Adam Mickiewicz<empty-line/>Sinjoro TadeoaŭLa lasta armita posedopreno en Litvo<empty-line/>Nobela historio de la jaroj 1811 kaj 1812 en 12 libroj verse<empty-line/>Esperanta traduko de Antoni Grabowski<empty-line/>

Antaŭparolo al la unua esperantlingva eldono

Adam Mickiewicz, la plej granda poeto de Polujo, naskigis, la 24-an de Decembro 1798, en Litvo, en urbo Nowogr�dek (Mi�ska gubernio), kie lia patro, posedanto de ĉirkauaĵa bieneto Zaosie, estis juĝeja advokato.

La poeto pasigis sian infanecon inter la natur-belecoj de sia patro-urbo kaj kreskis sub la influo de sia amata religia patrino. En j.1807 la okjara knabo estis donita en la urban klasikan lernejon, administritan de pastroj Dominikanoj, kie oni uzis multe da libera tempo por ludoj, fizikaj amuzoj, eĉ por soldataj ekzercoj.

En la j.1812-a du okazaĵoj el hejma kaj nacia vivo potence skuis la animon de l� junulo: en monato Majo mortis lia patro kaj en Julio tramarŝis Napoleonaj kaj polaj armeoj tra Nowogr�dek, irante kontraŭ Moskvo. Pri la impreso de ĉi tiu militiro, kiun esperplene benis la tuta Polujo, la poeto en posteaj jaroj skribis al sia amiko Januszkiewicz: �Mi memoras bone la j.1812� Mi estis tiam en funebra vesto post la morto de mia patro. Mi staris sur la strato kaj rigardis la enirantan polan armeon kaj pro gojo mi ploris�� Nome tiun �printempon de l�espero� koncernas la grandioza komenco de l� XI-a Libro de �Sinjoro Tadeo� finiĝanta per la vortoj:

Mi vin ankoraŭ vidas, sonĝvidaĵo bela!Mi, naskita sub jugo, vindita en fero,Havis nur unu tian printempon sur tero.

Post tiu goja printempo venis longa, terura vintro, kun sangaj fantomoj de pereuloj el la granda armeo, treniĝantaj tra malvivaj, neĝekovritaj kampoj.

Fininte la gimnazion en j.1815, M. iris por pluaj studoj en la ĉefurbon Wilno, kies pola universitato estis tiam floranta kaj posedis tutan serion da eminentaj fortoj sciencaj kaj pedagogiaj, kiuj donis al M. firmajn fundamentojn pri natursciencoj, lingvoj, literaturo, kaj vigligis lin al memstara laboro.

Inter la studentaro regis tiam plej noblaj tendencoj de virta vivo, diligenta laboro, amo al patrujo, kiuj koncentriĝis en la sekretaj unuiĝoj de t.n. Filomatoj kaj Filaretoj, en kies organizoj vive partoprenis la poeto. La idealaj amikaj interrilatoj estis tiel fortaj, ke ilian fadenon eĉ la posteaj registaraj persekutoj neniam kapablis disŝiri.

Post fino de la studoj en j.1819 la juna M. fariĝis gimnazia instruisto en Kowno kaj tie li komencis verki siajn poeziaĵojn, kiuj, eldonite en du volumoj en Wilno (1822), enhavis �Baladojn kaj Romancojn�, belegan poezian rakonton �Gra�yna� pri litva dukedzino, kiu, defendante la patrujon, heroe pereis, kaj krom tio ili enhavis du partojn de dramaj bildoj s.t. �Dziady� (Avoj), en kiuj la poeto pentris la antikvan litvan moron de festo de mortintoj kaj la historion de sia malfeliĉa amo al Maryla Wereszczaka. Ĝi estas prezentita tra ĉiuj plej subtilaj stadioj de melankolia medito, tra eksplodoj de korsento, maldolĉo, malbeno, minaco kaj indiferenteco ĝis perdo de konscio kaj frenezo. Tiuj du volumoj estis akceptitaj kun admiro de tuta Polujo kaj ili estis la anoncantoj de la nova granda romantika epoko en la pola literaturo, brilanta per la nomoj de Mickiewicz, S�owacki kaj Krasi�ski.

En la j.1823 la poeto, liberiĝinte de sia instruista okupo, reaperis en Wilno inter siaj amikoj kaj kolegoj. Sed la feliĉo ne daŭris longe. La rusa kuratoro de l� universitato, Novosilcov, malkovris la sekretajn unuiĝojn de l� junularo. Sekvis amasaj revizioj kaj arestoj. Ankaŭ M. estis arestita kaj komenciĝis lia sesmonata mallibereco, dum kiu okazis lia nova spirita aliformiĝo: mortis en li la malfeliĉa amanto Gustav kaj naskiĝis Konrad, spirita ĉefo de l� nacio, heroo de la postea III-a parto de �Avoj�. En Aprilo de l�j.1824 M. estis liberigita, sed li restis ankoraŭ duonjaron en Wilno, atendante pluajn disponojn de l� registaro, kiu fine transloĝigis la liberigitojn en malproksimajn lokojn de Rusujo. Ankaŭ M. devis forlasi sian amatan hejman Litvon, por ĝin neniam plu revidi. Por la poeto komenciĝis longaj jaroj de devigita migrado, dum kiu fortiĝis lia spirito kaj leviĝis al ĉiam pli altaj flugoj.

Lia unua vojaĝa etapo estis Petersburgo, kie la poeto konatigis kun la pola pentristo kaj religia mistikulo Oleszkiewicz, kiu ne restis sen influo sur lian postean animan staton. En Januaro de l� jaro 1825 M. forlasis Petersburgon, vojaĝante en Odeson, kie li estis ricevonta okupon ĉe l� liceo Richelieu; sed la loka registaro tion ne permesis. Do la poeto partoprenis en la Odesa societa vivo, studis lingvon italan kaj verkis siajn erotikajn �Sonetojn�, kies arta valoro estas tre granda, dank� al la koncizeco de l� lingvo, delikate pentritaj anim-agordiĝoj kaj la majstreco de l� formo. � Frukto de lia marvojaĝo al la Krimeo estis la �Krimeaj sonetoj�, en kiuj potence regas la grandioza, minaca kaj sovaĝa naturo. La bildoj estas penetritaj de admiro kaj de seriozaj, profundaj pensoj.

Baldaŭ post la Krimea ekskurso la poeto vojaĝis Moskvon, por alpreni malagrablan por si devon de oficisto. Tie li eniras en rilatojn kun rondo da poetoj kaj scienculoj, interkoniĝas kun la granda rusa poeto Puŝkin, vizitas salonojn, ĉie agrable vidate kaj adorate pro sia simpla konduto, profunda menso kaj brila talento improviza.

En Moskvo (1827) la poeto finis kiel produkton de siaj zorgoj pri la nacia ekzisto, de personaj travivaĵoj, koraj doloroj, maltrankviloj kaj meditoj, la grandiozan poemon �Konrad Wallenrod�, pri la bataloj de la antikvaj litvanoj kun la ordeno de Kruckavaliroj. Duafoje la poeto, ne povanta paroli tute malkaŝe, reniris al la historio de Litvolando, por prezenti sur ĝia fono la potencon de l� amo al patrujo, koncentritan en la animo de l� heroo, konanta neniajn leĝojn, krom sia volo de potenco kaj savo de l� patrujo. La poemo vekis grandan entuziasmon, ne sole pro la politika tendenco patriota, sed ankaŭ pro eminentaj artaj belecoj: riĉa fantazio, potenco de l� sento, plastikeco de ĉefaj figuroj kaj majstra formo de l� lingvo.

�Konrad Wallenrod� ricevis la permeson de la iom pli liberala cenzuro en Petersburgo, kie la poemo aperis en j.1828, sed baldaŭ turnis sur ĝin sian atenton la konulo de simboloj, persekutanto de la junularo en Wilno, Novosilcov. Li rimarkis la danĝerajn tendencojn kaj al la poeto minacis almenaŭ deviga ekzilo en pli malproksimajn guberniojn de Rusujo. � Dank� al helpo de influaj amikoj M. ricevis la permeson, forvojaĝi en eksterlandon aŭ pli guste vagi for de la patrujo ĝis fino de l� vivo.

Forlasinte en Majo de l� j.1829 Rusujon el Kronstadt, la poeto vojaĝas Berlinon kaj aŭskultas prelegojn de l� filozofo Hegel, ne alprenante tamen liajn abstraktaĵojn. Poste M. vizitas Drezdenon; en Praha li konatiĝas kun la bohema poeto Hanka, kaj en akompano de sia amiko Odyniec li rapidas al Wejmar, por saluti respektplene la maljunan grandan kreinton de �Faust�. Poste M. veturas tra Svisujo kaj la ĉefurboj de Italujo en Romon, kies potenca impreso superis ĉiujn ĝisnunajn impresojn de vojaĝo.

La j.1830 la poeto pasigas en Svisujo, revenas en Romon, kie lin atingas la sciigo pri Ia revolucio en Polujo. En j.1831 li serĉas en Parizo vane la eblecon por veturi Varsovion, do li vojaĝas almenaŭ en la prusan Polujon, kaj ne povante transiri la limon, gastas tie kelkajn monatojn kaj vidas arojn da polaj elmigrantoj, kiuj post la malfeliĉa fino de l� pola milito, iris en Francujon.

En j.1832 M. vojaĝas Drezdenon, kie li komponas sian plej alteflugan ĉefverkon, la III-an parton de �Dziady�, estantan eksplodo de elementa inspiro, kiu atingas Prometean altecon en la ribelo kontraŭ Dio, kiu rigardas indiferente la turmentojn de milionoj, La poeto Konrad sentas sian potencon super la naturo, koncentriĝas en sia koro ĉiujn suferojn de l� nacio kaj fiere postulas la regadon de animoj, por savi sian popolon. Dio anoncas sub mistera signo al Polujo la savonton, sed ne al li, nur al sia humila servisto, la pastro Petro, kiu havas vizion de l� estonteco. � Baldaŭ poste sekvas �Libroj de l� nacio� kaj �Libroj de pola pilgrimeco�, kiuj montras al la popolo la vojon de interna renaskiĝo, kaj apogas sin sur la kredo pri reviviĝo de Polujo, post ĝia martireco, en la estonta homaro renaskita, fratigita kaj repacigita kun Dio.

En la sama j.1832 la poeto loksidiĝas en Parizo. Post la travivitaj anim-skuoj, evitante la bruegon de l� urbo kaj la disputojn de emigraciaj partioj, M. serĉas trankvilon en la rememoroj de l� infaneco, tiu lando �sankta kaj pura, kiel unua ekamo�. Li turnas sin al ĝi per ama rigardo, por ĉerpi el tie balzamon por propraj kaj samlandanaj suferoj. Tia estas la psikologia genezo de lia eposo �Sinjoro Tadeo�, kiun li komencis verki en Decembro de l�j.1832 kaj finis en Februaro 1834, kaj al kiu ni ankoraŭ revenos, por priparoli la ĉefverkon iom pli vaste.

Oni povas diri, ke kun �Sinjoro Tadeo� finiĝas la poezia agado de M. La fundon de lia animo okupas nun la nesolvitaj taskoj kaj demandoj naciaj kaj individuaj kaj la studado de mistikaj verkistoj. � En Julio 1834 la poeto edzigas kun fraŭlino Celina Szymanowska. Kiam lia familio komencis pligrandiĝi sekvis materialaj zorgoj pri vivtenado. La poeto verkas do en lingvo franca du dramojn �Jak�b Jasi�ski� kaj �Baraj Konfederatoj�, kiuj tamen ne estis prezentitaj sur la pariza scenejo kaj fine preskaŭ tute perdigis ĉe la teatrodirektoroj, tiel ke restis nur kelkaj fragmentoj. � Ricevinte la katedron de latina literaturo en Lozano (Svisujo), M. prelegas tie dum la akademia j.1839�40, kaj li estas alvokita tuj poste en Parizon kiel profesoro de slavaj literaturoj ĉe �Collège de France�, kie li ravas sian vastan aŭdantaron per sincera inspiro, kiu lin eĉ por momento ne forlasas.

En j.1841 aperas en Parizo la mistikulo Towia�ski, kiu tute gajnas la poeton por siaj ideoj. La lecionoj de l� poeto fariĝas prelegoj pri mesianismo, pri nova historiozofio, nova filozofio, nova historio kaj antaŭ ĉio pri idealo de nova homo. Per titanaj anim-streĉoj M. formas sintezojn de l� pasinteco, nuneco kaj estonteco kaj starigas ilin antaŭ la popolo kaj homaro kiel voj-montrilon. En j.1844 la franca registaro donas al li devigan forpermeson kaj por la granda homo komenciĝas malĝojaj tagoj; li batalas kun mizero, sed li restas fidela al sia misio.

Kiam en j.1848 venis la falsa printempo de popoloj, M. rapidas Romon, por emigi la novan papon Pion IX, ke li malkaŝe elpaŝu kiel defendanto de premataj popoloj. Ne trovinte aŭskulton li formas polan legionon, batalontan por libereco de Italujo kaj tramarŝas triumfe la tutan landon de Romo ĝis Mediolano. Reveninte Parizon li fondas la gazeton �La tribune de peuples� kun tendenco demokrata.

En j.1852 M. ricevas formalan eksigon kiel profesoro de Collège de France, por kio oni al li donas oficon de bibliotekisto en la Ars�nale. La poeto tamen ne ĝisvivas trankvilan maljunecon. En j.1855, post eksplodo de l� orienta milito, li aperas en Konstantinoplo, por formi legionon, kaj fariĝas viktimo de la reganta ĥolero, Li mortis la 26-an de Novembro 1855, kiel soldato sur posteno, restinte ĝis la lasta momento en servo de l� patrujo kaj de l� homaro. Lian korpon oni transveturigis en Parizon kaj enterigis sur tombejo Monmorency. En julio 1890 li ekripozis en la reĝaj katakomboj sur Wawel en Krak�w.

�Sinjoro Tadeo aŭ lasta zajazd[1] en Litvo, nobela historio el j.1811 k. 1812, en dekdu libroj verse de Adam Mickiewicz�, estas la modesta titolo, kiun la poeto donis al sia eposa ĉefverko. Li intencis komence komponi �idilian poemon en speco de Hermano kaj Doroteo�, sed dum la verkado la kadroj disvastigadis ĉiam pli, ĝis fine M. donis tutsolan en la moderna literaturo grandan poemon,[2] kies temo, historia momento kaj vivoplenaj figuroj de tuta malaperinta socio � kunmetis tutaĵon, pentritan kun Homera plastikeco kaj kun Olimpa trankvilo kaj sereno. La poeto prezentas la pasintecon, en kiu al li ĉio estas konata kaj kara, mondon kiu enhavis ĉiujn kondiĉojn de poezieco kaj kiu, vidate tra l� prismo de hejmsopiro, vestiĝis �per ĉarmo; tial ĉio estas en ĝi viva, klara kaj perfekta. Ĉar la poeto enfermis la tutaĵon sur malgranda spaco kaj en tre mallonga tempo (la tuta simpla agado de la unuaj dek libroj okazas en 5 tagoj, de vendredo ĝis mardo, kaj la du lastaj libroj okupas ne plenajn 24 horojn), do la poeto povis per siaj preskaŭ dekmil versoj priskribi ĉion tiel vaste, neniun kaj nenion preterlasante. Per belegaj koloroj kaj kun granda vereco estas pentritaj magnatoj kaj nobeloj, kampuloj kaj judoj, ilia vivo en palacoj, biendomoj kaj kabanoj, ĉe laboro-distriĝo kaj preĝo. La granda poeto prezentas la tutan kulturon, kutimojn, dezirojn kaj aspirojn de sia litvopola hejmlando. Same precize kaj belege li pentras la tutan naturon: la ĉielon kun astroj kaj nuboj, kaj la teron kun torentoj kaj lagetoj, kun bestoj sovaĝaj kaj hejmaj, kun arbaroj, grenkampoj kaj herbejoj, kun ĝardenoj, fruktarboj, legom-bedoj kaj floroj. Ĉio estas en la verko mirinde bele interligita kaj nenio estas en ĝi malnecesa.

La poemo ne estas heroa en la kutima senco de l� vorto. Sinjoro Tadeo, doninta kiel ĉefa amanto la nomon al la komence intencita idilia poemo, ne estas heroo, sed kiel la Goethea Hermano nur brava, bona junulo; ĉefa persono de la tuta agado estas la tragedia figuro de Jacek Soplica, kaŭzinto de l� konflikto inter du familioj kaj ĝia viktimo; efektiva ĉefa objekto kaj kune heroo de l� eposo estas la tuta popolo en sia propra, originala vivo, en sia honesta, bona naturo, en sia serena, bela karaktero, en sia tuta amo al patrujo kaj en la preteco de oferiĝo por ĝi. Alte super la sfero de idilia amo, kiu ligas kaj interesas precipe la geamantojn kaj iliajn zorgantojn, super la sfero de grava konflikto inter du familioj, kiu interesas la ĉirkaŭaĵon, la tutan distrikton, alte super tiuj hejmaj kaj interfamiliaj rilatoj, staras en �Sinjoro Tadeo� sfero tria, plej alta kaj plej larĝa, kiu ligas la rakonton kun la intereso de l� tuta nacio: dum la tuta rakonto ĉiuj okuloj turniĝas esperplene trans la riveron Njemen, kie staras, apud limo de Litvujo, la armeo de Napol�on, la longe atendita liberigonto de tuta Polujo. La popolo prepariĝas por lia akcepto kaj la junuloj rapidas en liajn vicojn. Ĉe l� fino de la poemo la oraj kaj arĝentaj agloj aperas efektive en Soplicowo kaj la idilia rakonto alprenas karakteron, indecon kaj grandecon de nacia epopeo.

La politika situacio de Polujo, kiun ni donas por pli bona antaŭorientiĝo de legantoj, estis la sekvanta: En j.1795, post la lasta dispartigo de Polujo inter la tri najbarajn regnojn, multaj polaj patriotoj forlasis la patrujon, por agi eksterlande por la restarigo de la perdita libereco. La generalo Henryk D�browski iris en Italujon, kie militis Francujo, kaj li intertraktis (1797) kun Napol�on Bonaparte pri formado de pola armeo, kiu estis helponta al Francujo kaj poste penetronta en Polujon, por restarigi ĝian sendependecon. Multaj polaj milituloj sekvis la flaman alvokon de D�browski kaj tiel estis formitaj la famaj polaj legionoj, kiuj sub komando de D�browski kaj Kniaziewicz verŝis la sangon por Francujo en Italujo, Germanujo, Hispanujo, atendante la momenton, kiam Napol�on helpos al ili en la batalo pri sendependeco. En la paco de Luneville (1801) Napol�on ne memoris pri Polujo, kaj li sendis baldaŭ grandan parton de la legionoj sub komando de princo Jablonowski kontraŭ la ribelantaj negroj en San Domingo. Nur post la eksplodo de franc-rusa milito en j.1806 Napol�on rememoris siajn polajn aliancanojn. D�browski ree milithelpis al N. kaj post la batalo ĉe Jena li enmarŝis en Poznanion. Dum la paco de Tilzit (1807), Napol�on, indulgante Rusujon, faris nur el parto de prusa Polujo la sendependan Varsovian Grand-duklandon. La poloj esperis, ke post milito kun Rusujo Napol�on tute reunuigos la dismembrigitan patrujon; kaj efektive en j.1812 li elmarŝis kun siaj armeoj kontraŭ Moskvo, sekvate de polaj soldataroj sub komando de marŝalo J�zef Poniatowski kaj generalo D�browski. Enpaŝinte en Litvon, Napol�on anoncis, ke li faras sian duan polan militon. La lastaj du libroj de �Sinjoro Tadeo� prikantas la ĝojan tempon, kiam la polaj generaloj aperas kun siaj armeoj en Litvo.

La traduko de la tuta epopeo en lingvon Esperanto ŝajnis al mi, pro la grandegaj malfacilecoj, afero preskaŭ neebla; almenaŭ mi neniam kuraĝis pensi, ke miaj fortoj por tia tasko povus sufiĉi. Sed en la jaro 1916, kiam mi kolektis malgrandan aldonon por mia �El Parnaso de popoloj�, tiam tentite de samideano S.K., post longa ŝanceliĝado mi decidiĝis aldoni kelkajn belegajn fragmentojn el ĉi tiu verko. Vizitante la malsanan, neforgeseblan karan Majstron, mi ricevis la respondon: �Traduku la tutaĵon�. Mi ekridis, ĉar al mi ŝajnis, ke la Majstro naive postulas neeblaĵon. Sed doktoro Zamenhof ne ĉesis min emigi dum ĉiu mia nova vizito, ĝis mi fine subiĝis kaj komencis en decembro de la jaro 1916 la tradukadon, kun malfido, ke mi iam ĝin finos. Tamen komencinte mi jam ne ĉesis. La Majstro, kiun mi konsultadis pri kelkaj novaj vortoj, formoj kaj esprimmanieroj, legis antaŭ sia morto preskaŭ la unuajn kvar librojn. Poste, malgraŭ mia malbona sanstato, mi daŭrigis la laboron, kiu postulis streĉon de ĉiuj miaj animfortoj por plenumi la lastan deziron de mia kara amiko, la granda kreinto de nia lingvo. Nun mi prezentas la verkon al la Esperantistaro en la konvinko, ke mi faris bonan servon al la patrujo kaj al nia tutmonda afero.

