em spyta�, czy jej zimno, ale znowu nie mog�em si� odezwa�. Mnie � o, mnie nie by�o zimno.

��Co pan� zrobi�by� na moim miejscu?

��Bardzo dobrze!�� pochwali�em j�. � Przypuszczam, �e bym walczy�.

��Nie mog�.

��Wiem. My�lisz, �e mi od tego �atwiej? Przysi�gam ci, �e nie. Czy wolisz, �ebym ju� poszed�, czy mog� jeszcze co� powiedzie�? Czemu tak patrzysz? Przecie� ju� chyba wiesz, �e zrobi� dla ciebie wszystko, nie? Nie patrz tak, prosz� ci�. Wszystko, w moich ustach, znaczy co� ca�kiem innego ani�eli u innych ludzi. A wiesz, co?

By�o mi okropnie duszno, jakbym d�ugo bieg�. Trzyma�em obie jej r�ce � nie wiem, od jak dawna, mo�e od pocz�tku? Nie wiem. By�y takie drobne.�� Eri. Ja, wiesz, nigdy jeszcze nie czu�em tego, co teraz. W tej chwili. Pomy�l. Ta okropna pustka, tam. Nie do wypowiedzenia. Nie wierzy�em, �e wr�c�. Nikt nie wierzy�. M�wili�my o tym, ale tylko tak.

Oni tam zostali, Tom, Arne. Venturi, i s� teraz jak kamienie, wiesz, takie zamro�one kamienie, w ciemno�ci. I ja powinienem by� te� tam zosta�, ale je�eli jestem tu i trzymam twoje r�ce. i mog� m�wi� do ciebie, i ty s�yszysz mnie, to mo�e to nie jest takie z�e. Takie pod�e. Mo�e nie jest, Eri! Tylko nie patrz tak. B�agam ci�. Daj ani szans�. Nie my�l, �e to � tylko mi�o��. Nie my�l tak. To jest wi�cej. Wi�cej. Nie wierzysz mi� dlaczego mi nie wierzysz? Przecie� m�wi� prawd�. Naprawd� nie?

Milcza�a. Jej r�ce by�y zimne jak l�d.

��Nie mo�esz, co? To niemo�liwe. Tak, wiem, �e to niemo�liwe. Wiedzia�em od pierwszej chwili. Nie powinno mnie tu by�. Tu powinno by� puste miejsce. Nale�� tam. To nie moja wina, �e wr�ci�em. Tak. Nie wiem, po co ci to wszystko m�wi�. To nie istnieje. Nie istnieje, co? Wszystko jedno, skoro nic ci� nie obchodzi. My�la�a�, �e mog� z tob� zrobi�, co b�d� chcia�? Nie zale�y mi na tym, nie rozumiesz? Nie jeste� gwiazd��

Zapad�a cisza. Ca�y dom milcza�. Pochyli�em g�ow� ku jej r�kom, le��cym bezw�adnie w moich, i zacz��em m�wi� do nich.

��Eri. Eri. Teraz ju� wiesz, �e nie musisz si� ba�, prawda? Wiesz, �e ci nic nie grozi? Ale to jest � takie wielkie. Eri. Nie wiedzia�em, �e mo�e by� co� takiego. Nie wiedzia�em.

Przysi�gam ci. Dlaczego oni lec� do gwiazd? Nie mog� tego zrozumie�. Przecie� to jest tu. A mo�e trzeba najpierw by� tam, �eby to dopiero poj��? Tak, to mo�liwe. P�jd� teraz. Ju� id�.

Zapomnij o tym wszystkim. Zapomnisz?

Skin�a g�ow�.

��Nie powiesz nikomu? Zaprzeczy�a ruchem g�owy.

��Naprawd�?

��Naprawd�. To by� szept.

��Dzi�kuj� ci.

Wyszed�em. Schody. �ciana kremowa, druga zielona. Drzwi mego pokoju. Otwar�em szeroko okno, oddycha�em. Jakie dobre by�o powietrze. Od chwili, kiedy wyszed�em od niej, by�em zupe�nie spokojny.

U�miecha�em si� nawet, nie ustami ani twarz�. U�miech mia�em w sobie, pob�a�liwy, nad w�asn� g�upot�, �e nie wiedzia�em, a to by�o takie proste. Przewraca�em, pochylony, zawarto�� sportowej walizki: W�r�d sznur�w? Nie. Jakie� zawini�tka, co to, nie, zaraz�

Mia�em go. Wyprostowa�em si� i nagle si� zawstydzi�em. �wiat�a. Nie mog�em tak.

Szed�em, �eby je; zgasi�, kiedy Olaf stan�� w progu. By� ubrany. Nie k�ad� si�?

��Co robisz?

��Nic.

��Nic? Co tam. masz? Nie chowaj!

��To nic.

��Poka�!

��Nie chc�. Wyjd�.

��Poka�!

��Nie.

��Wiedzia�em. Ty �ajdaku!

Nie spodziewa�em si� tego ciosu. Otwar�em r�k�, wy�lizn�� mi si�, stukn�� o pod�og�, a my walczyli�my ju�, wzi��em go pod siebie, przerzuci� si�, biurko run�o, poci�gni�ta lampa hukn�a o �cian�, a� zagrzmia� ca�y dom. Mia�em go ju�. Nie m�g� si� wyrwa�, wi� si� tylko, us�ysza�em krzyk, jej krzyk, pu�ci�em go, skoczy�em wstecz. Sta�a w drzwiach. Olaf podnosi� si� na kolana.

��Chcia� si� zabi�. Przez ciebie!�� wycharcza�. Trzyma� si� za gard�o. Odwr�ci�em twarz. Opar�em si� o �cian�, nogi trz�s�y si� pode mn�. By�o mi tak wstyd, tak strasznie wstyd. Patrza�a na nas, to na jednego, to na drugiego. Olaf wci�� trzyma� si� za gard�o.

��Wyjd�cie � powiedzia�em cicho.

��Najpierw musisz mnie wyko�czy�,

��Zlituj si�.

��Nie.

��Prosz�, niech pan wyjdzie � odezwa�a si�. Zamilk�em, z otwartymi ustami. Olaf patrza� na ni� os�upia�y..

��Dziewczyno, on� Zaprzeczy�a g�ow�.

Maj�c nas wci�� na oku, troch� bokiem, troch� ty�em wyszed�. Patrza�a na mnie.

��To prawda?�� spyta�a.

��Eri��� j�kn��em.

��Musisz?��� spyta�a. Skin��em g�ow�, �e tak. A ona zaprzeczy�a.

��Jak to?��� powiedzia�em. I jeszcze raz, jako� zaj�kliwie: � Jak to?��� Milcza�a.

Podszed�em do niej i zobaczy�em, �e kuli si� i r�ce, kt�re przytrzymuj� odwini�ty skraj puszystego p�aszcza, dr��.

��Dlaczego? Dlaczego tak si� mnie boisz? Zaprzeczy�a g�ow�.

��Nie?

��Nie.

��Ale dr�ysz?

��To tylko tak.

��I� p�jdziesz ze mn�?

Skin�a g�ow�, dwa razy, jak dziecko. Obj��em j�, tak lekko, jak tylko mog�em. Jakby ca�a by�a ze szk�a.

��Nie b�j si� � powiedzia�em.�� Sp�jrz� Mnie samemu dr�a�y r�ce. Dlaczego nie dr�a�y mi wtedy, kiedy z wolna siwia�em, czekaj�c na Ardera? Do jakich rezerw, do jakich zakamark�w dosta�em si� wreszcie, aby si� dowiedzie�, wiele jestem wart?

��Siadaj � powiedzia�em � przecie� ty wci�� dr�ysz? Albo nie, czekaj.

Po�o�y�em j� na moim ��ku. Okry�em po szyj�.

��Lepiej tak?

Skin�a g�ow�, �e lepiej. Nie wiedzia�em, czy tylko ze mn� jest niemow�, czy to jej taki zwyczaj. Ukl�k�em przy ��ku.

��Powiedz mi co� � szepn��em.

��Co?

��O sobie. Kim jeste�. Co robisz. Czego chcesz. Nie � czego chcia�a�, zanim zwali�em ci si� na g�ow�.

Wzruszy�a lekko ramionami, jakby m�wi�c �nie mam nic do powiedzenia�.

��Nie chcesz m�wi�? Dlaczego, czy�

��To niewa�ne��� powiedzia�a. Jakby mnie uderzy�a tymi s�owami. Cofn��em si�.

��Jak to� Eri� jak to � be�kota�em. Ale rozumia�em ju�. Dobrze rozumia�em.

Zerwa�em si� i zacz��em chodzi� po pokoju.

��Nie chc� tak. Nie mog� tak. Nie mog�. Tak nie mo�na, ja�

Os�upia�em. Znowu. Bo u�miechn�a si�. U�miech ten by� tak nik�y, �e ledwo widoczny.

��Eri, co�

��On ma racj� � powiedzia�a.

��Kto?

��Ten� pana przyjaciel.

� �e co?

Trudno jej to przysz�o powiedzie�. Odwr�ci�a wzrok.

� �e pan jest � niem�dry.

��Sk�d wiesz, �e on to powiedzia�?

��S�ysza�am.

��Nasz� rozmow�? Po obiedzie?

Skin�a g�ow�. Zaczerwieni�a si�. Nawet uszy jej si� zar�owi�y.

��Nie mog�am nie s�ysze�. M�wili�cie okropnie g�o�no. By�abym wysz�a, ale�

Zrozumia�em. Drzwi jej pokoju wychodzi�y do hallu. Co za kretyn!�� pomy�la�em, o sobie oczywi�cie. By�em jak og�uszony.

��S�ysza�a�� wszystko? Przytakn�a g�ow�.

��I wiedzia�a�, �e ja o tobie?

��Mhm.

��Sk�d?? Przecie� nie wymieni�em�

��Wiedzia�am ju� przedtem.�� W jaki spos�b? Poruszy�a g�ow�.

��Nie wiem. Wiedzia�am. To znaczy, najpierw pomy�la�am, �e mi si� zdaje.

��A kiedy by�o potem?

��Nie wiem. Tak, w ci�gu dnia. Czu�am to.

��Bardzo si� ba�a�? � spyta�em ponuro.

��Nie.

��Nie? Dlaczego nie?

U�miechn�a si� blado.

��Pan jest zupe�nie, zupe�nie jak�

��Jak co!!?

��Jak w bajce. Nie wiedzia�am, �e mo�na� takim� by� i gdyby nie to, �e� pan wie� my�la�abym, �e mi si� to �ni�

��Zapewniam ci�, �e nie.

��Och, wiem. Tak tylko powiedzia�am. Pan wie, o co chodzi?

��Nie bardzo. Jestem wida� t�py, Eri. Tak, Olaf mia� racj�. Jestem ba�wanem.

Sko�czonym ba�wanem. Dlatego powiedz mi wyra�nie, dobrze?

��Dobrze. Pan my�li, �e pan jest straszny, ale wcale nie. Pan tylko�

Umilk�a, jakby nie mog�a znale�� s��w. S�ucha�em jej z nie domkni�tymi ustami.

��Eri, dziecko, ja� ja wcale nie my�la�em, �e jestem straszny. Nonsens. Przysi�gam ci.

Dopiero jak przylecia�em i nas�ucha�em si�, i dowiedzia�em si� r�nych r�no�ci� dosy�.

Ju� dosy� m�wi�em. O wiele za du�o. Nigdy w �yciu nie by�em taki gadatliwy. M�w, Eri.

M�w.�� Usiad�em na ��ku.

��Nie mam ju� nic, naprawd�. Tylko� nie wiem�

��Czego nie wiesz?

��Co b�dzie?�

Pochyli�em si� nad ni�. Patrza�a mi w oczy. Jej powieki nie zadrga�y. Nasze oddechy si� zesz�y.

��Dlaczego da�a� si� ca�owa�?

��Nie wiem.

Dotkn��em wargami jej policzka. Szyi. Le�a�em tak, z g�ow� na jej ramieniu, ze wszystkich si� zaciskaj�c szcz�ki. Nigdy jeszcze mi tak nie by�o. Nie wiedzia�em, �e tak mo�e by�. Chcia�o mi si� p�aka�.

��Eri � szepn��em bez g�osu, samymi ustami.�� Eri. Ratuj mnie.

Le�a�a bez ruchu. S�ysza�em, jak w wielkiej dali, szybkie uderzenia jej serca. Usiad�em.

��Czy��� zacz��em, ale nie odwa�y�em si� doko�czy�. Wsta�em, podnios�em lamp�, ustawi�em biurko, potkn��em si� o co� � to by� turystyczny n�. Le�a� na pod�odze.

Cisn��em go do walizy. Odwr�ci�em si� ku niej.

��Zgasz� �wiat�o � powiedzia�em � dobrze?

Nie odpowiedzia�a. Dotkn��em kontaktu. Mrok by� zupe�ny, nawet w otwartym oknie nie by�o wida� �adnych, najdalszych nawet �wiate�. Nic. Czarno. Tak czarno, jak tam.

Zamkn��em oczy. Cisza szumia�a.

��Eri��� szepn��em. Nie odezwa�a si�. Czu�em jej l�k. Poszed�em, po omacku, w stron� ��ka. Usi�owa�em us�ysze� jej oddech, ale tylko cisza dzwoni�a tonem ogarniaj�cym wszystko, jakby materializowa�a si� w tej ciemno�ci i by�a ju� ni�. Powinienem wyj�� � pomy�la�em. Tak. Zaraz p�jd�. Ale pochyli�em si� i w jakim� jasnowidzeniu odnalaz�em jej twarz. Przesta�a oddycha�.

��Nie � tchn��em.�� Nic. Naprawd� nic�

Dotkn��em jej w�os�w. G�adzi�em je ko�cami palc�w, poznawa�em, jeszcze obce, jeszcze niespodziane. Tak chcia�em to wszystko zrozumie�. A mo�e nie by�o nic do zrozumienia?

Jaka cisza. Czy Olaf spa�? Na pewno nie. Siedzia�, nas�uchiwa�. Czeka�. Wi�c p�j�� do niego. Ale nie mog�em. To by�o nazbyt nieprawdopodobne, niepewne. Nie mog�em. Nie mog�em.

Po�o�y�em g�ow� na jej ramieniu. Jeden ruch, i by�em przy niej. Poczu�em, jak ca�e jej cia�o zesztywnia�o. Cofn�a si�. Szepn��em:

��Nie b�j si�.

��Nie.

��Dr�ysz.

��To tylko tak.

Obj��em j�. Ci�ar jej g�owy na moim ramieniu przesun�� si� w zgi�cie �okcia. Le�eli�my tak obok siebie i by�a milcz�ca ciemno��.

��P�no ju� � szepn��em.�� Bardzo p�no.�� Mo�esz spa�. Prosz� ci�. Spij�

Ko�ysa�em j�. samym powolnym napi�ciem ramienia. Le�a�a cicha, ale czu�em ciep�o jej cia�a i oddechu. By� szybki. I serce bi�o jej jak na trwog�. Powoli, powoli zacz�o si� uspokaja�. Musia�a by� bardzo zm�czona. Nas�uchiwa�em wpierw z otwartymi, potem z zamkni�tymi oczami, bo zdawa�o mi si�, �e tak lepiej s�ysz�. Czy spa�a ju�? Kim by�a?

Dlaczego znaczy�a dla mnie tyle? Le�a�em w tej ciemno�ci, przewianej zaokiennymi podmuchami, kt�re porusza�y firank�, �e wydawa�a s�aby, sypki szelest. Pe�en by�em nieruchomego zadziwienia. Ennesson. Thomas. Venturi. Arder. Wi�c po to by�o to wszystko?

Po to? Szczypta prochu. Tam gdzie nigdy nie wieje wiatr. Gdzie nie ma chmur ani s�o�ca, ani deszczu, gdzie nie ma nic, tak dok�adnie, jak gdyby to nie by�o mo�liwe, jakby tego nie mo�na nawet pomy�le�. I ja by�em tam? Naprawd� by�em? Po co? Nic ju� nie wiedzia�em, wszystko zlewa�o si� w bezkszta�tn� ciemno�� � zamar�em. Drgn�a. Powoli obr�ci�a si� na bok. Ale g�owa jej pozosta�a na moim ramieniu. Mrukn�a co�. cichutko. I spa�a dalej.

Usi�owa�em wyobrazi� sobie chromosfer� Arktura. Ziej�cy ogrom, nad kt�rym lecia�em i lecia�em, obracaj�c si� jak na potwornej, niewidzialnej karuzeli ognia, z �zawi�cymi, opuchni�tymi oczami, i powtarza�em martwo: sonda, zero, siedem � sonda, zero, siedem � sonda, zero, siedem � tysi�ce, tysi�ce razy, tak �e potem na sam� my�l o tych s�owach co� si� we mnie wzdryga�o, jakbym je mia� wypalone w sobie, jakby by�y ran�; a odpowiedzi� by� trzask w s�uchawkach i chichocz�ce pianie, w jakie moja aparatura przekszta�ca�a p�omienie protuberancji, i to by� Arder, jego twarz, jego cia�o i pocisk, obr�cone w promienisty gaz, a Thomas? Zaginiony Thomas, o kt�rym nikt nie wiedzia�, �e� A Ennesson? Byli�my z sob� �le � nie cierpia�em go. Ale w komorze ci�nie� mocowa�em si� z Olafem, kt�ry nie chcia� mnie wypu�ci�, bo by�o za p�no: jaki ja by�em szlachetny, wielkie nieba czarne i niebieskie� Ale to nie by�a szlachetno��, to by�a tylko sprawa ceny. Tak. Bo ka�dy z nas by� czym� bezcennym, �ycie ludzkie mia�o najwy�sz� warto�� tam,gdzie nie mog�o mie� ju� �adnej, gdzie tak cienka, nie istniej�ca niemal b�onka oddziela�a je od ko�ca. Ten drucik czy styk w radiu Ardera. Ta spoinka w reaktorze Venturiego, kt�rej Voss nie dopatrzy� � a mo�e otwar�a si� nagle, to si� przecie� zdarza, zm�czenie metalu � i Venturi w ci�gu, bo ja wiem, pi�ciu sekund przesta� istnie�. A powr�t Thurbera? A cudowne ocalenie Olafa, kt�ry zgubi� si�, gdy kierunkowa antena zosta�a przebita � kiedy? W jaki spos�b? Nikt nie wiedzia�. Olaf wr�ci� � cudem. Tak, jeden na milion. A jakie ja mia�em szcz�cie. Jakie niezwyk�e, niemo�liwe szcz�cie� Rami� cierp�o, by�o mi z tym niewypowiedzianie dobrze. Eri � powiedzia�em w my�li � Eri. Jak g�os ptaka. Takie imi�. G�os ptaka� Jake�my prosili Ennessona, �eby na�ladowa� ptaki. On to umia�. Jak on to umia�, a kiedy zgin��, razem z nim ��te wszystkie ptaki�

Ale ju� mi si� to miesza�o, pogr��a�em si�, p�yn��em przez t� ciemno��. W ostatniej chwili przed za�ni�ciem wyda�o mi si�, �e jestem tam. na moim miejscu, w koi, g��boko, przy samym �elaznym dnie, a obok mnie le�y ma�y Arne � ockn��em si� na mgnienie. Nie. Arne nie �y�, by�em na Ziemi. Dziewczyna oddycha�a cicho.

��B�d� b�ogos�awiona, Eri � powiedzia�em bez tchu, wci�gaj�c zapach jej w�os�w, i zasn��em. Otworzy�em oczy, nie wiedz�c, gdzie ani nawet kim jestem. Ciemne w�osy rozsypane na moim ramieniu � nie czu�em go, jakby by�o czym� obcym � zdumia�y mnie.

To by� u�amek sekundy. W nast�pnym wiedzia�em ju� wszystko. S�o�ce jeszcze nie wzesz�o, �wit mlecznobia�y, bez kropli r�u, czysty, przejmuj�cy ch�odem sta� w oknach. Patrza�em w tym najwcze�niejszym �wietle w jej twarz, jakbym j� widzia� po raz pierwszy. Spa�a mocno, oddychaj�c z zaci�ni�tymi wargami, nie bardzo musia�o jej by� wygodnie na moim ramieniu, bo pod�o�y�a sobie pod g�ow� d�o�, i czasem, delikatnie, porusza�a brwiami, jakby zaczyna�a si� wci�� od nowa dziwi�. Ruch by� znikomy, ale patrza�em uwa�nie, jakby na jej twarzy by� wypisany m�j los.

Pomy�la�em o Olafie. Zacz��em wyswobadza� rami�. z nadzwyczajnymi ostro�no�ciami.

Okaza�y si� ca�kiem zb�dne. Spa�a g��bokim snem, �ni�o jej si� co� � znieruchomia�em, usi�uj�c odgadn�� nie sen, ale to tylko, czy nie jest z�y. Jej twarz by�a prawie dziecinna. Nie by�. Odsun��em si� od niej, wsta�em. By�em w k�pielowym p�aszczu, tak jak si� po�o�y�em.

Boso wyszed�em na korytarz, zamkn��em cicho drzwi, bardzo powoli, i z zachowaniem takiej samej ostro�no�ci zajrza�em do jego pokoju. ��ko by�o nietkni�te. Siedzia� przy stole, z g�ow� na d�oni, i spa�. Nie rozebra� si�, tak jak my�la�em. Nie wiem, co go zbudzi�o � m�j wzrok? Ockn�� si� nagle, spojrza� na mnie bystro jasnymi oczami, wyprostowa� si� i zacz�� przeci�ga� wszystkie ko�ci.

��Olaf � powiedzia�em � �ebym przez sto lat�

��Zamknij g�b� � zaproponowa� uprzejmie.�� Hal, ty zawsze mia�e� niedobre sk�onno�ci�

��Ju� zaczynasz? Chcia�em ci tylko powiedzie�

��Wiem, co chcia�e� powiedzie�. Wiem zawsze, co chcesz powiedzie�, na tydzie� naprz�d. Gdyby na �Prometeuszu� potrzeba by�o pok�adowego kapelana, ty by� si� nada�.

Cholera, �e mi to nie przysz�o wcze�niej na my�l. Da�bym ci szko��. Hal! �adnych kaza�. �adnych solenno�ci, kl�tw, przysi�g i tym podobnych. Jak jest? Dobrze. Tak?

��Nie wiem. Jak gdyby. Nie wiem. Je�eli chodzi ci o� no, to mi�dzy nami nic.

��Nie, powiniene� najpierw kl�kn�� � powiedzia�. � Z kl�czek masz m�wi�. Ba�wanie jeden, czy ja si� ciebie o to pytam? M�wi� o perspektywach i tam dalej.

��Nie wiem. Ja ci co� powiem: my�l�, �e ona sama nie wie. Zlecia�em jej na g�ow� jak kamie�.

��Tak. To przykre � zauwa�y� Olaf. Rozbiera� si�. Szuka� slip�w.�� Ile ty wa�ysz? Sto dziesi��?

��Co� ko�o tego. Nie szukaj, ja mam twoje slipy.