La tradukon mi faris kun granda pietismo por la pola originalo kaj la lingvo Esperanto, penante eble plej fidele transdoni la enhavon kaj ĝian formon. Kvankam esperantaj vortoj estas ĝenerale pli longaj ol polaj, la fleksebleco kaj elasteco de Esperanto permesis al mi koncizigi la lingvon kaj konservi la formon de la originalo preskaŭ sen pliigo de versoj; nur en kelkaj lokoj oni trovos verson aldonitan, kiu tiakaŭze ne estas nombrita en la dekversa kalkulado.

En lingvo Esperanto, kiu havas konstantan akcenton, verso ĉiam egalritma, en la granda eposa verko kiel �Sinjoro Tadeo� estus unutona kaj ĝi ne transdonus la muzikon de la originalo. La skemon de la uzata verso dektrisilaba kun konstanta akcento sur la sesa kaj dekdua silabo, mi donis jam en �El Parnaso�. La leganto baldaŭ alkutimiĝos kaj sentos kiel moviĝeme la ritmo sekvas la penson kaj kiel bele ĝi ilustras la enhavon. Ekzemple, kiam en libro XII, v. 855 la suno kun osceda hiatuso

�Ekdormante, per varma aero ekspiras�,

la ritmo kvazaŭ �balancante, kantante ĝin lulas al dormo�; sed jen formiĝis legionoj (Libro XII, v. 720)

�Kaj jam laŭtakte marŝas harmoniaj sonoj�.

Dum la traduko mi ofte devis admiri, kiel sonopentraj estas la vortoj de Esperanto. Tute fidela, preskaŭ laŭvorta traduko permesis konservi ankaŭ la poezian onomatopeon de la originalo, kiel la atenta leganto rimarkos tion en la Koncerto de Jankjel, en la Tempesto, en la Ĉaso ktp.

Mi intencas doni la verkon kun portreto de la poeto kaj kun ilustraĵoj de Andriolli. La nuna tempo, kiu multoble pligrandigis ĉe ni la eldonkostojn, tion jam ne permesis. Eble iam mi prosperos aperigi apartan albumon.

Al la Esperantista Rondeto, kiu dum la malfacila milita tempo per sia helpo ebligis la eldonon de l� verko, mi esprimas mian plej koran dankon.

La tradukinto

Varsovio, en februaro 1918

Libro I. � Mastrumado

Reveno de l� sinjorido � Unua renkonto en ĉambreto, dua ĉe la tablo � De l� Juĝisto grava instruo pri ĝentileco � De l� Ĉambelano politikaj rimarkoj pri modoj � Komenco de disputo pri Stumpulo kaj Falko � Plendoj de Vojski � La lasta Vokisto de l� tribunalo � Ekrigardo je la tiama politika stato en Litvo kaj Eŭropo

Litvo! Patrujo mia! simila al sano;Vian grandan valoron ekkonas litvano[1]Vin perdinte. Belecon vian mi admiras,Vidas ĝin kaj priskribas, ĉar mi hejmsopiras.Sankta Virgin�! Vi gardas Ĉenstoĥovon helan,En Ostra Brama lumas! Vi, kiu kastelanNovogrodek defendas kaj pian urbanon![2]Kiel Vi al infano redonis la sanon �(Kiam mi, de l� patrino al Vi oferite,La malvivan palpebron eklevis subite � � � �10Kaj povis tuj al Via sanktejo ekiri,Por redonita vivo Dion dankodiri)Tiel Vi nin mirakle portos hejman limon!�[3]Dume transportu mian sopiran animonAl montetoj arbaraj, herbejoj verdantaj,Larĝe apud lazura Njemen tirigantaj,Al la kampoj per greno diversa pentritaj,De sekalo arĝentaj, de tritik� oritaj,Kiujn la neĝeblanka poligon� ornamas, � � � �20Kie per virga ruĝo trifolio flamasKaj ĉion zonas kvazaŭ per verda rubando,Kun maldensaj pirarboj la kampa limrando.Inter ĉi kampoj antaŭ jaroj, sur montetoStaris apud rivero, en betulareto,Nobela domo ligna, sube masonita;De malproksime brilis murar� blankigita,Pli blanka eĉ, kontraste al verdo maljunaDe poploj gin ŝirmantaj kontraŭ vent� aŭtuna.La ĉiuflanke pura, negranda loĝejoHavis tri garbaregojn ĉe granda garbejo, � � � �30Kiu ne povis ilin ampleksi tegmenteĈirkaŭaĵo abundas per gren� evidente;Kaj montras fojnaretoj densaj sur herbaro.Brilanta kiel steloj, � montras plugilaro,Tranĉanta nigroterajn kampojn, kiuj trenasSin vastege kaj certe al dom� apartenas,Tre kultivataj, kiom bedaro ĝardena,Ke en domo bonhavo loĝas ordoplena.Malfermita pordego anoncas ĉiame,Ke ĝi invitas ĉiujn pasantojn gastame. � � � �40Ĵus veturile tien venis juna homo,Ĉirkaŭveturis korton, haltis antaŭ domoKaj desaltis. � Ĉevaloj ne tenataj bride,Al pordeg� pinĉi herbon iris malrapide.Neniu estas dome: frontpordo � fermitaPer paliseto, en la riglujon ŝtopita.La veninto servistojn demandi ne iris,Sed malfermis; li hejmon saluti deziris.Li ne vidis ĝin longe, ĉar en urbo, foreLi studis, ĝis li finon atingis ĝojkore. � � � �50Enkurinte, li vidas malnovan muraronKortuŝe, kiel sian bonan konataron.Samaj mebloj, drapiroj aperas renkonteKun kiuj de naskiĝo li ludis volonte.Nur pli grandaj, pli belaj ili ŝajne estis;Kaj la samaj portretoj sur la muroj restis:Koscjuŝko[4] en laĉita vesto krakovane,Okullevante, tenas glavon ambaŭmane;Per ĉi glavo li ĵuris, sur stupo altaraTri potenculojn peli el Polujo kara, � � � �60Aŭ mem sur glavon fali � Plu, en vesto polaPost perdo de libero, Rejtan[5] senkonsola,Turnas al sia brusto tranĉilon por bato;Apud li kuŝas Fedon[6] kaj vivo de Kato[7] �Plu Jasinski, junulo malserena, bela,Apude Korsak, lia kunulo fidela,Defendante remparojn kontraŭ la moskvuloj,Sabras la malamikojn; jen Praga en bruloj[8]Li rekonis eĉ lignan ŝrankon kun malnovaLudhorloĝo, staranta ĉe l� enir� alkova � � � �70Kaj kun infana ĝojo li ektiris ŝnuronPor aŭdi la malnovan Dombrovski-mazuron[9].Li, trakurante domon, ĉambron serĉis vane,Kie antaŭ dek jaroj li loĝis infane.Li enkuras, reniras, vidas mirigita:La ĉambro por virino estas aranĝita!Kiu loĝas? La onklo ne havis edzinon,Petersburg� antaŭ jaroj gastigis onklinon.Nek estas mastrinejo. Jen la klavikordo!Sur ĝi notoj kaj libroj, sed ĉio sen ordo, � � � �80Senzorge disĵetita: agrabla senplano!Tiel ĉion disĵetis ne maljuna mano.Jen, el hoko prenita robet� blanke brila!Por vestiĝo etendas ĝin seĝ� apogila.Sur fenestroj en potoj aromas floretoj:Geranio, levkojo, astroj, violetoj.El fenestro li novan miraĵon ekvidis:Ĉe l� fruktarbaro, kie urtikoj insidis,Nun estas vojetara ĝardenet� malgrandaKun florbukedoj, mento, herbo anglolanda. � � � �90De l� eta ciferforme ligita bariloBrilis da helkoloraj lekantetoj milo;Ĉe l� freŝe surverŝita bedaro ĝardenaStaris ankoraŭ lada vazo, akvoplena;Ĝardenistino tamen nenie vidiĝas;Ŝi eliris, ankoraŭ pordet� balanciĝas,Ĵus puŝite: sur sablo jen de piedetoPostsigno: ŝi sen ŝuo estis, sen ŝtrumpeto.Sur sablo delikata, seka, blanka pure,Postsigneto preciza, vi divenos: kure � � � �100Ĝin ĉi tie malgrandaj piedetoj lasisDe iu, kiu teron tuŝetante pasis.Li longe en fenestro staris, meditante,Per aromaj blovetoj de floroj spirante.La vizaĝon li klinis ĝis la violetojPer okuloj scieme vagis sur vojetoj;Kaj li ree al etaj postsignoj revenis,Pripensante, al kiu ili apartenis.Li levis la okulojn: sur tabul� barilaStaris juna knabino; vesto blanke brila � � � �110Ĝis la brusto nur kovras figuron gracian,Ne kaŝante la ŝultrojn, cignan kolon ŝian.Tiel vestite, sole por matena iro,Litvanino neniam vidiĝas al viro.Do eĉ sen atestanto, per manoj-surmetoSur bruston ŝi aldonis ŝirmon al robeto.La haroj ne en bukloj, sed node-torditeKaj en blankaj paperosilikvoj kaŝite,Mirornamis la kapon, ĉar de sun� radiaIli lumis per nimbo ĉielana ia. � � � �120Vizaĝo � nevidebla. Al kampo turnite,Ŝi iun serĉis fore, malsupre. SubiteŜi ekvidis, ekridis kaj manojn plaŭdinte,Kiel bird�, de barilo sur herbon fluginte,Tra ĝardeno, tra floroj, ŝi pasis en kuro.Sur tabul� apogita ĉe la ĉambra muro,Antaŭ ol li rimarkis, ŝi flugis facileTra l� fenestro, subite, mallaŭte, lumbrileTrilante, ŝi robeton kaptis kaj spegulonEnrigardi kuretis. Vidinte junulon � � � �130Ŝi faligis robeton � pala de hororoKaj miro. Li ekflamis per roza koloro,Kiel nubo, renkonte kun maten�-aŭroro.Li modeste okulojn kovris, ekbalbutis,Volis sin senkulpigi, sed nur klinsalutisKaj reniris. Virgino ekkriis dolore,Malklare, kiel ido, sonĝe timigita.Li time rerigardis: ŝi jam estis fore;Lia kor� laŭte batis kaj li, konfuzita,Eliris, ne sciante mem, ĉu la renkonto � � � �140Estas inda de rido, de ĝojo, aŭ honto.Dume oni rimarkis bone en bieno,Ke antaŭ dom� okazis nova gastalveno.Jam al stalo ĉevalojn forkondukis oniKaj ne avaris fojnon kaj avenon doni.Juĝist� ne volis novan modon rekomendi:Gastĉevalojn al juda gastejo forsendi.Servistar� ne eliris saluti respekte,Ne tial, ĉar ĝi servis en domo neglekte,Sed nur, ĉar ĝi atendis de Vojski [10] alvenon: � � � �150Li ekster dom� aranĝis vesperan festenon.Li anstataŭas mastron; se mastro �as fore,Gastojn li mem akceptas kaj amuzas kore;(Domamiko de l� mastro, forparenco ia).Vidinte gaston, kuris li al ĉambro sia;(Li ne povis renkonte iri en tolvesto),Do li prenis rapide vestaĵon, por festoPreparitan, ĉar sciis li ekde mateno,Ke li kun multaj gastoj sidos ĉe l� festeno.Vojski al gasto brakojn etendis de fore � � � �160Kaj krie ĉirkaŭprenis lin kaj kisis kore.Rapide kaj konfuze ili ekparolis:Kelkjaran historion vortresumi volisPlej mallonge; demandojn sekvis rakontado,Ekkrioj, eksopiroj, nova salutado.Kiam Vojski demandis kaj esploris ĉion,En fino li rakontis tagohistorion.�Bone, mia Tadeuŝ�� (ĉar la juna homoEstis bapte nomita per Koscjuska nomo,Pro sia milittempa naskiĝo memore), � � � �170�Bone, mia Tadeuŝ�, vi venis ĝusthore,Ĉar ni havas en domo fraŭlinar�-ĉeeston.Onlklo por vi pripensas jam edziĝofeston.Do elektu; ariĝas societo grandaĈe ni, de kelkaj tagoj, pro juĝo limranda[11],Por fini kun la Grafo malnovan proceson.La Grafo, morgaŭ veni mem, donis promeson.Ĉambelan� [12] kun edzino, filinoj, jam venis.Junular� ĉaspafilojn en arbaron prenis: � � � �180Maljunuloj, virinoj rikoltatan grenonRigardante, atendas junular�-revenon.Se vi volas, renkontos ni apud arbaroOnklon, Geĉambelanojn kun sinjorinaro�.Vojski kun Tadeuŝo al arbaro iras,Ĉar ĉiam satparoli ankoraŭ deziras.Suno al ĉiellimoj aliradis laste,Malpli forte ol tage, sed lumis pli vaste,Tutruĝa, kiel sana vizaĝ� de kampulo,Kiu finis laboron sur grenkampo siaKaj revenas ripozi. Jam rondo radia � � � �190Falas arbaran supron; krepuska nebuloJam la pintojn kaj branĉojn de arboj plenigas,Kaj tutarbaron kvazaŭ kunverŝas kaj ligas;Arbaro nigras, kvazaŭ domo grandegulo,La suno ruĝas, kiel sur tegmento brulo;Ĝi falis suben, ĵetis tra branĉegoj brilon,Kiel kandel� tralumas fenestrokovrilon,Kaj estingiĝis. Tiam en greno falcilojSonantaj kaj en herbo ŝovataj rastilojSilentis, haltis: tiel ordonas Juĝisto, � � � �200Ĉe li kun tago finas laboron kampisto.�kiel longe labori, Mondoestro diras;Kiam la suno, Lia laborist�, foriras,Ankaŭ kampolaboron devas fini homo�.La sinjoro Juĝisto paroladis jene.Lian volon respektas sankte ekonomo,Ĉar eĉ veturigiloj, ne ŝarĝitaj plene,Kun duona garbaro al garbej� veturas:Bovoj, pro nekutima malpezo, ĝojkuras.Ĵus el arbaro iris tuta societo, � � � �210Gaje, orde. antaŭe, infanoj-aretoKun guvernist�; Juĝisto kun Ĉambelanino;Ĉambelan�, ĉirkaŭita familiakrone;Post ili la fraŭlinoj; junular� en fino,Flanke, postla fraŭlinoj, eble paŝduone.(Tion ordonas deco). Neniu parolisPri ordo, kaj neniu vicordon kontrolis,Kaj ĉiu, malgraŭvole, la ordon observis,Ĉar Juĝist� malnovmorojn en domo konservisPor aĝo, nask�, prudento, ofico respekton � � � �220Flegante, ne toleris li ĝian neglekton.�Orde, li diris, staras domo kaj nacio,Senorde ili falas, kaj pereas ĉio�.Do al ordo kutimis anoj de la domo,Servistoj, gast�, parenco kaj eĉ fremda homo;Ĉar, se iu vizite al Juĝisto venis,Li baldaŭ la kutimon de l� domo alprenis.La Juĝisto salutis kore nevon sian,Donis por kiso manon, kisis frunton lian,Sed parolis malmulte, pro gastoj laŭ vide;Tamen la larmoj, kiujn li viŝis rapidePer tranĉita maniko de sia kontuŝo[13],Vidiĝis lian amon al Pan Tadeuŝo.Post la mastro al korto iris sekvantaro:El rikolto, herbejo, paŝtejo, arbaroTie interpremiĝas la ŝafoj blekante,Kaj densan polvan nubon sur vojo levante;Kaj poste, malrapide paŝas kun latunaTintilar�, la tirola bovinaro juna;Jen el herbejo kuras ĉevaloj henante.Ĉio al put�, al ĝia ligna brako, kuras, � � � �240Kiu knare en trogojn trinkaĵon mezuras.Juĝisto, kvankam laca, kaj inter gastaro,Gravan devon de mastro ne lasis pretere;Li iris mem al puto. Plej bone vespereLa mastro vidas staton de sia brutaro.Li neniam inspekton fidas de servulo,�Ĉar la brutaron nutras de mastro okulo�.Kun Vokisto[14] Protazo, Vojski, ĉe kandelo,En vestiblo disputis, iom en kverelo;Ĉar dum forest� de Vojski, Vokisto sekrete � � � �250El dom� forigis tablojn, jam kovritaj prete,Kaj rapide starigi en kastel� ordonis,Kies ruinojn rando de l� arbaro zonis.Vojski pro la transportoj malkontenta, irisPravigi al Juĝisto. Juĝisto ekmiris,Jam ne povante ŝangi, preferis en fino,Sin ekskuzi kaj gvidi gastojn al ruino.Vokist�, dumvoje, ĉiam al Juĝist� klarigis,Pro kio li disponon mastran aliigis:En domo ne ekzistas ĉambro tiel vasta, � � � �260Por tiel estiminda, granda aro gasta;En kastel� �as vestiblo, bone konservita,Arkaĵo sendifekta, unu mur� fendita,Fenestroj sen vitraĵoj, ne ĝenas somere,Proksimeco de keloj oportuna vere.Sed li dume Juĝiston per okul� sciigis,Ke li pli gravajn siajn kaŭzojn sekretigis.Du mil paŝojn post domo estis situitaKastelo, grandioze, vaste konstruita,De Horeŝko antikva hered� familia. � � � �270Li mem pereis en la temp� insurekcia;La bienojn detruis sekvestraj ediktoj,Senordo de l� zorgado kaj juĝaj verdiktojParencoj de l� patrina flank� heredis parte,Kreditoroj la reston dividis aparte.Neniu volis preni dum kalkul� kastelon,Kies subten� per kostoj tro ŝarĝus nobelon.Sed la Grafo, najbaro, post plenkresko sia,Riĉa sinjor�, Horeŝka fora parenc� ia,El vojaGoj veninte, ekŝatis la murojn, � � � �280Klarigante gotikan la arĥitekturon;Kvankam Juĝist� asertis, laŭ antikva plano,Ke arĥitekt� ne Goto estis, sed Vilnano.Nu, Graf� volis kastelon. Ĝuste samadateJuĝist� ekvolis samon; kial? nesciate.Do proces�: en distrikto, en ĉefa juĝejo,Senat�, ree distrikto, provincoficejo.[15]Fine, post mult-verdiktoj, multaj kostoj grandaj,La afero revenis al juĝoj limrandaj.Vokisto diris prave, ke vestiblo vasta � � � �290Ampleksos la palestron[16] kun la aro gasta:Halo, kiel manĝejo, volbo sur kolonoj,Konveksa; planko estis sternita per ŝtonoj.Sur muroj senornamaj, puraj sin etendisKapreolaj kaj cervaj kornoj, kiuj pendisKun surskrib�: kie, kiam estis akiritaj,Sub ĉasistaj blazonoj, nomoj gravuritaj.Sur la arkaĵo brilis ensupre, kun krono,Duonkapro, antikva Horeŝkoj-blazono.Gastoj eniris orde kaj ronde ekstaris � � � �300Ĉe tabl�; unuan lokon Ĉambelano prenis,Laŭ aĝ�, ofic�, la digno al li apartenis;Li irante, al ĉiuj klinsalutojn faris.Ĉe li, antaŭ Juĝisto, Pastro Bernardina[17]Diris mallongan preĝon en lingvo latina.Viroj ricevis brandon; tiam, sidiĝante,Ĉiuj manĝis malvarman supon,[18] silentante.Tadeuŝ, gastorajte, kvankam li junulo,Sidis apud fraŭlinoj, ĉe Pastro-moŝtulo;Inter li kaj la onklo unu loko restis � � � �310Libera, kvazaŭ iun atendanta estis.Onklo ofte ĉi lokon kaj pordon okulis,Kvazaŭ certa pri ies veno, ĝin postulis.Tade� rigardon onklan al pordo sekvante,Revenadis, malplenan lokon rigardante.Strange! ĉirkaŭe estis de fraŭlinoj sido,Kiujn plezure povus rigardi reĝido:Ĉiuj noble naskitaj, bela, juna ĉiu;Tade� rigardas, kie sidas ja neniu.Enigma lok�, junuloj ŝatas enigmaĵon. � � � �320Li, distrite, la belan sian najbarinonApenaŭ alparolis, Ĉambelanidinon.Li ne ŝanĝas telerojn ŝiajn, nek trinkaĵonEnverŝas, nek ĝentile, parole amuzas,Nek li sian ĉefurban edukon ekuzas.Nur ĉi loko malplena, lin logis kaj ligis�Jam ne malplena, li ĝin per pensoj plenigis;Sur ĉi loko jam kuris mil da supozetoj,Kiel post pluv�, sur sola herbejo, ranetoj.Unu figuro regas, kiel envetere, � � � �330Lilio frunton levas, sur lago, fiere.Ĉe la tria manĝaĵo, guton da ruĝvinoĈambelano enverŝis al Rozo, filinoAl pli juna li ŝovis kukumoj-teleron,Diris: �Vin, filinoj, servos, ĉi vesperon,Mi maljuna, mallerta�. Tuj saltis detableKelk-junuloj, por servi fraŭlinojn afable.Juĝist� flankerigardis al Pan Tadeuŝo,Ĝustemetis manikojn de sia kontuŝo,Enverŝis hungarvinon kaj diris: �Junuloj � � � �340Por instruo senditaj, laŭ nunaj postuloj,En ĉefurbon. Ke niaj filoj nun ricevasPli da libra instruo, ni konfesi devas;Sed por junuloj mankas lernejoj, domaĝe,Kiuj, kun homoj vivi, instruus junaĝe.Al kortegoj veturis nobelid� antaŭe;Mi mem dek jarojn estis tia kortegano[19]De l� Vojevodo, via patro, Ĉambelano!Danke, viajn genuojn mi prenas ĉirkaŭe!Vojevod� min al servoj publikaj preparis, � � � �350El zorgado ne lasis, ĝis min homo faris.Do ĉiam lin memoros kare domo mia;Por li korpreĝojn sendas mi al trono Dia.Se mi ne tiel grandan elportis utilonKiel aliaj, hejme postiras plugilon,Dum aliaj, pli indaj de liaj favoroj,Aliris al plej altaj en lando honoroj,Almenaŭ mi profitis, ke en mia domo,Neniu min riproĉos, ke al iu homoMankas de mi ĝentilo, afablo. � Ĝentila � � � �360Eco ne estas eta instruo, facila;Ĝentileco ankoraŭ ne finiĝas tutaPer lerta piedŝovo, ekrido salutaAl ĉiu: jen ĝentilo komercist�-popola,Laŭ mi, sed nek nobela, nek antikve pola.Ĝentilecon al ĉiu! ne al ĉiuj samo:Ne estas senĝentila de l� infano amo,Respekt� inter geedzoj, de l� mastro al siaServist�; sed ĉie estas diverseco ia.Oni lernu tre longe ĝin, por ne erari, � � � �370Kaj al ĉiu la ĝustan afablaĵon fari.Eĉ maljunuloj lernis: ĉe sinjoro grandaInterparolo estis � historio landa,Ĉe nobeloj � distrikta, hejma historio;Do la frato nobelo sciiĝis per tio,Ke la homoj lin konis, ne malŝat�-rigardis;Tial nobelo zorge siajn morojn gardis.Nun ne demandu: Kiu? de kia deveno?Kion li faris? � Ĉiu eniru sen ĝeno,Escepte mizerulon, registar�-spionon. � � � �380Kiel Vespaziano[20] ne flaris la monon,Ne demandis: el kiaj manoj, landolimoj?Tial oni ne scias pri deven�, kutimoj;Sufiĉas valideco kaj stampo; konkludo:Oni ŝatas amikojn, kiel monon judo�.Juĝist� ĉirkaŭrigardis la gastojn atente,Ĉar, kvankam li parolis flue kaj prudente,Li sciis, ke enuas la nunaj junulojĈe parolad�, dirata eĉ plej elokvente;Sed ĉiuj lin aŭskultis profunde-silente. � � � �390Ĉambelanon demandis Juĝist� per okuloj;Sed, por ne interrompi, Ĉambelan � ne laŭdis,Nur silente, per ofta kapklino, aplaŭdis.Juĝist� haltis; responde al jesa kapklino,Li por ambaŭ plenverŝis kalikojn per vino,Kaj diris: �Ne malgrava estas ĝentileco;Ĉar, kiam homo pesas konvene, laŭ speco,La aĝon, naskon, virtojn, morojn de aliaj,Li samtempe sciiĝas pri valoroj siaj:Por ekkoni pri nia pezo, ĝustan veron, � � � �400Ni devas iun meti sur kontraŭteleron.Tre atentinda estas ĝentilec� modela,Kiun ŝuldas junuloj al la sekso bela,Des pli, se dom� honesta, donoj de l� fortuno,Denaskajn ĉarmojn, ecojn, briligas en suno.Jen vojo al korsentoj, vojo al splendoroDe familiaj ligoj � laŭ malnova moro.Do�� Ĉi tie Juĝisto, la kapon turnante,Sur Tadeo severan rigardon ektenis,Videble al konkludoj de l� parolo venis. � � � �410Tiam diris per ora tabakuj� sonanteĈambelan�: �Ho, Juĝisto! estis ja antaŭePli malbone! Ĉu modo nin ŝanĝis ankaŭe,Ĉu junuloj boniĝis; sed laŭ mi, konstanteSkandaloj malpliiĝas. � Kiam al Patrujo,Ho, mi memoras, modoj venis el Francujo,Tiam junaj sinjoroj, el la fremdaj landoj,Horde al ni invadis, kiel Nogaj�-bandoj[21]Persekutante Dion, de prapatroj kredon,Leĝojn, morojn, de vestoj naciaj posedon. � � � �420Kompaton junulaĉoj vekis, flaviĝintaj,Parolantaj tra nazoj, ofte sennazpintaj,Kun proviz� da broŝuroj, diversaj gazetoj,Anoncoj de novkredoj, leĝoj, tualetoj.Grand-forton super mensoj havis tiuj bandojĈar, kiam la popolon punas Dia mano,La prudenton forprenas ĝi de l� civitano.Pli saĝaj ne kuraĝis rezisti al dandoj;Tuta popolo timis ilin, kiel peston,Ĉar ĝi, interne, sentis jam malsanoneston. � � � �430Oni mokis modanojn, modelojn prenante,Kredon kaj lingvon, leĝojn kaj vestojn ŝanĝante:Post tiu maskobalo, karnaval� petola[22]Venis la granda fasto � malliber� popola.�Mi memoras, ankoraŭ estis mi infano,Kiam al mia patro, en distrikt� Oŝmjano[23]Alveturis, sur franca veturil�, subitePokalestrid�, [24] unua laŭ france vestite.Post li, kiel post falko birdoj, ĉiuj saltis[25]Kaj enviis la domon, antaŭ kiu haltis � � � �440La dando kun durada sia fiakreto,Kiu franclingve nomis sin karioleto:Anstat� lakeoj, poste, sidis du hundetoj;Gvidside: ŝvab�, tabule malgrasa, ostvangoj,Kruroj maldikaj, longaj, kiom lupolstangoj,En ŝtrumpoj, kaj en ŝuoj kun arĝentkrampetoj;Peruko, en harsako ligita. Ĉe l� vidoDe l� ekip�, maljunuloj eksplodis per rido,Kampuloj krucosignis sin time kaj diris:Ke diablo en franca kaleŝo vojiris. � � � �450Skizi Pokalestridon � longa historio;Al ni li ŝajnis kiel papago, simio.Perukon sian nomis li ora lanaro;Laŭ ni, kun pliko estis pli ĝusta komparo.Se iu polajn vestojn eĉ pli belaj sentis,Ol imito de fremda modo, li silentis;Ĉar junularo krius laŭte, ke li farasMalhelpojn al kulturo, la progresojn baras,Perfidas! Tia estis antaŭjuĝ�-potenco!�Pokalestrid� anoncis pri sia intenco � � � �460Reformi, civilizi nin laŭkonstitue,Klarigis, ke ĉe francoj aperis unuePri homoj-egaleco la granda invento;Kvankam tion jam skribis Dia testamento,Kaj ĉiu pastro tion diras en prediko.Scienc� malnova estas, mankas nur apliko!Sed tiam tiom granda blindeco ekregis,Ke oni malnovaĵon ne kredis, ne flegis,Se en franca gazeto oni ĝin ne legis.Pokalestrido, malgraŭ egalec�, markizo � � � �470Titoliĝis; titoloj venas el Parizo,Kaj tiam estis moda titolo markizo;Do, kiam aliiĝis poste moda stato,Ĉi markizo titolon prenis � demokrato;Fine, kun modoŝanĝo, sub Napoleono,Demokrat� el Parizo revenis barono.Se li vivus pli longe, eble nova datoEl barono lin farus ree demokrato.Famo de modoŝanĝoj al Parizo flatas,Kaj kion franc� elpensas, tion polo ŝatas. � � � �480�Dank� al Dio, ke nia nuna junularoVeturas eksterlanden jam ne pro vestaro,Ne por serĉi leĝdonon en presaj vendejoj,Lerni elokventecon en Parizkafejoj.Sub Napoleon, homo saĝa, rapidaga,Ne temp� al modoserĉo, babilo papaga.Tondras glavoj, do niaj koroj releviĝas;Ke la famo pri poloj en mondo laŭtiĝas;Estos la Respubliko, ĉar jam estas gloro:El laŭroj ĉiam kreskas liberecofloro. � � � �490Nur malĝoje, ke jaroj treniĝas senlimeEn senagec�! kaj ili ĉiam malproksime!Atendado! novaĵoj malofte aliras!Pastro! (li al moŝtulo pli mallaŭte diras)Mi aŭdis: el post Njemen vi havas skribaĵon;Ĉu pri nia armeo ĝi portas novaĵon?