��Przy ca�ej �wi�to�ci zawsze lubi�e� wszystko podw�dza� � burcza�, a kiedy zacz��em je �ci�ga�: � Wariacie, zostaw. Mam w walizce drugie�

��Jak si� przeprowadza rozw�d? Nie wiesz czasem?�� spyta�em.

Olaf popatrza� na mnie znad otwartej walizki. Zamruga�.

��Nie. Nie wiem. Ciekawe, sk�d mia�bym wiedzie�? S�ysza�em, �e to jest jak kichn��. I nawet nie trzeba powiedzie� na zdrowie. Czy tu nie ma ludzkiej �azienki, z wod�?

��Nie wiem. Chyba nie. Jest tylko taka � wiesz.

��Tak. Orze�wiaj�cy wicher z zapachem p�ukanki do z�b�w. Okropno��. Chod�my na basen. Bez wody nie czuj� si� umyty. �pi.

� �pi.

��No to lecimy.

Woda by�a zimna i wspania�a. Zrobi�em salto ze �rub�, w ty�: wysz�o mi. Nigdy mi nie wychodzi�o. Wyp�yn��em, parskaj�c i krztusz�c si�, bo wci�gn��em nosem wod�.

��Uwa�aj � rzuci� mi Olaf z brzegu � musisz si� teraz szanowa�. Pami�tasz Markla?

��Tak. Bo co?�� By� na czterech zaamoniaczonych ksi�ycach Jowisz�, a jak wr�ci� i siad� na �wiczebnym l�dowisku, i wylaz� z rakiety, obwieszony trofeami jak choinka, potkn�� si� i z�ama� nog�. Uwa�aj. M�wi� ci.

��Postaram si�. Cholernie zimna woda. Wy�a��.

��S�usznie. M�g�by� dosta� kataru. Nie mia�em go przez dziesi�� lat. Jak tylko przylecia�em na Lun�, zacz��em kaszle�.

��Bo tam by�o tak sucho, wiesz � powiedzia�em z powa�n� min�. Olaf roze�mia� si� i zala� mi twarz wod�, skacz�c o metr obok.

��Faktycznie sucho � powiedzia�, wyp�ywaj�c.�� To dobre okre�lenie, wiesz? Sucho, lecz ma�o przytulnie.

��Ol, ju� lec�.

��Dobra. Zobaczymy si� na �niadaniu? Czy wolisz nie?

��Naturalnie.

Pobieg�em na g�r�, wycieraj�c si� po drodze. Przed drzwiami zatai�em dech. Zajrza�em ostro�nie. Wci�� spa�a. Skorzysta�em z tego i szybko si� przebra�em. Zd��y�em si� i ogoli� w mojej �azience.

Wetkn��em g�ow� do pokoju � zdawa�o mi si�, �e si� odezwa�a. Kiedy zbli�y�em si� do ��ka na palcach, otwar�a oczy.

��Spa�am� tu?

��Tak. Tak, Eri�

��Zdawa�o mi si�, �e kto��

��Tak, Eri � to ja� by�em.

Patrza�a na mnie, jak gdyby powoli wzbiera�a w niej pami�� wszystkiego. Najpierw oczy jej rozszerzy�y si� troch� � zdziwieniem?�� potem zamkn�a je, otwar�a znowu � ukradkiem, bardzo szybko, ale tak, �e to jednak dostrzeg�em, zajrza�a pod ko�dr� � i ukaza�a zar�owion� twarz. Odchrz�kn��em.

��Chcesz pewno p�j�� do siebie � co? Wyjd� mo�e lepiej, albo�

��Nie � powiedzia�a � mam przecie� p�aszcz.

Zaci�gn�a jego po�y, siadaj�c na ��ku.

��To� ju�� naprawd� tak?��� powiedzia�a cicho, takim tonem, jakby si� z czym� rozstawa�a.

Milcza�em.

Wsta�a, przesz�a przez pok�j, wr�ci�a.

Podnios�a oczy na moj� twarz � by�o w nich pytanie, niepewno�� i co� jeszcze, czego nie umia�em odgadn��.

��Panie Bregg�

��Nazywam si� Hal. Takie � imi�

��Pa� Hal, ja�

��Tak?

��Ja naprawd� nie wiem� chcia�abym� Seon�

��Co?

��No� on�

Nie mog�a czy nie chcia�a powiedzie� �m�j m���?

��Wr�ci pojutrze.

��Tak?

��Co b�dzie? Prze�kn��em.

��Czy mam z nim pom�wi�? � spyta�em.

��Jak to?�

Teraz ja z kolei spojrza�em na ni�, zdumiony, nic nie rozumiej�c.

��Pan� m�wi� przecie� wczoraj� Czeka�em.�� �e� zabierze mnie.

��Tak.

��A on?

��To nie mam z nim m�wi�? � spyta�em g�upkowato.

��Jak to, m�wi�? Pan chce sam?

��A kto?

��To musi by� koniec?

Co� mnie zd�awi�o; odchrz�kn��em.

��Przecie�� nie ma innego wyj�cia.

��My�la�am, �e to� mesk.

� �e co?�

��Pan� nie wie?

��Nic nie rozumiem. Nie. Nie wiem. Co to jest?�� powiedzia�em, czuj�c jakie� niedobre mrowienie. Znowu trafi�em w jedn� z tych nag�ych luk, w grz�skie nieporozumienie.

��Jest tak. Taki� taka� je�eli kto� spotyka� je�eli chce, na jaki� czas��� pan naprawd� nic o tym nie wie?

��Czekaj, Eri, nie wiem, ale zdaje mi si�, �e zaczynam� czy to jest co� prowizorycznego, takie zawieszenie, taka chwilowa przygoda?

��Nie � powiedzia�a i oczy jej zaokr�gli�y si�. � Pan nie wie� jakie to� Nie wiem sarna dok�adnie, jak to jest � wyzna�a naraz.�� S�ysza�am o tym tylko. Ja my�la�am, �e pan dlatego�

��Eri. Nic nie wiem. I niech mnie diabli wezm�, je�eli co�kolwiek rozumiem. Czy to ma� w ka�dym razie to jako� wi��e si� z ma��e�stwem, tak?

��No tak. Idzie si� do urz�du i tam, nie wiem dok�adnie co, w ka�dym razie potem to ju� jest� to ju� jest�

��Ale co?

��Niezawis�e. Tak, �e nic nie mo�na powiedzie�. Nikt. To znaczy i on�

��Wi�c to jest jednak� to jaki� rodzaj legalizacji � no, do diab�a!�� legalizacji zdrady ma��e�skiej? Tak?

��Nie. Tak. To znaczy, to nie jest ju� zdrada, zreszt� � tak si� nie m�wi. Ja wiem, co to znaczy; uczy�am si� tego. Nie ma zdrady, bo, no, bo przecie� ja z Seonem tylko na rok.

��Coo?��� powiedzia�em, bo mi si� zdawa�o, �e �le s�ysz�. � A to co znaczy? Jak to na rok? Ma��e�stwo na rok? Na jeden rok? Dlaczego?

��To jest pr�ba�

��Wielkie nieba, czarne i niebieskie! Pr�ba. A co to jest mesk? Mo�e awizo na nast�pny rok?

��Nie wiem, co to jest awizo. To jest� to znaczy, �e je�eli po roku ma��e�stwo si� rozchodzi, to wtedy tamto staje si� wa�ne. Jak �lub.

��Ten mesk?

��Tak.

��A jak nie, to co?

��To nic. Nie ma �adnego znaczenia.

��Aha. No, to ju� wiem. Nie. �aden mesk. Na wieki wiek�w. Wiesz, co to znaczy?

��Wiem. Panie Bregg?

��Tak.

��Ja robi� aspirantur� z archeologii w tym roku�

��Rozumiem. Dajesz mi do zrozumienia, �e bior�c ci� za idiotk�, w gruncie rzeczy robi� idiot� z siebie?

U�miechn�a si�.

��Pan to bardzo dosadnie wyrazi�. � Tak. Przepraszam. Wi�c, Eri, mog� z nim pom�wi�?

��O czym?

Szcz�ka mi opad�a. Znowu � pomy�la�em.

��No, jak to, do ci�k��� Ugryz�em si� w j�zyk.�� O nas.

��Przecie� tego si� nie robi.

��Nie? Aha. No, prosz�. A co si� robi?

��Przeprowadza si� rozdzia�. Ale, panie Bregg, naprawd� przecie� ja� nie mog� tak�

��A jak mo�esz? Wzruszy�a bezradnie ramionami.

��Czy to ma znaczy�, �e wracamy tam, sk�de�my wczoraj wieczorem wyszli?�� spyta�em.�� Nie gniewaj si�, Eri, �e tak m�wi�, jestem podw�jnie handikapowany, wiesz. Ja przecie�.nie znam wszystkich form, zwyczaj�w, tego, co si� nale�y, a co si� nie nale�y, nawet na co dzie�, a co dopiero w takich�

��Nie, ja wiem. Wiem. Ale ja z nim� ja� Seon�

��Rozumiem � powiedzia�em.�� Wiesz co? Mo�e si�dziemy.

��Mnie si� lepiej my�li, jak stoj�.

��Prosz� ci�. S�uchaj, Eri. Wiem, co powinienem zrobi�. Powinienem wzi�� ci�, tak jak m�wi�em, i wyjecha� gdzie� � i nie wiem, sk�d mam t� pewno��. Mo�e tylko z mojej bezdennej g�upoty. Ale wydaje mi si�, �e by�oby ci ze mn� w ko�cu dobrze. No, i tak.

Tymczasem ja, uwa�asz, jestem taki � no, jednym s�owem: nie chc� tego robi�. Niby �eby nie zmusza� ci�. W rezultacie ca�a odpowiedzialno�� za t� moj� decyzj� � nazwijmy to tak

��spada na ciebie� Czyli, �e nie jestem �wini� z prawej strony, tylko z lewej. Tak. Widz� to doskonale. Doskonale to widz�. To ju� powiedz tylko jedno � co wolisz?

��Praw��

��Co?

��Praw� stron� tej �wini�

Zacz��em si� �mia�. Mo�e troch� histerycznie.

��O, Bo�e. Tak. Dobrze. To mog� z nim pom�wi�? Potem To znaczy, przyjecha�bym tu sam�

��Nie.

��Czy tak si� nie robi? Mo�liwe. Ale czuj�, �e powinienem, Eri�

��Nie. Ja� bardzo pana prosz�. Naprawd�. Nie. Nie!

Nagle �zy pu�ci�y si� jej z oczu. Chwyci�em j� w obj�cia.

��Eri! Nie. No, nie. Zrobi�, jak chcesz, ale nie p�acz. B�agam ci�. Bo� nie p�acz.

Przesta�, s�yszysz? A zreszt�� p�acz� ja� sam nie wiem�

��Ja� nie wiedzia�am, �e to� mo�e� tak��� wyrzuca�a z siebie, �kaj�c.

Nosi�em j� po pokoju.

��Nie p�acz, Eri� albo wiesz co? Pojedziemy na� miesi�c. Chcesz tak? Je�eli potem b�dziesz chcia�a, wr�cisz�

��Prosz� � powiedzia�a � prosz� Postawi�em j� na ziemi.

��Nie mo�na tak? Przecie� ja nic nie wiem. My�la�em�

��Ach, jaki pan jest! Mo�na, nie mo�na. Ja nie chc� tak! Nie chc�!

��Ta prawa strona staje si� coraz wi�ksza � powiedzia�em z niespodziewan� osch�o�ci�.

��No, dobrze, Bri. Ju� nie b�d� si� z tob� naradza�. Ubierz si�. Zjemy �niadanie i odjedziemy.

Patrza�a na mnie ze �ladami �ez na twarzy. By�a dziwnie skupiona. Zmarszczy�a brwi.

Zdawa�o mi si�, �e chce co� powiedzie� i �e nie b�dzie to dla mnie pochlebne. Ale tylko westchn�a i wysz�a bez s�owa. Usiad�em przy stole. Ta moja nag�a decyzja � jak z jakiego� romansu o piratach � by�a spraw� chwili. W rzeczywisto�ci by�em taki zdecydowany jak r�a wiatr�w. Czu�em si� jak kloc. Jak mog�? Jak mog� � pyta�em si� siebie. Och, co za gmatwanina! W uchylonych drzwiach stan�� Olaf.

��Synu � powiedzia� � przykro mi. Wst�puj� na szczyt niedyskrecji, ale s�ysza�em. Nie mog�em nie s�ysze�. Nale�y zamyka� drzwi, poza tym masz taki zdrowy g�os. Hal � ty przechodzisz samego siebie. Co chcesz od dziewczyny, �eby ci si� na szyj� rzuci�a, dlatego, �e wlaz�e� raz do dziu�

��Olaf!!!�� warkn��em.

��Tylko spok�j mo�e nas uratowa�. No, archeolog znalaz� pi�kne wykopalisko. Sto sze��dziesi�t lat to ju� antyk, nie?

��Tw�j humor�

��Nie odpowiada ci. Wiem. Mnie te� nie. Ale co ja bym z tego mia�, kochany, gdybym nie wyznawa� si� na twojej podszewce? Znajomy pogrzeb, to wszystko. Hal, Hal�

��Wiem, jak si� nazywam.

��O co ci chodzi? Kapelanie, zbi�rka. Jemy i sp�ywamy.

��Nawet nie wiem dok�d.

��Przypadkowo wiem. Nad morzem s� jeszcze ma�e domki do wynaj�cia. We�miecie auto�

��Jak to we�miecie?�

��A niby jak?�� Tr�jc� �wi�t�? Kapelanie�

��Je�eli nie przestaniesz, Olaf�

��Dobrze. Ja wiem. Ty by� chcia� wszystkich uszcz�liwi�: mnie, j�, tego Seola, czy Seona � nie, to si� nie da. Hal: wyjedziemy razem. Najwy�ej mo�esz podrzuci� mnie do Houlu. Wezm� tam ulder.

��No, no � powiedzia�em � nie�lem ci urz�dzi� wakacje!

��Nie narzekam, to i ty nie narzekaj. Mo�e co� z tego b�dzie. A teraz dosy�. Chod�.

�niadanie up�yn�o w osobliwej atmosferze. Olaf m�wi� wi�cej ni� zwykle, ale raczej w przestrze�. Eri ani ja nie odzywali�my si� prawie. Potem bia�y robot sprowadzi� glider i Olaf pojecha� nim do Klavestry po auto. Tak mu to przysz�o do g�owy, w ostatniej chwili. Po godzinie auto by�o ju� w ogrodzie, za�adowa�em ca�y sw�j dobytek, Eri te� wzi�a swoje rzeczy � wydawa�o mi si�, �e nie wszystkie, o nic jednak nie pyta�em: nie rozmawiali�my w�a�ciwie wcale. I w s�onecznym dniu, kt�ry stawa� si� upalny, pojechali�my najpierw do Houlu � to by�o troch� z drogi � i Olaf wysiad� tam; o tym, �e ju� wynaj�� dla nas domek, powiedzia� mi dopiero w aucie.

Po�egnania w�a�ciwie nie by�o.

��S�uchaj � powiedzia�em � je�li zawiadomi� ci� przyjedziesz?

��My�l�. Napisz� ci, jaki jest m�j adres.

��Napisz na poste restante, do Houlu � powiedzia�em. Poda� mi swoj� tward� r�k�. Ile by�o jeszcze takich na ca�ej Ziemi?

U�cisn��em j�, a� mi ko�ci zaskrzypia�y, i nie odwracaj�c si� ju� siad�em za kierownic�.

Jechali�my niespe�na godzin�. Olaf powiedzia� mi, gdzie mam szuka� tego domku. By� ma�y

��cztery pokoje, bez basenu, ale przy pla�y, nad samym morzem. Mijaj�c, na kolejnym wzniesieniu, szeregi kolorowych domk�w, rozsypanych po wzg�rzach, zobaczyli�my z szosy ocean. Jeszcze nim si� ukaza�, da� si� s�ysze� jego przyg�uszony, odleg�y grzmot.

Od czasu do czasu spogl�da�em na Eri. Milcza�a, wyprostowana, z rzadka tylko patrz�c na bok, na mijany krajobraz. Domek � nasz domek � mia� by� niebieski, z pomara�czowym dachem. Dotkn�wszy! j�zykiem warg, poczu�em smak soli. Szosa zakr�ca�a, biegn�c r�wnolegle do linii piaszczystego brzegu. Ocean, z falami nieruchomymi pozornie wskutek; odleg�o�ci, miesza� sw�j g�os z wysilonym hukiem 1 motoru.

Domek by� jednym z ostatnich. Ma�y ogr�dek, z krzakami szarawymi od osadu soli, nosi� �lady niedawnego sztormu. Fale musia�y si�ga� niskiego ogrodzenia: tu i �wdzie wala�y si� puste muszelki. Sko�nie opadaj�cy dach wysuwa� si� do przodu, tworz�c jakby z fantazj� odwini�te rondo p�askiego kapelusza, daj�ce obfity cie�. S�siedni domek widnia� za wielk�, poro�ni�t� rzadko wydm�. By�o do niego ze sze��set krok�w. Ni�ej, na p�ksi�ycowej pla�y, widnia�y drobne ludzkie sylwetki.

Otworzy�em drzwiczki.

��Eri�

Wysiad�a bez s�owa. �ebym wiedzia�, co si� dzia�o pod tym lekko namarszczonym czo�em. Sz�a obok mnie, ku drzwiom.

��Nie, tak nie � powiedzia�em.�� Ty nie mo�esz przej�� progu, wiesz?

��Dlaczego? Unios�em j�.

��Otw�rz��� poprosi�em. Dotkn�a palcami p�ytki, drzwi otwar�y si�.

Przenios�em j� przez pr�g i postawi�em na pod�odze.

��To taki zwyczaj. Na� szcz�cie�

Posz�a pierwsza obejrze� pokoje. Kuchnia by�a z ty�u, automatyczna, i jeden robot, a w�a�ciwie nie robot, tylko takie g�upi�tko elektryczne do robienia porz�dk�w. M�g� i do sto�u podawa�. Wykonywa� rozkazy, ale m�wi� tylko kilka s��w.

��Eri � powiedzia�em � chcesz i�� na pla��? Potrz�sn�a g�ow�, �e nie. Stali�my na �rodku najwi�kszego, bia�ego ze z�otem, pokoju.

��A co chcesz, mo�e�

Nim jeszcze doko�czy�em, zn�w ten sam ruch. Widzia�em ju�, jak si� to zapowiada. Ale rzuci�em ko�ci, gra musia�a si� toczy�.

��Przynios� rzeczy � powiedzia�em. Czeka�em, czy odpowie co�, ale usiad�a na foteliku zielonym jak trawa i zrozumia�em, �e nie powie nic. Ten pierwszy dzie� by� okropny. Eri nie robi�a nic demonstracyjnego, nie unika�a mnie umy�lnie, a po obiedzie pr�bowa�a si� nawet troch� uczy� � poprosi�em wtedy, abym m�g� by� w jej pokoju i patrze� na ni�. Obieca�em, �e si� s�owem nie odezw� i nie b�d� przeszkadza�. Ale ju� po pi�tnastu minutach (jaki by�em bystry!) zorientowa�em si�, �e moja obecno�� le�y na niej jak niewidzialny g�az, zdradzi�a mi to linia jej plec�w, jej ma�e, ostro�ne ruchy, ich skrywany wysi�ek, tak �e zlany potem uciek�em stamt�d i zacz��em chodzi� po moim pokoju. Nie zna�em jej jeszcze. Ale wiedzia�em ju�, �e jest dziewczyn� nieg�upi�, a mo�e i wi�cej. W powsta�ej sytuacji by�o to jednocze�nie dobrze i �le. Dobrze, bo je�li nie rozumia�a � to domy�la�a si� przynajmniej, kim jestem, i nie widzia�a we mnie barbarzy�skiego potwora ani dzikusa. �le, bo je�li tak by�o, to rada, jakiej udzieli� mi w ostatniej chwili Olaf, by�a bez warto�ci. Zacytowa� mi aforyzm, kt�ry zna�em, z ksi�gi Hon: �Je�eli kobieta ma by� jak p�omie�, m�czyzna musi by� jak l�d�. A wi�c jedyn� moj� szans� upatrywa� w nocy, nie w dniu. Nie chcia�em tego i dlatego tak okropnie si� m�czy�em, ale zrozumia�em, �e w czasie tak kr�tkim, jaki mam, nie wejd� w ni� przy pomocy s��w, �e cokolwiek b�d� m�wi�, pozostanie na zewn�trz � bo to w niczym nie podwa�a jej racji, jej jak�e s�usznego gniewu, kt�ry ujawni� si� tylko raz jeden, w kr�tkim wybuchu, kiedy zacz�a wo�a�: nie chc�! nie chc�! I to, �e si� tak szybko w�wczas opanowa�a, te� bra�em za z�y znak.

Wieczorem zacz�a si� ba�. Stara�em si� by� cichszy od wody i ni�szy od trawy, jak Woow, ten ma�y pilot, kt�ry potrafi� � najdoskonalszy milczek, jakiego zna�em � nic nie m�wi�c, powiedzie� i zrobi� wszystko, co chcia�.

Po kolacji � nie jad�a nic, co wprawi�o mnie w jak�� zgroz� � czu�em, �e zaczyna we mnie narasta� gniew, tak �e chwilami prawie jej nienawidzi�em za w�asn� m�k� i bezbrze�na niesprawiedliwo�� tego uczucia jeszcze je pog��bia�a.

Nasza pierwsza, prawdziwa noc: kiedy zasn�a mi na r�kach, ca�a jeszcze gor�ca, a jej dysz�cy oddech zacz�� przechodzi� pojedynczymi, coraz s�abszymi westchnieniami w niepami��, by�em w�a�ciwie pewny, �e zwyci�y�em. Przez ca�y czas walczy�a, nie ze mn�, ale z w�asnym cia�em, kt�re poznawa�em od cienkich paznokci, od drobnych palc�w, wn�trza d�oni, st�p, kt�rych ka�d� cz�stk� i zgi�cie odmyka�em i budzi�em jakby do �ycia poca�unkami, tchem, wkradaj�c si� w ni� � przeciw niej, z niesko�czon� cierpliwo�ci� i powolno�ci�, tak �e przej�cia by�y niemal niedostrzegalne, a kiedy czu�em narastaj�cy sprzeciw, jak �mier�, cofa�em si�, zaczyna�em wszeptywa� jej szalone, bezsensowne, dziecinne s�owa, to znowu milk�em i pie�ci�em tylko, i oblega�em j� dotykiem, w ci�gu godzin, i czu�em, jak si� otwiera i jak jej sztywno�� przechodzi w dr�enie ostatniego oporu, a potem zadr�a�a inaczej, pokonana ju�, ale ja wci�� czeka�em i tylko nic ju� nie m�wi�c, bo to by�o poza s�owami, wy�ania�em z ciemno�ci jej le��ce na pos�aniu smuk�e ramiona i piersi, lew� pier�, bo tam bi�o serce, coraz szybciej, i oddycha�a coraz gwa�towniej, coraz rozpaczliwiej, i sta�o si�; to nie by�a nawet rozkosz, ale �aska unicestwienia i zlewania si�, szturm do granicy cia�, �eby zespoli�y si� w gwa�towno�ci na sekundy w jedno, nasze walcz�ce oddechy, nasz �ar przesz�y w zatracenie, krzykn�a, raz, s�abo, wysokim, dziecinnym g�osem i obj�a mnie wtedy. A potem jej r�ce zesz�y ze mnie, ukradkiem, jakby w wielkim wstydzie i smutku, jakby zrozumia�a nagle, jak strasznie podszed�em j� i oszuka�em.