��Ne, nenion�, respondis Verm�[26] indiferente,Kiu interparolon aŭdis malkontente,�Politik� enuigas min, venis leteroEl Varŝavo, pri nia monaĥa afero; � � � �500Ĉu dum la vespermanĝo pri tio babili?Ĉeestas ja mondanoj, afer� ne por ili�.Tion dirante, strabis li al festenano,Gasto rusa, sinjoro Rikov�, kapitano,En vilaĝo loĝanta soldato maljuna,Ĝentile invitita al manĝo komuna,De l� Juĝist�. Li bonguste manĝis parolanteMalmulte; sed li levis la kapon, aŭdantePri Varŝavo kaj diris: �Ho! Pan Ĉambelano!Sciiemas pri Varŝavo! Bonaparte-ano! � � � �510Nu! Patrujo! Mi pole scias, ne spionas:Patrujo! tion sentas mi ĉion kaj konas!Vi, poloj, kun mi ruso, ne militas nune;Batalhalto! do manĝas ni kaj trinkas kune.Rus� kun franc�, avangarde, ofte ĉe babilojTrinkas brandon, ĝis krio: hura! � pafegiloj!Ni diras: mi lin batas, ĉar mi amas kore;Do karesu amike, aŭ batu fervore.Ni havos la militon! Al majoro Plut-o,Stabadjutant� hieraŭ venis kun saluto: � � � �520�Pretiĝu al marŝado!� Kontraŭ turk� ordono,Aŭ franco? Ho, ruzulo ĉi Napoleono!Sen Suvorov[27] li povas nin frapi per batoj.Kontraŭ francoj marŝante, rakontis soldatoj,Ke Suvorov� sorĉadis, same Bonaparto;Do estis tiam sorĉoj kontraŭ sorĉa arto:Bonapart� malaperis foje dum batalo,Kien? Li iĝis vulpo, do Suvorov� � hundo;Bonapart�, kiel kato, en sama sekundo,Unge gratas; Suvorov� tuj iĝas ĉevalo. � � � �530Rigardu, kion faris lia sorĉrivalo��Li haltis; ĉar manĝaĵon, la kvaran laŭ ordo,Portis servist�. Subite malfermiĝis pordo.Venis nova persono, juna kaj gracia.Ŝia aper� subita, bela kresko ŝia,La vest� okulojn turnis; ĉiuj ŝin konante,Ekster Tadeuŝ�, klinis kapojn, salutante.Ŝi havis ĉarman bruston, la talion belan,Robon el silka ŝtofo, rozkoloran, helan:Kun dekolt�, maniketoj mallongaj, kolumo � � � �540El puntoj. Ŝi, ludante, turnis ventumilon,(Ĉar ne estis varmege); ventumil�-orumo.Svingate, ĉirkaŭjetis da fajreroj milon.Kapo belforma: haroj, en bukloj volvite,Kaj per rozaj rubandoj, inter si plektite,Ŝajnkaŝis brilianton, kiu lumis brile,Al stelo, en kometa harligo simile.Kelkaj flustris, ke troe eleganta vestoPor vilaĝo kaj tago labora, ne festo.Piedetojn okulo ekvidi ne povis, � � � �550Ĉar ŝi kuris rapide, pli ĝuste, sin ŝovis,Kiel figuroj, kiujn dum Trireĝoj-festo,Knaboj kaŝe transŝovas en sia mirkesto.Ŝi kuris, kapokline ĉiujn salutante,Sur lok� por si lasita, sidiĝi volante;Malfacile; ĉar seĝoj mankis por gastaro,Sur kvar benkoj, da gastoj sidis vicoj-kvaro.Transsalti benkon devis ŝi, aŭ vicon movi;Ŝi lerte, inter benkoj, sciis sin traŝovi,Poste inter gastvico kaj tablo apuda, � � � �560Ŝi rondruliĝis, kiel globo bilardluda.Kure, nian junulon trafis ŝia tuŝo;Per falbalo al ies genuoj kroĉite,Ŝi glitfaletis iom, kaj tiel distrite,Sin apogis sur brako de Pan Tadeuŝo.Ŝi ekskuzis sin, prenis lokon, klinsalute,Inter li kaj la onklo, sed ne manĝis tute.Ŝi nur ventumis sin, aŭ turnis preniletonDe ventumil�; jen ŝia mano kolumetonEl la brabantaj puntoj iom ĝuste metis, � � � �570Jen harbuklojn kaj helajn rubandojn tuŝetis.Interparoloj paŭzis ĉirkaŭ kvar minutoj.Dume, ĉe tabla fino, mallaŭtaj disputojDe viroj plilaŭtiĝis: interparoladoJuĝis pri hodiaŭa leporoj-ĉasado.De l� Asesor�, Rejento[28] disput� nefinitaDaŭriĝis pri Stumpulo, hund� kun vostetranĉita.Pri Stumpul�, fiere Rejento sinjoroAsertis, ke ĝi estis kaptint� de leporo;Dume, al li refutis, spite, Asesoro, � � � �580Ke al vertrago Falko apartenas gloro.Do ĉirkaŭe demandis oni opinion:Ĉiu prenis de Falko aŭ Stumpul� partion,Kiel konul� aŭ kiel atestant�. � En finoDua, de tabl�, Juĝisto al novnajbarinoDiris: �Pardonu, ke ni sidiĝis pli frue,Ne povante prokrasti vespermanĝon plue;Gastoj malsataj, fore en kamparon iris;Mi pensis, ke vi veni al tabl� ne deziris�.Poste Juĝist� mallaŭte, ĉe plena kaliko, � � � �590Kun Ĉambelan� parolis pri la politiko.Ĉe tablo, ambaŭflanke tiel okupata,Tade� rigardis al la person� nekonata.Pri lok� li rememoris, ke ĉe la ekvido,Li divenis, por kiu estis tiu sido.Lia kor� nekutime batis, li ruĝiĝis,Vidante, ke misteraj konjektoj solviĝis:Sekve, ĉe lia flanko sidis laŭ destino,Vidita en krepusko, lia belulino!Vere, ke pli belkreska ŝi estas ĉi tie, � � � �600Ĉar la kreskon vestaĵo prezentas alie.Tie estis hararo mallonga, hel-ora,Jen: longa, plekt-volvita kaj korvokolora?Ŝajne, kolor� devenis de suna radio,Per kiu ĉe l� subiro, ruĝetiĝas ĉio.Vizaĝon li ne vidis tiam, ĉar tro frueŜi foriĝis; ĝin penso divenas unue:Li pensis, ke ŝi havis nigrajn okuletojn,Blankan vizaĝon, ruĝajn lipojn-ĉerizetojn.Ŝi similas, laŭ buŝo, okuloj, vizaĝo; � � � �610Plej grandan diferencon prezentus la aĝo;Ĝardenistino ŝajnis malgranda knabino,Kaj ĉi tiu, jam aĝe matura virino;Sed junul� ne demandas belecon pri aĝo;Al junul� ŝajnas juna, ĉiu belvizaĝo,Samaĝulin�, al knabo, ĉiu belulino,Kaj al ĉastulo, ĉiu amatin�, virgino.Tadeuŝ�, kvankam preskaŭ dudekjar�-junulo,Kaj loĝis en ĉefurbo[29] ekde infaneco,Li havis pastron, kiu laŭ malnovregulo, � � � �620Inspektis kaj edukis lin en severeco.Do kun Tadeuŝ� venis, al lia hejmlimo,Kor� senkulpa, pens� vigla, kaj pura animo;Sed kune petolemo eta, de junaĝo.Antaŭe jam projektis li, ke en vilaĝo,Li ĝuos je veninta libereco nuna;Li sciis, ke li estis vigla, bela, juna,Kun gepatroj-heredo, fortiko kaj sano.Li nomiĝas Soplico: ĉiu SoplicanoEstas, sciate, brava, forta, korpulenta, � � � �630Bona soldat�, science malpli diligenta.Tade� ne degeneris el prapatroj-speco:Li piediris brave, rajdis kun firmeco;Ne malkapabla, grandajn progresojn ne faris,Kvankam onklo nenion por eduk� avaris.Li preferis pafadi, sabr-ekzerzojn fari,Ĉar oni lin intencis al arme� prepari;Ĉi volon testamente la patro eldiris;Do li, jam en lernejo, al tambur� sopiris.Subite onklo ŝanĝis unuan destinon: � � � �640Ordonis hejmveturi kaj preni edzinon,Kaj promesis donaci vilaĝet�-mastraĵon,Kaj poste doni tutan sian posedaĵon.Ĉi virtoj de Tadeo, kaj ecoj-kombino,Altiris la rigardon de la najbarino.Ŝi mezuris belforman kaj altan figuron,Larĝan bruston, fortikajn ŝultrojn, la staturon,Rigardis la vizaĝon, kiu ruĝetiĝis,Kiam junul� kun ŝia okul� renkontiĝis.Libere de unua timem�, li rigardis � � � �650Kuraĝe per okuloj, kiuj fajre ardis.Egale ŝi rigardis: kaj pupiloj-kvaroKontraŭ si flamis, kiel frumes�-kandelaro.Ŝi unue Tadeon france alparolis.Li revenis el Vilno, do ŝi aŭdi volisPri aŭtoroj kaj novaj libroj opinion,Kaj, laŭ respond�, sekvigis demandoj-serion.Ŝi poste ekparolis pri arta pentrado,Pri muziko, pri dancoj kaj eĉ pri skulptado!Pruvis konon de notoj, pres� en ĉia speco: � � � �660Ĝis Tade� konsterniĝis je l� instruiteco,Timis, por ne fariĝi celo de mokanto,Balbutis, kiel antaŭ instruist�, lernanto.Feliĉe, instruisto bela, nesevera,Divenis, kia estis terur�-kaŭzo vera.Do ŝi al pli facilaj transiris objektoj:Vilaĝa viv�, enuo, penoj kaj projektoj,Kiel oni distriĝu, la tempon partigu,Kaj en vilaĝo vivon al si agrabligu,Tadeo respondante, parolis sentime: � � � �670Post duonhoro ili estis jam intime,Kaj komencis malgrandajn ŝercojn, disputetojn;Fine ŝi metis antaŭ li tri panglobetojnPor elekt�: plej proksiman li tuŝis per mano.Fruntsulkiĝis filinoj de la Ĉambelano;Najbarino ekridis, tamen ŝi silentis,Kiun tiu feliĉa globeto prezentis.Ĉe dua tablofino, oni sin alieAmuzis: Falko-anoj, fortiĝinte tie,Senkompate atakis de Stumpul� partion. � � � �680Disputo bruis, oni manĝis plu nenion;Ambaŭ flankoj kverelis stare, trinkis nure;Rejento iritita estis plej terure:Li ne ĉesis aferon sian prezentadiKaj ankoraŭ tre klare per gestoj pentradi.(Antaŭe advokato, Rejento Bolesta,Predikisto nomata, pro la emo gesta),Manojn al flank�, kubutojn posten elfleksinte,El sub brakoj longungajn fingrojn elŝovinte,Per ĉi bildo du hundojn li prezentis nune; � � � �690Ĵus li finis paroli: �Pel![30] ellasas kune,Mi kun Asesor�; kvazaŭ du ĉanojn al subo,Faligus unu fingro ĉe pafil�-dutubo;Pel! Kiel kord� leporo en kampon flankiris,Hundoj tuj tuŝ! (sur tablo li manojn longtiris,Per fingroj imitante de hundoj movecon),Hundoj tuj tuŝ! forpelis de l� arbar� jam pecon.Falk� antaŭen! rapida hund�, sed fervolulo,Eligis tiom, fingron, antaŭ la Stumpulo:Mi sciis, ke maltrafos li. Lepor�, ruzulo, � � � �700Kuris, ŝajne, en kampon, post ĝi hundoj; nuneLepor�, ruzulo! kiam hundojn sentis kune,Salt! dekstren, kapriolon! hundar� malprudenteSamflanken; li maldekstren sving! salt! salt! momenteHundoj tuj sving! arbaren li kaj la Stumpulo:Kapt!!� Rejento, sur tablon klinite, kun tiaKri�, per fingroj alkuris ĝis al flank� alia,Kaj �kapt!� en la orelon kriis al junulo.Per ĉi voĉoeksplodo, Tadeo kaj liaNajbarin�, timigitaj, mezinterparole, � � � �710Ambaŭ de si forŝovis kapojn, malgraŭvole,Kiel suproj de arboj ligitaj kupole,Kiujn disŝiras vento; kaj manoj, metiteProksime sub la tablo, diskuris subite,Kaj du vizaĝojn kovris unu ruĝetiĝo.Tade� por ne konfesi pri sia distriĝo,Diris: �Vere Rejento, sendube kaj certe,Stumpul� �as bela hundo; se li kaptas lerte�� Lerte? kriis Rejento � do kaptus mallerteMia hund�-favorato?�� Do Tadeo nia � � � �720Ĝojis, ke bela hundo estis sen mank� ia;Domaĝe, li nur vidis ĝin apud arbaro;Mankis tempo, koniĝi kun bona ecaro.Nun Asesor� kalikon tremfaligis plenan,Kaj turnis al Tadeo rigardon venenan.Li ol Rejento. malpli moviĝema, kria,Malpli dika li estis kaj malpli statura,Sed en balo, distrikta kunveno, terura.Laŭ dir�, pikilon havis li en lango sia;Li sciis tiom spritajn ŝercetojn komponi, � � � �730Ke ilin kalendaroj povus prese doni:Ĉiuj malicaj, akraj. Iam en bonstato,Li disipis post patro heredon, de l� fratoBienon, figurante en la granda mondo;Nun, oficist�, graviĝis en distrikta rondo.Li amis tre ĉasadon, parte por amuzo,Parte, ĉar kornoj-sono, de pelistoj uzo,Al li rememorigis, kiam, en juneco,Li havis pafistaron kun fama hundspeco:Nun al li, el hundaro, du vertragoj restis, � � � �740Kaj kontraŭ glor� de unu, oni nun protestis!Do li alproksimiĝis, glatis malrapideVangoharojn kaj diris malice-ekride:�Hundo sen vost� � nobelo sen ofica ago;Vost� ankaŭ multe helpas, dum kur� al vertrago.Laŭ vi, stumpeco pruvas pri boneco ia?Ni povas lasi juĝon al onklinjo via,Telimen�. En ĉefurbo ŝi loĝis antaŭe,Ne delonge distriĝas ĉi tie ĉirkaŭe,Sed ĉason, pli ol junaj ĉasistoj komprenas: � � � �750Jen tiel, kun la jaroj, sperteco mem venas�.Tadeuŝ�, kiun trafis tondrobat� subite,Momenton senparole staris konfuzite,Sed rigardis rivalon terure severe�Ĉambelan� tiam ternis, ĝustatempe vere:�Vivu!� ekkriis ĉiuj; li dankis kapkline,Kaj, per fingroj, sonigis tabakujon fine;La tabakuj� el oro, briliant�-kadreto,Kaj, en mezo, de reĝo Stanislav�[31] portreto.Reĝo, al lia patro, ĝin donis favore, � � � �760Ĉambelano, post patro, ĝin vartis honore;Per ĝi donante signon, li paroli volis:Do ĉiuj eksilentis, neniu parolis.Li diris; �Moŝtaj fratoj, moŝta nobelaro!Ĉasist�-juĝejo estas herbej� kaj arbaro;Mi, pri l� afer�, en domo ne donas decidon,Tial ĝis morgaŭ solvas mi nian kunsidon,Kaj partiaj refutoj ne trovos toleron.Vokisto! vi en kampon revoku aferon;Morgaŭ ĉi tien venos Graf� kun ĉasistaro, � � � �770Vi ankaŭ tien iros, Juĝisto, najbaro!Kun estrinoj, fraŭlinoj ĉiuj, bel-eskorte;Ni apartan grand-ĉason faros, unuvorte;Ankaŭ Vojski honoros nin per akompano�.Tabakujon transdonis al li Ĉambelano.Vojski, inter ĉasistoj, ĉe tabla angulo,Aŭskultis, senparole, kun fermit-okulo.Ofte oni demandis lian opinion,Ĉar neniu pli bonan havis ĉaso-scion.El tabakuj� pinĉprenon li pesis silente � � � �780En fingroj, kaj ĝin fine enflaris atente;Li ternis, ke resonis ĉambrego eĥante,Kaj diris, kun maldolĉa rido, kap-skuante:�Ho, kiel min ĉagrenas, mirigas ĉi tio!Kion dirus maljunaj ĉasistoj pri ĉio,Ke, en nombra nobeloj-, sinjoroj-ĉeesto,Oni juĝos disputojn pri hunda vost-resto?Kion reviviĝinte, Rejtan al ni dirus?En sian Laĥovican tombon li reirus!Kaj kion Njesjolovski[32] vojevodo landa, � � � �790Posedant� de plej fama ĉashundejo granda?Ducent pafistojn tenas tiu grand-nobelo,Cent retveturigilojn havas ĉe kastelo;Monaĥe, jarojn sidas li en domo sia,Ne akceptas invitojn al ĉasado ia;Al Bjalopjotroviĉa[33] li rifuzis peto!Kion li povus kapti dum via ĉaseto?Bela estus la famo, se tia moŝtulo,Laŭ nuna modo kurus post lepor�-grizulo!En mia temp�, nomataj estis, ĉasparole, � � � �800Nobelaj bestoj: apro, urs�, alk�, lupo, sole.Sen kojndentoj, ungegoj, sen kornoj bestaroRestis por la servistoj kaj la dungataro.En manon preni volus neniu sinjoroPafilon, kiun ŝroto igis sen honoro!Oni tenis vertragojn, ĉar post ĉaso, vereOkazas, ke elkuras, sub ĉeval� senpere,Lepor�. Amuze, oni solvis hundoj-ŝnuron,Sinjoridetoj faris ĉevale postkuron,Ĉe okul� de gepatroj, kiuj vidi pelojn � � � �810Bonvolis, sed ne farus pro ili kverelojn!Do, Ĉambelana moŝto, revoku ordonon,Kaj al mi ne rifuzu favoran pardonon,Ke mi ne partoprenos en ĉasado tia;Neniam paŝon faros tien pied� mia!Mi nomiĝas Hreĉeĥa: ekde reĝo Leĥo[34]Post la leporoj kuris neniu Hreĉeĥo�.Junularo ekridis tiam superbrue;De tabl� oni leviĝis, Ĉambelan� unue:Laŭ aĝ�, ofico, lia estis digno tiu; � � � �820Irante, klinsaluton faris li al ĉiu;Pastro post li, Juĝisto apud Bernardino.Ĉe pord� Juĝist� brakdonis al Ĉambelanino,Tade� al Telimeno, al Tranĉist�-filino[35]Asesor� kaj Rejento al Hreĉeĥidino.Tadeuŝ kelkajn gastojn al garbej� gvidante,Sin konfuza, kolera, malgaja sentante,Iris, kaj okazaĵojn pripensis sen fino:Renkonton, vespermanĝon apud najbarino;Ĉirkaŭ lia orelo precipe vorteto � � � �830�Onklinjo� zumis, kiel trudiĝa muŝeto.Li dezirus Vokiston demandi esplorePri Telimen�, lin kapti ne povis ĉi hore;Vojski ankaŭ forestis, ĉar post vespermanĝo,Ĉiuj iris post gastoj, zorgi pri aranĝoEn domo, kiel ĉambrojn por ripoz� reformi.Virinoj, maljunuloj, en dom� povis dormi;Junularon Tadeuŝ� gvidis en garbejon,Mastron anstataŭante, sur fojnokuŝejon.En domo mallaŭtiĝis post duona horo, � � � �840Kiel en monaĥejo, post preĝa sonoro;Silenton interrompis nur voĉ� de gardisto.Ĉiuj dormas. Ne fermis okulojn Juĝisto:Li, kiel mastr�, ekskurson en kampojn preparisKaj en domo aranĝojn por amuzo faris;Kaj li, al ekonomoj, voktoj, garbejestroj,Skribistoj, domestrino, pafistoj, stalestroj,Donis ordonojn, tagokalkulojn kontrolis,Nun, kun help� de Vokisto, senvestiĝi volis.Vokist� malligis Sluckan[36] zonon, orteksitan, � � � �850Per densaj kvastoj, kiel faskoj lumigitan:Unuflanke orŝtofo kun purpur�-floraro,Inverse silko nigra, arĝentkarearo;Ambaŭflanke metebla estas zono tia,Ora � solene, nigra � ĉe funebro ia.Nur Vokist� sciis zonon malligi, kunmeti;Li ĉe l� okupo, finis tiel babileti:�Ĉu malbone, ke tabloj en kastelo staris?Neniu perdis; eble, ke vi gajnon faris.La kastelon koncernas ja procesaj aktoj. � � � �860Por kastel�, de hodiaŭ, nin rajtigas faktoj;Kaj malgraŭ obstineco, la kontraŭpartia,Mi pruvos, ke okazis posedpreno nia.Se iu en kastelon gastojn peti pravas,Li pruvas, ke posedon li prenas aŭ havas;Mi eĉ kontraŭpartion ateste proponas;Similajn okazaĵojn miaj tempoj konas�.Juĝist� dormis. Vokisto en vestiblon irisKaj, ĉe kandel�, el poŝo libreton eltiris,Kiu kvazaŭ preĝaro al li servas ĉiam; � � � �870Li forĵetas ĝin hejme, vojaĝe, neniam.Ĝi estis tribunala vokando:[37] laŭ vicoTie sekvis procesoj, kiujn ĉe l� ofico,Vokisto propravoĉe, antaŭ jaroj vokis,Aŭ kiujn li ekkonis kaj en libron lokis.Al simpluloj vokando ŝajnas nur nomaro,Al Vokist�, grandioza de bildoj skizaro.Li legis kaj meditis: Oginski � Vizgrid-o,Dominikanoj � Rimŝa, Rimŝa � Visogrid-o,Radzivil � Vereŝĉaka, Gedrojc � Rodultovski, � � � �880Obuĥoviĉ � Kaĥalo,[38] Juraha � Pjotrovski,Maleski kun Mickjeviĉ, fine Graf� sinjoroKun Soplico; legante en sia memoroLi vidis la procesojn, okazaĵ�-seriojn,Juĝejon, atestantojn kaj kontraŭpartiojn;Kaj li sin mem rigardis en blanka ĵupano[39]Kontuŝ� blunigra, antaŭ tribunal�, kun manoUnu sur sabro, dua al partioj donasAlvok�-signon, kaj lia: �Silentu!� eksonas.Revante, fine de la vesperpreĝo sia � � � �890Ekdormis lasta litva Juĝ-Vokisto nia.Tiaj estis amuzoj, disputoj en rondoDe kvieta vilaĝo litva, dum la mondoResta dronis en sango; kaj vir�, di� milita[40]En regimentoj-nuboj, milkanon�-armita,Aglojn orajn, arĝentajn, al batala ĉaroJunginte, de Libia dezert� ĝis Alparo,Flugis kaj tondreĵetis li fulmon post fulmo,Ĉe Piramidoj, Tabor, Marengo, ĉe Ulmo,Aŭsterlic. Post kaj antaŭ li, Konkiroj � � � �900Kaj venko. Glor� de faroj, kaj de kavalirojHeroaj nomoj, bruis de Nilo al Nordo,Sed kiel rokoj ilin, ĉe Njemena bordo,Rebatis vic�, gardanta Litvon, feromura,Kontraŭ famo, por Moskvo[41], kiel pest�, terura.Tamen, kiel ĉiela ŝton�, iam novaĵoFalis sur Litvon: Venas, peti pri manĝaĵo,Senkrura, aŭ senbraka iu almozulo;Nutrite, li rigardas per atentokulo;Se li en domo vidas nek judan ĉapeton, � � � �910Nek soldaton, nek rusan ruĝan kolumeton,Tiam, legionisto, li konfesas veron,Ke li portis maljunajn ostojn sur hejmteron,Ne povante defendi ĝin plu� � Tiam tutaFamili�, servistaro, kun alprem� salutaLin akceptis plorege! Kaj ĉe tabl�, al rondo,Li, kvazaŭ mirfabelojn, rakontis el mondo:Ke general� Dombrovski[42], ĉefo de komando,Al Poluj� penas marŝi el itala lando;Ĉe li sur kamp� lombarda, ariĝas la poloj; � � � �920Ke Knjazjeviĉ ordonas el la Kapitolo,Ke li ĵetis, venkinte Cezar�-posteulojn,Cent sangantajn standardojn al franc� en okulojn:Ke Jablonovski kuris, kun legi�, ĝis tero,Kie kreskas la pipro, la kan� de sukero,Kaj arboj, en eterna printempo elspirasAromojn; li, venkante negrojn, hejmsopiras.Ĉi rakont� en vilaĝo ĉirkaŭis kaŝite;Junulo ĝin aŭdinte, el domo subiteMalaperis; tra marĉoj, arbar�, ŝteliĝante, � � � �930Antaŭ rusa postkuro en Njemen saltante,Naĝis, sub akvo, ĝis la bordo de VarŝavaDukland�[43], por aŭdi voĉon: �Ho, kolego brava!�Sed li saltis sur rokon, antaŭ ol foriris,Kaj al rusoj trans Njemen: �Ĝis revido!� diris.Tiel iris Gorecki, Pac kaj Obuĥoviĉ,Pjotrovski, Obolevski, Ruĵicki, Janoviĉ,Mjeĵejevski-j, Broĥocki, Kup�� kaj Gedimin-o,Bernatoviĉ-oj, multaj aliaj sen fino:Ili lasis gepatrojn en hejmlando kara, � � � �940Kaj bienojn forprenis trezorejo cara.Okazis, ke al Litvo venis de translime,Almozist�; ekkoninte domon pli proksime,Li malkudris gazeton el skapulario;Tie estis soldatoj-nombro, kaj krom tio,De ĉiu legiestro la nomo kaj sorto,Kun priskribo de ĉies venko aŭ de morto.Post jaroj tiel venis al la familio,Pri vivo, glor�, pri morto de filo ekscio:Pro timo silentante, dom� funebron prenis, � � � �950Sed kiun ĝi funebris oni nur divenisĈirkaŭe; kaj de mastroj mallaŭta ĉagreno,Aŭ ĝoj� mallaŭta estis gazet� de bieno.Vermo estis, laŭdire, tia almozistoLi aparte parolis ofte kun Juĝisto;Post ĉi interparoloj disvastiĝis kureIa famo ĉirkaŭe Monaĥ�, laŭ figure,Perfidis, ke ne ĉiam en kapuĉo siaLi iris, nek en servo maljuniĝis dia.Super dekstra orelo, en tempi�-alteco, � � � �960Li havis haŭtcikatron de manolarĝeco,Kaj en barbo, postsignon de paf�, ponardego;Ĉi vundojn ne ricevis li ĉe mesolego �Ne nur en vid� minaca, en cikatroj-speco,Sed en voĉ�, movo, estis ia soldateco.Ĉe meso, kun levitaj manoj, turniĝanteAl popol�, kaj �Sinjoro kun vi!� eldirante,Li ofte, post lertega turniĝo, ekstaris,Kvazaŭ li �dekstren-posten� laŭ komando faris:Kaj liturgiovortojn li diris per tono � � � �970De oficir�, staranta antaŭ eskadrono:Servoknaboj rimarkis ĝin, ĉe meso lia.Pri politiko estis Vermo pli konscia,Ol pri Sanktuloj-vivo; pro kolekto siaVeturante, ofte havis mult-aferojnEn urb� distrikta: jen li ricevis leterojn,Kiujn li ne malfermis ĉe fremdulo ia;Li sendis kurierojn, sed kien, ne diris.Tre ofte li sekrete, dum nokto elirisAl biendomoj, kun la nobelar� murmuris, � � � �980Ĉirkaŭe kampovojojn piede-mezuris,En drinkej� kun kampuloj diskutis intime,Kaj ĉiam tion, kio okazis translime.Nun Juĝiston, jam ekde unu hor� en dormo,Li vekas; ŝajne venis li kun novinformo.