A ja zacz��em wszystko, poca�unki, sk�adane w zgi�cia palc�w, nieme b�agania, ten czu�y a tak okrutny poch�d raz jeszcze. I wszystko powt�rzy�o si� jak w czarnym, gor�cym �nie, i w pewnej chwili poczu�em, jak r�k�, kt�ra zag��bi�a si� w moich w�osach, przyciska mi twarz do swego nagiego ramienia z si��, jakiej nie spodziewa�em si� w niej. A potem, �miertelnie znu�ona, oddychaj�c pr�dko, jakby chcia�a wyrzuci� z siebie naros�y upa� i nag�y strach, zasn�a. A ja le�a�em bez ruchu jak martwy, napi�ty do ostateczno�ci, jak gdybym usi�owa� zrozumie�, czy to, co si� sta�o, znaczy wszystko czy nic. Tu� przed za�ni�ciem wyda�o mi si�, �e jeste�my uratowani, i wtedy dopiero przyszed� spok�j, wielki spok�j, tak wielki jak na

Kerenei, kiedy le�a�em na gor�cych p�ytach pop�kanej lawy z Arderem, nieprzytomnym, ale widzia�em jego usta, oddychaj�ce za szybk� skafandra, i wiedzia�em, �e to nie posz�o na marne, lecz nie mia�em ju� si�, �eby cho� otworzy� mu kran rezerwowej butli; le�a�em jak sparali�owany, w poczuciu, �e najwi�ksza rzecz mojego �ycia jest ju� za mn� i je�eli umr� teraz, to nic si� ju� nie zmieni i ten m�j bezw�ad by� jak niewypowiedziane milczenie triumfu.

A rano wszystko zacz�o si� od nowa. W pierwszych godzinach jeszcze si� wstydzi�a, a mo�e to by�a pogarda, nie wiem, skierowana przeciw mnie, czy ona sama sob� pogardza�a za to, co si� sta�o; ko�o obiadu uda�o mi si� nam�wi� j� na ma�� przeja�d�k�. Jechali�my szos� wzd�u� ogromnych pla�. Pacyfik le�a� w s�o�cu, szumi�cy kolos, pobru�d�ony sierpami bia�ych i z�otych pian, a� po horyzont zasypany kolorowymi p�achetkami �agli. Zatrzyma�em auto tam, gdzie pla�e ko�czy�y si�, przechodz�c w niespodziany, niewielki obryw skalny.

Szosa zakr�ca�a tu ostro i stoj�c o metr za jej brzegiem mo�na by�o patrze� z g�ry prosto w gwa�towny przyb�j fal. Potem, wr�cili�my na obiad. By�o znowu jak poprzedniego dnia, a we mnie wszystko zamiera�o na my�l o nocy, bo nie chcia�em. Nie chcia�em tak. Kiedy nie patrza�em na ni�, czu�em jej spojrzenia. Usi�owa�em odgadn��, co oznaczaj� powracaj�ce na jej czo�o zmarszczki, nag�e zapatrzenia � i nie wiem jak ani dlaczego � tu� przed kolacj�, kiedy siadali�my ju� do sto�u, nagle, jakby mi kto jednym uderzeniem otworzy� czaszk�, zrozumia�em wszystko. Mia�em ochot� wali� si� pi�ciami w �eb, jakim ja by�em egoistycznym g�upcem, jakim samooszukuj�cym si� �ajdakiem � siedzia�em, os�upia�y, bez ruchu, tylko ta burza przelewa�a si� we mnie, pot wyst�pi� mi na czo�o, poczu�em nag�� s�abo��.

��Co ci jest?��� spyta�a.

��Eri � wychrypia�em � ja� dopiero teraz. Przysi�gam ci! Dopiero teraz zrozumia�em, dopiero teraz, �e ty posz�a� ze mn�, bo ba�a� si�, �e ja� tak?

Oczy jej rozszerzy�y si� ze zdumienia, patrza�a we mnie uwa�nie, jakby podejrzewaj�c jakie� oszustwo, komedi�.

Skin�a g�ow�.

Zerwa�em si�.

��Jedziemy.�� Dok�d?

��Do Klavestry. Spakuj si�. B�dziemy tam��� spojrza�em na zegarek � za trzy godziny.

Sta�a nieruchomo.

��Naprawd�?��� powiedzia�a.

��Naprawd�. Eri! Ja nie wiedzia�em. Tak, wiem. To brzmi niewiarogodnie. S� jednak granice. Tak, s� granice. Eri, ja tego jeszcze dobrze nie pojmuj� � jak mog�em tak � bo chyba ok�amywa�em si�. No, nie wiem, wszystko jedno, teraz to nie ma ju� �adnego znaczenia.

Spakowa�a si� � tak szybko� Wszystko we mnie �ama�o si� i wali�o, ale zewn�trznie by�em zupe�nie, prawie zupe�nie spokojny. Kiedy usiad�a przy mnie w aucie, powiedzia�a:

��Hal, przepraszam ci�.

��Za co � a!�� zrozumia�em.�� My�la�a�, �e ja wiem?

��Tak.

��Dobrze. Nie m�wmy ju� o tym.

I znowu ci�gn��em setk�; ucieka�y domki liliowe, bia�e, szafirowe, droga wi�a si�, zwi�ksza�em szybko��, ruch by� spory, potem usta�, domki traci�y kolory, niebo sta�o si� ciemnym b��kitem, pokaza�y si� gwiazdy, a my p�dzili�my w przeci�g�ym gwi�dzie wiatru.

Ca�a okolica poszarza�a, wzg�rza traci�y wypuk�o��, sta�y si� konturami, szeregami szarych garb�w, droga wyst�pi�a z p�mroku szerokim, fosforycznym pasmem. Pozna�em pierwsze domy Klavestry, charakterystyczny zakr�t, �ywop�oty. Tu� u wej�cia zatrzyma�em auto, wnios�em jej rzeczy do ogrodu, pod werand�.

��Nie chc� wchodzi� do domu. Rozumiesz.

��Rozumiem.

Nie chcia�em si� z ni� �egna�, odwr�ci�em si� po prostu. Dotkn�a mojej r�ki, drgn��em jakby sparzony.

��Hal, dzi�kuj�

��Nie m�w nic. Na mi�o��, tylko nic nie m�w. Uciek�em. Wskoczy�em do auta, ruszy�em, grzmot motoru jakby na chwil� zbawi� mnie. Mo�na si� by�o ze mnie �mia�. Oczywi�cie ba�a si�, �e go zabij�. Widzia�a przecie�, �e usi�owa�em zabi� Olafa, Bogu ducha winnego, tylko dlatego, �e nie pozwoli� mi � a zreszt�! Zreszt� nic. Krzycza�em tam, w tym aucie, mog�em sobie pozwoli� na wszystko, by�em sam, motor g�uszy� moje szale�stwo � i nie wiem zn�w, w jakiej chwili zorientowa�em si�, co mam zrobi�. I jeszcze raz, jak za pierwszym � przyszed� spok�j. Nie taki ju�. Bo to, �e wykorzysta�em tak okropnie sytuacj� i �e zmusi�em j�, w taki spos�b, �eby posz�a ze mn� i �e wszystko by�o dlatego � to by�o gorsze od ka�dej rzeczy, jak� m�g�bym sobie wyobrazi�, poniewa� obrabowa�o mnie nawet ze wspomnie�, z pami�ci tej nocy, ze wszystkiego. Sam, w�asnymi r�kami zniszczy�em to przez jaki� bezbrze�ny egoizm, za�lepienie, kt�re nie pozwoli�o mi widzie� tego, co by�o na samym wierzchu, najoczywistsze � przecie� nie k�ama�a, m�wi�c, �e nie boi si� mnie. Nie o siebie si� ba�a, oczywi�cie. O niego.

Za szybami lecia�y �wiate�ka, przesypywa�y si�, mi�kko zachodzi�y w ty�, okolica by�a niewypowiedzianie pi�kna, a ja, rozszarpany, przek�uty, wali�em si� z wrzaskiem opon z jednego wira�u w drugi, ku Pacyfikowi, ku tym ska�om, tam; w pewnej chwili, gdy maszyna zarzuci�a mocniej, ni� si� tego spodziewa�em, i wysz�a prawymi ko�ami za skraj drogi, przel�k�em si�, to trwa�o u�amek sekundy, wybuchn��em potem �miechem � �e boj� si� zgin�� tu, dlatego �e sobie postanowi�em zrobi� to gdzie indziej, i ten �miech przeszed� nagle w �kanie. Powinienem to zrobi� szybko, my�la�em, bo ju� nie jestem ten sam. To, co si� ze mn� dzieje, jest gorzej ni� straszne, to wstr�tne. I jeszcze m�wi�em co� do siebie � �e powinienem si� wstydzi�. Ale s�owa nie mia�y wagi ani sensu. By�a ju� zupe�na ciemno��, szosa prawie pusta, bo w nocy ma�o kto je�dzi� � kiedy zauwa�y�em, niedaleko za mn�, czarny glider. Szed� lekko i bez wysi�ku tam, gdzie ja musia�em wyprawia� dzikie rzeczy hamulcami i gazem. Bo glidery trzymaj� si� drogi przyci�ganiem magnetycznym czy grawitacyjnym, diawitacyjnym, diabe� wie. Dosy�, �e m�g� wyprzedzi� mnie bez specjalnego trudu, ale trzyma� si� z ty�u, jakie� osiemdziesi�t metr�w za mn�, raz troch� bli�ej, raz dalej.

Na ostrych wira�ach, kiedy zamiata�em ca�ym ty�em wozu po jezdni i �cina�em z lewej, zostawa� w tyle, nie przypuszczam, �eby nie m�g� mi dotrzyma� tempa. Mo�e kierowca si� ba�. Zreszt�, prawda, tam nie by�o �adnego kierowcy. Ale co mnie obchodzi� ten glider?

Obchodzi� mnie, bo czu�em, �e nie wisi z ty�u tak przypadkowo. I nagle przysz�o mi do g�owy, �e to jest Olaf, Olaf, kt�ry nie maj�c do mnie (i s�usznie!) za grosz zaufania, przypad� gdzie� w okolicy i czeka� na rozw�j wypadk�w. I na my�l, �e tam jest m�j wybawca, m�j drogi, stary Olaf, kt�ry znowu nie da mi zrobi� tego, co chc�, i b�dzie dla mnie starszym bratem, pocieszycielem, co�. mnie a� skr�ci�o i przez sekund� nie widzia�em drogi poprzez t� moj� czerwon� w�ciek�o��.

Dlaczego nie zostawi� mnie w spokoju!?�� pomy�la�em i zacz��em wyciska� z maszyny ka�dy ostatni strz�p, ka�d� mo�liwo��, jak gdybym nie wiedzia�, �e glider i tak mo�e by� dwa razy szybszy, i gnali�my tak przez noc, w�r�d wzg�rz zasypanych �wiate�kami, a poprzez przera�liwy gwizd rozcinanego powietrza ju� s�ycha� by�o niewidzialny, rozpo�cieraj�cy si� przede mn�, olbrzymi, jakby z niezg��bionych otch�ani wyst�puj�cy szum Pacyfiku.

A jed� sobie � my�la�em.�� Jed� sobie. Nie wiesz tego, co ja wiem. Siedzisz mnie, tropisz, nie dajesz spokoju, doskonale; ale ja ci zwiej�, ju� ja ci uskocz�, ani mrugniesz; i �eby� na g�owie stawa�, nic ci nie pomo�e, bo glider nie zejdzie z szosy. Tak �e nawet w ostatniej sekundzie b�d� mia� czyste sumienie. Bardzo dobrze.

Min��em w�a�nie domek, w kt�rym mieszkali�my � jego trzy o�wietlone okna d�gn�y mnie w przelocie, jak gdyby po to, aby mi udowodni�, �e nie ma takiego cierpienia, kt�rego nie mo�na jeszcze powi�kszy�, i wszed�em na ostatni odcinek szosy, r�wnoleg�y do oceanu.

Wtedy glider, ku memu przera�eniu, zwi�kszy� nagle szybko�� i zacz�� i�� do przodu.

Zamkn��em mu brutalnie drog�, schodz�c na lewo. Cofn�� si� i manewrowali�my tak � ilekro� chcia� wyj�� do przodu, zagradza�em maszyn� lewy pas, chyba z pi�� razy. Nagle, mimo �e zatarasowa�em drog�, zacz�� mnie wyprzedza�, karoseria wozu otar�a si� niemal o czarn�, b�yszcz�c� pow�ok� bezokiennego, jakby bezludnego pocisku; w tej chwili nabra�em ca�kowitej pewno�ci, �e to mo�e by� tylko Olaf, bo �aden cz�owiek nie odwa�y�by si� na co� takiego � ale nie mog�em przecie� zabi� Olafa. Nie mog�em. Dlatego przepu�ci�em go.

Wyszed� przede mnie i my�la�em, �e teraz z kolei b�dzie pr�bowa� zamkn�� mi drog�, ale on szed� tylko pi�tna�cie metr�w przed moj� mask� � no, pomy�la�em, to nie szkodzi. I zwolni�em, w nik�ej nadziei, �e mo�e si� oddali, ale.nie chcia� si� oddali�; tak�e zwolni�.

By�o bodaj oko�o mili do tego ostatniego zakr�tu u ska�, kiedy glider zwolni� jeszcze bardziej: szed� �rodkiem, tak �e nie mog�em go wyprzedzi�. Pomy�la�em, �e mo�e uda mi si� ju�, teraz, ale nie by�o �adnych ska�, tylko piaszczysta pla�a, i w�z zakopa�by si� ko�ami w piasku po stu metrach, nie dotar�szy nawet do oceanu � taki idiotyzm nie wchodzi� w rachub�. Nie mia�em innego wyj�cia, musia�em jecha� dalej. Glider zwolni� jeszcze bardziej i widzia�em, �e zaraz stanie; jego czarna karoseria zab�ys�a z ty�u, jak zalana p�on�c� krwi�, od �wiate� hamulcowych. Spr�bowa�em go w�wczas wyprzedzi�, nag�ym skr�tem, ale zamkn�� mi drog�. By� szybszy i zwrotniejszy ode mnie � w ko�cu kierowa�a nim maszyna. Maszyna ma zawsze szybszy refleks. Uderzy�em nog� w hamulec, zbyt p�no, pos�ysza�em potworny �oskot, czarna masa wyros�a tu� przed szyb�, rzuci�o mn� do przodu i straci�em przytomno��.

Otworzy�em oczy jak ze snu, z nieprzytomnego snu � �ni�o mi si�, �e p�ywam. Co� zimnego, mokrego sp�ywa�o po mojej twarzy, poczu�em jakie� r�ce, potrz�sa�y mn�, i jaki� g�os.

��Olaf � wybe�kota�em � dlaczego, Olaf. Dlaczego�

��Hal!! Poderwa�o mnie; wspar�em si� na �okciu i zobaczy�em jej twarz tu� nad sob�, i kiedy usiad�em, tak os�upia�y, �e niezdolny do �adnej my�li, osun�a si� powoli na moje kolana, ramiona trz�s�y si� jej spazmatycznie � a ja jeszcze nie wierzy�em. Mia�em olbrzymi� g�ow�, jak z waty.

��Eri � powiedzia�em znieczulonymi wargami, kt�re by�y dziwnie wielkie, ci�kie i jako� bardzo oddalone ode mnie.

��Eri � to ty� czy mi si� tylko�

I nagle si�y wst�pi�y we mnie, chwyci�em j� za ramiona, unios�em, zerwa�em si�, zatoczy�em razem z ni� � upadli�my oboje na ciep�y jeszcze, mi�kki piasek. Ca�owa�em jej s�on�, mokr� twarz i p�aka�em, pierwszy raz w �yciu, i ona p�aka�a. Nie m�wili�my nic, d�ugo; powoli zacz�li�my si� jakby ba� � nie wiem, czego � wpatrywa�a si� we mnie lunatycznymi oczami.

��Eri � powtarza�em � Eri� Eri�

Nie wiedzia�em nic wi�cej. Po�o�y�em si� na piasku, os�ab�y nagle, a ona przestraszy�a si�, usi�owa�a pod�wign�� mnie, ale nie starczy�o jej si�.

��Nie, Eri � wyszepta�em � nie, mnie nic nie jest, to tylko tak�

��Hal! M�w! M�w!

��Co mam m�wi� Eri�

M�j g�os uspokoi� j� troch�. Pobieg�a gdzie� i wr�ci�a z p�askim naczyniem, znowu polewa�a moj� twarz wod� � by�a gorzka: to by�a woda Pacyfiku. Mia�em si� go wi�cej napi� � przemkn�o mi bezsensownie; zamruga�em powiekami. Przytomnia�em. Usiad�em i dotkn��em g�owy.

Nie by�o nawet skaleczenia, w�osy zamortyzowa�y wszystko, mia�em tylko guza jak pomara�cz�, troch� zdartego nask�rka, szumia�o jeszcze porz�dnie w uszach, ale by�em ju� prawie dobry. Przynajmniej, jak d�ugo siedzia�em. Spr�bowa�em podnie�� si�, ale nogi nie bardzo czego� s�ucha�y.

Kl�cza�a przede mn�, wpatrzona, z opuszczonymi r�kami.

��To ty? Naprawd�? � spyta�em. Dopiero teraz zrozumia�em; odwr�ci�em si� i poprzez mdl�cy zawr�t g�owy, spowodowany tym ruchem, zobaczy�em, w �wietle m�odego ksi�yca, o kilkana�cie metr�w dalej na skraju szosy, dwa sczepione ze sob�, czarne kszta�ty. Ju� g�osu mi zabrak�o, kiedy wr�ci�em do niej oczami.

��Hal�

��Tak.

��Spr�buj wsta� pomog� ci�

��Wsta�?

Wida� nie mia�em jeszcze dobrze w g�owie. Rozumia�em, co si� sta�o, i nie rozumia�em.

To Eri by�a w gliderze? Niemo�liwe.

��Gdzie Olaf?�� spyta�em.

��Olaf? Nie wiem.

��Jak to� Nie by�o go tu?

��Nie.

��Ty sama? Skin�a g�ow�.

I nagle okropnie, nieludzko przestraszy�em si�.

��Jak mog�a�! Jak mog�a�!

Twarz jej dr�a�a, usta trz�s�y si�, nie mog�a wym�wi� s�owa.

��Mu� sia�am�

Znowu p�aka�a. Powoli ucich�a, uspokoi�a si�. Dotkn�a mojej twarzy. Czo�a. Lekkimi dotkni�ciami obmacywa�a moj� czaszk�, a ja powtarza�em, samym tchem:

��Eri� to ty? Maligna. Powoli, powoli, wsta�em, podpiera�a mnie, jak mog�a; doszli�my do szosy. Tam dopiero zobaczy�em, jak wygl�da�o auto; maska, ca�y prz�d, wszystko posz�o w harmoni�.

Glider nie by� za to prawie wcale uszkodzony � zrozumia�em dopiero teraz jego wy�szo��

��opr�cz lekkiego zakl�ni�cia pokrywy, z boku, tam gdzie posz�o g��wne uderzenie, nic.

Eri pomog�a mi do niego wsi���, wycofa�a glider, a� wrak samochodu z przeci�g�ym �omotem blach zwali� si� na bok, i ruszy�a. Wracali�my. Milcza�em, �wiat�a p�yn�y. G�owa chwia�a mi si� na ramionach, wci�� wielka i ci�ka. Wysiedli�my przed domkiem. Okna wci�� by�y jeszcze o�wietlone, jakby�my tam w�a�nie byli, teraz. Pomog�a mi wej��. Po�o�y�em si� na ��ku. Posz�a do sto�u, okr��y�a go, sz�a ku drzwiom. Poderwa�em si�:

��Odchodzisz!

Przybieg�a do mnie, osun�a si� przy ��ku na kolana i g�ow� powiedzia�a, �e nie.

��Nie?

��Nie.

��I nigdy nie odejdziesz?

��Nigdy.

Obj��em j�. Przy�o�y�a policzek do mojej twarzy, a ze mnie wszystko uchodzi�o: dopalaj�cy si� �u�el zaci�to�ci, gniewu i szale�stwa ostatnich godzin, strach, rozpacz, le�a�em pusty, jak martwy � i tylko przyciska�em j�, coraz mocniej, jakby wraca�y mi si�y, i by�a cisza, �wiat�o b�yszcza�o w z�otych obiciach pokoju, a gdzie� daleko, jakby w innym �wiecie, za otwartymi oknami, szumia� Pacyfik.

To mo�e wyda� si� niezwyk�e. Ale nie m�wili�my tego wieczoru nic, ani tej nocy. Nic, ani jednego s�owa. Dopiero na drugi dzie�, p�no, dowiedzia�em si�, jak to by�o: kiedy tylko odjecha�em, domy�li�a si�, po co, i przerazi�a si�, nie wiedzia�a, co robi� � najpierw chcia�a zawo�a� bia�ego robota, ale zrozumia�a, �e to nie pomo�e; tak�e i on � nie nazywa�a go inaczej � on te� by nie pom�g�. Mo�e Olaf. Olaf na pewno, ale nie wiedzia�a, gdzie go szuka�, zreszt� nie by�o czasu. Wi�c wzi�a domowy glider i pojecha�a za mn�. Dogoni�a mnie rych�o i trzyma�a si� z ty�u, jak d�ugo by�a jeszcze szansa, �e wracam tylko do domku.

��Czy wysiad�aby�? � spyta�em.

Waha�a si�.

��Sama nie wiem. My�l�, �e tak. Teraz tak my�l�, ale sama nie wiem.

Potem, kiedy zobaczy�a, �e jad� dalej, przel�k�a si� jeszcze bardziej. Reszt� wiedzia�em.

��Nie. Nic nie rozumiem � powiedzia�em.�� Teraz dopiero nie rozumiem. Jak mog�a� to zrobi�?

��Powiedzia�am sobie, �e� �e nic si� nie stanie.

��Wiedzia�a�, co chc� zrobi� i gdzie?

��Tak.

��Sk�d?

Po d�ugiej chwili:

��Nie wiem. Mo�e st�d, �e ci� ju� troch� znam� Milcza�em. O wiele rzeczy chcia�em jeszcze pyta�, ale nie �mia�em. Stali�my przy oknie. Z zamkni�tymi oczami, czuj�c otwieraj�cy si� oceanem przestw�r, powiedzia�em:

��No dobrze, Eri� ale co teraz? Co� b�dzie?

��Powiedzia�am ci ju�.

��Ale ja nie chc� tak��� szepn��em.

��Inaczej nie mo�e by� � odpowiedzia�a po d�ugiej chwili.�� Zreszt��

��Zreszt�?

��Nie chc�.

Tego dnia, pod wiecz�r, znowu sta�o si� jak gdyby gorzej. Bo to wraca�o i post�powa�o, i cofa�o si� � dlaczego? Nie wiem. Ona te� chyba nie wiedzia�a. Jak gdyby�my tylko w obliczu ostateczno�ci stawali si� bliscy i tylko tam znali si� i mogli naprawd� zrozumie�. I noc. I jeszcze jeden dzie�.

A na czwarty s�ysza�em, jak rozmawia�a przez telefon, i okropnie si� przestraszy�em.

P�aka�a potem. Ale przy obiedzie u�miecha�a si� ju�.

I taki by� koniec i pocz�tek. Bo po nast�pnym tygodniu pojechali�my do Mae, o�rodka okr�gu, i tam, w urz�dzie, przed bia�o ubranym cz�owiekiem, wym�wili�my formu�y, kt�re uczyni�y nas m�em i �on�. Tego samego dnia telegrafowa�em do Olafa. Nazajutrz poszed�em na poczt�, ale nie by�o od niego nic. Pomy�la�em, �e mo�e przeni�s� si� gdzie� i st�d ta zw�oka. Ale prawd� m�wi�c, ju� wtedy, na poczcie, poczu�em uk�ucie niepokoju, bo to milczenie nie by�o podobne do Olafa, ale przez wszystko, co zasz�o, my�la�em o tym tylko chwil� i nie powiedzia�em jej nic. Jak gdybym zapomnia�.

Jak na par� skojarzon� tylko gwa�towno�ci� mego szale�stwa, odpowiadali�my sobie nadspodziewanie. �ycie nasze ulega�o do�� osobliwemu podzia�owi. Je�li dochodzi�o do r�nicy pogl�d�w, Eri umia�a broni� swego stanowiska, ale sz�o wtedy zazwyczaj o sprawy og�lne, by�a na przyk�ad przekonan� zwolenniczk� betryzacji i broni�a jej argumentami nie wzi�tymi z ksi��ek. To, �e przeciwstawia�a sw�j s�d mojemu tak otwarcie, uwa�a�em za dobry znak; ale te nasze dyskusje toczy�y si� za dnia. M�wi� w jego �wietle o mnie w spos�b obiektywny, spokojny, nie �mia�a albo raczej nie chcia�a, nie wiedz�c zapewne, co z jej s��w b�dzie �wytkni�ciem jakiej� mojej przywary, �miesznostki �faceta z konserwowej ba�ki�, by u�y� wyra�enia Olafa, a co atakiem skierowanym w sedno warto�ci mego czasu. Ale w nocy ��jak gdyby przez to, �e mrok redukowa� nieco moj� obecno�� i rozcie�cza� j� � m�wi�a mi o mnie, to znaczy � o nas, i by�em rad tym cichym rozmowom w ciemno�ci, bo lito�ciwie skrywa�a liczne moje os�upienia.

Opowiada�a mi o sobie, o swoim dzieci�stwie, i w ten spos�b po raz wt�ry, a w�a�ciwie pierwszy, bo wype�niony realn�, ludzk� tre�ci�, dowiedzia�em si�, jak misternie by�o zbudowane to spo�ecze�stwo nieustaj�cej, czule stabilizowanej harmonii. Uwa�a�o za rzecz naturaln�, �e posiadanie dzieci, wychowanie ich w pierwszych latach �ycia jest kwesti� wysokich kwalifikacji i wszechstronnego przygotowania, po prostu specjalnych studi�w; ju� aby uzyska� pozwolenie posiadania potomka, ma��e�stwo musia�o sk�ada� co� w rodzaju egzamin�w; wyda�o mi si� to zrazu czym� nies�ychanym, ale przyzna� musia�em po namy�le, �e paradoksalno�� obyczaj�w obci��a�a raczej nas, dawnych, a nie ich � bo w starej spo�eczno�ci nie mo�na by�o zbudowa� domu, mostu, wyleczy� choroby, dokona� prostej czynno�ci administracyjnej bez okre�lonego wykszta�cenia, i tylko w�a�nie rzecz najwi�kszej odpowiedzialno�ci, rodzenie dzieci, kszta�towanie ich psychiki, oddana by�a na los �lepego przypadku i chwilowego po��dania, a zbiorowo�� zaczyna�a ingerowa� w�wczas, kiedy, je�eli pope�nione zosta�y b��dy, na ich napraw� by�o za p�no.

Tak wi�c uzyskanie prawa do dziecka by�o teraz szczeg�lnym wyr�nieniem, nie przyznawanym byle komu; dalej, rodzice nie mogli izolowa� dzieci od ich r�wie�nik�w � tworzono specjalnie dobierane, dwup�ciowe grupy, w kt�rych reprezentowane by�y najrozmaitsze temperamenty; tak zwane dzieci trudne poddawano dodatkowym zabiegom hipnagogicznym, a uczenie wszystkich rozpoczynano niezwykle wcze�nie. Nie by�a to nauka czytania i pisania, ta przychodzi�a daleko p�niej; osobliwe kszta�cenie najm�odszych polega�o na wprowadzaniu ich � poprzez specjalne zabawy � w funkcjonowanie �wiata, Ziemi, w bogactwo i rozmaito�� �ycia spo�ecznego; ju� cztero�, pi�cioletnim wpajano, w�a�nie w taki, niejako naturalny spos�b, zasady tolerancji, wsp�ycia, poszanowania innych przekona� i postaw, nieistotno�ci najbardziej odmiennych, zewn�trznych cech fizycznych dzieci (wi�c ludzi) r�nych ras. Wszystko to wydawa�o mi si� bardzo pi�kne, z jednym lecz zasadniczym zastrze�eniem, albowiem niewzruszonym fundamentem tego �wiata, jego wszechogarniaj�c� regu�� by�a betryzacja. Wychowanie zmierza�o w�a�nie do tego, aby przyjmowano j� jako oczywisto��, r�wn� narodzinom czy �mierci. Nawet kiedy z ust Eri s�ysza�em, jak ucz� w szko�ach dawnej historii, ogarnia� mnie gniew, z trudem tylko pow�ci�gany. By�y to, w tym uj�ciu, czasy zwierz�co�ci i barbarzy�skiego, niepohamowanego rozrodu, gwa�townych katastrof ekonomicznych i wojennych, a nieprzemilczane osi�gni�cia cywilizacyjne przedstawiano jako wyraz tych si� i d��e�, kt�re pozwala�y ludziom przezwyci�a� ciemno�� i okrucie�stwa epoki: dochodzi�o wi�c do owych osi�gni�� niejako na przek�r powszechnie w�wczas panuj�cej tendencji �ycia kosztem innych. To � powiadano � co dawniej przychodzi�o z najwi�kszym trudem, co mog�o by� spe�nieniem tylko dla nielicznych, do czego prowadzi�a droga naje�ona niebezpiecze�stwami i konieczno�ci� Wyrzecze�, kompromis�w, moralnych kl�sk okupuj�cych materialne sukcesy, jest teraz powszechne, �atwe i pewne.

P� biedy jeszcze, p�ki rozprawia�o si� og�lnikami; na pot�pienie licznych stron przesz�o�ci, cho�by takich, jak wojny, got�w by�em przysta�; tak�e i brak � ca�kowity!�� polityki, tar�, napi��, konflikt�w mi�dzynarodowych � cho� zrazu zadziwiaj�cy, cho� nasuwaj�cy podejrzenia, i� musz� istnie�, tyle �e si� je przemilcza � musia�em uzna� za osi�gni�cie, nie za utrat�; ale gorzej by�o, gdy to przewarto�ciowanie dotyka�o moich spraw najosobistszych. Bo nie tylko Starck swoj� ksi��k� (napisan�, dodam, na p� wieku przed moim powrotem) rezygnowa� z wypraw kosmicznych. Tu Eri, absolwentka archeologii, mog�a nauczy� mnie niejednego. Pierwsze ju� betryzowane pokolenia radykalnie zmieni�y sw�j stosunek do astronautyki, ale po zmianie znak�w z dodatnich na ujemne pozosta� on nadal intensywny. Uwa�ano wi�c, �e pope�niony zosta� tragiczny b��d kulminacyjny w�a�nie w latach planowania naszej wyprawy, gdy� wtedy to wysy�ano podobne ekspedycje ca�ymi chmarami: b��d nie na tym tylko polega�, �e plon tych wypraw okaza� si� nik�y, �e spenetrowanie obszaru przys�onecznego w promieniu wielu lat �wietlnych nie doprowadzi�o ��poza odkryciem, na nielicznych planetach, prymitywnych i obcych nam na og� form wegetacji � do kontaktu z �adn� wysoko rozwini�t� cywilizacj�. I nie to tak�e uwa�ano za najgorsze, �e przera�liwe trwanie podr�y zmienia� b�dzie, w miar� jak wytyczane cele stan� si� coraz dalsze, za�og� statk�w, tych przedstawicieli Ziemi, w gromad� nieszcz�snych, �miertelnie zn�kanych istot, kt�re po wyl�dowaniu, tu czy tam, wymaga� musz� troskliwej opieki i rekonwalescencji; �e decyzja wysy�ania podobnych zapale�c�w jest bezmy�lno�ci� i okrucie�stwem. Za najistotniejsze uznawano to, �e kosmos pragn�a podbi� Ziemia, kt�ra nie uczyni�a jeszcze wszystkiego dla samej siebie, jak gdyby nie by�o oczywiste, �e bezmiar�w ludzkiego cierpienia, niesprawiedliwo�ci, l�ku i g�odu na globie ziemskim nie ukoj� heroiczne loty.

Ale tak my�la�o, jak m�wi�, pierwsze betryzowane pokolenie, potem bowiem, naturalnym biegiem rzeczy, przysz�o zapomnienie i oboj�tno��, a dowiaduj�c si� o romantycznym okresie astronautyki, dzieci dziwi�y mu si�, by� mo�e nawet odrobin� l�ku odczuwa�y wobec tych swoich niepoj�tych przodk�w, r�wnie obcych, r�wnie niezrozumia�ych, jak ich prapradziadowie, uwik�ani w wojny �upie�cze i wyprawy za z�otem. Ta oboj�tno�� w�a�nie najbardziej mnie przera�a�a, bo by�a gorsza od bezwzgl�dnego pot�pienia � dzie�o naszego �ycia okryte zosta�o milczeniem, pogrzebane i zapomniane.

Eri nie stara�a si� zapali� we mnie entuzjazmu do nowego �wiata, nie usi�owa�a mnie na� pospiesznie nawr�ci�; po prostu opowiada�a o nim, m�wi�c o sobie, a ja � w�a�nie dlatego, �e m�wi�a o sobie i sob� wystawia�a mu �wiadectwo � nie mog�em zamyka� oczu na jego blaski.

By�a to cywilizacja pozbawiona l�ku. Wszystko, co istnia�o, s�u�y�o ludziom. Nic nie mia�o wagi, pr�cz ich wygody, zaspokojenia potrzeb oczywistych i najbardziej wyszukanych.

Zewsz�d, ze wszystkich dziedzin, w kt�rych obecno�� cz�owieka, u�omno�� jego nami�tno�ci, powolno�� jego reakcji mog�a stworzy� cho� najmniejsze ryzyko � zosta� on wyeliminowany na rzecz urz�dze� martwych, automat�w.

By� to �wiat zamkni�ty na niebezpiecze�stwo. Na groz�, walk�, na wszelki gwa�t � nie by�o w nim miejsca; �wiat �agodno�ci, form i obyczaj�w mi�kkich, przej�� nieostrych, sytuacji niedramatycznych, r�wnie zdumiewaj�cy bodaj, jak moja czy nasza (o Olafie my�l�) na� reakcja.

Bo my w�a�nie przez dziesi�� lat najedli�my si� tyle okropno�ci tego wszystkiego, co jest przeciwne cz�owiekowi, co rani go i �amie, i wracali�my, maj�c tak tego do��, tak strasznie do��; ka�dy, s�ysz�c, �e powr�t si� op�ni, �e trzeba stawi� czo�o nowym miesi�com pr�ni, skoczy�by chyba m�wi�cemu do gard�a. I oto my, kt�rzy ju� znie�� nie mogli�my ci�g�ego ryzyka, �lepej szansy meteorytowego trafienia, tego wiecznego napi�cia oczekiwa�, tych m�k prze�ywanych, kiedy jaki� Arder czy Ennesson nie wraca� ze zwiadowczego lotu, zaczynali�my si� naraz powo�ywa� na �w czas grozy jako na co� jedynie s�usznego, w�a�ciwego, nadaj�cego nam godno�� i sens. A przecie� teraz jeszcze wzdryga�em si�, kiedy zdarzy�o si� wspomnie�, jak siedz�c, le��c, pozawieszani w najdziwaczniejszych pozycjach nad okr�g�� kabin� radiowa, czekali�my i czekali w ciszy, przerywanej tylko miarowym brz�czeniem sygna�u nadawanego przez samoczynny wywo�ywacz statku, widz�c, jak w martwym, b��kitnym �wietle krople potu sp�ywaj� z czo�a radiotelegrafisty, zamar�ego w takim samym oczekiwaniu � podczas kiedy uruchomiony zegar alarmowy szed� bezg�o�nie, a� wreszcie moment, w kt�rym wskaz�wka jego dotkn�a czerwonego punktu tarczy, stawa� si� ulg�. Ulg�� bo wtedy mo�na ju� by�o ruszy� na poszukiwania i samemu zgin��, a to wydawa�o si� naprawd� �atwiejsze od tamtego oczekiwania. My, piloci, nienaukowcy, byli�my starymi ch�opcami, nasz czas zatrzyma� si� na trzy lata jeszcze przed w�a�ciwym startem. Przez te trzy lata przechodzili�my kolejne pr�by narastaj�cego obci��enia psychicznego. By�y tego trzy g��wne etapy, trzy stacje, zwane kr�tko Pa�acem Duch�w, Maglem i Koronacj�.

Pa�ac Duch�w to by�o zamkni�cie w ma�ym pojemniku, odci�tym od �wiata najdoskonalej, jak mo�na sobie wyobrazi�. Do jego wn�trza nie dochodzi� �aden d�wi�k, promie� �wiat�a, szczypta powietrza, zrodzone na zewn�trz drgnienie. Podobny do ma�ej rakiety, pojemnik wyposa�ony by� w jej fantomow� aparatur�, zapasy wody, �ywno�ci i tlenu. I trzeba by�o tam �y�, bezczynnie, nie maj�c absolutnie nic do roboty, przez miesi�c � kt�ry wydawa� si� wieczno�ci�. Nikt nie wychodzi� stamt�d taki, jaki wszed�. Ja, jeden z najtwardszych rzemieni doktora Jenssena, dopiero w trzecim tygodniu zacz��em widzie� te dziwne rzeczy, kt�re inni dostrzegali ju� w czwartym � pi�tym dniu: potwory bez twarzy, bezkszta�tne t�umy, kt�re wys�cza�y si� z martwo �wiec�cych zegarowych tarcz, aby wdawa� si� ze mn� w nieprzytomne rozmowy, aby zawisa� nad moim spoconym cia�em, kt�re traci�o granice, odmienia�o si�, olbrzymia�o, nareszcie � to by�o bodaj najprzera�liwsze � zaczyna�o si� jak gdyby usamodzielnia�, zrazu podryguj�c pojedynczymi w��kienkami mi�ni, potem, poprzez mrowienia i odr�twienia, przechodzi�o do przykurcz�w, na koniec ruch�w, kt�re obserwowa�em, os�upia�y, nie pojmuj�c � i gdyby nie wst�pny trening, gdyby nie teoretyczne wskaz�wki, got�w bym s�dzi�, �e moimi r�kami, g�ow�, karkiem ow�adn�y demony. Wytapicerowane wn�trze pojemnika widzia�o pono� sceny nie do opisania, nie do nazwania � Janssen i sztab jego ludzi dzi�ki odpowiednim aparatom byli �wiadkami tego, co dzia�o si� w �rodku, ale nikt z nas o tym � wtedy � nie wiedzia�. Poczucie izolacji musia�o by� autentyczne i pe�ne. Dlatego znikanie niekt�rych asystent�w doktora by�o dla nas niezrozumia�e. Dopiero podczas podr�y Gimma powiedzia� mi, �e oni si� po prostu za�amywali. Jeden, niejaki Gobbek, usi�owa� podobno otworzy� przemoc� zasobnik, bo nie m�g� patrze� na m�ki zamkni�tego w nim cz�owieka.

Ale to by� dopiero Pa�ac Duch�w. Bo potem szed� jeszcze Magiel, z jego wywrotkami i centryfugami, z piekieln� machin� akceleruj�c�, kt�ra zdolna by�a da� 400 g � przyspieszenie nigdy oczywi�cie nie realizowane, bo zmieni�oby cz�owieka w ka�u��, ale i 100 g wystarczy�o, aby w u�amku sekundy ca�y grzbiet badanego sta� si� lepki od wypoconej przez sk�r� krwi.

Ostatni� pr�b�, Koronacj�, przeszed�em zupe�nie dobrze. By�o to ostatnie ju� sito, ostatnia stacja odsiewu. Al Martin, ch�op, kt�ry wtedy, na Ziemi, wygl�da� jak ja dzi�, kolos, jedna bry�a �elaznych mi�ni, sam spok�j wcielony, jak mog�o si� zdawa�, wr�ci� z Koronacji na Ziemi� w takim stanie, �e od razu wywie�li go z o�rodka.

By�a ta Koronacja spraw� ca�kiem prost�. Ubierali cz�owieka w skafander, wywozili na orbit� oko�oziemsk� i na wysoko�ci jakich� stu tysi�cy kilometr�w, gdzie Ziemia �wieci�a jak pi�ciokrotnie powi�kszony Ksi�yc, wyrzucali go po prostu z rakiety w pr�ni�, a potem odlatywali. I trzeba by�o, wisz�c tak, poruszaj�c nogami i r�kami, czeka� na ich powr�t, na ocalenie; skafander by� pewny, wygodny, mia� aparatury tlenowe, klimatyzacyjne, ogrzewa�, karmi� nawet cz�owieka past� od�ywcz�, wyciskan� co dwie godziny ze specjalnego ustnika.

Tak �e nic nie mog�o si� sta�, chyba �eby popsu� si� aparacik radiowy, kt�ry przymocowany do skafandra z zewn�trz, dawa� automatycznym sygna�em zna�, gdzie znajduje si� jego w�a�ciciel. Nie by�o w tym skafandrze jednej tylko nale�nej rzeczy, radia ��czno�ci, umy�lnie, rozumie si�, wi�c nie mo�na w nim by�o us�ysze� �adnego g�osu pr�cz w�asnego. Maj�c wok� siebie t� czer� niematerialn� i gwiazdy, trzeba by�o, w niewa�kim zawieszeniu, czeka�.

Dosy� d�ugo, co prawda, ale nie bardzo. Nic wi�cej.

Tak, ale ludzie dostawali od tego ob��du; na rakiet� bazy wci�gano wij�cych si� w jakich� drgawkach epileptycznych. To by�o najbardziej przeciwne wszystkiemu, co tkwi�o w cz�owieku � doskona�e unicestwienie, zatrata, �mier� z pe�ni� przetrwa�ej �wiadomo�ci, by�o to do�wiadczenie wieczno�ci, wchodzi�a w cz�owieka i dawa�a mu poczu� sw�j potworny smak. Wiedza zawsze uwa�ana za niemo�liw�, nienaoczn�, o wszechkierunkowej bezdni pozaziemskiego istnienia, stawa�a si� naszym udzia�em; niesko�czony upadek, gwiazdy mi�dzy jak�e bezu�ytecznymi, wij�cymi si� nogami, daremno��, bezpotrzeba r�k, ust, gest�w, wszelkiego ruchu i bezruchu, w skafandrach puch� krzyk, nieszcz�nicy wyli � dosy�.

Do�� wspomina� tego, co by�o przecie� tylko pr�b�, wst�pem, czym� przygotowanym umy�lnie w spos�b zapobiegliwy, i to z zabezpieczeniami: ani jednemu z �koronowanych� nie sta�o si�, w sensie fizycznym, nic; wszystkich odnalaz�a rakieta bazy. Co prawda i tego nam nie m�wiono, aby autentyczno�� sytuacji by�a mo�liwie najwi�ksza.

Koronacja posz�a mi dobrze, bo mia�em sw�j w�asny system. To by�o bardzo proste i zupe�nie nieuczciwe: nie wolno by�o tego robi�. Kiedy wyrzucili mnie z luku, zamkn��em oczy. Potem rozmy�la�em o r�nych rzeczach. Jedyne, co trzeba by�o mie� w obfito�ci, to wol�. Trzeba sobie by�o powiedzie�, �e si� tych nieszcz�snych oczu nie otworzy, �eby nie wiedzie� co. Janssen, jak s�dz�, wiedzia� o moim wybiegu. Nie mia�o to dla mnie �adnych konsekwencji.

Ale wszystko to dzia�o si� na Ziemi lub w jej pobli�u. Potem przysz�a ju� nie wymy�lona i nie stworzona laboratoryjnie pr�nia, kt�ra zabija�a naprawd�, nie na niby; i kt�ra niekiedy oszcz�dza�a: Olafa, Gimm�, Thurbera, mnie, tamtych siedmiu z �Ulissesa� � i nawet da�a nam wr�ci�. Po czym my, kt�rzy�my niczego tak nie pragn�li, jak spokoju, ujrzawszy nasze marzenie zrealizowane w.spos�b doskona�y, natychmiast wzgardzili�my nim. To, zdaje si�,

Platon powiedzia�: �Nieszcz�sny � b�dziesz mia� to, czego� chcia��.

Kt�rej� nocy, bardzo p�no, le�eli�my zm�czeni mi�o�ci�, przechylona w bok twarz Eri spoczywa�a w zgi�ciu mego �okcia, a podnosz�c oczy mog�em widzie� na wprost, przez otwarte okno, gwiazdy w rozziewie chmur. Nie by�o wiatru, zas�ona, przewieszona przez parapet, zastyg�a bia�awym fantomem, ale z otwartego oceanu sz�a martwa fala i s�ysza�em zwiastuj�cy j� przeci�g�y huk, a potem nier�wny szum, z kt�rym �ama�a si� na pla�y, po czym na kilkadziesi�t uderze� serca nastawa�a cisza i znowu niewidzialne wody szturmowa�y w ciemno�ci p�aski brzeg. Ale ja prawie nie s�ysza�em tego powtarzaj�cego si� miarowo przypomnienia ziemskiej obecno�ci, wpatrzony szeroko otwartymi oczami w Krzy� Po�udnia, kt�rego Beta by�a nasz� przewodniczk�, i ka�dy dzie� rozpoczyna�em od jej namiaru, tak �e w ko�cu dokonywa�em go ca�kiem automatycznie, zaj�ty innymi my�lami; prowadzi�a nas niezawodnie, nigdy nie gasn�ca latarnia pr�ni. Mia�em nieomal w r�ku ucisk metalowych r�koje�ci, kt�re przesuwa�em, aby �wietlny punkt, ostrze ciemno�ci, wprowadzi� w centrum pola widzenia, podczas gdy mi�kka gumowa obw�dka okularu obejmowa�a brwi i policzki.