Libro II. � Kastelo

Ĉaso kun vertragoj je observita leporo � Gasto en kastelo � Lasta el korteganoj rakontas historion de lasta el Horeŝkoj � Ekrigardo en fruktoĝardenon � Knabino inter kukumoj � Matenmanĝo � Petersburga anekdoto de sinjorino Telimeno � Nova eksplodo de disputoj pri Stumpulo kaj Falko � Interveno de Vermo � Parolado de Vojski � Veto � Iru kolekti fungojn.

Ĉiu el ni memoras, kiam juna bubo,Li fajfante, en kampon iris kun paftubo;Rempar�, baril�, neniu lacigis piedon,Lim-pasante, ne konis vi fremdan posedon!Ĉar en Litvo ĉasisto, kiel ŝip� sur maro,Kien volas, libere vagas tra l� vastaro:Profete li rigardas nubojn sur ĉielo;Multaj signoj vidiĝas al ĉasist�-okuloj;Sorĉiste li babilas kun ter�: por urbulojMuta, ĝi voĉojn flustras al lia orelo. � � � �10En herbej� krias kreko, ne serĉu en loko,Ĝi naĝas, herbe, kvazaŭ en Njemen ezoko;Supre sonas printempa la sonorileto;Kaŝita, en ĉiela profund�, alaŭdeto.Aglo, larĝa-flugile batante eterojn,Kiel kometo carojn, timigas paserojn;Akcipitro, sub helaj bluaĵoj pendante,Kiel pingle-fiksita papilli� flirtante,Ekvidis jen leporon aŭ birdon en valo;Falas sur ĝin rapide, kiel stelo-falo. � � � �20Kiam Dio permesos al ni, hejmreveniKaj ree, sur patruja kampo, loĝon preni?Servi rajdiste, kontraŭ leporoj-grizuloj,Kaj pafi birdojn, kiel piedo-iruloj;Krom falĉil�, rikoltilo, ne havi aliajnArmilojn; por gazetoj � dom-kalkulojn niajn![1]Jam super Soplicovo la suno leviĝis,Falis sur pajltegmentojn, tra fendoj ŝteliĝisEn garbejon; sur freŝa, aroma fojnaro,El kiu la sternaĵon faris junularo, � � � �30El aperto tegmenta, per oritaj strioj,Kiel harlig�-rubandoj, fluis sun-radioj;Suno incitas buŝojn, per maten� brilanta,Kiel knabin�, per spiko, amaton vekanta.Jam, saltante, ekĉirpis sub tegment�, paseroj,Jam trifoje ekkriis laŭte la anseroj,Kaj eĥis meleagroj-ĥor� kaj anasaro,Kaj ekmuĝis iranta en kampon brutaro.Leviĝis junularo. Tade� dormas plue:Li ekdormis hieraŭ post festen� malfrue, � � � �40Veninte maltrankvila; ĝis krio de kokoLi ne fermis okulojn kaj sur sia loko,Li turniĝis, ĝis tute en fojnon sin ŝovis.Li dormis, ĝis okulojn liajn vent� alblovis,Kaj malfermiĝis pordo de garbej�, kun krako:Eniris, kun nodara zono, Verm-Robako,Al Tade� �Surge puer!�[2] severe vokanteKaj ŝerce, super ŝultroj, la nodojn svingante.Jam sur korto ĉasistoj krias; oni kuras,Elkondukas ĉevalojn, gastoj alveturas; � � � �50Apenaŭ kort� ampleksos tiel grandan aron.Sonas trumpetoj, oni ellasas hundaron:Elkurinte, hurletas vertragoj, ĝojplenaj,Ĉe vido de ĉasistoj, gvidiloj rimenaj.Hundoj, kiel frenezaj, svingiĝas sur korto,Poste, por meti kolojn sur kolumnojn kuras;Kaj ĉi tio bonegan ĉasadon aŭguras.Al vojir�, Ĉambelana sonas signovorto;Instigistoj ekiris unu post alia;Post pordego, diskuris longa vic� ilia. � � � �60Meze rajdis apude, Rejent�, Asesoro;Iam sin rigardinte kun malamo forta,Nun, parolis amike homoj de honoro,Irante al decido de disputo morta:Eĉ vorto ne perfidis obstinon de koro.Rejent� Stumpulon gvidis, Falkon � AsesoroSinjorinoj veturis poste, kaj ĉe iliGalopis junularo, por kune babili.La Pastro malrapide korton paŝmezuris,Finante matenpreĝojn; li rigardojn ĵetis � � � �70Al Tade�, jen sulkigis frunton, jen ridetis,Fine li svingis fingron; Tade� alveturis.Fingron al nazo metis Verm�, por minaceto;Sed malgraŭ de Tadeo demando kaj peto,Ke li eldiru klare, kion li ekvolis,Monaĥo nek rigardis lin, nek alparolis,Nur surtiris kapuĉon kaj preĝon murmuris;Do Tade� al ceteraj gastoj forveturis.Ĉasistoj tiam hundojn ĵus haltigis tute,Kaj staris sur la lokoj senmove kaj mute; � � � �80Ĉiuj ripetis signon de silent�-ordono,Kaj ĉiuj turnis siajn okulojn al ŝtono,Kie staris Juĝisto. Li ekvidis bestonKaj por ordon�, klarigan faris manogeston.Ĉiuj komprenis, staras; Asesor�, Rejento,En kampo malrapide trotas en silento.Tadeo, pli proksima, alvenis antaŭe,Ekstaris ĉe Juĝisto, rigardis ĉirkaŭe.Jam longe li ne ĉasis; sur grizaj spac-fonojMalfacile grizulon vidi inter ŝtonoj. � � � �90Montris al li Juĝisto: Sidis mizerulo,Sub ŝtono platiĝante, orel�-pintigante,Kaj renkontis rigardojn per ruĝa okulo;Kvazaŭ sorĉite, sian destinon sentante,Time, ĝi eĉ ne turnis okulojn en loko,Kaj sub roko, senvive sidis kiel roko.En kampo proksimiĝas dume polvotrenoj,Kuras Stumpul�, rapida Falko, ĉe rimenoj;Rejent� kun Asesoro, ambaŭ krias nune:�Pel! pel!� kaj en polvaĵo malaperas kune. � � � �100Nun, kiam post grizulo komenciĝis pelo,Grafo aperis, apud arbar� de kastelo.Oni sciis ĉirkaŭe, ke tiu sinjoroNenie venas en la difinita horo.Hodiaŭ, malfruante, li grumblis servistojn,Kaj en kampon galopis, vidinte ĉasistojn,En surtut� angla, blanka, longa, ventflirtantaPer baskoj; post li trotis servistar� rajdantaEn nigraj, brilaj, fungo-formaj ĉapeletoj,Blankpantalon�, laĉitaj botoj, en jaketoj. � � � �110Servistojn, kiujn vestis Graf� per formo tia,Oni nomis ĵokeoj en palaco lia.Galopantaro kuris en eriko-valon;Graf� ekvidis kastelon, haltigis ĉevalon.Li, vidante kastelon, matene unue,Apenaŭ ĝin rekonis: tiel matenfrue,Freŝiĝis kaj beliĝis konstruaĵ�-konturoj.Grafon mirigis nova aspekto de muroj.Tur� altiĝis dufoje, sur nebul� levite;Lada tegmento brilis, de supre orite; � � � �120Sub ĝi, en kradoj flagris vitraĵoj rompitaj,Per leviĝo-radioj ĉielarkigitaj;Subajn etaĝojn kovris tego de nebulo,Kiu breĉojn, fendegojn kovris por okulo.Sonis ĉasistoj-krio, per vent� alpelite,Kelkfoje de kastelaj muroj rebatite,Kvazaŭ kastelo krius; sub nebul�-vualojRekonstruiĝis muroj, hom-pleniĝis haloj.Grafo amis vidaĵon, nekutiman ian;Li nomis ĝin romana, same kapon sian � � � �130Romana; vere estis li granda strangulo.Tre ofte li, pelante post vulp� aŭ grizuloSubite haltis, ĉiel-rigardis sopire,Kiel kat�, observanta paserojn ŝtelire,Sur pino. Sen pafilo, rekrut�-forkurule,Li vagis en arbaro; aŭ sidis silente,Senmove, kun klinita kapo, ĉe-torente,Kiel arde� manĝanta fiŝaron okule.Tia estis sinjora Grafa stranga moro;Ĉiuj diris, ke mankas io al sinjoro. � � � �140Tamen estis ŝatata prapraav-moŝtulo,Riĉega, tre humana por najbar�, kampulo,Eĉ por judoj.� � � � � � Ĉevalon Grafo turnis bride,Kaj altrotis, tra kampo, ĝis kastel� rapide.La Grafo, sopirante, rigardis la murojn,Eltiris paperujon kaj skizis figurojn.For ducent paŝojn, vidis li, flank-rigardinte,Homon, kiu egale vidaĵoj-ŝatulo,Kun kap� levita, manojn en poŝojn metinte,Ŝajnis, ke li kalkulas ŝtonojn per okulo. � � � �150Grafo tuj lin rekonis, sed kriis kaj plaŭdisKelkfoje, ĝis alvokon Gervazo ekaŭdis.Nobel�, de kastel-estroj servist� iam estis,Kaj lasta el Horeŝkaj korteganoj restis;Maljunul� alta, griza; vizaĝ� malserena,Severa, freŝa, sana, de sulketoj plena.Iam, inter nobeloj, li fama gajulo,Post batalo, en kiu kastel�-hereduloPereis antaŭ jaroj, li iĝis alia,Iris al indulgenco-, edzofest� nenia; � � � �160Neniun li gajigis per sprita ŝerceto,Nek aperis, sur lia vizaĝo, rideto.Li iris en malnova livreo sinjora:Jako, kun baskoj, flava; kadro el galono,Kiu nun flava, iam certe estis ora,Ĉirkaŭe, silkbrodite, Horeŝkoj-blazono:Duonkapro[3]; do, en la ĉirkaŭ� de kastelo,Duonkapro nomatis maljuna nobelo.Iafoje, pro lia senĉesa ripetoDe l� ĉevort�, oni ankaŭ lin nomis Moŝteto; � � � �170Aŭ pro la fendoj-plena kalvaĵo, Fendulo;Gervazo mem sin nomis Rembajlo, Sabrulo.Laŭ blazon� ne konate, kun titol� � Ŝlosisto,Ĉar antaŭ jaroj tia kastel�-oficisto,Li portis ŝlosil�-faskon, sur la pasamentaLigil�, ĉe sia zono, kun kvasto arĝenta;Kvankam li ion ŝlosi en kastel� ne povis,Ĉar mankis pordoj; tamen li du-pordon trovis,Kiun li mem ripari igis, propra-page,Kaj sin, per ŝlos�-malŝloso, distris ĉiutage, � � � �180En unu el malplenaj ĉambroj ekloĝinte.Manĝi favoran panon, ĉe l� Grafo, povinte,Li ne volis, kaj kvazaŭ malsana, sopiris,Kiam li per kastela aero ne spiris.Ekvidinte la Grafon, li deprenis ĉapon,Antaŭ estroj-parenco li klinis la kaponKun grandega kalvaĵo, brilanta defore,De multaj sabroj dense signita memore;Li glatis ĝin per mano, kaj ankoraŭ foje,Sin klininte: �Moŝteto!� li diris malĝoje. � � � �190�Pardonu, Grafa moŝto! alparolo tia,Ne malrespekto estas, sed kutimo mia:�Moŝteto�, diris ĉiuj Horeŝkoj; Tablestro[4]Lasta, tiun ĉevorton uzis, mia estro.Do ĉu vere, Moŝteto, ke vi mon-avarasPor proces�? al Soplicoj kastel�-cedon faras?Mi ne kredis, distrikte oni tion diris�.Rigardante kastelon, Gervazo sopiris.�Ĉu strange?-diris Grafo-granda kost�, enueJam fariĝis; mi finos, ĉar nobelo plue � � � �200Obstinas, kaj min volas tute enuigi:Do plu mi ne rezistos kaj volas pac-igi,Akceptante de l� juĝo kondiĉoj-donacon�.�Pacon? kriis Gervazo: kun Soplicoj pacon?Kun Soplicoj, Moŝteto?� Ĉi tion dirante,Li kurbigis la buŝon, mem vortojn mirante.�Pac�, Soplicoj! Moŝteto, Estreto! laŭ vidoVi ŝercas? La kastelo, de Horeŝkoj sido,Transiros al Soplicoj? Deiru, bonvole,El selo. Ni kastelon iros. Vidu sole. � � � �210Ne rifuzu! Diraĵon vi mem ne komprenis��Kaj li, por elseliĝo, piedingon tenis.Sur kastel-sojlo, diris Gervazo: �Antaŭe,Ĉi tie la Tablestro, domanoj ĉirkaŭe,Ofte sidis en seĝoj, posttagmanĝa-hore.Li pacigis kampulojn, aŭ bona-humore,Al gastoj historiojn diris belrakonte,Aŭ per iliaj ŝercoj distriĝis volonte;Junularon, en korto, skermiloj amuzis,Aŭ ĝi turkajn ĉevalojn dresante rajd-uzis�. � � � �220En vestiblo li diris: �Ĉi vestiblo, nuneNe havas, en pavimo, tiom ŝtonojn kune,Kiom, bontempe, krevis ĉi tie bareloj;Nobelar�, tiris tinojn sur zonoj el keloj,Invitite al sejmo[5] distrikta, aŭ landa,Al nomfesto sinjora, aŭ ĉasado granda.Sur ĉi ĥorejo staris kapel� dum festenoKaj sur instrumentaro ludis kaj orgeno[6];Trumpetoj tondris, kiel en juĝ-tago lasta,Dum vivukrioj sekvis laŭ ordo toasta: � � � �230Je l� san� de reĝa moŝto toaston unue,Kaj poste de primaso[7], de moŝto reĝina,De nobelar�, de tuta Respubliko plue;Fine, post eltrinkita vinpokalo kvina,Oni levis: Ni amu nin! Vivu� senfina,Ĝi tage ekkriita, sonis ĝis mateno:Kaleŝoj, veturiloj staris sur posteno,Por hejmen veturigi ĉiun post festeno�.Ili trairis ĉambrojn; Gervaz�, silentante,Jen sur muro, arkaĵo, rigarde haltante, � � � �240Alvokis rememorojn, agrable, malĝoje;Kvazaŭ: �Ĉio finiĝis!� li dirus kelkfoje,Li balancis la kapon, manon svinge movis;Ŝajne li, en memoro mem, turmenton trovis,Kaj volis ĝin forpeli. Ili halton farisSupre, en granda, iam spegula salono.Post spegularo, kadroj nur, malplenaj staris,Sen vitr� fenestroj; kontraŭ pordego, balkono.Maljunul� tie kapon klinis plenmedite,Kovris per man� vizaĝon: ĝi, remalkovrite, � � � �250Esprimis malesperon kun melankolio.Grafo, kvankam ne sciis signifon de ĉio,Rigardante lin, havis emocian senton,Kaj premis lian manon; maljunul� silentonInterrompis, skuante per levita mano:�Ne estos pac�, Moŝteto, inter SoplicanoKaj sango de Horeŝkoj, fluanta ĝis horoEn vi, parenc�, Tablestra, post patrino via,Ĉasestrino[8] filino de la Kastelano[9]Kiel sciate, onklo de mia sinjoro. � � � �260Aŭskultu: historio, via familia,Okazis en ĉi ĉambro, ne alia.�Mia sinjor�, Tablestro, altfamiliano,Riĉulo, estis patro de unu infano,Filin� anĝele bela; al fraŭlin� tielaSvatiĝis sinjoregoj kaj aro nobela.Inter nobeloj estis brulkapulo granda,Jacek Soplica, ŝerce Vojevodo landaNomata; li graviĝis en vojevodlando,Havante Soplicanojn kvazaŭ sub komando: � � � �270Tricent familivoĉojn li regis laŭvole,Kvankam li mem posedis terpeceton sole.Kaj sabron, kaj lipharon grandan, ĝis orelo.Tablestro kuraĝulon, dum sejm�, al kasteloAlvokis kaj regalis ofte, malavare,Parencojn, partianojn, traktis populare.Lipharul� fieriĝis, pro akcept� favora,Ke li imagis iĝi bofilo sinjora.Al kastel�, nepetite, tre ofte li venis,Kaj fine, kiel hejme, kvazaŭ loĝon prenis. � � � �280Li volis jam deklari: ĝin rimarkis oni,Kaj igis nigran supon[10] ĉe la tablo doni.Laŭ dir�, Tablestridino Soplicon korsentis,Sed al gepatroj, tion profunde silentis.�Tio estis Koscjuŝka temp�; sinjor� protektisLeĝon de Tria Majo[11], nobelojn kolektis,Por elmarŝi al helpo de konfederuloj,Kiam, nokte, kastelon ĉirkaŭis moskvuloj[12].Nur estis temp�, alarme elpafi pistujon,Fermi malsupre pordojn, kaj ŝtopi riglujon. � � � �290Dome estis: Tablestro, mi, Estrino nia,Kuirist�, du helpantoj, ĉi trio ebria,Prepost�, lake�, hajdukoj kvar, kuraĝeguloj:Do pafiloj fenestren! Ĵus moskva amasoKun �hura!� de l� pordego kuras sur teraso;Kaj ni el dek pafiloj tondras: �For, kriuloj!�Oni vidis nenion; servistoj senhaltePafis malsupre, Estro, mi balkone-alte.Ĉio iris belorde, kvankam en teruro:Dudek pafiloj kuŝis ĉi tie, ĉe muro; � � � �300Post elpafo de unu ni havis alian.La preposto helpante faris servon tian,Estrin�, Fraŭlin�, kortega fraŭlinaro, same:Do estis tri pafistoj, pafantaj ĉiameDe malsupre, moskvuloj kuglojn hajle pafis,Ni, el supre, malofte, sed pli bone trafis.Trifoje rusoj pordon jam tuŝis alsalte,Sed ĉiufoje trio levis krurojn alte.�Do ili en tenejon rifuĝis matene.Tablestro sur balkonon eliris serene: � � � �310Se el tenejo kapon eligis soldato,Estro pafis, neniam maltrafis la bato;Ĉiufoje kaskedo nigra falis teron�Do jam malofte iu montris vizieron.Estro volis, vidante timegon ilian,Fari ekskurson, kaptis karabelon[13] sian,Kriante el balkono, servistojn ordonis,Kaj, al mi turniĝante: �Sekvu min!� proponis.Ĵus pafo el pordego � Tablestr� ekbalbutis,Li ruĝiĝis, paliĝis, sangokraĉe sputis; � � � �320Mi vidas: jen trafita brust�! Ŝanceliĝante,Falis Sinjor�, per fingro pordegon montrante;Mi rekonis ĉi tiun friponon! Soplica!Laŭ kresko kaj lipharoj! Lia paf� malicaMortigis Estron, vidis mi! Li ne fortirisLevitan tubon, fumo ankoraŭ eliris!Mortigint�, kiel ŝtono staris! Mi elpafis,Lin celante, dufoje, sed pafoj maltrafisDufoje, pro kolero aŭ malĝoj� en koro�Mi aŭdas virin�-krion � malvivis Sinjoro�. � � � �330Eksilentis Gervazo, kun larmaj okuloj,Poste li finis: �Pordon jam rompis moskvuloj;Ĉar mi, post mort� de l� Estro, staris senkonscie,Jam ne sciante, kio okazis ĉi tie.Feliĉe, helpe venis Pan ParafjanoviĉKun ducent Mickjeviĉoj, ĉi el Horbatoviĉ,Kiuj estas multnombra, brava nobelaro,Kaj malamas Soplicojn, pli ol de centjaro.�Tiel mortis potenca estro, justa, pia;Havis seĝojn[14], rubandojn, bastonegojn lia � � � �340Dom�; li kampuloj-patro, frato nobelara,Ne lasis, kiu venĝon tombeĵurus, filon!Sed fidelajn servistojn. Mi en sango kara,Trempis mian rapiron, mian plumfendilon,(Verŝajne, ke vi aŭdis pri mia rapiro,Fama en ĉiu sejmo, sejmeto, foiro);Mi ĵuris, ke ĝin fendos nuk� de Soplicano,Serĉis ĝin dum invadoj[15], sejm�, foir�; kvereleMi morthakis per sabro du, kaj du duele�Unun mi ekbruligis en ligna kabano, � � � �350Kiam ni Koreliĉojn kun Rimŝa invadis,Li rostiĝis misgurne[16], mi ne kalkuladis,De kiuj mi fortranĉis orelojn. Ĉi horeDe mi ricevis unu nenion memore!Naska fratet� de tiu lipharul� friponaVivas ĝis nun, pro sia riĉec�, fanfarona;De Horeŝkoj kastelon li tuŝas limstrie,Respektata distrikte, Juĝisto ĉi tie!Al li kastelon cedos vi? piedo lia,Malinda, viŝos planke la sangon de mia � � � �360Estro? Ne! kiel longe animon sentatanHavas Gervaz�, kaj forton, ke li mane levosSian fendilon, nune ĉe muro pendantan,Tiel longe kastelon Soplic� ne ricevos!�� Ho! � kriis Grafo, manojn alsupre levante,Mi antaŭsentis bone, ĉi murojn ŝatante!Kvankam mi ne suspektis ilin pri tielaTrezor� da dramaj scenoj por rakonto bela!Kiam mi el kastelo forpelos Soplicon,Vi ricevos, en muroj, kastelestr�-oficon. � � � �370Via rakont�, Gervazo, interesas vere;Domaĝe, vi ne gvidis min malfruvespere;Per mantel� drapirite, mi sur ruinaĵojSidus, kaj vi rakontus pri sangaj faraĵoj.Domaĝe, vi rakontan talenton ne flegis!Similajn tradiciojn mi aŭdis kaj legis;En Anglujo, Skotujo, ĉiu lordsidejo,En Gremanuj�, grafkorto � mortigoj-scenejo!Ĉiu nobla, potenca ligo familiaEstas fama pro sanga perfidaĵo ia, � � � �380Post kiu, heredate, venĝo iras plue;En Poluj� ĉi okazon mi aŭdas unue.Mi sentas, ke Horeŝka sang�, en mia koro,Ion ŝuldas al gento kaj al propra gloro!Jes! kun Soplica rompos mi ĉian traktadon,Se eĉ pistolon preni mi devus aŭ spadon!Honor�-ordon�� Ekiris li per paŝ� solena,Kaj Gervazo lin sekvis, en silento plena.Antaŭ pordego, Grafo rigardis kastelon;Al si mem paroplante, li saltis sur selon, � � � �390Kaj, al parol�, distrite, tian donis finon:�Domaĝe, ke Soplica ne havas edzinon,Aŭ de filino ĉarmojn adori mi devus!Kaj, amante, mi ŝian manon ne ricevus;Estus nova konflikto de sentoj en dramo:De koro kun la devo � de venĝo kun amo!�Li spronis, la ĉevalo al bieno kuris;Duaflanke ĉasistoj el arbar� veturis.Graf�, ĉasamant�, apenaŭ pafistojn ekvidis,Ĉion forgesis, rekte al ili rapidis; � � � �400Ĉe pordego, ĝardeno, barilo, pasante,Li, ĉe baril�, vojturne, haltis rigardante.Fruktĝardeno:� � � � � � En vicoj staris fruktarbaro,Ombrante vastan kampon; malsupre bedaro.Tie griza brasiko, kun kalvaĵoklino,Sidas, ŝajne meditas pri legom�-destino,Silikvojn, en verdaĵon de karot� plektante,Staras fabo, okulojn mil al ĝi turnante.Aliloke maiza ortufo leviĝas;Ie akvomelono dikventra vidiĝas, � � � �410Kiu for, malproksime de siaj trunketoj,Ruliĝis, kiel gasto, al la ruĝaj betoj.Bedojn tranĉas limetoj. Sur fosaĵoj ĉieStaras, kvazaŭ sur gardo, kanabo serie �Ĉi cipres� de legomoj, rekta kaj verdanta;Bedojn gardas kanaba odor� penetranta:Tra folioj ŝoviĝas vipero nenia,Raŭpoj, insektoj mortas de odor� ilia.Plu de papav� leviĝas blanka trunketaro;Vi pensus, ke sidanta papilioj-aro � � � �420Flirtas sur ĝi flugile, ĉielarke-brile,Diverskolore, hele, juvelar�-simile:Pupilon logas tiom papavokoloroj.Kiel plenlumo inter steloj, meze florojRonda sunflor�, kun granda vizaĝo orflama,Sekvas sunoiradon per alturn� ĉiama.