Ta gwiazda, jedna z najdalszych, nie zmieni�a si� prawie u samego celu, �wiec�c wci�� z jednakow� oboj�tno�ci�, podczas kiedy ca�y Krzy� Po�udnia dawno rozpad� si� i przesta� dla nas istnie�, bo wtargn�li�my w g��b jego ramion, a wtedy ten bia�y punkt, ten gwiazdowy olbrzym przesta� by� tym, czym wydawa� si� na pocz�tku, wyzwaniem; jego niezmienno�� ukaza�a nam rzeczywiste swe znaczenie, by�a �wiadectwem znikomo�ci naszych poczyna�, oboj�tno�ci pr�ni, wszech�wiata, z kt�r� nikt nigdy nie zdo�a si� pogodzi�.

Ale teraz, usi�uj�c wychwyci� pomi�dzy dwoma rozegrzmieniami Pacyfiku oddech Eri, prawie w to nie wierzy�em. Mog�em sobie.powtarza� milcz�c: Naprawd�, naprawd� by�em tam � ale potwierdzenie w niczym nie os�abia�o bezbrze�nego zdumienia. Eri drgn�a.

Chcia�em przesun�� si�, zrobi� jej wi�cej miejsca, ale naraz poczu�em jej wzrok.

��Nie �pisz?�� szepn��em. Nachyli�em si�, chc�c dotkn�� ustami jej ust, ale po�o�y�a mi na wargach ko�ce palc�w. Trzyma�a je tak chwil�, potem zesz�a nimi wzd�u� mego obojczyka ku piersi, owiod�a twarde zakl�ni�cie mi�dzy �ebrami, przycisn�a do niego d�o�.

��Co to jest?�� wyszepta�a.

��Blizna.

��Co to by�o?

��Mia�em wypadek.

Zamilk�a. Czu�em, �e patrzy na mnie. Unios�a g�ow�. Jej oczy by�y tylko ciemno�ci�, bez blasku, widzia�em ledwo zarys ramienia, oddychaj�cy, bia�y.

��Dlaczego nie m�wisz mi nic?�� szepn�a.

��Eri?�

��Dlaczego nie chcesz m�wi�?

��O gwiazdach?�� zrozumia�em nagle. Milcza�a. Nie wiedzia�em, co powiedzie�.

��My�lisz, �e nie zrozumiem?

Patrza�em na ni� z bliska, przez mrok, przez szum oceanu, kt�ry wype�nia� i opuszcza� pok�j, i nie wiedzia�em, jak jej to wyt�umaczy�.

��Eri�

Chcia�em j� obj��. Wyswobodzi�a si� i usiad�a na ��ku.

��Nie musisz m�wi�, je�eli nie chcesz. Ale powiedz, dlaczego.

��Nie wiesz? Naprawd� nie wiesz?

��Teraz ju� wiem. Chcia�e� mnie� oszcz�dzi�?

��Nie. Po prostu boj� si�.

��Czego?�� Sam dobrze nie wiem. Nie chc� tego rozgrzebywa�. Niczego nie przekre�lam. To zreszt� niemo�liwe. Ale m�wi�, znaczy�oby � tak mi si� wydaje � zamkn�� si� w tym.

Przed wszystkimi, przed wszystkim, przed tym, co jest� teraz�

��Rozumiem � powiedzia�a cicho. Blada plama jej twarzy znik�a, opu�ci�a g�ow�. �

My�lisz, �e mam to za nic�

��Nie, nie � usi�owa�em jej przerwa�.

��Czekaj, teraz ja. To, co my�l� o astronautyce, i �e sama nigdy bym nie opu�ci�a Ziemi, to jedna rzecz. Ale to nie ma nic wsp�lnego z tob� i ze mn�. A w�a�ciwie ma: bo jeste�my razem. Inaczej � nie byliby�my, nigdy. Ona dla mnie � to ty. Dlatego tak chcia�abym� ale nie musisz. Je�eli jest, jak m�wisz. Je�eli tak czujesz.

��Powiem.

��Ale nie dzi�.

��Dzi�.

��Po�� si�.

Opad�em na poduszki. Posz�a na palcach, bielej�c w mroku. Zasun�a firank�. Gwiazdy znik�y, zosta� tylko przeci�g�y, z martwym uporem powracaj�cy szum Pacyfiku. Prawie nic ju� nie widzia�em. Powiew zdradzi� jej kroki, pos�anie ugi�o si�.

��Widzia�a� kiedy� statek klasy �Prometeusza�?

��Nie.

��Jest bardzo wielki. Na Ziemi wa�y�by ponad trzysta tysi�cy ton.

��I by�o was tak ma�o?

��Dwunastu. Tom Arder, Olaf, Arne, Thomas � piloci. No i ja. I siedmiu uczonych. Ale je�li my�lisz, �e tam by�o pusto, mylisz si�. Dziewi�� dziesi�tych masy � to nap�d.

Fotoagregaty. Magazyny, zapasy, zespo�y rezerwowe � cz�� mieszkalna jest niewielka.

Ka�dy z nas mia� po kabinie, nie licz�c wsp�lnych. W �rodkowej cz�ci kad�uba � centrala i ma�e rakiety do l�dowania, i sondy � rakiety, jeszcze mniejsze, od pobierania pr�bek korony�

��By�e� nad Arkturem � w takiej?

��Tak. Z Arderem.

��Czemu nie lecieli�cie razem?

��W jednej rakiecie? Bo to zmniejsza szans�.

��Dlaczego?

��Sonda to jest ch�odzenie, wiesz. Taka jakby lataj�ca lod�wka. Tyle miejsca, �eby usi���. Siedzi si� w lodowej skorupie. Ten l�d taje od strony pancerza i �cina si� z powrotem na rurach. Spr�arki mog� si� zepsu�. Wystarczy chwila, zach�y�ni�cie, bo na zewn�trz jest osiem, dziesi�� albo dwana�cie tysi�cy stopni. Je�eli stan� w dwuosobowej rakiecie, to musi zgin�� dw�ch. A tak � tylko jeden. Rozumiesz?

��Rozumiem.

Trzyma�a r�k� na tym bezczu�ym miejscu mojej piersi.

��To� si� sta�o tam?

��Nie, Eri � mo�e opowiem ci co� innego?

��Dobrze.

��Nie my�l tylko� tego nikt nie wie.

��Tego?

Blizna wyodr�bnia�a si� pod ciep�em jej palc�w � jakby zaczyna�a na powr�t �y�.

��Tak.

��Jak to mo�liwe? A Olaf?

��Olaf te� nie. Nikt. Ok�ama�em ich. Eri. Ju� musz� ci powiedzie�, za daleko zalaz�em.

Eri� to by�o w sz�stym roku. Wracali�my ju�, ale w obr�bie chmury nie mo�na i�� szybko.

To jest wspania�y widok; im szybciej idzie statek, tym gwa�towniejsza staje si� luminescencja chmury � za nami ci�gn�� si� ogon, nie jak ogon komety, raczej jak zorza polarna, rozwiany na boki, w g��b nieba, ku alfie Eridana, na tysi�ce i tysi�ce mil� Ardera i Ennessona nie by�o ju�. Venturi te� nie �y�. Budzi�em si� zawsze o sz�stej rano, �wiat�o zmienia�o si� wtedy z niebieskiego na bia�e. Us�ysza�em Olafa, m�wi� ze sterowni. Zauwa�y� co� ciekawego.

Poszed�em na d�. Radar pokazywa� plamk�, troch� z kursu. Przyszed� Thomas i zastanawiali�my si�, co to mo�e by�. Na meteor by�o za wielkie, zreszt� meteory nigdy nie chodz� same. Na wszelki wypadek zmniejszyli�my jeszcze szybko��. To zbudzi�o tamtych.

Kiedy przyszli, pami�tam, Thomas �artowa�, �e to pewno statek. Nieraz si� tak m�wi�o. W przestrzeni musz� by� statki innych uk�ad�w, ale �atwiej spotka�yby si� dwa komary wypuszczone po przeciwnych stronach kuli ziemskiej. Byli�my ju� przy rozziewie tej zimnej chmury mg�awicowej, py� sta� si� tak rzadki, �e go�ym okiem widzia�o si� gwiazdy sz�stej wielko�ci. Ta plamka okaza�a si� planetoid�. Co� jak Vesta. Ze �wier� biliona ton, mo�e wi�cej. Wyj�tkowo regularna, prawie kulista. To jest rzadkie. Mieli�my j� od dziobu, na dwu miliparsekach. Sz�a kosmiczn�, a my � za ni�. Thurber spyta� mnie, czy mo�emy podej�� bli�ej. Powiedzia�em, �e mo�emy, na �wiartk� mikroparseka.

Zbli�yli�my si�. W teleskopie wygl�da�a jak je�ozwierz � naje�ona kolcami kula.

Osobliwo��. Prawie do muzeum. Thurber zacz�� si� spiera� z Bielem, czy jest pochodzenia tektonicznego. Thomas wtr�ci�, �e to mo�na rozstrzygn��: W energii straty �adnej, i tak nie zacz�li�my si� jeszcze rozp�dza�. Poleci, we�mie par� okruch�w i wr�ci. Gimma waha� si�. Z czasem byli�my dobrze � mieli�my wci�� rezerw�. W ko�cu zgodzi� si�. Pewno dlatego, �e by�em tam. Chocia� nic nie m�wi�em. Mo�e w�a�nie dlatego. Bo wytworzy�y si� mi�dzy nami takie stosunki � ale o tym kiedy� indziej. Zastopowali�my; taki manewr trwa; planetka odesz�a tymczasem, mieli�my j� na radarach. By�em niespokojny, bo od rozpocz�cia powrotu wci�� sypa�y si� biedy. Awarie, g�upie, ale trudne do usuni�cia � i jak gdyby bez rozs�dnego powodu. Nie mam si� za przes�dnego, chocia� wierz� w prawo serii. W ko�cu brak�o mi jednak argument�w. Wygl�da�o to na dziecinad� � mimo to sam sprawdzi�em silnik Thomasa i powiedzia�em mu, �eby uwa�a�. Na kurz.

��Na co?

��Na kurz. W obr�bie zimnej chmury planetoidy dzia�aj� jak odkurzacze, wiesz? �ci�gaj� go z przestrzeni, w kt�rej kr���, a maj� na to czas. Osadza si� warstwami, tak �e mo�e je dwukrotnie powi�kszy�. Ale wystarczy dmuchn�� wylotami albo nawet st�pn�� mocniej, a podnosi si� kurzawa i wisi tak. Zdawa�oby si�, g�upstwo, ale nic nie wida�. Wi�c mu to powiedzia�em. Sam zreszt� wiedzia�, nie gorzej ode mnie. Olaf wystrzeli� go z burtowej wyrzutni, poszed�em na g�r�, do namiarowni, i zacz��em go prowadzi�. Widzia�em, jak podchodzi�, jak manewrowa�, odwr�ci� pocisk i opu�ci� si� na powierzchni� jak po sznurku.

Wtedy oczywi�cie straci�em go z oczu. By�o to jednak, w skali ziemskiej, ze trzy mile�

��Widzia�e� go w radarze?

��Nie, na optycznej, to znaczy przez lunet�. Infraczerwon�. Ale rozmawia�em z nim ca�y czas. Przez radio. W momencie kiedy pomy�la�em, �em dawno nie widzia� u Thomasa tak starannego l�dowania � my�my wszyscy zacz�li jak gdyby bardziej uwa�a�, kiedy rozpocz�� si� powr�t��� zobaczy�em ma�y b�ysk i ciemna plama zacz�a si� rozpe�za� na tarczy planetoidy. Gimma, kt�ry sta� obok mnie, krzykn��. My�la�, �e Thomas, w ostatniej chwili, chc�c wyhamowa� upadek, uderzy� p�omieniem. To si� tak m�wi, wiesz. Daje si� jeden momentalny odrzut, naturalnie nie w takich warunkach. I wiedzia�em, �e Thomas nigdy by tego nie zrobi�. To musia� by� piorun.

��Piorun? Tam?

��Tak. Widzisz � ka�de cia�o, poruszaj�ce si� z wielk� szybko�ci� w chmurze, �aduje si� elektryczno�ci� statyczn�, od tarcia. Mi�dzy �Prometeuszem� a tamt� planetk� panowa�a r�nica potencja��w. To mog� by� miliardy wolt�w. Nawet wi�cej. Kiedy Thomas l�dowa�, skoczy�a iskra. To by� ten b�ysk, a od nag�ego �aru wsta� kurz i po minucie ca�a tarcza by�a zakryta chmur�. Nie s�yszeli�my go � jego radio trzeszcza�o tylko. By�em w�ciek�y, najwi�cej na siebie, �e to zlekcewa�y�em. Rakieta mia�a specjalne odgromniki, kolcowe, i �adunek powinien by� sp�yn�� ognikami Elma, cicho. Ale nie sp�yn��. Zreszt� wy�adowania zdarzaj� si�, ale nie takie. To by�o wyj�tkowej mocy. Gimma spyta� mnie, jak s�dz�, kiedy chmura opadnie. Thurber o nic nie pyta�, by�o jasne, �e to s� dni. Doby.

��Doby?

��Tak. Bo ci��enie jest tam nadzwyczaj ma�e. Kamie�, puszczony z r�ki, spada nieraz i par� godzin. Co dopiero kurz, kt�ry wyrzuci�o na setki metr�w w g�r�. Powiedzia�em Gimmie, �eby zaj�� si� swoimi sprawami, bo musimy czeka�.

��I nic nie mo�na by�o zrobi�?

��Nie. To znaczy, gdybym mia� pewno��, �e Thomas tkwi w rakiecie, m�g�bym zaryzykowa�. Odwr�ci�bym �Prometeusza�, podszed�bym i dmuchn��bym z bliska pe�nym ci�giem, �eby si� to �wi�stwo rozlecia�o na ca�� Galaktyk� � ale nie mia�em tej pewno�ci. A szuka� go?� Powierzchnia planetki wielko�ci� dor�wnywa�a, bo ja wiem, Korsyce. Poza tym w py�owej chmurze m�g�bym przej�� obok niego na wyci�gni�cie r�ki i nie zobaczy�bym go. By�o jedno wyj�cie. On mia� je w r�ku. M�g� wystartowa� i wr�ci�.

��Nie zrobi� tego?

��Nie.

��Nie wiesz, czemu?

��Domy�lam si�. Musia�by startowa� na �lepo. Ja widzia�em, �e ta chmura si�ga, no � p� mili nad powierzchni�, ale on tego nie wiedzia�. Ba� si� zderzenia z jakmi� nawisem, ska��. M�g� wyl�dowa� na dnie g��bokiej szczeliny. No i wisieli�my tak jeden dzie�, drugi � tlenu i zapas�w mia� na sze��. �elazna racja. Oczywi�cie nikt nie by� w stanie cokolwiek robi�. Chodzi�o si� i wymy�la�o sposoby wyci�gni�cia Thomasa z tej bredni. Emitory. R�ne d�ugo�ci fal. Rzucali�my tam nawet flary. Ani b�ys�y, ta chmura by�a czarna jak gr�b. Trzeci dzie� � trzecia noc. Pomiary wykazywa�y, �e opada, ale nie by�em pewien, czy opadnie, ca�kiem przez tych pozostaj�cych Thomasowi 70 godzin. Bez �ywno�ci m�g� tam w ko�cu siedzie� i d�u�ej, ale nie bez powietrza. Nagle przyszed� mi do g�owy pomys�. Rozumowa�em tak: rakieta Thomasa jest, w znacznej cz�ci, ze stali. Je�eli na tej przekl�tej planetoidzie nie ma rud �elaza, to mo�e uda si� go znale�� ferrowskazem. Takim aparatem do wykrywania �elaznych przedmiot�w, wiesz. Mieli�my bardzo czu�y. Reagowa� na gw�d� z odleg�o�ci trzech czwartych kilometra. Rakiet� wykry�by na wiele mil. Musieli�my z Olafem przejrze� jeszcze to i owo w aparacie. Potem powiedzia�em Gimmie, co i jak � polecia�em.

��Sam?

��Tak

��Dlaczego sam?

��Bo bez Thomasa by�o nas ju� tylko dw�ch, a �Prometeusz� musia� mie� pilota.

��I oni si� zgodzili? U�miechn��em si� po ciemku.

��By�em pierwszym pilotem. Gimma nie m�g� mi rozkazywa�, tylko proponowa�, a ja oblicza�em szans� i m�wi�em tak albo nie. To znaczy m�wi�em, naturalnie, tak. Ale w awaryjnych sytuacjach decyzja nale�a�a do mnie.

��A Olaf?

��No, znasz ju� troch� Olafa. Mo�esz sobie wyobrazi�, �e nie od razu polecia�em. Ale w ko�cu to ja w�a�ciwie wys�a�em Thomasa. Nie m�g� temu zaprzeczy�. Do�� �e polecia�em.

Oczywi�cie, bez rakiety.

��Bez rakiety?�

��Tak, w skafandrze, z gazowym pistoletem. To trwa�o troch�, ale nie tak d�ugo, jakby si� zdawa�o. K�opot mia�em z ferrowskazem, bo to by�a prawie skrzynia, okropnie niepor�czna.

Nie wa�y� tam naturalnie nic, ale wchodz�c w chmur� musia�em uwa�a�, �eby o co� nie stukn��. Chmur�, kiedy si� tam zbli�y�em, przesta�em widzie�, tylko gwiazdy pocz�y znika�, najpierw po kilka, od obwodu, potem ju� p� nieba by�o czarne � obejrza�em si�. �Prometeusz� �wieci� ca�y z daleka, mia� takie urz�dzenie do luminizowania pancerza.

Wygl�da� jak bia�y, d�ugi o��wek z grzybkiem na ko�cu � to by� fotonowy reflektor. Naraz wszystko znik�o. Przej�cie by�o ostre. Mo�e sekunda czarnej mg�y, potem ju� nic. Radio mia�em wy��czone, zamiast niego w s�uchawkach �piewa� mi ferrowskaz. Do skraju chmury lecia�em ledwo par� minut, ale opada�em na powierzchni� ponad dwie godziny � musia�em uwa�a�. Elektryczna latarka okaza�a si� na nic, jak si� zreszt� spodziewa�em. Zacz��em szuka�. Wiesz, jak wygl�daj� wielkie stalaktyty, w jaskiniach�

��Wiem.

��Co� w tym rodzaju, tylko bardziej niesamowite. M�wi� o tym, co zobaczy�em p�niej, kiedy chmura ju� opad�a, bo w czasie tych poszukiwa� nic, jakby kto� smo�� zala� szyb� skafandra. Skrzynk� mia�em na szelkach. Musia�em porusza� antenk�, nas�uchiwa�, id�c z wyci�gni�tymi r�kami � nigdy w �yciu nie naprzewraca�em si� tyle, co tam. Nieszkodliwie tylko dzi�ki nik�o�ci ci��enia, i naturalnie �eby cho� troch� by�o wida�, cz�owiek dziesi�� razy zd��y�by odzyska� r�wnowag�. Ale tak � komu�, kto tego nie zna, trudno opowiedzie� Ta planetka sk�ada�a si� z nagromadzenia iglic, z balansuj�cych g�az�w � stawia�em nog� i zaczyna�em lecie� gdzie�, z t� pijan� powolno�ci� naturalnie, odbi� si� nie mog�em, bo w�wczas przez kwadrans szybowa�bym w g�rze. Musia�em po prostu czeka�, pr�bowa�em tylko i�� dalej, w�wczas osypiska rusza�y pode mn�, te gruzy, filary, u�omki kamienia, wszystko by�o zaledwie sczepione, bo przecie� wi�za�a je si�a niezwykle nik�a � co nie oznacza, �eby padaj�c na cz�owieka, wielki g�az nie m�g� go tam zabi� bo wtedy dzia�a masa, nie ci�ar; jedno tylko, �e zawsze jest czas uskoczy�, naturalnie, je�li si� ten upadek, takie runi�cie widzi� albo s�yszy przynajmniej. Ale tam i powietrza nie by�o przecie�, wi�c tylko po drgnieniach ska�y pod podeszwami orientowa�em si�, �e zn�w musia�em wywa�y� z r�wnowagi ca�y jaki� skalny gmach, i mog�em tylko czeka�, czy z tej smo�y nie wychynie od�am, kt�ry zacznie mnie zgniata� Jednym s�owem, tak sobie tam w�drowa�em godzinami i dawno przesta�em traktowa� m�j pomys� z ferrowskazem za genialny� Na ka�dy krok tak�e dlatego musia�em uwa�a�, bo nieopatrznie znalaz�em si� ju� par� razy w powietrzu, to znaczy, w zawieszeniu� jak w b�aze�skim �nie. W ko�cu z�apa�em sygna�. Gubi�em go co� osiem razy, nie pami�tam dok�adnie, do�� �e kiedy znalaz�em rakiet�, na �Prometeuszu� by�a ju� noc.

Sta�a skosem, wkopana do po�owy w ten piekielny py�. To jest co� najmi�kszego, najdelikatniejszego na �wiecie, wiesz? Substancja omal niedotykalna� najl�ejszy puch stawia na Ziemi znacznie wi�kszy op�r. Drobinki s� tak niewiarygodnie ma�e� Zajrza�em do �rodka, nie by�o go w rakiecie. Powiedzia�em, �e sta�a skosem, ale nie by�em tego wcale pewny; cz�owiek nie m�g� oznacza� tam pionu bez specjalnych aparat�w, trwa�oby to i tak z godzin�, a zwyk�y ci�arek, nic prawie nie wa��c, jak mucha lata�by na ko�cu sznurka, zamiast uczciwie go naci�gn�� Nie dziwi�em si� wi�c, �e nie pr�bowa� startu. Wlaz�em do �rodka. Od razu zobaczy�em, �e usi�owa� zmajstrowa� precyzyjny pion, z tego, co mia� pod r�k�, i nie wysz�o mu. �ywno�ci zosta�o nawet sporo, za to tlenu nic. Musia� przet�oczy� wszystko, co mia�, do butli skafandra i wyszed�.

��Dlaczego?

��Tak, ja te� si� pyta�em, dlaczego. By� tam trzy dni. W takiej rakiecie jest tylko fotel, ekran, d�wignie i klapa za plecami. Siedzia�em tam chwil�. Rozumia�em ju�, �e go nie znajd�.

Przez sekund� pomy�la�em, �e mo�e wyszed� w�a�nie wtedy, kiedy przylecia�em, �e u�y� gazowego pistoletu, aby wr�ci� na �Prometeusza�, siedzi tam ju�, podczas kiedy ja �a�� po tych gruzach pijanych� wyskoczy�em z rakiety tak energicznie, a� wynios�o mnie w g�r� i polecia�em. �adnego poczucia kierunku, nic. Wiesz, jak jest, kiedy w zupe�nej ciemno�ci zobaczy si� iskierk�? Jak oczy potrafi� fantazjowa� na jej temat? Jakie z niej wywodz� promienie, wizje � wi�c, zmys� r�wnowagi� z nim jest co� podobnego. Tam gdzie w og�le nie ma ci��enia, jeszcze p� biedy, skoro si� cz�owiek przyzwyczai. Ale kiedy pojawia si� nadzwyczaj s�abe, jak na tej skorupie� b��dnik, podra�niony, reaguje w�a�nie w spos�b � b��dny, �eby nie powiedzie� � ob��dny. To ci si� zdaje, �e mkniesz �wiec� w g�r�, to �e lecisz w otch�a�, i tak wci��. A s� jeszcze sensacje wirowania i wzajemnego przesuwania r�k, n�g, torsu � jakby wszystko pozamienia�o si� miejscami, jakby g�owa wyrasta�a nie ze swego miejsca�

Wi�c takem sobie tam lecia�, a� wyr�n��em o jak�� �cian�, odbi�em si�, zaczepi�em o co�, zrolowa�o mnie, ale zd��y�em chwyci� si� wystaj�cej bry�y� Kto� tam le�a�. Thomas.

Milcza�a. W ciemno�ci szumia� Pacyfik.

��Nie. Nie to, co my�lisz. �y�. Od razu usiad�. W��czy�em radio. Na tak� ma�� odleg�o�� mogli�my si� doskonale porozumiewa�.

��To ty?�� odezwa� si�.

��Tak, to ja � powiedzia�em. Scena jak z kiepskiej komedii, taka niemo�liwa. Ale tak by�o. Wstali�my obaj.

��Jak si� czujesz?�� spyta�em.

� �wietnie. A ty?

To mnie odrobin� zdziwi�o, ale powiedzia�em:

��Dzi�kuj� ci, bardzo dobrze. W domu te� wszyscy zdrowi.

To by�o idiotyczne, ale my�la�em, �e on umy�lnie tak � �eby pokaza�, �e si� trzyma, rozumiesz?

��Rozumiem.

Kiedy sta� ca�kiem blisko, widzia�em go troch� w blasku naramiennej lampki, jako tak� g�ciejsz� ciemno��. Wymaca�em skafander � by� ca�y.

��Masz tlen?�� spyta�em. To by�o najwa�niejsze.

��E, to g�upstwo � powiedzia�.

Zastanowi�em si�, co robi�. Wystartowa� jego rakiet�? Raczej nie, to zbyt ryzykowne.

Prawd� m�wi�c, nie bardzo si� nawet ucieszy�em. Ba�em si� �a w�a�ciwie nie by�em pewien

��trudno to wyja�ni�. Sytuacja by�a nierealna, czu�em w niej co� osobliwego, chocia� nie wiedzia�em, co to jest, i nawet nie zdawa�em sobie z tego jasno sprawy. Tyle w�a�nie, �e nie ucieszy�em si� tym cudownym odnalezieniem. Kombinowa�em, jak ocali� rakiet�. W ko�cu, pomy�la�em, to nie jest najwa�niejsze. Musia�em si� pierwej zorientowa�, jak z nim jest.

Tymczasem stali�my tak, w tej czarnej nocy bez gwiazd.

��Co robi�e� przez ca�y czas?�� spyta�em. Chcia�em wiedzie�, to by�o wa�ne. Je�eli pr�bowa� robi� cokolwiek, cho�by odbija� minera�y, by�by to dobry znak.

��R�ne rzeczy � powiedzia�. � A co ty robi�e�, Tom?

��Jaki Tom?�� spyta�em i zrobi�o mi si� troch� ch�odno, bo przecie� Arder nie �y� od roku i on o tym dobrze wiedzia�.

��Przecie� ty jeste� Tom. Nie? Poznaj� tw�j g�os. Nic nie powiedzia�em, a on dotkn�� r�kawic� mego skafandra, kt�ry d�wi�kn��, i powiedzia�:

��Cholerny �wiat, nie? Nic nie wida� i nic nie ma. Wyobra�a�em to sobie ca�kiem inaczej.

A ty?

Pomy�la�em, �e z tym Arderem co� mu si� przywidzia�o, w ko�cu� zdarzy�o si� to ju� niejednemu.

��Tak � powiedzia�em. Nieciekawie tu. Ruszymy, co Thomas?

��Ruszymy?�� zdziwi� si�. � Jak to� Tom? Przesta�em zwraca� uwag� na tego Toma.

��A co, chcesz tu zosta�? � powiedzia�em.

��A ty nie?

Nabiera mnie, pomy�la�em, ale do�� ju� tych g�upich kawa��w.

��Nie � powiedzia�em.�� Musimy wraca�. Gdzie tw�j pistolet?

��Zgubi�em go, jak umar�em.

��Co?!�� Ale nie przej��em si� � powiedzia�. � Umar�emu niepotrzebny pistolet.

��No, no � powiedzia�em.�� Daj, przepasz� ci� i pojedziemy.

��Zwariowa�e�, Tom? Dok�d?

��Na �Prometeusza�.

��Przecie� nie ma go tu�

��Tam dalej jest. No, daj, niech ci� przepasz�.

��Czekaj. Odtr�ci� mnie.

��Ty jako� dziwnie m�wisz. Ty nie jeste� Tom!

��Pewno, �e nie. Jestem Hal.

��To ty umar�e�? Kiedy?

Wiedzia�em ju� mniej wi�cej, co i jak, i zacz��em si� dostraja�.

��No��� powiedzia�em � dobrych par� dni temu. Daj, niech ci� przepasz�

Ale nie chcia� pozwoli�. I zacz�li�my si� przekomarza�, najpierw niby �artobliwie, potem bardziej serio, pr�bowa�em go uchwyci�, ale nie mog�em, w skafandrze. Co robi�? Nie mog�em zostawi� go ani na chwil�, bo drugi raz ju� bym go nie znalaz�. Cud nie zdarza si� dwa razy. A on chcia� tam zosta� jako umar�y, I tak � od s�owa do s�owa � gdy mi si� zdawa�o, �e ju� go przekona�em, kiedy niby si� zgodzi� � i da�em mu potrzyma� m�j pistolet gazowy � przybli�y� twarz do mojej twarzy, �e prawiem go zobaczy�, przez podw�jne szk�a, krzykn��: �ajdaku! oszuka�e� mnie! Ty �yjesz!�� i strzeli� do mnie.

Czu�em, ju� od dobrej chwili, twarz Eri przyci�ni�t� do mego barku. Z ostatnim s�owem drgn�a, jakby poszed� po niej pr�d, i zakry�a r�k� blizn�. Milczeli�my chwil�.

��To by� bardzo dobry skafander � powiedzia�em.�� Nie pu�ci�, wiesz? Wlaz� mi tu ca�y, z�ama� nasad� �ebra, wgni�t� j�, zmia�d�y� mi�nie, ale nie pu�ci�. Przytomno�ci nawet nie straci�em, tylko nie mog�em ruszy� jaki� czas praw� r�k� i czu�em, po gor�cu, jak mi w �rodku leci krew. Na moment musia�o mnie jednak zamroczy�, bo kiedy wsta�em, Thomasa nie by�o, a nie wiem, kiedy znik� ani jak. Szuka�em go, po omacku, na czworakach, i zamiast niego znalaz�em pistolet. Musia� go rzuci� od razu po strzale. No, i z jego pomoc� wydosta�em si�. Zauwa�yli mnie, gdy tylko wyskoczy�em nad chmur�. Olaf przybli�y� statek jeszcze bardziej i wci�gn�li mnie do �rodka. Powiedzia�em, �e go nie znalaz�em. �e odkry�em tylko pust� rakiet�, a pistolet wypad� mi z r�ki i strzeli�, kiedy si� potkn��em. Skafander jest podw�jny. Kawa�ek wewn�trznej blachy odskoczy�. Mam go tu pod �ebrem.

Znowu milczenie i huk fali, narastaj�cy, przeci�g�y, jakby zbiera�a si� do skoku przez wszystkie pla�e, nie zra�ona kl�sk� niesko�czonego szeregu poprzedniczek. P�yciej�c, burzy�a si�, roz�amywa�a, s�ycha� by�o jej mi�kki t�tent, coraz bli�szy i cichszy, a� do nastaj�cej ciszy.

��Odlecieli�cie?�

��Nie. Czekali�my. Po dalszych dwu dniach chmura osiad�a i polecia�em drugi raz. Sam.

Rozumiesz, dlaczego, poza wszystkimi innymi powodami?

��Rozumiem

��Znalaz�em go szybko, bo skafander �wieci� w ciemno�ci. Le�a� pod skaln� ig��. Twarzy nie by�o wida�, szybka zasz�a od wewn�trz szronem, tak �e podnosz�c go pomy�la�em w pierwszej chwili, �e trzymam w r�kach tylko pust� skorup� prawie nic nie wa�y�. Ale to by� on. Zostawi�em go i wr�ci�em jego rakiet�. Zbada�em j� potem dok�adnie i zrozumia�em, czemu tak si� sta�o. Zegar mu stan��, zwyk�y zegar � straci� rachub� czasu. Ten zegar odlicza� godziny i dni. Naprawi�em go i przesun��em, �eby nikt nie m�g� si� domy�li�.

Obj��em j�. Czu�em, jak m�j oddech nieznacznie rozgarnia jej w�osy. Dotyka�a blizny, i nagle to, co by�o pieszczot�, sta�o si� pytaniem.

��Ona ma taki kszta�t�

��Dziwny, prawda? Bo to by�o zszywane dwa razy, szwy pu�ci�y za pierwszym� szy� mnie Thurber. Bo Venturi, nasz lekarz, ju� nie �y�. � Ten, kt�ry da� ci czerwon� ksi��k�?

��Tak. Sk�d wiesz, Eri � m�wi�em ci? Nie, to niemo�liwe.

��M�wi�e� do Olafa, wtedy � pami�tasz�

��Prawda. Ale �e to zapami�ta�a�! Taki drobiazg. W�a�ciwie jestem �winia. Zosta�a na �Prometeuszu�, ze wszystkim.

��Masz tam rzeczy? Na Lunie?

��Tak. Ale nie warto w�a�ciwie ich �ci�ga�.

��Warto, Hal.

��Kochanie, wiesz, zrobi�oby si� zaraz muzeum pami�tek. Nie znosz� tego. Je�li �ci�gn�, to tylko po to, �eby spali�, a zostawi� tylko tych par� drobiazg�w, kt�re mam po tamtych.

Ten kamyk�

��Jaki kamyk?

��Mam wi�cej tych kamyk�w. Jest jeden z Kerenei, jest z planetoidy Thomasa � tylko nie my�l, �e zajmowa�em si� jakim� kolekcjonowaniem! Po prostu dostawa�y si� w rze�b� podeszwy but�w, Olaf powyci�ga� je i schowa�, zaopatrzywszy w odpowiednie napisy. Nie mog�em mu tego wybi� z g�owy. Bzdura, ale musz� ci to powiedzie�. Tak, powinienem nawet, �eby� nie my�la�a, �e wszystko by�o tam straszne i �e opr�cz umierania nic si� nie zdarzy�o. Wyobra� sobie� wsp�istnienie �wiat�w. Najpierw r�, najl�ejszy, najdelikatniejszy, niesko�czono�� z r�u, a w niej druga, przenikaj�ca j�, ciemniejsza, a dalej czerwie�, prawie sina, ale to bardzo daleko, a doko�a samo�wiecenie, niewa�kie, nie jak chmura, nie jak mg�a � inne. Nie ma na to s��w. Wyszli�my we dw�ch z rakiety i patrzyli�my. Eri, ja tego nie rozumiem. Wiesz, mnie jeszcze teraz �ciska si� troch� gard�o, takie to by�o pi�kne. Pomy�l: tam nie ma �ycia. Tam nie ma ro�lin ani zwierz�t, ani ptak�w, nic, �adnych oczu. kt�re mog�yby to dostrzec. Jestem pewien � �e chyba od stworzenia �wiata nikt na to nie patrza�, �e my�my byli pierwsi, z Arderem, i gdyby nie to, �e zepsu� si� nam grawipeleng i wyl�dowali�my, aby go wyskalowa�, bo kwarc si� st�uk� i rt�� wyp�yn�a

��to do ko�ca �wiata nikt by tam nie stan�� i nie zobaczy� tego. Czy to nie jest niesamowite?

Cz�owiek mia� ochot� � no, nie wiem. Nie mogli�my stamt�d odej��. Zapomnieli�my, po co�my wyl�dowali, tylko tak stali�my, stali i patrzyli.

��Co to by�o, Hal?

��Nie wiem. Kiedy�my wr�cili i opowiadali o tym, Biel chcia� koniecznie lecie�, ale nie da�o si�. Nie mieli�my za wiele rezerwowej mocy. Porobili�my tam mas� zdj��, ale nic z tego nie wysz�o. Na zdj�ciach wygl�da�o to jak r�owe mleko, z liliowymi palisadami, i Biel bredzi� o fosforescencji krzemowodorowych wyziew�w, przypuszczam, �e sam w to nie wierzy�, ale z rozpaczy, �e nie b�dzie tego bada�, usi�owa� to sobie jako� wyt�umaczy�. To by�o, jak� jak nic w�a�nie. Nic takiego nie znamy. Niepodobne do niczego. Mia�o olbrzymi� g��bi�, ale to nie by� krajobraz. M�wi�em ci, te odcienie, coraz dalsze i ciemniejsze, �e a� w oczach gra�o. Ruch � w�a�ciwie nie. P�yn�o i sta�o. Zmienia�o si�, jakby oddycha�o, ale wci�� jednak by�o to samo, kto wie, mo�e najwa�niejszy by� w tym ogrom. Jakby poza t� okrutn�, czarn� istnia�a druga wieczno��, druga niesko�czono��, taka skupiona i pot�na, taka jasna, �e zamykaj�c oczy cz�owiek przestawa� w ni� wierzy�. Kiedy�my popatrzyli na siebie� Trzeba by�o zna� Ardera. Poka�� ci jego fotografi�. To by� ch�op � wi�kszy ode mnie, wygl�da� jakby przez ka�dy mur m�g� przej�� i nawet by go nie zauwa�y�. M�wi� zawsze powoli. S�ysza�a� o tej� dziurze na Kerenei?

��Tak.

��Tkwi� tam, w skale, gotowa�o si� pod nim takie rozpalone b�oto, w ka�dej chwili mog�o buchn�� w syfon, w kt�rym ugrz�z�, a on m�wi� tak: Hal � poczekaj. Ja si� jeszcze rozejrz�.

Mo�e, jakbym butle zdj�� � nie. Nie zdejm�, pasy mi si� skrzy�owa�y. Ale zaczekaj jeszcze.

��I tak dalej. Mo�na by�o pomy�le�, �e m�wi przez telefon z pokoju hotelowego. To nie by�a poza, taki by�. Najtrze�wiejszy z nas wszystkich: zawsze oblicza�. Dlatego polecia� potem ze mn�, nie z Olafem, kt�ry by� jego przyjacielem � ale s�ysza�a� o tym�

��Tak.

��Wi�c� Arder. Kiedy na niego popatrza�em, tam � mia� �zy w oczach. Tom Arder.

Zreszt� wcale si� nie wstydzi�, wtedy ani potem. Jake�my p�niej o tym m�wili, a m�wili�my nieraz, wracali�my do tego � inni stawali si� �li. My�leli, �e robimy to umy�lnie, �e udajemy czy co. Bo tacy robili�my si� niebia�scy. �mieszne, nie? Do rzeczy. Popatrzyli�my na siebie i to samo przysz�o nam do g�owy. Chocia� ni� wiedzieli�my, czy wyskalujemy ten grawipeleng jak trzeba. Inaczej nie odnale�liby�my �Prometeusza�. Pomy�leli�my, �e by�o warto. Tylko po to, �eby tam sta� tak i patrze� w ten radosny majestat.

��Czy stali�cie na g�rze?

��Nie wiem. Eri, tam by�a jakby inna perspektywa. Patrzyli�my jak z wysoka, ale to nie by� �aden stok. Czekaj. Widzia�a� wielki kanion Colorado?

��Widzia�am.

��Wyobra� sobie, �e ten kanion jest tysi�c razy wi�kszy. Albo milion. �e jest zrobiony z czerwonego i r�owego z�ota, prawie zupe�nie przezroczysty, �e wida� na przestrza� wszystkie warstwy, ��ki, siod�a geologiczne jego formacji, �e to wszystko jest niewa�kie, p�ynie i jakby si� u�miecha�o do ciebie bez twarzy. Nie, to nie to. Kochanie, my�my si� okropnie starali z Arderem powiedzie� to jako� tamtym, ale nic z tego nie wysz�o. Ten kamyk

��jest w�a�nie stamt�d� Arder wzi�� go na szcz�cie. Nosi� go zawsze. Na Kerenei te� go mia�. Trzyma� w pude�eczku po pastylkach witaminowych. Kiedy zacz�� krusze�, owin�� go wat�. Potem � jak wr�ci�em sam, znalaz�em go, le�a� pod koj� w jego kabinie. Pewno mu wypad�. Olaf, mam wra�enie, my�la�, �e to przez to, ale nie �mia� mi tego powiedzie�, bo to by�o zbyt g�upie� Co m�g� jaki� kamyk mie� wsp�lnego z tym drucikiem, kt�ry zepsu�

Arderowi radio?�

Tymczasem Olaf wci�� nie dawa� znaku �ycia. M�j niepok�j sta� si� wyrzutem sumienia.

Obawia�em si�, czy nie zrobi� czego� szalonego. By� przecie� dalej sam, i to bardziej jeszcze ani�eli ja przedtem. Nie chcia�em wci�ga� Eri w nieprzewidziane wypadki, a to mog�o by� konsekwencj� podj�tych na w�asn� r�k� poszukiwa�, dlatego postanowi�em pojecha� najpierw do Thurbera. Nie by�em pewien, czy poprosz� go o rad� � chcia�em go tylko widzie�. Adres mia�em od Olafa; Thurber przebywa� w uniwersyteckim o�rodku Malleolan.

Zawiadomi�em go depesz� o moim przyje�dzie i rozsta�em si�, pierwszy raz, z Eri. W ci�gu ostatnich dni sta�a si� milkliwa i niespokojna; przypisywa�em to trosce o Olafa. Obieca�em jej, �e wr�c� mo�liwie szybko, prawdopodobnie ju� za dwa dni, i nie podejm� po rozmowie z Thurberem �adnych dalszych krok�w, dop�ki si� z ni� nie porozumiem.

Eri odprowadzi�a mnie do Houlu, gdzie wzi��em bezpo�redni ulder. Pla�e Pacyfiku opustosza�y ju�, w obliczu nadci�gaj�cych jesiennych sztorm�w, z okolicznych miejscowo�ci letniskowych znik�y t�umy kolorowej m�odzie�y i nie zdziwi�o mnie, �e jestem jedynym omal pasa�erem srebrnego pocisku. Lot w chmurach, odrealniaj�cy otoczenie, trwa� niespe�na godzin� i zako�czy� si� o zmierzchu. Miasto wychyn�o z zapadaj�cej ciemno�ci wielobarwnym ogniem � najwy�sze budowie, kielichowce, ja�nia�y we mgle jako cienkie, nieruchome p�omienie, ich sylwety �wieci�y w�r�d bia�ych opar�w kszta�tami gigantycznych motyli, po��czone napowietrznymi �ukami najwy�szego poziomu komunikacyjnego; kolejne, ni�sze pi�tra ulic tworzy�y wnikaj�ce popod siebie, kr�te, kolorowe rzeki. By� mo�e sprawi�a to mg�a, a mo�e by� to efekt szklistego budulca, do�� �e centrum przedstawia�o si� z wysoko�ci jako zg�stek drogocennego szkliwa o wsp�rodkowych s�ojach, jak szklana wyspa, obsypana klejnotami i wzniesiona w oceanie, kt�rego lustrzana powierzchnia powtarza�a coraz s�abiej prze�wiecaj�ce kondygnacje a� do ostatnich, ledwo ju� widzialnych, jakby z podziemi miasta prze�wieca� jego rubinowo roz�arzony szkielet. Trudno by�o uwierzy�, �e ta feeria przep�ywaj�cych w siebie ogni i barw jest po prostu mieszkaniem kilku milion�w ludzi.

Zesp� uniwersytecki znajdowa� si� za miastem. Tam dopiero, wewn�trz wielkiego parku, na betonowej p�aszczy�nie wyl�dowa� m�j ulder. O pobli�u miasta �wiadczy�a tylko bladosrebrna �una, obejmuj�ca niebo nad czarn� �cian� starodrzewu. D�uga aleja zaprowadzi�a mnie do g��wnego budynku, ciemnego, jakby wymar�ego.

Ledwo, otwar�em wielkie szklane drzwi, w �rodku zap�on�o �wiat�o. Znajdowa�em si� w sklepionym hallu, wyk�adanym bladoniebiesk� intarsj�. System przej�� z d�wi�koszczeln� izolacj� doprowadzi� mnie do d�ugiego korytarza, prostego i surowego � otwar�em jedne i drugie drzwi, ale wszystkie pomieszczenia by�y puste i jakby dawno opuszczone. Poszed�em na g�r�, zwyk�ymi schodami. Zapewne by�a gdzie� winda, ale nie chcia�o mi si� jej szuka�, zreszt� te schody stanowi�y w jakiej� mierze osobliwo��, bo by�y nieruchome. Na g�rze ci�gn�� si� w dwie strony taki sam korytarz i podobnie bezludne pokoje; na drzwiach jednego ujrza�em niewielk� kartk� z wyra�nie nakre�lonymi s�owami �Tutaj, Bregg�. Zapuka�em i natychmiast us�ysza�em g�os Thurbera.

Wszed�em. Siedzia� zgarbiony na tle ciemno�ci panuj�cej za ca�o�ciennym oknem, w �wietle nisko opuszczonej lampy. Biurko, przy kt�rym pracowa�, zawalone by�o papierami i ksi��kami � prawdziwymi ksi��kami � a na drugim, mniejszym, obok, le�a�y ca�e gar�cie krystalicznego �zbo�a� i rozmaite aparaty. Przed sob� mia� stos arkuszy i pi�rem � maczanym w atramencie!�� robi� notatki na marginesach.

��Siadaj � powiedzia�, nie podnosz�c g�owy.�� Ko�cz� ju�.

Usiad�em w niskim fotelu obok biurka, zaraz jednak przesun��em go w bok, bo �wiat�o czyni�o twarz Thurbera jednolit� plam�, a chcia�em go dobrze widzie�. Pracowa� po swojemu, powoli, pochyleniem g�owy i nasuni�ciem brwi chroni�c si� przed blaskiem lampy. By� to jeden z najskromniejszych pokoi, jakie dot�d widzia�em, o matowych �cianach, o szarych drzwiach, bez jednej ozdoby, bez �ladu uprzykrzonego z�ota � po obu stronach drzwi widnia�y czworoboczne, �lepe teraz ekrany, �cian� przy oknie zajmowa�y metalowe szafki, o jedn� sta� oparty wysoki rulon map czy technicznych rysunk�w � to by�o w�a�ciwie wszystko. �Przenios�em wzrok na Thurbera. �ysy, masywny, ci�ki � pisa�, od czasu do czasu zdejmuj�c grzbietem r�ki �z� z oka. Zawsze mu �zawi�y, a Gimma (lubi� zdradza� sekrety innych, takie zw�aszcza, kt�re kto� szczeg�lnie stara� si� ukry�) powiedzia� mi kiedy�, �e Thurber obawia si� o sw�j wzrok. Zrozumia�em wtedy, dlaczego zawsze k�ad� si� pierwszy, kiedy zmieniali�my przyspieszenie, i czemu � w p�niejszych latach � pozwala� si� zast�powa� innym w pracach, kt�re poprzednio zawsze wykonywa� sam. Zebra� obur�cz papiery, stukn�� nimi o biurko, �eby wyr�wna� brzegi, schowa� do teczki, zamkn�� j� i wtedy dopiero, opuszczaj�c wielkie r�ce o palcach grubych i jakby z trudem tylko si� zginaj�cych, powiedzia�:

��Witaj, Hal. Jak ci si� wiedzie?