Ĉe barilo, mallarĝaj levoj de tereno,Sen arboj, sen arbustoj: kukumoj-ĝardeno.Ili belkreskis; granda, vasta foliaroKovris la bedojn, kvazaŭ tapiŝa faldaro. � � � �430Meze iris knabino, en vesta blankaĵo,Kaj dronis, ĝis genuoj, en maja verdaĵo;Klinante sin, el bedoj ĝis sulketoj fore,Ŝi kvazaŭ sur folioj naĝis, verdkolore.Pajlĉapel� ŝirmis kapon de suna radio,Du rozaj rubandetoj flirtis de tempio,Kaj kelk bukloj de blondaj, malplektitaj ruloj;Sur brak� ŝi havis korbon, mallevis okulojn;Kvazaŭ por kapt� leviĝis ŝia dekstra mano.Kiel knabino pelas fiŝetojn en bano, � � � �440Kun ŝia piedeto ludantajn simileŜi kun korbo, al frukto, sin klinas facile,Laŭ puŝo de piedo, aŭ okul�-elekto.Graf�, ravite de tiel mirinda aspekto,Aŭdante for hufbatojn, al anoj li farisManosignon por halto; do ili ekstaris.Li, eltirinte kolon, fiksis la rigardon;Kiel gruo, de l� aro for, farante gardon,Staras unupiede, viglatenti penas,Por ne ekdormi, ŝtonon en la dua tenas. � � � �450Grafon vekis sur ŝultroj kaj tempi� susuro:Jen estis Pastro Vermo; en lia manplatoBalanciĝis, levita supren, nodoj-ŝnuro.Li kriis: �Vi kukumojn volas? jen salato!For, sinjor�, de l� domaĝo! sur ĉi tiu bedo,Ne por vi estas frukto; ne helpos rimedo�.Minacinte per fingro, kapuĉon alieLi ŝovis kaj foriris. Grafo restis tie.Pro subita obstaklo, ride kaj malbene,Ĝardenon rerigardis li, sed jam ĝardene � � � �460Ŝi forestis; lumetis nur, en fenestreto,Ŝia roza rubando kaj blanka robeto.Kian vojon ŝi kuris, tion montras bedo:Verda foli�, puŝita kure, de piedo,Leviĝis, tremis, fine restis en trankvilo,Kiel akvo, fendite de birda flugilo.En loko, kie staris ŝi, ĵus forĵetite,Korbet� pigmesalika, funde renversite,Perdinte siajn fruktojn, sur foli� pendiĝisKaj ankoraŭ, sur verda ondo balanciĝis. � � � �470Post moment�, ĉie estis solece, silente.Graf�, rigardante domon, aŭskultis atente;Li meditis; pafistoj senmove, senbrue,Staris post li. La domo, mallaŭta unue,Ekmurmuris, ekbruis, kiele malplenaAbeluj�, dum enflugo de svarmo revena.Jen signo, ke el ĉaso gastoj reveturisKaj servistoj, ĉe tabloj, laboreme kuris.Efektive movado ekregis ĉambraron:Oni portis botelojn, manĝojn, manĝilaron. � � � �480Viroj, kiel eniris, en vestoj de ĉaso,Iradis tra la ĉambroj, kun teler� aŭ glaso,Manĝis, trinkis, aŭ, apud fenestr�-apogiloj,Diskutis pri vertragoj, leporoj, pafiloj.Juĝist�, Geĉambelanoj � ĉe tabl�; en anguloFlustris fraŭlinoj; mankis ordo, laŭ regulo,Observata ĉe taga kaj vespera manĝo;Tio estis, en pola domo, novaranĝo:Ĝin sinjoro Juĝisto toleras matene,Kvankam li la senordon ne aprobas plene. � � � �490Diversa ankaŭ estis de manĝaĵoj vico;Por sinjorinoj, pletoj kun kafoservico.Sur pletoj, ornamitaj per floroj-pentrado:Arome vaporantaj kafkruĉoj el lado;Tasoj, oritaj el la porcelan� sakslanda,Kaj por ĉiu, kun kremo, poteto malgranda.Kafon, kiel la pola, ne konas translimo;En pola dom� bonstata, laŭ malnovkutimo,Estas, por kafpreparo, aparta virino,Kafistin�; ŝi, el urbo aŭ el ŝip� vicino[17], � � � �500Prenas plej bonan specon de kafa grajnaro,Kaj konas la sekretojn de trinkaĵ�-preparo;Karbenigra, ĝi havas de sukcen� klarecon.Aromon de la mokko kaj miel�-densecon.Bonan kremon bezonas kafo, memkomprene;Ĝi ne mankas vilaĝe; kafistin�, matene,Kruĉojn alfajriginte, en laktejon iras,Kaj delikate, freŝan lakt-floron detiras,En apartan, por ĉiu taso, belpotetonKe ĝi ricevu propran sian krem-ŝeleton. � � � �510Maljunulinoj trinkis kafon jam pli fruan;Ili por si preparis nun manĝaĵon duan:El varmega biero, kreme blankigita,En kiu naĝis, floke, kaze� pecigita.Por viroj, fumaĵitaj kuŝas viandaĵoj:Anseraj brustoj, ŝinkoj, de lango tranĉaĵoj;Ĉio bonega, ĉio domomaniera,Kamenefumaĵita en fum� junipera.Oni enportis zrazojn[18] por lasta donaĵo:Ĉe Juĝisto, jen estis matena manĝaĵo. � � � �520En du ĉambroj, diversaj rondoj sin kolektis:Ĉe tablet�, maljunuloj sidejon elektis,Parolis pri mastraĵoj progres�-manieraj,Kaj pri caraj ukazoj[19], ĉiam pli severaj.El la novaĵoj, kiuj pri milit� rondiris,Ĉambelan� politikajn konkludojn eltiris.Preninte okulvitrojn, de Vojski filinoAmuze kartaŭguris al Ĉambelanino.De junuloj diskuto pri ĉaso, en duaĈambro, ĝi estis malpli, ol kutime, brua; � � � �530Ĉar Asesor�, Rejento, grandaj parolistoj,Konuloj de ĉasarto, plej bonaj pafistoj,Ambaŭ sidis kontraŭe, kaj grumble koleris:Instiginte vertragojn, ili cert-esperisVenkon de siaj hundoj, kiam sur ebeno,Troviĝis ia bedo de kampula greno.Tien kuris leporo; Stumpul�, Falk� ĝin tenas,Kiam Juĝist� rajdanton ĉe limo retenas,Ili devis obei, kvankam grand-kolere;Hundoj revenis solaj; kiu scias vere: � � � �540Ĉu la besto forkuris? kiu ĝin akiris?Ĉu Stumpulo ĝin manĝis, ĉu Falko disŝiris?Ambaŭ kune? Diversa estis punkt� de vido,Kaj la disputo daŭris plue, sen decido.Maljuna Vojski ambaŭ ĉambrojn trairante,Kaj, distrite, partiojn ambaŭ rigardante,Ĉasistojn, maljunulojn preterpasis mute;Videble, ke alio lin okupas tute.Li portas ledklakilon, haltas kun murmuro,Meditas, fine � muŝon mortigas sur muro. � � � �550Tade� kun Telimeno, inter ĉambroj, sole,Staris sur porda sojlo, mezinterparole.Ĉar estis, ĝis aŭdantoj, nur interspaceto,Ili flustris. Nun scias Tade�: OnklinetoTelimen�, sinjorino estas riĉostata,Kaj, kun li, ŝi ne estas kanone-ligata[20]Per troa parenceco; kaj eĉ dube restas,Ĉu Telimen�, por nevo, parencino estas.Onkla fratin�? ĉar nomis ŝin tiel, sen senco,Kunaj gepatroj, malgraŭ aĝodiferenco. � � � �560Kaj poste, en ĉefurbo, tre longe vivante,Ŝi, al Juĝisto, faris komplezojn konstante;Tial ŝatas Juĝisto, ŝin tre estimante,Ĉe la homoj, sin nomi frato � eble vante;Pro amikec�, ne donis ŝi la malpermeson.Tade�, malpeza-kore, elaŭdis konfeson.Mult-aliajn aferojn ili nun deklaris,Kaj ĉion ĉi en unu momenteto faris.Sed en la ĉambro dekstre, kun incita tento,Asesor�, preterpase, diris al Rejento: � � � �570�Ne povis ja sukcesi ĉaso en bienoTiel frue: ankoraŭ trunkestaras grenoKaj de kampuloj bedoj kun gren� nefalĉita;Do la Grafo ne venis, malgraŭ kart� invita.Grafo pruvis pri ĉaso tre bonan komprenon,Priparolante ĉasotempon kaj terenon;Li trans lim� edukiĝis, ekde infaneco,Kaj li diris, ke tio estas barbareco,Ĉasi, kiel ĉi tie, kun plena neglektoDe statut�-artikoloj, sen ia respekto � � � �580De ies kampolimoj, sur la fremdaj grundoj,Sen posedantpermeso; rajdi kun ĉashundoj.Printempe kaj somere, tra kampoj, arbaroj;Mortigi vulpon dum la ŝanĝado de haroj;Pri leporin� graveda tute ne atenti,Kaj permesi al hundoj, ŝin morteturmenti,Kun domaĝ� al bestaro. Grafo plendatestas,Ke, ĉe rusoj, pli granda civilizo estas:Tie, pri ĉaso, estas ukazoj de caro,Inspekto de polico, por kulpoj � punaro�. � � � �590Telimen�, al maldekstra flanko turniĝante,Per batista tuketo ŝultrojn ventumante,Diris: �Kiel mi panjon amas, Grafo pravis;Mi konas ja Rusujon. Gesinjoroj havisDubojn, kiam mi diris: en multa rilato,Laŭdon meritas vigla severec� de l� ŝtato.En Petersburg� mi estis ne foje, multfoje!Ĉarma memor� de bildoj, forpasintaj ĝoje!Kia urb�! Vi ne estis en Petro-urbeto?Urboplanon mi havas en la skribtableto. � � � �600Petersburganoj loĝas en daĉo somere;Daĉ� � vilaĝo, vilaĝa palacet�, pli vere.Mi loĝis palaceton tian, ĉerivere,De l� urbo nek tro fore, nek ĉe l� urb� senpere.Sur negranda, intence ŝutita monteto:Ho, kia dom�! Mi havas planon en tableto.Jen, malfeliĉe, luis domon, ĉe la mia,Suboficist�, polica esploranto ia;Li havis kelk-vertragojn: vera turmentaroEstas tia, kun hundoj, oficist�, najbaro! � � � �610Kiam, kun libro, iris mi ĝarden�-trankvilon,Ĝui vesper�-malvarmon, kaj de luno brilon,Tuj alkuris kaj svingis voston hundo lia,Orelojn pintigante, kiele furia.Mi timis, mia koro aŭguris multfojePro hundoj malfeliĉon; finiĝis malĝoje:Tra l� ĝardeno promenis mi en iu tago,Kiam amaton mian sufokis vertrago.Bolonjan� estis ĉarma ido de hundino![21]Mi havis ĝin donace de princo Sukin-o, � � � �620Hundet� prudenta, vigla, kiel sciureto;Ĝian portreton havas mi en skribtableto;Ĝi kuŝis nun senvive; do min, pro ĉagreno,Atakis korbatado, spazmoj, naŭzo, sveno.Mi eble pli suferus, sed min, pro feliĉo,Vizitis Kozodusin[22], Kiril� Gavriliĉ-o,Kortega Grand-Ĉasestro, kaj, en ĝusta hiro,Demandis min pri kaŭzo de malbonhumoro,Kaj igis oficiston per orel� altiri:Li venis pala, trema, pen-kapabla spiri, � � � �630� Gravedcervinon, tondris Kiril�, per hundaroVi ĉasis, en printempo, sub nazo[23] de caro?Oficist� konsterniĝis kaj ĵuri komencis,Ke li, ankoraŭ ĉason fari, ne intencis;Ke, kun granda permeso de Ĉasestro Granda,Besto ŝajnas ne cervo, sed hund� itallanda.� Kion? kriis Kirilo, kanajl�! arogeconVi havus, koni ĉason, kaj de bestoj speconPli, ol mi, Kozodusin, cara Jegermajstro[24]Do, inter ni, tuj juĝon faros Policmajstro! � � � � �640Al Policmajstro oni esploron ordonas:� Mi, diras Kozodusin, ateston eldonas,Kontraŭ li, ke jen estas ne hundo, sed cervo;Juĝu, kiu pli bone ĉasobestojn konas! �Policmajstro komprenis devon de la servo,Pri malrespekto de la oficisto miris,Kaj lin, flanke, per frata konsilo inspiris:Do li, por lavi pekon, la kulpon konfesis.Ĉasestro, pacigite, propeton promesisĉe l� caro, kaj pli mildan el punoj-serio. � � � �650Finiĝis, ke vertragoj iris ligoŝnuron,Kaj oficist�, por unu monato, en turon.Tutvespere amuzis nin la historio;Sekvatage rondiris anekdot� pri tio,Ke en juĝon pri hundo miksiĝis Ĉasestro,Kaj mi scias, ke ridis mem imperiestro�.Rid� eksonis en ĉambroj. Juĝist� kun amikoVerm� ludis mariaĵon[25], per atuta piko,Ĵus al Verm� penspiranta, Juĝisto atenconMinacis, sed li aŭdis de l� rakont� komencon, � � � �660Kaj, levinte la kapon, ekinteresita,Preta por bato, sidis kun karto levita,Silentis kaj la Pastron timigis obstine,Kaj, fine de l� rakonto, damon metis fine,Kaj diris ride: �Laŭdu kiu ajn de l� prusoGermanan civilizon, kaj ordon d l� ruso;La grandpoloj[26] respektu prusan ĉasoficon,Procesadu pri vulpo, alvoku policon,Por aresti ĉashundon, trans fremda kamplimo,En Litvo, dank� al Dio, laŭ malnovkutimo, � � � �670Ĉasobestoj sufiĉas por ni kaj najbaroj,Do, ĉe ni, malnecesaj estas ĉasobaroj;Ankaŭ greno sufiĉas; ne malsatos homoj,Se hundoj iom iras tra gren� aŭ legomoj;Nur de kampuloj bedojn mi ŝirmas severe�.Ekonom�, el maldekstra ĉambro, diris: �Vere,Kaj ne mire: vi kare pagas ĉason tian.Kampuloj eĉ kontentas, kiam en ilianGrenon saltas vertrago, skuas spikoj-dekon:Vi redonas al ili por tio sesdekon. � � � �680Ofte kampul� ricevas taleron aldone.Kredu, ke tio homojn influas malbone,Arogantigas�� Kiel ekonomo plueArgumentis, Juĝisto ne aŭdis, ĉar brueKomenciĝis babiloj inter la diskutoj,Anekdotoj, rakontoj kaj fine disputoj.Tade� kun Telimeno, tute forgesite,Pri si memoris. � Tree sinjorin� kontentis,Vidante, ke Tadeon ŝi amuzas sprite;Junulo, reciproke, ŝin bel-komplimentis. � � � �690Telimen� ekparolis plimallaŭta-tone,Tade� simulis aŭdi apenaŭ duone;Flustrantoj proksimiĝis do, pro bruoj-svarmo,Ke lin vizaĝe ĉarmis ŝia frunto-varmo;Tenante spiron, kaptis li per buŝo ŝianSopiron, per okuloj rigardon radian.Inter la buŝoj fulmis subite ekbrilo:Unue muŝ�, tuj poste, de Vojski klakilo.En Litvo, muŝ-abunda, ekzistas tielaAparta muŝoj-speco, nomata nobela; � � � �700Laŭ kolor�, form�, simila al vulgara ia,Sed dikventra; pli larĝa estas brusto ĝia.Fluge netolereble ĝi zumas kaj bruas,Kaj arane�-teksaĵon per forto traskuas;Enfalinte, tri tagojn ĝi zume sin movas,Ĉar ĝi, kun araneo, interlukti povas.Tion Vojski observis; laŭ lia parolo,El ĉi muŝo naskiĝas pli eta popolo:Ĝi, inter muŝoj, kiel patrino abela;Muŝoj pereos post la eksterm� de l� nobela. � � � �710Vere, ke domestrino kaj prepost� vilaĝaNe kredis je ĉi tiu konkludo kuraĝa,Havante, pri muŝgento, komprenon alian;Tamen Vojski ne lasis for kutimon sian,Vidante tian muŝon, postkuris nobelon.Ĵus al li tia muŝo zumis en orelon;Dufoje Vojski svingis, bat� maltrafe pasis,Triafoje li preskaŭ fenestron frakasis;Ĝis muŝo, surdigite de krakoj-teruro,Vidante sur la sojlo homojn, ĉe forkuro, � � � �720Sin, malespere, inter du vizaĝojn ĵetis,Kaj, tuj poste, de Vojski mano ekbriletis.Bat� estis forta, kapoj disiĝis forsalte,Kvazaŭ fulm� duonigus arbotrunkon alte:Ili forte batiĝis ambaŭ pordofoste,Tiel, ke ambaŭ havis bluajn signojn poste.Sed neniu rimarkis ĉi tion, feliĉe,Ĉar ĝisnunan diskuton laŭtan, sed sufiĉeOrdan, finis eksplodo de bruoj-amaso;Simile en arbaro, dum la vulpoĉaso, � � � �730Aŭdiĝas arboj-krako, bojado, pafanto;Kaj jen, subite apron movis postrajdantoKaj signalis: ekbruis pafistoj, hundaro,Kvazaŭ brue aŭdiĝis la tuta arbaro.Same interparolo: malrapida iroĜia trafas objekton, kiel aproviro.Ĉasistoj-apro estis nun disput� furiaDe Rejent�, Asesoro, pri hundar� ilia;Ĝi daŭris nur mallonge, sed faris tre multe;Ili elĵetis tiom da vortoj insulte, � � � �740Ke, fine de kutimaj punktoj de l� debato:Pikvort�, koler�, provoko-sekvus pugnobato.Do al ili ruliĝis, el la ĉambro dua,Ĉiuj tra l� pordo, kiel ondo rapidflua,Forportis junan paron, sur sojlo starantan,Al Janus[27], duvizaĝa dio, similantan.Tadeuŝ, Telimeno, antaŭ ol sukcesisOrdigi harojn, voĉoj minacaj jam ĉesis.En ĉambroj sonis ridmiksita brueto;Post kverel�, dank� al Vermo, ekregis kvieto: � � � �750Li, maljunul�, sed ŝultrevasta, korpulenta,Kiam, Asesor� kuris al moŝto Rejenta,Kiam ili minacis sin geste kaj vorte,Li ambaŭ, je kolumoj, dorse kaptis forte,Batis dufoje kapojn fortikajn iliajn,Unu al la dua, kiel paskoovojn iajn,Kiel vojomontrilo brakojn krucetendis,Kaj en du ĉambrangulojn la partiojn sendis.Momenton braketende li staris en loko,Kaj �Pax, pax, pax vobiscum!�[28] tondris lia voko. � � � �760Ekmiris, eĉ ekridis ambaŭ kontraŭuloj,Kaj, pro estim�, ŝuldata al pastroj-dignuloj,Ne insultis monaĥon, kaj post tia provoNe inklinis komenci kverelon de-novo.Almozisto, vidante, ke iĝis silente,Li ne serĉis triumfon por si, evidente,Ne mallaŭdis partiojn per riproĉa tono,Nur ordigis kapuĉon, kaj manojn al zonoMetinte, tuj eliris el ĉambro silente.Ĉambelano, Juĝisto, sidiĝis momente � � � �770Inter ambaŭ partioj; kaj Vojski, vekitaKvazaŭ el ia revo, profundemedita,Stariĝis en la mezo, kaj iom tordinteSian grizan lipharon, jakon ordiginte,Al societo turnis la fajran pupilon.Kie laŭtiĝis, kiel pastro aspergilon,Li, kvietige, svingis la ledan klakilon,Kaj fine, grave supren levinte tenilon,Kvazaŭ marŝal�-bastone[29] ordonis silenton:�Silentu! Li ripetis, kaj havu atenton, � � � �780Vi, plej bonaj ĉasistoj en distrikto nia!Ĉu vi pensis pri sekvoj de skandalo tia?Jen esper� de Patrujo, nia junularo,De kiu novan gloron havu ĉasarbaro,Domaĝe, jam preferas la ĉason neglekti,Eble, trovos motivon, por ĝin malrespekti,Se tiuj, kiuj ŝuldas por imit� modelojn,El ĉaso nur alportas malpacon, kverelojn!Ankaŭ volu respekti mian grizan haron;Ĉar mi konis pli bonan ol vi ĉasistaron, � � � �790Kaj juĝis ilin, kiel arbitraciano.Kiu ĉasist� egalis tiam al Rejtan-o?Por aranĝi pelĉason, renkonti bestaron,Ĉu por Bjalopjotroviĉ vi trovus komparon?Kie pafisto, kiel Ĵegota, nobelo,Pistol�-kugle trafanta leporon dum pelo?Terajeviĉon konis mi; li aprovironIris renkonti, sole prenante rapiron;Budreviĉon; kun urso lukti, li maltimis;Tiajn virojn rigardi, arbaroj kutimis!Kiel pacigis oni tiam disputantojn? � � � �800Prenis vetgarantion, elektis juĝantojn.Oginski arbar-hubojn cent, pro lupkverelo,Njesiolovski, vilaĝojn kelk� perdis pro melo!Do vi, sinjoroj, sekvu malnovan modelon,Per malpli granda veto decidu kverelon.Vorto � vento, neniam finiĝas diskuto;Domaĝe eĉ sekigi buŝon per disputo.Do arbitracianojn elektu komence;Kion ili verdiktos, fidu konscience.Ke Juĝisto permesu, kuri eĉ tritikon, � � � �810Al postrajdant�, mi petos Juĝiston amikon.Mi esperas ricevi la grandan favoron�.Dirante, je genuoj li premis sinjoron.� �Ĉevalon mi, Rejento, metas kun jungaĵo,Kaj promesas ankoraŭ, kun ofic�-skribaĵo,Al Juĝisto ĉi tiun ringon garantian�.� �Mi, Asesor�, demetas orkolaĵon mian,Lacertlede-kovritan, kun ringoj el oro,Kun silkteksa gvidilo, de arta laboro;Sur ĝi juvelo lumas per mirinda brilo. � � � �820Mi volis tion doni herede al filo,Se mi edziĝus; tiun memoraĵon lasisAl mi princo Dominik[30], kiam ni pelĉasisKun princ� marŝal� Sanguŝko, Mejen generalo[31],Kaj mi ĉiujn provokis al hundvetbataloĈashistori� ne aŭdis pri tia kombino:Mi kaptis ses leporojn per unu hundino!Ni ĉasis en Kupiska erikeja valo;Princo Radzivil saltis de sia ĉevalo,Emocie alpremis gloran Milvon mian, � � � �830Kaj, fervore, trifoje kisis kapon ŝian,Kaj trifoje, sur buŝon, frapinte hundinon,Li diris: Mi vin nomas de Kupisk� princinon. �Tiel Bonapart� siajn ĉefestrojn princigas,Laŭ lokoj, kiujn ili per venkoj glorigas�.Telimen�, por ne aŭdi pluan disputaron,Volis iri en korton, sed ŝi serĉis paron;De hok� ŝi prenis korbon.�Sinjoroj deziras,Ŝajne, resti en ĉambro; mi-al fungoj iras:Kiu bonvolas, sekvu!� Ĉi tion dirante, � � � �840Ruĝan kaŝmiran ŝalon ĉirkaŭ kap� volvante,Ĉambelanan ŝi prenis je man� filineton,Ĝis maleol�, per dua, levante robeton.Tade�, post ŝi, silente al fungoj rapidis.Juĝist� promen�-intencon ĝojigite vidis,Kiel rimedon, rompi krian disputaron:Do li vokis: �Sinjoroj, iru en arbaron!Kun plej bela ruĝfungo, kiu table venos,Ĉe plej bela fraŭlino sidlokon li prenos:Kaj ŝin, li mem elektos. Se fraŭlino trovos, � � � �850Plej belan fraŭlon preni, ŝi mem al si povos�.