��Nie narzekam. Czy� jeste� sam?

��To znaczy: czy jest tu Gimma? Nie. Nie ma go; wyjecha� wczoraj. Do Europy.

��Pracujesz?�

��Tak.

Zapad�o kr�tkie milczenie. Nie wiedzia�em, jak przyjmie to, co mam mu do powiedzenia

��wola�em zorientowa� si� pierwej, jak patrzy na sprawy zastanego przez nas �wiata. Co prawda, znaj�c go, nie spodziewa�em si� wylewno�ci. Zawsze zachowywa� dla siebie wi�ksz� cz�� swych s�d�w.

��Czy dawno tu ju� jeste�?

��Bregg � powiedzia�, wci�� tak samo nieruchomy � w�tpi�, �eby ci� to interesowa�o.

Ko�ujesz.

��Mo�liwe � powiedzia�em.�� To znaczy, �e mam m�wi�?

Odczuwa�em to samo wewn�trzne sk��cenie, co� po�redniego mi�dzy rozdra�nieniem i nie�mia�o�ci�, jakie ogarnia�o mnie zawsze wobec niego � innych bodaj�e te�. Nigdy nie wiedzia�em, kiedy �artuje czy drwi, a kiedy m�wi serio; przy ca�ym spokoju, ca�ej uwadze, jak� po�wi�ca� partnerowi, pozostawa� doskonale nieuchwytny.

��Nie � powiedzia�. � Mo�e potem. Sk�d przyjecha�e�?

��Z Houlu.

��Prosto stamt�d?

��Tak� a dlaczego pytasz?

��To dobrze � powiedzia�, jakby nie s�ysza� moich ostatnich s��w. Mo�e przez pi�� sekund patrza� na mnie nieruchomo, jakby si� chcia� upewni� o mojej obecno�ci, bo jego spojrzenie nie wyra�a�o nic � ale wiedzia�em ju�, �e co� si� sta�o. Nie by�em tylko pewny, czy mi powie. Nie umia�em przewidzie� jego zachowania. Zastanawia�em si� nad tym, jak mam zacz��, on tymczasem przygl�da� mi si� coraz uwa�niej, zupe�nie jakbym mu si� objawi� w nieznanej postaci,

��Co robi Vabach?�� spyta�em, kiedy te milcz�ce ogl�dziny j�y si� przeci�ga� nad miar�.

��Pojecha� z Gimm�.

Nie o to pyta�em i on wiedzia� o tym, ale w ko�cu nie przyjecha�em w sprawie Vabacha.

Znowu zapad�o milczenie. Zaczyna�em ju� �a�owa� mojej decyzji.

��S�ysza�em, �e si� o�eni�e� � powiedzia� naraz, jak od niechcenia.

��Owszem � odpar�em, mo�e zbyt oschle.

��Dobrze ci to zrobi�o. Usi�owa�em znale�� za wszelk� cen� inny temat. Poza Olafem nic nie przychodzi�o mi do g�owy, a nie chcia�em jeszcze o niego pyta�. Ba�em si� u�miechu Thurbera � pami�ta�em, jak potrafi� nim doprowadzi� Gimm�, i nie tylko Gimm�, do rozpaczy � ale uni�s� tylko nieznacznie brwi i spyta�:

��Jakie masz plany?

� �adnych � odpar�em zgodnie z prawd�.

��A chcia�by� co� robi�?

��Tak. Ale nie byle co.

��Nic dot�d nie robi�e�?

Teraz ju� si� na pewno zaczerwieni�em. By�em z�y.

��Tyle co nic� Thurber� ja� nie przyszed�em w mojej sprawie.

��Wiem � powiedzia� spokojnie.�� Staave, co?

��Tak.

��By�o w tym pewne ryzyko � powiedzia� i odepchn�� si� lekko od biurka. Fotel pos�usznie wykr�ci� w moj� stron�.

��Oswamm oczekiwa� najgorszego, zw�aszcza potem, jak Staave wyrzuci� sw�j hipnagog� ty te� go wyrzuci�e�, co?

��Oswamm?�� powiedzia�em � jaki Oswamm� czekaj � ten z Adaptu?

��Tak. Najbardziej niepokoi� si� o Staavego. Wyprowadzi�em go z b��du.

��Jak to � wyprowadzi�e�?

��Ale Gimma por�czy� za was obu��� doko�czy� Thurber, jakby mnie ca�y czas nie s�ysza�.

��Co?!�� powiedzia�em, unosz�c si� z miejsca � Gimma?!

��Oczywi�cie, nic sam nie wiedzia� � ci�gn�� swoje Thurber.�� I powiedzia� mi to.

��Wi�c po jakiego diab�a r�czy�! � wybuchn��em, oszo�omiony jego s�owami.

��Uwa�a�, �e musi � lakonicznie wyja�ni� Thyrber.�� �e kierownik wyprawy musi zna� swoich ludzi�

��Bzdura.

��Powtarzam tylko to, co powiedzia� Oswammowi.

��Tak?�� powiedzia�em.�� A czego ten Oswamm si� w ko�cu ba�? �e si� zbuntujemy, czy jak?

��A nie mia�e� ochoty?�� spokojnie spyta� Thurber.

Zastanowi�em si� uczciwie.

��Nie � powiedzia�em wreszcie.�� Serio nigdy.

��I dasz betryzowa� swoje dzieci?

��A ty?�� spyta�em powoli.

U�miechn�� si�, po raz pierwszy, drgnieniem bezkrwistych ust. Nic nie powiedzia�.

��S�uchaj, Thurber� pami�tasz ten wiecz�r, po ostatnim locie rozpoznawczym nad Bet�� kiedy ci powiedzia�em�

Skin�� oboj�tnie g�ow�. Nagle m�j spok�j prys�.

��Nie powiedzia�em ci wtedy wszystkiego, wiesz. Byli�my tam razem, nie na r�wnych prawach. S�ucha�em was, ciebie, Gimm�, bo sam tego chcia�em. Wszyscy chcieli, Venturi, Thomas, Ennesson i Arder, kt�remu Gimma nie da� rezerwy, bo chowa� j� na lepsz� okazj�.

W porz�dku. Tylko jakim prawem m�wisz teraz do mnie tak, jakby� przez ca�y czas siedzia� na tym krze�le? Przecie� to ty pos�a�e� Ardera na d�, na Kerenei, w imi� nauki, Thurber, a ja wyci�gn��em go w imi� jego nieszcz�snych flak�w, po czym wr�cili�my, i okazuje si�, �e pozosta�a tylko racja flak�w. Tylko ta si� teraz liczy; tamta nie. Wi�c mo�e to ja powinienem wypytywa� ci� teraz o samopoczucie i r�czy� za ciebie, a nie na odwr�t? Jak my�lisz? Ja wiem, co ty my�lisz. Przywioz�e� kup� materia��w i masz si� w czym schowa� do ko�ca �ycia, i wiesz, �e nikt z tych ugrzecznionych nie powie ci: wiele kosztowa�a ta analiza spektralna? jednego? dw�ch ludzi? Czy nie uwa�a pan, profesorze Thurber, �e to troch� drogo? Nikt ci tego nie powie, bo oni nie maj� z nami �adnych rachunk�w. Ale Venturi ma. I Arder, i Ennesson. I Thomas. Czym b�dziesz teraz p�aci�, Thurber? Wyprowadzeniem Oswamma z b��du � co.do mnie? A Gimma � r�cz�c za nas z Olafem? Jakem ci� pierwszy raz zobaczy�, to� robi� dok�adnie to, co dzi�. To by�o w Apprenous. Siedzia�e� przy papierach i patrza�e� jak w tej chwili: w antrakcie wa�niejszych spraw � w imieniu nauki� Wsta�em.

��Podzi�kuj Gimmie, �e si� tak uj�� za nami�

Thurber te� wsta�. Mo�e przez sekund� mierzyli�my si� oczami. By� ni�szy, ale si� tego nie czu�o. Jego wzrost nie mia� znaczenia. Niewypowiedziany by� spok�j jego wzroku.

��Udzielisz mi g�osu czy jestem ju� skazany?�� spyta�.

Mrukn��em co� niezrozumia�ego.

��To usi�d� � powiedzia� i nie czekaj�c, sam ci�ko opu�ci� si� na fotel.

Usiad�em.

��Co� jednak robi�e� � powiedzia� takim tonem, jak by�my dot�d rozprawiali o pogodzie.�� Przeczyta�e� Starcka, uwierzy�e� mu, masz si� za oszukanego i szukasz teraz winnych. Gdyby ci na tym naprawd� zale�a�o, mog� to wzi�� na siebie, t� win�. Ale nie o to chodzi. Starek przekona� ci� � po tych dziesi�ciu latach? Bregg � wiedzia�em, �e jeste� narwany, ale nie przypuszcza�em, �e jeste� g�upi.�� Zamilk� na chwil�, a ja, dziwna rzecz, odczu�em zarazem jakby ulg� � i jakby przeczucie wyzwolenia. Nie mia�em czasu zastanawia� si� nad sob�, bo znowu si� odezwa�.

��Kontakt cywilizacji galaktycznych? Kto ci o nim m�wi�? �aden z nas i nikt z klasyk�w, ani Merquier, ani Simoniadi, ani Rag Ngamieli � nikt, �adna wyprawa nie liczy�a na kontakt i dlatego ca�e to gadanie o podr�uj�cych w pr�ni wykopaliskach, o tej wiecznie sp�nionej poczcie galaktycznej jest zbijaniem tez, kt�rych nikt nie stawia�. Co mo�na mie� z gwiazd? A jakie by�y korzy�ci wyprawy Amundsena? Andree�ego? �adne. Jedyna dora�na korzy�� le�a�a w tym, �e udowodniona zosta�a � mo�liwo��. �e to mo�na zrobi�. A m�wi�c dok�adniej � �e to jest, dla danego czasu, najtrudniejsza rzecz, jeszcze osi�galna. Nie wiem, czy my�my nawet to zrobili, Bregg. Naprawd� nie wiem. Ale byli�my tam.

Milcza�em. Thurber nie patrza� ju� na mnie. Opar� pi�ci o kraw�d� biurka.

��Co ci udowodni� Starck � bezu�yteczno�� kosmodromii? Jakby�my jej sami nie znali!

A bieguny? Co by�o na biegunach? Ci, co je zdobywali, wiedzieli, �e tam nic nie ma. A ksi�yc? Czego szuka�a grupa Rossa w kraterze Eratostenesa? Brylant�w? A po co Bant i Jegorin przeszli centrum tarczy Merkurego � �eby si� opali�? A Kellen i Offshagg � jedyn� rzecz�, jak� na pewno wiedzieli lec�c do zimnego ob�oku Cerbera, by�o, �e mo�na w nim zgin��. Czy zdajesz sobie spraw� z tego, co naprawd� m�wi Starck? Cz�owiek musi je��, pi� i ubiera� si�; reszta jest szale�stwem. Ka�dy ma swojego Starcka, Bregg. Ka�da epoka go mia�a. Po co Gimma wys�a� ciebie i Ardera? �eby�cie pobrali pr�bki koronossaw�. Kto wys�a� Gimm�? Nauka. Jakie to rzeczowe, prawda? Badanie gwiazd. Bregg, czy my�lisz, �e nie polecieliby�my, gdyby ich nie by�o? Ja my�l�, �e tak. Chcieliby�my pozna� t� pustk�, a�eby to jako� usprawiedliwi�, Geonides czy kto� inny powiedzia�by nam, jakie cenne pomiary i badania b�dzie mo�na przeprowadzi� po drodze. Zrozum mnie dobrze. Nie m�wi�, �e gwiazdy s� tylko pretekstem. Przecie� i biegun nim nie by�, Nansen i Andree potrzebowali go� Everest by� Mallory�emu i Irvingowi bardziej potrzebny od powietrza. Ty m�wisz, �e rozkazywa�em wam� w imi� nauki? Przecie� wiesz, �e to nieprawda. Wypr�bowa�e� moj� pami��. Mo�e ja wypr�buj� twoj�? Pami�tasz planetoid� Thomasa? Drgn��em.

��Ty� nas wtedy ok�ama�. Polecia�e� drugi raz, wiedz�c, �e on ju� nie �yje. Prawda?

Milcza�em.

��Domy�la�em si� ju� wtedy. Nie m�wi�em o tym z Gimm�, ale przypuszczam, �e on te�.

Po co� tam polecia�, Bregg? To ju� nie by� Arktur ani Kereneia i nie by�o kogo ratowa�. Po co� tam laz� � cz�owieku? Milcza�em. Thurber nieznacznie si� u�miecha�.

��Wiesz, co by�o naszym pechem, Bregg? To, �e si� nam powiod�o i �e siedzimy tu.

Cz�owiek zawsze wraca z pustymi r�kami�

Zamilk�. Jego u�miech zmieni� si� w grymas, prawie bezmy�lny. Oddycha� chwil� g�o�niej, zaciskaj�c obie gar�cie na brzegu biurka. Patrza�em na niego, jakbym go zobaczy� pierwszy raz � bo pomy�la�em, �e jest ju� stary � i odkrycie to by�o wstrz�sem. Nigdy nie przysz�o mi to do g�owy w zwi�zku z nim; zupe�nie, jakby by� bezwieczny�

��Thurber � powiedzia�em cicho � s�uchaj� ale to przecie�� to tylko mowa pogrzebowa nad grobem tych � nienasyconych. Takich ju� nie ma. I nie b�dzie. Wi�c jednak

��Starck wychodzi z tego g�r��

Pokaza� ko�ce p�askich, ��tych z�b�w, ale to nie by� u�miech.

��Bregg, daj mi s�owo, �e nikomu nie powt�rzysz tego, co ci powiem.

Waha�em si�.

��Nikomu � powt�rzy� z naciskiem.

��Dobrze.

Wsta�, podszed� do k�ta, uj�� rulon zwini�tych papier�w i wr�ci� z nim do biurka.

Papier szele�ci� rozwijaj�c mu si� w r�kach. Zobaczy�em czerwon�, jakby krwi� nakre�lon�, rozp�atan� ryb�.

��Thurber!

��Tak � odpar� spokojnie, zwijaj�c obur�cz rulon.

��Nowa wyprawa?!

��Tak � powt�rzy�. Podszed� do k�ta i postawi� rulon, opieraj�c go o �cian�, jak bro�.

��Kiedy? Dok�d?

��Niepr�dko. Do Centrum.

��Chmura Strzelca��� wyszepta�em.

��Tak. Przygotowania potrwaj�. Ale, dzi�ki anabiozie�

M�wi� dalej, ale dochodzi�y mnie tylko pojedyncze s�owa: �lot w p�tli�, �akceleracja bezgrawitacyjna� � a podniecenie, jakie ogarn�o mnie, kiedy zobaczy�em wyrysowan� przez konstruktor�w sylwet� wielkiego pocisku, zmieni�o si� w niespodziewan� oci�a�o��, z kt�rej jak przez zapadaj�cy mrok, przygl�da�em si� le��cym na kolanach w�asnym r�kom.

Thurber przesta� m�wi�, przyjrza� mi si� spod oka, podszed� do biurka i zacz�� sk�ada� teczki z papierami, jakby chcia� da� mi czas dla oswojenia si� z niezwyk�� wie�ci�. Powinienem by� go zarzuci� pytaniami � kto z nas, starych, b�dzie lecia�, jak wiele lat poch�onie wyprawa, jakie s� jej cele, nie spyta�em o nic. Nawet o to, czemu rzecz trzymana jest w tajemnicy.

Popatrza�em na jego zgrubia�e, wielkie r�ce, na kt�rych podesz�y wiek wypisa� si� wyra�niej ni� na twarzy, i w moje ot�pienie wmiesza�a si� odrobina satysfakcji, tyle� nieoczekiwanej, co niskiej � �e on te� na pewno nie poleci. Nie do�yj� ich powrotu, cho�bym mia� pobi� rekord Matuzalema � pomy�la�em. Wszystko jedno. To nie mia�o ju� �adnego znaczenia.

Wsta�em. Thurber szele�ci� papierami.

��Bregg � powiedzia�, nie podnosz�c oczu � mam jeszcze troch� roboty, je�eli chcesz, mo�emy zje�� razem kolacj�. Przenocowa� b�dziesz m�g� w dormitorium, jest teraz puste.

Mrukn��em �dobrze� i zbli�y�em si� do drzwi. Pracowa�, jakby mnie ju� nie by�o.

Posta�em chwil� u progu i wyszed�em. Jaki� czas nie wiedzia�em dobrze, gdzie jestem, a� dosz�o mnie d�wi�czne, miarowe stukanie^ odg�os w�asnych krok�w. Przystan��em.

Znajdowa�em si� po�rodku d�ugiego korytarza, mi�dzy dwoma szeregami jednakowych drzwi. Echo krok�w wci�� by�o s�ycha�. Z�udzenie? Kto� szed� za mn�? Odwr�ci�em si� i zobaczy�em znikaj�c� w odleg�ych drzwiach wysok� sylwetk�. Trwa�o to tak kr�tko, �e nie zobaczy�em w�a�ciwie tego cz�owieka, a tylko sam ruch, fragment nikn�cych plec�w i zamykaj�ce si� odrzwia. Nie mia�em co tu robi�. Dalej i�� nie by�o sensu � korytarz ko�czy� si� �lepo. Zawr�ci�em, min��em wielkie okno, nad czarnym masywem parku srebrzy�a si� w nim �una miasta, znowu si� zatrzyma�em u drzwi z kartk� �Tutaj, Bregg�, za kt�rymi pracowa� Thurber. Nie chcia�em go ju� widzie�. Nie mia�em mu nic do powiedzenia ani on � mnie. Po co w og�le przyjecha�em? Nagle, ze zdziwieniem, przypomnia�em sobie, po co.

Nale�a�o wej�� do �rodka i spyta� o Olafa � ale nie teraz. Nie w tej chwili. Nie brak�o mi si�, czu�em si� zupe�nie dobrze, a jednak dzia�o si� ze mn� co�, czego nie rozumia�em. Ruszy�em ku schodom. Naprzeciw nich by�y ostatnie z szeregu drzwi, te w kt�rych znikn�� przed chwil� nieznany cz�owiek. Uprzytomni�em sobie, �e zajrza�em do tego pokoju na samym pocz�tku, kiedy wszed�em do budynku i szuka�em Thurbera; pozna�em sko�n� kresk� obdrapanego lakieru. W tym pokoju nie by�o nic. Czego szuka� w nim cz�owiek, kt�ry tam wszed�?

Ogarni�ty pewno�ci�, �e nie szuka� niczego � �e tylko chcia� si� skry� przede mn� � sta�em d�ug� chwil� niezdecydowany, naprzeciw schod�w, pustych, o�wietlonych bia�ym, nieruchomym �wiat�em. Powoli, cal po calu odwr�ci�em si�. Opanowa� mnie osobliwy niepok�j, nie by� to w�a�ciwie niepok�j, niczego si� nie obawia�em � by�em ca�y jak po zastrzyku znieczulaj�cego �rodka; napi�ty, chocia� spokojny, zrobi�em dwa kroki, wyt�y�em s�uch, zmru�y�em oczy i wyda�o mi si� wtedy, �e s�ysz� � po drugiej stronie drzwi � oddech. To by�o niemo�liwe. Teraz p�jd� sobie � zakonkludowa�em, ale to by�o ju� niemo�liwe, zbyt wiele uwagi po�wi�ci�em owym idiotycznym drzwiom, aby po prostu odej��. Otwar�em je i zajrza�em do �rodka. Pod ma�� sufitow� lampk� na �rodku pustego pokoju sta� Olaf. By� w swoim starym ubraniu, z podwini�tymi r�kawami, jakby �przed chwil� rzuci� narz�dzia.

Patrzyli�my na siebie. Widz�c, �e nie mam zamiaru si� odezwa�, zrobi� to wreszcie pierwszy.

��Jak si� masz, Hal�

Jego g�os nie by� zupe�nie pewny.

Nie chcia�em niczego udawa�, by�em po prostu zaskoczony okoliczno�ciami nieoczekiwanego spotkania, a mo�e nie min�o jeszcze og�uszaj�ce dzia�anie s��w Thurbera, do�� �e nic nie odpowiedzia�em. Podszed�em do okna, z kt�rego roztacza� si� taki.sam widok na czarny park i �un� miasta, odwr�ci�em si� i przysiad�em na parapecie. Olaf nie poruszy� si�. Sta� wci�� na �rodku pokoju, z ksi��ki, kt�r� trzyma�, wysun�� si� pojedynczy arkusz papieru i sp�yn�� na pod�og�. Pochylili�my si� jednocze�nie; podnios�em papier i zobaczy�em schemat ideowy pocisku, tego samego, kt�ry przed chwil� pokazywa� mi Thurber. Pod spodem widnia�y uwagi skre�lone r�k� Olafa. Pewno o to sz�o � pomy�la�em. Nie odzywa� si�, bo sam leci, i chcia� oszcz�dzi� mi tej wiadomo�ci. Musz� mu powiedzie�, �e by� w b��dzie, bo wcale nie zale�y mi na wyprawie. Mam do�� gwiazd, poza tym wiem o wszystkim od Thurbera, wiec mo�e m�wi� ze mn� z czystym sumieniem.

Z rysunkiem w r�ku wpatrywa�em si� uwa�nie w jego linie, jakbym aprobowa� �mig�o�� rakiety, nic jednak nie powiedzia�em, odda�em mu tylko papier, kt�ry wzi�� z pewnym oci�ganiem i z�o�ywszy we dwoje schowa� do ksi��ki. Wszystko to dzia�o si� w milczeniu, jestem pewien, �e nieumy�lnie, ale scena ta, mo�e w�a�nie dlatego, �e rozgrywa�a si� w ciszy, nabra�a symbolicznego znaczenia, jakbym przyjmowa� do wiadomo�ci jego planowany udzia� w wyprawie i zwracaj�c mu rysunek, akceptowa� ten krok, bez entuzjazmu, ale i bez �alu.

Kiedy poszuka�em jego oczu, umkn�� nimi, aby natychmiast zerkn�� na mnie spode �ba � uosobienie niepewno�ci czy zmieszania. Nawet teraz, kiedy wiedzia�em ju� o wszystkim?

Cisza ma�ego pokoju stawa�a si� niezno�na. S�ysza�em odrobin� przyspieszony oddech Olafa.

Twarz mia� zm�czon� i oczy nie tak �ywe jak wtedy, gdy widzia�em go po raz ostatni, jakby wiele pracowa� i ma�o spa�, ale by� w nich jeszcze jaki� inny wyraz, kt�rego nie zna�em.

��Mam si� dobrze��� powiedzia�em powoli � a ty?

Kiedy te s�owa pad�y, zorientowa�em si�, �e by�o ju� na nie za p�no, w�a�ciwie zabrzmia�yby od razu po moim wej�ciu, teraz jednak by�y jak gdyby pretensj� czy nawet szyderstwem.�� By�e� u Thurbera?�� spyta�.

��By�em.

��Studenci wyjechali� nikogo tu teraz nie ma, dali nam ca�y gmach��� zacz�� z pewnym przymusem.

� �eby�cie mogli opracowa� plan wyprawy?�� podda�em, a on odpowiedzia� skwapliwie:

��Tak, Hal, No, ty chyba wiesz, co to za robota.

Na razie jest nas garstka, ale mamy doskona�e maszyny, te automaty, wiesz�

��To dobrze.

Po tych s�owach znowu jednak zapad�o milczenie. I dziwna rzecz � im d�u�ej trwa�o, tym wyra�niejszy stawa� si� niepok�j Olafa, jego przesadna nieruchomo��, bo tkwi� wci�� jak odr�twia�y na �rodku pokoju, tu� pod lamp�, jakby przygotowany na najgorsze. Postanowi�em z tym sko�czy�.

��S�uchaj no��� powiedzia�em ca�kiem cicho � jake� ty to sobie w�a�ciwie wyobra�a�?� Strusia polityka nie pop�aca, wiesz� Nie przypuszcza�e� chyba, �e bez ciebie nigdy si� nie dowiem?

Urwa�em, a on milcza� z pochylon� w bok g�ow�. Najwyra�niej przeholowa�em, bo niczemu nie by� winien i ja sam nie post�pi�bym chyba inaczej na jego miejscu. Nie �ywi�em zreszt� najmniejszej urazy o jego miesi�c trwaj�ce milczenie, sz�o o t� pr�b� ucieczki, o to, jak schowa� si� przede mn� w opuszczonym pokoju, kiedy zobaczy�, �e wychodz� od Thurbera � ale tego nie �mia�em mu wprost powiedzie�, by�o to zbyt g�upie i �mieszne.

Podnios�em g�os, wyzywaj�c go od g�upc�w, ale nawet wtedy nie spr�bowa� si� broni�.

��Wi�c uwa�asz, �e nie ma o czym m�wi�?!�� rzuci�em z rozdra�nieniem.

��To zale�y od ciebie�

��Jak to ode mnie?

��Od ciebie � powt�rzy� uparcie.�� Najwa�niejsze by�o, od kogo si� dowiesz�

��Naprawd� tak uwa�asz?

��Tak mi si� zdawa�o�

��To wszystko jedno��� mrukn��em.

��Co� masz zamiar robi�? � spyta� cicho.

��Nic.

Olaf patrza� na mnie nieufnie.

��Hal, przecie� ja�

Nie doko�czy�. Czu�em, �e torturuj� go sam� obecno�ci�, ale nie mog�em mu wci�� wybaczy� nag�ej ucieczki; a odej�� tak, w tej chwili, bez s�owa, by�oby gorsze jeszcze od niepewno�ci, kt�ra mnie tu sprowadzi�a. Nie wiedzia�em, co mam m�wi�; wszystko, co ��czy�o nas, by�o zakazane. Spojrza�em na niego, w momencie gdy zerkn�� w�a�nie na mnie

��ka�dy z nas liczy� nawet teraz na pomoc drugiego� Wsta�em z parapetu.

��Olaf� p�no ju�. Id� nie my�l, �e� mam do ciebie �al, nic podobnego. Zobaczymy si� zreszt�, mo�e przyjedziesz do nas � wyrzuca�em z wysi�kiem, ka�de s�owo by�o nienaturalne i on to czu�.

��Co ty� zostaniesz chocia� na noc?

��Nie mog�, wiesz, obieca�em�

Nie wym�wi�em jej imienia; Olaf mrukn��:

��Jak chcesz. Odprowadz� ci�.

Wyszli�my razem z pokoju, potem schodami na d�; na dworze panowa�a zupe�na ciemno��. Olaf szed� obok mnie milcz�c; nagle zatrzyma� si�. I ja stan��em.

��Zosta� � szepn�� jakby ze wstydem. Widzia�em tylko niewyra�n� plam� jego twarzy.

��Dobrze � zgodzi�em si� nieoczekiwanie i zawr�ci�em. Nie spodziewa� si� tego. Sta� jeszcze chwil�, potem uj�� mnie za rami� i poprowadzi� do drugiego, ni�szego budynku; w pustej sali, o�wietlonej kilkoma nie wygaszonymi lampami, zjedli�my przy bufecie kolacj�, nie siadaj�c nawet. Przez ca�y czas zamienili�my mo�e dziesi�� s��w. Potem poszli�my na pi�tro.

Pok�j, do kt�rego mnie wprowadzi�, niemal dok�adnie czworoboczny, utrzymany w matowej bieli, mia� szerokie okno, wycelowane w park, z innej strony, bo nie widzia�em ani �ladu miejskich �un nad drzewami; znajdowa�o si� w nim �wie�o pos�ane ��ko, dwa foteliki, trzeci wi�kszy, oparciem przystawiony do okiennego parapetu. Przez w�skie, uchylone drzwi l�ni�y kafle �azienki. Olaf, u progu, z opuszczonymi r�kami sta� jakby czekaj�c na moje odezwanie si�, a �e milcza�em, przechadzaj�c si� �rodkiem i machinalnie dotykaj�c sprz�t�w, jakbym bra� je w chwilowe posiadanie, spyta� cicho:

��Czy mog� zrobi� co� dla ciebie?

��Tak � powiedzia�em � zostaw mnie samego. Sta� dalej, nie ruszaj�c si� z miejsca.

Jego twarz oparzy� rumieniec, po kt�rym przysz�a blado��, nagle ukaza� si� na niej u�miech

��usi�owa� pokry� nim obelg�, bo to zabrzmia�o jak obelga. Od tego bezradnego, �a�osnego u�miechu co� jakby we mnie p�k�o; w konwulsyjnym wysi�ku zdarcia oboj�tnej maski, kt�r� przybra�em, bo na nic innego nie potrafi�em si� zdoby�, dopad�em go, ju� kiedy odwraca� si�, by wyj��, porwa�em jego r�k� i zmia�d�y�em j�, jakby prosz�c tym gwa�townym u�ciskiem o wybaczenie, a on, nie patrz�c na mnie, odpowiedzia� takim samym u�ciskiem i wyszed�. W gar�ci topnia� mi jeszcze jego twardy chwyt, kiedy zamyka� za sob� drzwi, tak starannie i cicho, jakby wychodzi� z pokoju chorego. Zosta�em sam, tak jak tego chcia�em.

Gmach pe�en by� bezwzgl�dnego milczenia. Nawet krok�w oddalaj�cego si� Olafa nie s�ysza�em; w okiennej szybie odbija�a si� s�abo moja w�asna, ci�ka sylweta, z niewiadomego �r�d�a p�yn�o ogrzane powietrze, poprzez kontury swego odbicia widzia�em ciemn� granic� drzew, zatopion� w zupe�nym ju� mroku � obj��em raz jeszcze wzrokiem ca�y pok�j i usiad�em na tym du�ym fotelu przy oknie.

Jesienna noc dopiero zapad�a. O spaniu i my�le� nie mog�em. Stan��em przy oknie.

Rozpo�cieraj�cy si� za nim mrok musia� by� pe�en ch�odu i szelestu bezlistnych, tr�cych si� o siebie ga��zek � nag�e zachcia�o mi si� w nim znale��, pob��dzi� w ciemno�ci, w jej nie zaplanowanym przez nikogo chaosie. Bez namys�u opu�ci�em pok�j. Korytarz by� pusty. Do schod�w szed�em na palcach, ostro�no�� przesadna chyba. Olaf dawno pewno uda� si� ju� na spoczynek, a Thurber, je�li pracowa�, to na innym pi�trze, w oddalonym skrzydle gmachu.

Zbieg�em na d�, nie t�umi�c ju� krok�w, wymkn��em si� na dw�r i j��em i�� spiesznie przed siebie. Kierunku nie wybiera�em, szed�em tak tylko, �eby miejskie �uny pozostawi� mo�liwie na uboczu. Aleje parku rych�o wyprowadzi�y mnie poza jego granic�, okolon� �ywop�otem, znalaz�em si� na drodze i szed�em ni� jaki� czas, a� zatrzyma�em si� nagle. Nie chcia�em i�� drog�, prowadzi�a do jakiego� osiedla, do ludzi, a ja chcia�em by� sam. Przypomnia�em sobie, �e Olaf m�wi� mi, jeszcze w Klavestrze, o Malleolan, tym nowym mie�cie, kt�re powsta�o po naszym odlocie, w�r�d g�r; kilka kilometr�w szosy, kt�re przeszed�em, rzeczywi�cie sk�ada�o si� z samych niemal serpentyn i zakr�t�w, wymijaj�cych zapewne zbocza, ale w panuj�cej ciemno�ci nie mog�em zda� si� na wzrok. Droga, jak wszystkie, by�a nieo�wietlona, bo sama jej nawierzchnia pa�a�a s�ab� fosforescencj�, zbyt s�ab� jednak, �eby rozwidni� nawet rosn�ce o kilka krok�w od jej pobocza zaro�la. Zszed�em wi�c z niej, id�c po omacku dosta�em si� w g�szcz niewielkiego zagajnika, kt�ry wyprowadzi� mnie stromo na wi�ksze, pozbawione drzew wzniesienie � pozna�em to po tym, �e wiatr hula� tu swobodnie; par� razy zamajaczy� mi blad� �mijk� fragment porzuconej szosy, daleko w dole, potem to ostatnie �wiat�o znik�o; przystan��em po raz wt�ry; nie tyle bezsilnymi oczami, co ca�ym cia�em, twarz� podan� na wiatr usi�owa�em zorientowa� si� w otoczeniu, nieznanym jak na obcej planecie; zamierza�em najkr�tsz� drog� dosta� si� na jeden ze szczyt�w okalaj�cych dolin�, w kt�rej spoczywa�o miasto, ale jak mia�em odnale�� w�a�ciwy kierunek? Raptem, kiedy ca�e przedsi�wzi�cie wyda�o mi si� beznadziejne, pos�ysza�em id�cy z wysoko�ci, od prawa, przeci�g�y, odleg�y szum, podobny troch� do g�osu fali, a jednak r�ny od niego � odg�os, z jakim wiatr przeci�ga� po lesie po�o�onym znacznie wy�ej od miejsca, na kt�rym sta�em. Bez namys�u ruszy�em w t� stron�, Poros�y such�, star� traw� stok doprowadzi� mnie do pierwszych drzew.

Wymija�em ich zjawy z wyci�gni�tymi r�kami, by chroni� twarz od kolczastych ga��zi.

Niebawem wzniesienie sta�o si� �agodniejsze, drzewa rozst�pi�y si�, znowu musia�em wybiera� kierunek marszu, ws�uchany w ciemno��, czeka�em cierpliwie na kolejny, mocniejszy poryw, wiatru. W jakiej� chwili przestw�r odezwa� si�, z odleg�ych wy�yn sp�ywa�o przeci�g�e, �wiszcz�ce pianie, tak, wiatr tej nocy by� moim sojusznikiem^ ruszy�em na prze�aj, nie zwa�aj�c na to, �e trac� teraz wysoko��, do�� ostro schodz�c w g��b czarnego parowu. Jego dno nachylone by�o stromo; pocz��em i�� miarowo w g�r�, przy czym drog� wskazywa� mi ciurkaj�cy gdzie� strumyk. Nie zobaczy�em go ani razu, zreszt� s�czy� si� by� mo�e pod warstw� g�az�w; ten g�os p�yn�cej wody stawa� si� coraz cichszy, w miar� jak zyskiwa�em wysoko��, a� ucich� zupe�nie, i raz jeszcze otoczy� mnie las, wysokopienny, zapewne sosnowy, pozbawiony prawie ca�kiem podszycia. Grunt okrywa�a poduszkowato mi�kka warstwa starego igliwia, gdzieniegdzie �liska od mchu. Ta w�dr�wka na o�lep trwa�a ze trzy godziny; korzenie, o kt�re potyka�em si�, obrasta�y coraz cz�ciej wystaj�ce spod p�ytkiej gleby narzutowe g�azy, obawia�em si� troch�, �e szczyt oka�e si� poros�y lasem i w jego labiryncie zako�czy si� ta ledwo rozpocz�ta w�dr�wka po g�rach, ale mia�em szcz�cie � �ys� prze��czk� dosta�em si� na pole piarg�w, wznosz�ce si� coraz ostrzej. Na koniec ledwo chwil� mog�em usta�, bo kamienie zaczyna�y z grzechotem p�yn�� pod stop�; przeskakuj�c z nogi na nog�, nie bez powtarzaj�cych si� upadk�w, wydosta�em si�gn� boczn� grz�d� zw�aj�cego si� �lebu i szybciej ju� posuwa�em si� pod g�r�; przystaj�c od czasu do czasu usi�owa�em rozejrze� si� w otoczeniu, lecz panuj�cy mrok zupe�nie mi to udaremnia�.

Nie widzia�em ani miasta, ani jego �un, tak�e po �wietlistej drodze, z kt�rej zszed�em, nie zosta�o i �ladu; �leb wywi�d� mnie na �ysin� poro�ni�t� suchymi trawami; o tym, �e jestem ju� wysoko, m�wi�o mi powi�kszaj�ce si� wci�� gwiazdowe niebo � wida� inne, zas�aniaj�ce je grzbiety g�rskie zaczyna�y zr�wnywa� si� z tym, na kt�ry wchodzi�em.

Kilkaset krok�w dalej wszed�em mi�dzy pierwsze k�py kos�wki.

Gdyby mnie kto� w owej ciemno�ci znienacka zatrzyma�, pytaj�c, po co i dok�d id�, nie umia�bym odpowiedzie�; na szcz�cie nikogo nie by�o i samotno�� tego nocnego marszu odczuwa�em, na wp� �wiadomie, jako chwilow� przynajmniej ulg�. Nachylenie stoku ros�o, i�� by�o coraz ci�ej, ale szed�em wci�� przed siebie, dbaj�c o to tylko, by nie zbacza�, zupe�nie jakbym mia� wytkni�ty cel. Serce uderza�o mocno, p�uca dysza�y, a ja dar�em si� pod g�r� w zapami�taniu, czuj�c instynktownie, �e w�a�nie taki wyczerpuj�cy wysi�ek jest mi niezb�dny. Rozgina�em przed sob� pokr�tne konary kos�wki, niekiedy wi�z�em w jej g�szczu, wyrywa�em si� si�� i szed�em dalej. Iglaste ki�cie zamiata�y mi po twarzy, po piersi, zahacza�y o odzie�, palce klei�y si� ju� od �ywicy, na wolnej przestrzeni znienacka nadlecia� wiatr, natar� na mnie z ciemno�ci, buszowa� niepowstrzymanie, �wiszcz�c gdzie� wysoko, gdzie domy�la�em si� prze��czy. Tymczasem poch�on�y mnie nast�pne g�szcze kos�wki, spoczywa�y w niej jakby wyspy niewidzialne nagrzanego, nieruchomego powietrza, przesyconego jej silnym.zapachem. Na mojej drodze wyrasta�y niewyra�ne przeszkody, g�azy narzutowe, poletka usuwaj�cych si� spod n�g piarg�w. Musia�em ju� i�� dobrych kilka godzin, a wci�� czu�em jeszcze w sobie zapas si�, dostateczny, aby przyprawi� m�g� o rozpacz; �leb, wiod�cy ku nieznanej prze��czy, a mo�e ku szczytowi, zacie�ni� si� tak, �e na tle nieba zwidywa�y mi si� naraz oba jego brzegi, wzniesione wysoko, wygaszaj�ce ciemnymi skibami gwiazdy.

Dawno ju� zostawi�em w dole stref� mgie�, ale ta ch�odna noc by�a bezksi�ycowa, a gwiazdy dawa�y niewiele �wiat�a. Z tym wi�kszym zdziwieniem przyj��em ukazanie si�, wok� mnie i nade mn�, bia�awych, pod�ugowatych kszta�t�w. Spoczywa�y w mroku, nie rozwidniaj�c go, jakby za dnia nasi�k�e blaskiem � dopiero pierwszy, sypki chrz�st pod stop� u�wiadomi� mi, �e wst�pi�em na �nieg.

Pokrywa� niezbyt grub� warstw� ca�� omal reszt� pn�cego si� stromo zbocza. Zmarz�bym zapewne do szpiku, bo by�em lekko ubrany, ale niespodziewanie wiatr ucich� i tym wyra�niej ni�s� si� w powietrzu odg�os, z jakim przy ka�dym kroku przebija�em skorup� starego �niegu, zapadaj�c si� do p� �ydki.

Na samej prze��czy �niegu prawie nie by�o. Odmiecione do nago�ci, czarnymi sylwetami stercza�y nad piargiem wielkie g�azy. Zatrzyma�em si� z bij�cym sercem i popatrzy�em w stron� miasta. Zakry�a je wypuk�o�� zbocza i tylko ciemno��, rudawa, przerzedzona od blasku jego �wiate�, zdradza�a, gdzie le�y w dolinie. Nade mn� dr�a�y wyraziste gwiazdy. Poszed�em jeszcze kilkana�cie krok�w i opu�ci�em si� na siod�owaty g�az. Nagromadzi�o si� pod nim troch� nawianego �niegu. Teraz nie widzia�em ju� nawet ostatka miejskich �un. Przede mn� w ciemno�ci wst�powa�y g�ry, widmowe, o szczytach pobielonych �niegiem. Kiedy wpatrzy�em si� uwa�nie we wschodni brzeg horyzontu, dostrzeg�em smug� pierwszej szaro�ci � rozmywaj�cej gwiazdy � zacz�tek nowego �witu. Rysowa�a si� na niej stroma, rozp�k�a w po�owie gra�. I nagle w mojej nieruchomo�ci co� zacz�o si� dzia� � bezkszta�tne ciemno�ci na zewn�trz � czy wewn�trz mnie?�� przemieszcza�y si�, osuwa�y, przemieniaj�c proporcje, by�em tak tym poch�oni�ty, �e na mgnienie straci�em jakby wzrok, a kiedy odzyska�em go, widzia�em ju� wszystko inaczej. Niebo wschodu ledwo szarza�o nad pe�n� ciemno�ci dolin�, pog��biaj�c jeszcze czer� skalnego ramienia, ale potrafi�bym wskaza� ka�dy jego uskok, ka�d� szczerb� po omacku, wiedzia�em, jaki obraz ods�oni mi dzie�, bo by� wpisany we mnie, na zawsze, i nie na marne. To by�a ta nie zmieniona rzecz, kt�rej pragn��em, kt�ra pozosta�a niewzruszona, podczas gdy ca�y m�j �wiat rozpad� si� i zgin�� w p�torawiecznej czelu�ci czasu. To w tej dolinie sp�dzi�em ch�opi�ce lata � w starym, drewnianym schronisku na przeciwleg�ym, trawiastym stoku �owcy Chmur. Z rudery nie zosta� pewno ani g�az podmur�wki, ostatnie belki dawno obr�ci�y si� w pr�chno, a skalny grzbiet sta�, nie zmieniony, jak gdyby czeka� na to spotkanie � mo�e niejasna, nie u�wiadomiona pami�� przywiod�a mnie noc� na to w�a�nie miejsce?

Wstrz�s rozpoznania wyzwoli� od jednego zamachu ca�� moj� s�abo��, tak rozpaczliwie maskowan�, zrazu udanym spokojem, potem � umy�ln� zawzi�to�ci� wspinaczki. Si�gn��em na o�lep w d� i nie wstydz�c si� dr�enia palc�w k�ad�em do ust grudki �niegu, kt�rych topniej�ce na j�zyku zimno, nie gasz�c pragnienia, wzmaga�o moj� trze�wo��. Siedzia�em tak i jad�em �nieg, wci�� jeszcze nie ca�kiem dowierzaj�cy, teraz ju� tylko czekaj�c na potwierdzenie mego domys�u pierwszymi promieniami s�o�ca. Na d�ugo nim wzesz�o, z wysoko�ci, od nikn�cych powoli gwiazd sp�yn�� ptak, z�o�y� skrzyd�a, zmala� i przysiad�szy na pochylonym od�amie skalnym pocz�� si� ku mnie zbli�a�. Zastyg�em w obawie, �e go sp�osz�. Obszed� mnie i oddali� si�, a kiedy pomy�la�em, �e mnie nie zauwa�y�, wr�ci� z drugiej strony, obchodz�c g�az, na kt�rym siedzia�em � i patrzyli�my tak na siebie jaki� czas, a� odezwa�em si� nieg�o�no:

��Sk�de� si� tu wzi��?

Widz�c, �e nie boi si� mnie, na powr�t j��em je�� �nieg. Pochyla� g��wk�, wpatrywa� si� we mnie czarnymi paciorkami oczu, nagle, jakby ju� obejrza� mnie do syta, rozwin�� skrzyd�a i odlecia�. A ja, oparty o chropaw� �cian� g�azu, skulony, z wyzi�b�ymi od �niegu r�kami, oczekiwa�em �witu, a ca�a noc ca�a w gwa�townych, nie doko�czonych skr�tach � Thurber, jego s�owa, milczenie mi�dzy mn� i Olafem, widok miasta, czerwona mg�a i prze�wity w tej mgle, utworzone lejami �wiate�, gor�ce strumienie powietrza, wdech i wydech milionowego rozk�adu, wisz�ce place i aleje, kielichowce o p�omiennych skrzyd�ach, barwy, kt�re dominowa�y na pewnych poziomach, nie ca�kiem przytomna rozmowa z ptakiem na prze��czy i to, jak jad�em chciwie �nieg � a wszystkie te obrazy by�y i nie by�y zarazem sob�, jak czasem we �nie, by�y przypomnieniem i omini�ciem tego, czego nie �mia�em poruszy�, bo przez ca�y czas usi�owa�em znale�� w sobie zgod� na to, z czym nie mog�em si� pogodzi�.

Ale to by�o przedtem, w�a�nie jak sen. Teraz, trze�wy i czujny, oczekuj�cy dnia, w powietrzu a� srebrnym od szaro�ci, wobec powolnego wy�aniania si� surowych �cian g�rskich, �leb�w, osypisk, kt�re wynurza�y si� z nocy jako milcz�ce potwierdzenie realno�ci powrotu, po raz pierwszy sam, ale nie obcy na Ziemi, ju� poddany jej i jej prawom, mog�em � bez buntu, bez �alu � my�le� o odlatuj�cych po z�ote runo gwiazd�

�niegi szczytu zapali�y si� z�otem i biel�, sta� nad pe�n� liliowego cienia dolin� pot�ny i bezwietrzny, a ja, nie zamykaj�c oczu, pe�nych �ez �ami�cych jego �wiat�o, powsta�em wolno i zacz��em schodzi� po piargach na po�udnie, gdzie by� m�j dom.