Libro III. � Koketado

Ekskurso de grafo en ĝardenon � La mistera nimfo paŝtas anserojn � Simileco de fungokolektado al promenado de elizeaj ombroj � Specoj de fungoj � Telimeno en la sanktejo de meditado � Interkonsiliĝo pri la estonteco de Tadeo � Grafo kiel pejzaĝisto � De Tadeo pentristaj rimarkoj pri arboj kaj nuboj � De Grafo opinioj pri arto � Sonorilo � Bileto � Urso, sinjoro!

Graf� ĉevalon haltigis ĉiam, dum revenoKaj rigardis, turnante kapon al ĝardeno;Al li refoje ŝajnis, ke el fenestreto,Ekbrilis pure blanka, mistera robetoKaj, ke io malpeza defalis el alteKaj momente trakuris tutĝardenon salte;Inter verdaj kukumoj ree lumis io:El nubeto eliĝas tiel sunradioKaj inter glebo, trafas silikan buletonAŭ sur verda herbejo akvan vitraĵeton. � � � �10Graf desaltis, hejmsendis servistaron sianKaj mem sekrete iris ĝardenon magian:Li alkuris barilon, apertaĵon trovis,Kiel lup� en ŝafejon, mallaŭte sin ŝovis.Malfeliĉe li puŝis sekan grosarbeton:Ĝardenistino kvazaŭ ektimis brueton;Ŝi rigardis ĉirkaŭe, sed nenion vidis,Tamen, al dua flanko de l� ĝarden� rapidis:Grafo, flanke tra granda ĉeval�-rumeksaro,Tra lap-folioj, herboj, sur finaĵoj-kvaro, � � � �20Rampis mallaŭte, kiel rano eksaltante.Li vidis mirindaĵon, kapon elmetante:Kelk-ĉerizujoj kreskis tie en ĝardeno;Inter ili intence kunmiksita greno:Tritik�, horde� liphara, fabo kaj maizo,Eĉ arbustoj kaj floroj, milio kaj pizo,Al sia kortbirdaro, tian kort-estrinoElpensis ĝardeneton: fama domestrinoKokoŝnicka, kun patra Jendikoviĉ-nomo[1].Ŝia invent� epokon prezentas en domo- � � � �30Mastrumado; hodiaŭ jam ĉie konata,Tiam ankoraŭ, kiel novaĵo, donataAl nemultaj personoj kaj kiel sekreto,Ĝis kalendar� ĝin presis sub titol�: �RimedoJe akcipitroj, milvoj, aŭ nova procedoEduki kortbirdaron� � jen la ĝardeneto.Do apenaŭ la koko, kiu gardon faras,Supren levinte bekon, senmove ekstarasKaj al flanko deklinas kapon la krestulo,Ke pli facile celu ĉielon okulo, � � � �40Ekvidas akcipitron inter nubetaroKaj krias: � tuj ĝardenon kuras kokinaro;Eĉ anseroj kaj pavoj kaj alarm�-terureKolomboj el tegmento rifuĝas forkure.Sur ĉiel� ne vidiĝis, en momento nuna,Malamiko. Nur, kontraŭ fajrobrulo suna,Birdoj per grena bosko sin ŝirmas agrable,Kuŝas sur herbokovro, aŭ baniĝas sable.Inter la birdaj, homaj sin levis kapetoj,Senkovraj, kun mallongaj haroj, kiel lino; � � � �50Koloj nudaj ĝis ŝultroj; inter infanetoj,Pli alta kape, haroj pli longaj � knabino.Post idoj sidis pavo; ringoj de plumaĵoDisvastiĝis en arkon koloran, ĉielan,Sur kiu blondkapetoj, kiel sur pentraĵo,Brilis, ĵetite sur la fonon blumalhelan,Konturite de pavaj okuloj, en greno,Kiel steloj kroneto en aer�-sereno,Meze de la maizaj bastonetoj oraj,Angla herbo, en strioj arĝentokoloraj, � � � �60Merkurial� korala, alteoj verdantaj,Kies formoj, koloroj, kune miksiĝantaj,Kunplektis kvazaŭ kradon, el or� kaj arĝento,Kiel kurten� malpeza, moveblan de vento.Super densaĵ�, kolora, spik- trunketoj-plena,Papili�-helnebulo pendis baldakena:Ĉi �avin�-papilioj� kun kvar flugiletoj,Malpezaj, diafanaj, kiel vitraĵetojPendante en aero, pen-videblaj estas,Kaj, kvankam zumas, ŝajne tutsenmovaj restas. � � � �70Knabino svingis tufon per mano levita,Similan al pavpluma fasko kunplektita;Ŝi forpelis, laŭŝajne, el kap� de infanoPapilian orpluvon. En la dua manoDe ŝi, lumetas io kornforma, orbrila,Al vazo por infanoj-nutrado simila:Ĉar ĝin vice al buŝoj almetis knabino,Kvazaŭ oran abundokornon de feino.Sed ŝi turnadis kapon, kvankam okupata,Al grosarbusto, pro la bruet� memorata, � � � �80Sen sci�, ke atakanto, tra l� bedar� silente,El kontraŭflank� proksime alrampis serpente:Ĝis, el lapoj saltinte, li staris proksime,For kvar bedoj kaj klinesalutis estime.Ŝi jam deturnis kapon, levis brakojn alte,Kiel garol� ektime, por forflugi salte;Jam foliojn alblovis piedetoj-spiroKiam infanoj time, pro fremdul�-eniroKaj pro knabin�-forkuro ekkriis momente.Ŝi, aŭdante, eksentis, ke tre malprudente � � � �90Estus lasi idetojn en terur� kaj soleKaj haltante, revenis, kvankam kontraŭvole,Kiel laŭ sorĉalvoko spirit�, malvolonte;Ŝi alkuris kun ido plej kria ludonte,Sidiĝis kaj sur sinon prenis la infanon,Sur duan karesvorte ŝi metis la manon:Ili trankviliĝinte, premis per manetojkaj kapetoj genuojn siajn, laŭ birdetojSub flugil� de patrino. Ŝi diris: �Ĉu bone,Ĉu bele tiel krii? Timos senbezone � � � �100Vin la sinjor�. Ne venis kun sak� almozulo,Sed gast� sinjoro bona, vidu, jen belulo!�Ŝi ekrigardis. Grafo, per ridet� afabla,Ŝajne dankis por tiom da laŭdo agrabla;Ŝi mallevis okulojn, tion rimarkinteKaj kiel rozburĝono, tute roziginte.Vere, li estis bela, mezkreska, ovalanHavis vizaĝon freŝan, kvankam iom palan,Okuloj � bluaj, mildaj; helblonda hararo:Sur ĝi folioj, viloj, kiujn, el herbaro, � � � �110Graf� deŝiris, tra bedoj rampante vizite,Kaj kiuj verdis, kiel krono malplektite.�Ho vi! li diris, kia vin honoras nomo,Ĉu diaĵo, aŭ nimfo, spirit�, aŭ fantomo!Diru, ĉu propavole vi sur teron venis,Aŭ vin, sur valo, fremda potenco katenis?Ho! mi divenas: certe rifuzit�-amanto,Potenca grand-sinjoro, ĵaluza zorganto,En ĉi parko vin gardas, kiel ensorĉitan!Vi indas kavaliroj-batalon armitan, � � � �120Kaj iĝi de romanoj heroino; bela!Malkovru la misterojn de sorto kruela:Jen savonto! Al gesto via de ĉi horoObeas mia brako, kiel mia koro�.Li etendis la brakon.� � � � � � � � � � Ŝi roziĝis honte,Sed, kun gaja vizaĝo, aŭskultis volonte;Kiel infanon logas bildar� helkolora,Kaj ludmarkoj amuzas ĝin per brilo ora,Ĝis ekkon� de valoro: same ŝi, aŭskulte,Kaptis belvortojn, kiujn komprenis malmulte, � � � �130Kaj fine ŝi demandis: �Vi venas el kie,Sinjor�? Kaj kion serĉas sur bedoj ĉi tie?�Graf� malfermis okulojn konfuze, mirante,Silentis; alparolotonojn mallevante,Li diris: �Fraŭlineto, pardonu! LaŭvideMi ĝenis ludojn; kuris mi tiel rapideMatenmanĝi; malfrui tro mi ne dezirus;Vi scias, ke, sur vojo, mi ĉirkaŭe irus;Tra l� ĝardeno pli rekte al domo biena��Knabino diris: �tie estas voj� ebena; � � � �140Jen vojet�; ne difektu moŝto la bedetojn��Ĉu dekstre aŭ maldekstre?� la moŝto sinjoraDemandis. Ŝi, levinte bluajn okuletojn,Rigardis lin, laŭŝajne, kun sciem� esplora;Ĉar domo, for mil paŝojn tutvideble starisKaj Graf� demandis vojon? Sed li tion faris,Por ion diri, serĉe je motivo ia ��Fraŭlin�, vi tie loĝas, proksime al viaĜardeno, aŭ vilaĝe? Mi, en domo, laste,Vin ne vidis � Vi eble ĵus alvenis gaste?� � � � �150Knabino skuis kapon � �Pardon�, fraŭlineto,Vi loĝas tie ĉambron, kun ĉi fenestreto?�Li pensis: ne estante roman�-heroino,Ŝi tamen estas juna, belega knabino.Ofte granda animo, granda pens�, kaŝite,En solec� kiel rozo en arbar�, subiteEkfloras; ĝin elportu en mondon, sunbrilon,Kaj rigardantoj miros da koloroj milon!Ĝardenistino dume stariĝis silente;Idon, sur brak� pendantan, ŝi levis atente; � � � �160Duan ŝi mane prenis kaj kelkajn postiris,Kiel anseridaron, pele tra l� ĝardeno.Turniĝinte: �Ĉu povas sinjoro, ŝi diris,Mian birdaron ree peli al la greno?�� Mi birdojn pelu?� kriis grafo mirigite�Ŝi dume malaperis per arboj kovrite.Momenton, el spaliro tra verdaĵo maja,Tralumis io, kvazaŭ okulparo gaja.La Grafo staris sole, antaŭ la spaliro.Lia animo, kiel ter� post sunsubiro � � � �170Malvarmiĝis prenante kolorojn malhelajn;Li ekrevis, sed sonĝojn li havis nebelajn.Vekite, li ne sciis, kiun li koleris.Domaĝe, li malmulte trovis, tro esperis!Kiam tra bedoj rampis li al paŝistino,Brulis en lia kapo, saltis kor� en sino.Mil ĉarmojn por mistera nimfo li elektis,Ŝin vestis en miraĵojn, tiom li konjektis!Ĉion trovis alie. Jes, vizaĝo ŝia �Bela, tali� � gracia, sed senproporcia! � � � �180Kaj vizaĝa moleco, ruĝiĝa viveco,Pruvas pri simplanima, troa feliĉeco!Penso ankoraŭ dormas, kor� � nenionfara;Ĉiu respondo � tiel vilaĝa, vulgara!�Kial iluziiĝi? li kriis, misterojnDe l� nimfo mi divenas: ŝi paŝtas anserojn!�.Kun malesper� de nimfo, tuta ŝorcvidaĵoAliiĝis: rubandoj, la ĉarma kradaĵoEl or�, arĝent�, domaĝe! estis pajl� en vero?Grafo, manojn plektante, rigardis al tero, � � � �190Al herbekunligita agrosta garbeto,Kiun li opiniis plumofasko pava.Li ne forgesis vazon: ora verŝileto,Abundokorno � estis karot� ruge flava!Li vidis, kiel ido gin manĝis avide,Do pasis for miraĵo!, ĉarmo! sorĉ�! rapide.Tiel knabo ĉe vido de flor� cikoria,Logite de silkaĵo mola, blua ĝia,Kareseme aliras, blovas: tuj forflugeTuta flor� en aero disfalas lanuge; � � � �200Kaj en mano ekvidas esplorant� scivola:Nuda trunk� de grizverda herb� restis sola.Graf� surpremis ĉapelon, same revenante,Kiel li venis, sed la vojon rektigante,Li sur legomoj, floroj, grosarbustoj iris.Transsaltinte barilon, fine li ekspiris!Al knabin� li parolis pri manĝo matena:Eble ĉiuj jam scias pri lia ĝardenaRenkonto, antaŭ domo? eble serĉi iros?Rimarkinte forkuron, kion ili diros? � � � �210Do revene, klinante sin apud barilo,Ĉirkaŭ limetoj, herboj, post turniĝoj-milo,Li troviĝis kontente sur vojo ebena,Kiu rekte kondukis al domo biena.Rigardi la ĝardenon li zorge evitis,Kiel ŝtelist� grenejon; ke ne pensu iu,Ke li volas viziti ĝin, aŭ jam vizitis;Sed singardeman Grafon observis neniu.Li vidis flanke, dekstre estis situitaBetularo maldensa, herbkovre-sternita. � � � �220Sur la herba tapiŝo, tra blanka trunkaro,Sub tendo de pendiĝa, majverda branĉaro,Svarmis multo da formoj, strange moviĝantaj,Kvazaŭ dancus, ĉe luno, fantomoj vagantaj;En nigra kaj malvasta stranga vest�, kelk-iaj,En longa, dislasita, neĝblanka, aliaj.Tiu kap� sub ĉapelo vasta barelringe,Alia nuda; tiuj kvazaŭ nubon pasasKaj post kapo, laŭ vento vualojn dislasas,Tiratajn, kiel vostoj de kometoj, svinge. � � � �230Ĉiu alia-poze: tiuj terfiksitajTurnas nur per okuloj siaj mallevitaj;Tiu rigardas rekte, dormeme paŝante,Kiel sur ŝnur�, neniel al flanko turniĝas:Kaj ĉiuj al diversaj flankoj alkliniĝas,Ĝis al ter�, kapoklinojn kvazaŭ dediĉante.Se ili renkontiĝas, ili preteriras,Nek parolas, nek ian saluton eldiras,En sin profundiĝinte. Grafo, por komparo,Vidis en ili bildon: elize�-ombraro, � � � �240De doloroj kaj zorgoj jam libera plene,Vagas trankvile, mute, tamen malserene.Kiu divenus, ke la malmulte sin movaj,Silentaj homoj estas konatoj malnovaj?Ili iris post brua manĝado matenaAl fungokolektado, laŭ rito solena.Kiel homoj prudentaj ili moderigasSiajn parolojn, movojn, ilin konformigas,En ĉiu cirkonstanco, al loko kaj horo.Do, antaŭ ol ekiri post mastro sinjoro, � � � �250Ili prenis la pozojn kaj vestojn aliajn;Servantajn al promeno, blankajn linmantelojn,Kiuj ŝirmas desupre kontuŝojn iliajn;Kaj sur la kapojn ili metis pajlĉapelojn,Do similas animojn, la purgatoriajn.Junular� same vestita, ekster TelimenoKaj kelkaj sin vestantaj france.� � � � � � � � � � � � � � � � Nova scenoPor Graf�: li ĝin ne konis, la moron ne vidis,Do li tre mirigite en boskon rapidis.Fungoj estis abunde. De fraŭlar� ŝatataj: � � � �260Ruĝovangaj vulpinoj[2] en kanto gloratajSimboloj de virgeco, sen verma difekto;Strange, neniam sidas sur li insekto.Fraŭlinoj arbaranon ĉasas la gracian,Kiun fungoj, en kanto, nomas ĉefon sian[3].Ĉiuj serĉas ruĝulon; kreske ĝi modestas,Malpli fama en kantoj, plej bongusta estas,Ĉu aŭtune aŭ vintre, freŝa aŭ salita.Vojski ĉasas je muŝomorto amanita.Aliaj fungoj estas malŝatataj juste, � � � �270Kiel sanmalutilaj, aŭ malbonaj guste.Sed ec ili utilas, ĉar nutrante bestojn,Ornamas boskon, donas al insektoj nestojn.Sur verda herbotuko, kvazaŭ da malgrandajTablovazetoj vico, staras rondorandajRusuletoj arĝentaj, flavaj kaj ruĝhelaj,Kvazaŭ kun vin� diversa, pokaletoj belaj;Kaprido renversita funde belpoteto;Funuleto gracia ĉampan�-kaliketo;Plue blankuloj rondaj, blankaj, larĝaj, plataj. � � � �280Kiel laktplenaj tasoj en Saksuj� farataj;Globoforma, per nigra polvo plenigitaPolvul� kiel piprujo; � de aliaj, nomojKonataj nur al lupoj, leporoj; de homoj,Ilia granda nombro estas ne baptita.Al lupaj kaj leporaj neniu rapidas;Se iu kliniĝinte eraron ekvidas,Kolere piedbatas: li fungon rompante,Faras nesaĝe, belan herbkovron difektas.Telimeno nek lupajn, nek homajn kolektas, � � � �290Distrite kaj enue ĉirkaŭrigardante,Kun kapo altlevita. Do Rejent�, kolere,Diris: ŝi fungojn serĉas sur arboj prefere;Asesor� pli malice ŝin igis kompariAl in� serĉanta lokon, kie neston fari.Solecon kaj silenton serĉante laŭvide,Ŝi, for de societo, iris malrapideTra l� bosko sur monteton deklive levitanKaj per arboj pli densaj ĉirkaŭe ombritan.En mezo grizis ŝtono; torent� el sub roko � � � �300Bruis, ŝprucis kaj serĉe je ombrara loko,En densaj, altaj herboj sin kaŝis subite,Kiuj ĉirkaŭflugpendis, akvotrinkigite.Tie la petolulo, en herba vindaĵo,Sen movo kaj sen bruo, sur folisternaĵo,Kaŝite, pen-aŭdeble flustris; laŭ similo,Kiel ido kriema, kiun al luliloMetis patrino, ligis super ĝi kurtenon,Kaj papavofoliojn ŝutis sub kusenon.Loko kvieta; ofte ĉi tie kaŝita � � � �310Telimeno ĝin nomas Sanktejo medita.Ŝi deĵetis, sur herbokovron ĉe torento,De ŝultroj ruĝan ŝalon, flirteman laŭ vento;Kaj kiel naĝantino, ankaŭ ol kuraĝasSin mergi en malvarman banon kaj eknaĝas,Ŝi ekgenuis, klinis sin flanke al ŝalo;Fine, kvazaŭ kaptite de torent�-koralo,Ŝi falante, laŭlonge etendis korp-tuton,Tempiojn man-apogis, sur herbo kubuton,Kun malsupren klinita kapo; ĉe kuseno, � � � �320Brilis, de franca libro, papero-veleno,Kaj, super alabastraj, libro-paĝaj randoj,Plektiĝis nigraj bukloj kaj rozaj rubandoj.En smaragda herbar�, sur karneola[4] ŝalo,En longa robo, kvazaŭ tego de koralo,De kiu refleksiĝis har� el unu fino,El dua � nigraj ŝuoj, dum ĉe flankoj brilisNeĝblankaj ŝtrumpoj, tuko, manoj, blankvizaĝo.Ŝi, malproksime, raŭpon makulan similis,Rampintan sur acerofolion.� � � � � � � � � � � � Domaĝo! � � � �330Ĉiuj de tiu bildo ĉarmoj en kombino,Vanatendis konulojn; rigardis neniu,Per fungokolektado sin okupis ĉiu.Tamen Tade� atentis flanke per okulo;Ne kuraĝante rekte, flankiris junulo;Kiel pafist�, en sia budo, sur durado,Branĉ-kovrite, veturas al otis�-ĉasado[5]Aŭ ĥaradrioj-ĉase[6] sur selo pafilonKaŝas, aŭ sub ĉevala kolo; la erpilonŜajne sur kamplimeto irante, li trenas � � � �340Kaj ĉiam pli proksime al birdaro venas.Tiel Tade� ŝteliris.� � � � � � � � � � � Juĝist� konfuzanteEmbuskon, tranĉis lian vojon, rapidanteAl fonto. Venteflirtis la blanka manteloKaj granda tuk�, ligita ĉe zono; ĉapeloEl pajlo, subligite, moviĝis sur kapo,Ŝanceliĝante, kiel folio de lapo;Jen ĝi falis sur ŝultrojn, jen okulojn kaŝas;En mano � grendbastono: Juĝist� tiel paŝas.Li kliniĝis, kaj, manojn en fonto lavinte, � � � �350Ĉe Telimen� eksidis sur ŝton�, apoginteSin per manoj sur globo, el ost� elefanta,De baston�; kaj aŭdiĝis alparol� sekvanta:�Aŭdu, moŝtin�, de tempo, kiam TadeetonNi gastigas, mi havas grandan malkvieton.Mi � senida, maljuna; ĉi bubet� petolaEstas mia en mondo konsolaĵo solaKaj mia heredonto. Laŭ favor� ĉielaLi havos belan pecon da pano nobela:Pripensi lian sorton, venas jam momento, � � � �360Sed konsideru kaŭzon de mia turmento!Vi scias, de Tadeo patro, frato mia,Jacek, strangul� silentas pri intenco sia,Ne volas hejmreveni kaj sin kaŝas ie;Pri sia vivo, filon lasante senscie,Ĉiam lin administras, pensis en komencoPri legion�, afliktis min per la intenco,Poste konsentis: restu li hejme trankvileKaj edziĝu. Edzinon li trovus facile.Partion mi elektis. Kiu civitano, � � � �370Laŭ nomo, parenceco, al la ĈambelanoEgaliĝas? Jen lia pli aĝa filino,Anno, bela, dothava, estas jam fraŭlino.Mi volis svati�� Tiam Telimen� paliĝis,Fermis libron, leviĝis iom kaj sidiĝis.�Kiel mi panjon amas, ŝi diris, ĉu frato,Via koro sen Dio estas, sen kompato?Vi pensas de Tadeo iĝi bonfaranto,Se vi la knabon faros poligon�-semanto![7]Vi baros al li mondon! Li iam malbenos, � � � �380Se vi tian talenton en arbaroj tenos!Mi ekkonis: la ido havas kapableconKaj indas, en grand-mondo, pluan polurecon.Frato, vi bone knabon en ĉefurbon sendus,Varŝavon? Aŭ mi, frato, kion rekomendus?�Petr-urbeton? Verŝajne, pro afer� aŭtuneTie mi estos; tial ni pripensos kuneKion fari. Mi tie mult-personojn konas,Havas influojn, tio karieron donas.Kun mia help� en gravajn domojn li eniros � � � �390Kaj kiam li, kun altaj dignuloj akirosKonatecon, li havos oficon, ordenon;Tiam li lasu servon, faru hejmrevenon,Post akir� de signifo kaj de mondo-kono.Do kion frato pensas?� � �Vere, ne malbono,Diris Juĝist�, se iom junulo veturas,Rigardas mondon, inter homoj sin poluras;Ne malmulte en mondo mi veturis june:Al Pjotrkov�[8] Dubno, kiel palestrano kuneKun tribunal�; aferojn proprajn akcelante, � � � �400Mi estis en Varŝavo, multe profitante!Tiel mi ankaŭ volus, la nevon junaĝeElsendi inter homojn, jen simple vojaĝe,Kiel metihelpiston, kiu migri irasEl hejm� kaj mondokonon per tio akiras;Ne pro rangoj, titoloj! Pardon�, Telimeno,Kian signifon havas moskva rang�, ordeno?Antaŭe, nun eĉ, kiu sinjoro pli gravaAŭ en distrikt� nobelo, iome bonhavaZorgas pri similaĵoj? Tamen ĉiu homo � � � �410Lin estimas, respektas, pro deveno, nomoAŭ ofico, sed ia civitan�-elekta,Kaj ne danka al ies favoro protekta�.Telimen� interrompis: �Sekve bone, frato:Tra la mondo vojaĝi, iru la zorgato�.Juĝist� skrapante kapon diris: �Jes fratino.Mi volus, sed mi havas novan malfacilon!Ĉar Jacek ne ellasas el zorgado filon;Kaj ĵus al mi, sur kolon, venis BernanrdinoVermo el transvistule, kiu konfidato � � � �420Estas, konanta ĉiujn intencojn de l� frato;Do ili, pro Tadeo, jam decidis ĉionKaj volas, ke edziĝe li prenu Zofion,Edukatan de via moŝt�. Ambaŭ havaĵonRicevos mian, krome de Jacek dotaĵon,En kapitaloj; ilin havas ja sinjoroJacek, kaj mi plejparton el lia favoro:Do li rajtas disponi. � Pensu pri metodoKe ĉio kun malgranda fariĝu klopodo.Ili interkoniĝu; vere junaj aĝe, � � � �430Precipe ŝi, sed tio estas nedomaĝe.Estas tempo eiligi ŝin el fermiteco,Ĉar Zosja jam elkreskas ja el infaneco�.Telimeno ekmiris kaj preskaŭ timiĝis,Leviĝante, sur ŝalo ree genuiĝis.Komence ŝi aŭskultis, poste ĉe oreloNeante, skuis manon, kvazaŭ por forpeloDe malagrablaj vortoj, returne en buŝonDe parolanto, kiel trudiĝantan muŝon.�Ha! novaĵo, sinjoro! ŝi diris kolere, � � � �440Ĉu bona por Tadeo, juĝu mem prefere!Min Tade� ne koncernas; mem pri li decidu,Faru lin ekonomo, en drinkej� li sidu,Vendu brandon, Ĉasbestojn en arbar � insidu;Kun li laŭvole agu. Sed Zonjon � mi flegas!Ĉu Zosja vin koncernas? Ŝian manon regasNur mi mem! Se sinjoro Jacek donis mononPor eduko de Zonjo, promesis aldononAl malgranda tutjara pensieto ŝia:Li Zonjon ne aĉetis. Cetere konscia � � � �450Vi estas kaj memoras homoj ĝis momento,Ke ne senkaŭza estas malavaro via�Ŝuldas ion Soplicoj al Horeŝkoj-gento�.(Tiujn vortojn aŭskultis Juĝist� kun ĉagreno,Konfuzo kaj videbla ia abonemo;Kvazaŭ li timus reston de parol�, klinanteLa kapon, li per mano jesis ruĝiĝante.)Telimen� finis: �Estis mi la vartistinoKaj nun sola, de Zonjo parenc�-zorgantino.Krom mi, neniu pensos pri feliĉo ŝia�. � � � �460� �Se ŝi feliĉon trovos en edziĝo tia?Okullevante diris li; se TadeetoPlaĉos al ŝi?� � Ĉu plaĉos? Restu en kvieto!Plaĉos, ne plaĉos: tute afero malgrava!Vere, Zosja ne estos partio dothava;Sed ankaŭ ne vilaĝa ia nobelino,Sed ekscelenca moŝto, vojevodidino!Edzon trovos nepino Horeŝko-devena!Ŝia eduko estis tiom zorgoplena!Ŝi eble sovaĝiĝis ĉi tie!� � Atente � � � �470Rigardis ŝin Juĝisto, ŝajne jam kontente,Ĉar li diris gajete: �Nu, do kion fari!Dio vidas, mi iris al negoc� sincere;Nur sen koler�. Se volas fratin� kontraŭstari,Ŝi rajtas; nu, domaĝe, tamen senkolere.Mi konsilis, ĉar frato ordonis; ne uzasIu devigon: se vi Tadeon rifuzas,Mi reskribos al Jacek, ke pro kulp� ne mia,Ne povas fianĉiĝi Tade� kun Zofia.Nun mi zorgos mem. Ŝajnas ke kun Ĉambelano � � � �480Ni svatos kaj konsentos pri cetera plano!�Dume ŝi malvarmiĝis el fervor� laŭvide:�Mi nenion rifuzas, fratet�, malrapide!Vi mem diris: tro frue, kaj tro juna paro �Ni pripensu, atendu, ne estos ja baro;Interkoniĝi povas gejunuloj niaj,Sed ni laŭ traf� ne risku sorton de aliajNur mi frue avertas: ke frat� ne emiguTadeon kaj lin ami Zonjon ne devigu;Kor� ne estas servisto, ne konas sinjoron, � � � �490Neniam superforto katenos la koron�.Juĝisto, leviĝinte, foriris medite.Tade�, el kontraŭflanko, alvenis subite,Ŝajnigante, ke fungoj-serĉo lin altiris.Samdirekte la Grafo malrapide iris.Grafo, kiam disputis Juĝist�, Telimeno,Staris post arboj, ege mirante pri sceno.Paperon kaj krajonon el poŝ� eliginte,Kiujn li ĉiam havas � sur trunk� fleksiginte,Li fiksis etenditan desegnokarteton � � � �500Kaj diris: �Kvazaŭ mem vi pozigus grupeton.Li sur rok�, ŝi en herbo, pentrindaj en vero,Laŭ vizaĝoj-kontrasto, kapoj-karaktero!�Li aliris, haltadis, frotis la lorneton,Rigardis, ĉe okuloj svingante tuketon:�Ĉu belega vidaĵo, inda je admiro,Malaperos, sin ŝanĝos ĉe proksim-aliro?Ĉu herbvelur� � papavo, verdaĵ� betfolia?En nimfo ĉu vidiĝos kortestrino ia?�Kvankam Graf� Telimenon antaŭe vidadis � � � �510En domo de Juĝisto, kie li estadis,Li malmulte atentis ŝin; do kun surprizoLi rekonis modelon sian de la skizo.Loko, ĉarma staturo, gusta vestfasono,Ŝanĝis ŝin, faris pene ebla al rekono.En okuloj kolero ne tutestingiĝis;La vizaĝo, sub freŝa ekblovo, viviĝis,Kiam subite venis junuloj proksime,Per ruĝeco pli forta, viva, ol kutime.�Estrino, diris Grafo, kuraĝon pardonu, � � � �520Permesu senkulpiĝi, dankemon rekonu:Ekskuzas sin de viaj paŝoj esplorinto,Kaj dankas, de medito via, atestinto.Tiom mi vin ofendis! tiom ŝuldas sento!Mi ĝenis meditadon, ŝuldas por momentoDe l� inspiro, momento feliĉa! persononKondamnu, sed artisto atendas pardonon!Mi tre multe kuraĝis, jen pli da kurago:Juĝu!� � Li genuiĝis kun sia pejzaĝo.Do Telimeno juĝis la skizojn per tono � � � �530Ĝentila, kiel arton konanta persono;Ŝi, avarante laŭdojn, vigligon ne ŝparis:�Mi gratulas, ŝi diris, vi ĝin brave faris,Sed vi flegu talenton, serĉu por modeloBelan naturon! Ho! vi feliĉa ĉieloItala! de Cezaroj vi ĝardenoj rozaj!Kaskadoj de klasika Tibur�, [9] grandiozaj!Terura Paŭzilipa[10] roka voj�! Jen tioPentristoj-lando, Grafo! Nin, kompatu Dio!Muz-id� ĉe Soplicovaj nutristinoj, certe � � � �540Mortos. Mi tion, Grafo, enkadrigos lerte,Aŭ lokos en albumon, al desegnareto,El ĉie kolektita de mi, en tableto�.Ili interparolis pri ĉiel�-bluaĵoj,Marbruoj, ventaromoj, pri rokaj supraĵojKaj intermiksis, laŭ la vojaĝul�-kutimo,Ridon, mokon pri aĵoj en patruja limo.Tamen ilin ĉirkaŭis la litvaj, malhelajArbaroj seriozaj kaj mirinde belaj! �En krono de lupoloj, la padoprunujoj; � � � �550Kun freŝa, paŝtistina ruĝiĝo, sorpujoj;Aveluj�, laŭ menado[11], kun verdaj sceptretoj,Kvazaŭ uv� ornamita de nuksaj perletoj;Arbaridoj: kratagon viburn� ĉirkaŭprenas;Rubuso, nigran buŝon al framboj premanta,Per folioj sin arboj, arbustoj mantenas,Kiel por danc� fraŭlinoj, junular� starantaĈirkaŭ geedzoj. Meze de l� rond� staras paro,Levite, super tuta amas� de l� arbaro,Per ĉarmo de koloro, graciec� talia: � � � �560Betulo, amatino � karpen�, edzo ŝia.Plue kvazaŭ infanojn, nepojn, maljunulojRigardas en silento: jen fagoj, aĝuloj,Tie poploj, matronoj; jen muske barbhara,Kun sia ĝiba nuko, kverko kvincentjara,Kiun apogas, kvazaŭ rompitaj kolonoj,Kadavroj de kverkavoj, kiuj iĝis ŝtonoj.Tadeuŝ�, enuante, turnis sin kaj movisPro diskuto, en kiu part-preni ne povis.Kiam laŭdon de fremdaj boskoj kaj belecoj � � � �570Sekvis vice-nomate, ĉiuj arbospecoj:La cipresa, oranĝa, oliva, migdala,Citrona, mahagona, juglanda, santala,Aloa, kakta, figa, ec fine hederaKaj sonis glor� de ĉies formo, trunko, floro,Tiam Tade� fariĝis ĉiam pli koleraKaj ne povis reteni indignon de l� koro.Li simplul�, sed kapabla por natur�-admiroRigardante arbaron, diris kun inspiro:�En Vilna botanika ĝarden�, mi atente � � � �580Observis famajn arbojn, kiuj orienteKreskas, kaj en la suda bela ter� itala;Kiu el ili estas al niaj egala?Ĉu fulmoforigiloj � aloaj bastonoj?Ĉu pigmeo, kun oraj globetoj, citronoj,Mallonga, dikotrunka, kun laka folioKiel virin� malbela, sed riĉa por tio?Ĉu maldika, malgrasa kaj longa cipreso?Enua, ne malĝoja arbo, laŭ impreso;Ĝi aspektas malĝoje sur tomb�? Jen lakeo, � � � �590Germano, en funerbra kortega livreo,Ne kuraĝante levi manojn, nek movetonDe l� kapo, por neniel rompi etiketon.�Ĉu ne pli bela nia honesta betulo,Ploranta kampulino, pro filo, mortulo,Aŭ pro edzo vidvino, kiu manplektante,Ĝis al tero etendas harligon torente:Muta malĝoj�, stature ploras elokvente!Kial sinjoro Grafo, pentradon ŝatante,Ne pentras arbojn, inter kiuj li mem sidas? � � � �600Vere, pri vi najbaroj eble ŝerce ridas,Ke loĝante fekundan litvan ebenaĵon,Vi pentras rokoplenan ian dezertaĵon�.�Amiko, diris Grafo, estas bel-naturo:Formo, fon�, materio, sed anim� � inspiro,Kiun levas alsupre fantazi�-flugiroKaj apogas reguloj; gusto �as poluro.Ne sufiĉas naturo, nek ia fervoro:Ideal�-sferon flugi devas nia koro!Ne ĉio bela estas pentrebla, ne ĉio! � � � �610Vi sciiĝos pli vaste el libroj pri tio.Koncerne pentroarton: pejzaĝoj bezonasVidpunktojn, grupojn, kunon, ĉielon, ĝin donasItaluj�! Do en pentra arto, ItalujoEstis, estas kaj estos: pentristoj patrujo!Tial ekster Breughel-o[12], sed ne Van der Hell-o,Nur pejzagisto, (nome estas du Breŭghelo),Kaj krom Rujsdal-o[13], kie en tuta nordlandoEkzistis pejzaĝisto de unua grando?Do ĉielon!� � �Orlovski[14] nia, estis ĝuste, � � � �620Telimen� interrompis, Soplican� laŭguste,(Tio estas Soplicoj-malsano, laŭ scio,Ke krom patrujo, plaĉas al ili nenio.)Orlovski ĉiam vivis en Petro-urbeto;Fama pentrist�, (mi havas skizojn en tableto):Li loĝis apud caro, kiel en edeno:Graf� vi kredas? li revis pri hejmoreveno!Li ĉiam pri juneco sia rememoris,Polajn: teron, ĉielon kaj arbarojn gloris��Kaj li pravis! ekkriis Tadeo fervore: � � � �630Ĉiel� itala estas, laŭ dir� ĉiu horeBlua, pura, do kvazaŭ akvoj glaciŝelaj;Ĉu vent�, malbonvetero, ne estas pli belaj?Ĉe ni, vi levu kapon: kiom da vidaĵoj!Kiom da scenoj, bildoj, ludas la nubaĵoj!Ĉiu nubo � alia: aŭtuna ĉi tiePluvegraveda rampas, laŭ maldiligentaTestudo, kaj delasas ĝis ter�, longostrieMalplektitajn harligojn da pluvo torenta;Vento pelas hajlnubon, al balon� similan, � � � �640Rondan, malhelbluan, meze flavebrilan;Granda bruo ĉirkaŭe, vidu, eĉ en niajĈiutagaj nubetoj, ŝanĝoj estas kiaj!Komence anseraro, blankaj cignoj velas,Dorse vent�, kiel falko, ilin kune pelas:.Ili premiĝas, kreskas � nova mirindaĵo!Ricevas kurbajn nukojn, dislasas kolharon,Elŝovante piedojn, sur ĉiel�-arkaĵo,Kiel ĉeval�-tabuno, trakuras steparon;Ĉiuj, arĝenteblankaj, miksiĝis; � subite � � � �650El koloj kreskas mastoj, el kolharo � veloj;Tabun�, en grandiozan ŝipon transformite,Naĝas, sen bru�, sur blua eben� de ĉieloj!�Graf�, Telimeno staris supren rigardante;Tade�, per unu mano al nubo montrante;Per dua manon premis li al Telimeno.Jam pasis kelk minutoj de silenta sceno;Graf� dismetis paperon sur sia ĉapeloKaj eligis krajonon. Tiam, por oreloMalagrable, aŭdiĝis sonoril� biena; � � � �660La silenta arbaro iĝis bruoplena.Graf�, balancinte kapon, seriozatoneDiris: �Ĉio finiĝis sonorilasone!Kalkul� de granda penso, plan� de imageco,Ludoj de senkulpeco, ĝoj� de amikeco,Konfidoj de la koro: ĉe l� bronzosonoro,Ĉio sin miksas, rompas, for malaperante!�Al Telimen� senteman rigardon turnante:�Kio restas?� li diris, kaj ŝi: �Rememoro!�Kaj volante konsoli la malĝojan koron, � � � �670Ŝi deŝiris por Grafo neforgesofloron[15]Grafo kisis ĝin kore kaj fiksis ĉe l� sino;Duaflanke, Tadeo, post arbet�-disklinoVidis, ke tra folioj, al li brilas io:Tio estis maneto, kiel blanklilio;Li, kaptinte ĝin, kisis; en ĝi buŝo liaDronis, kiel abelo en kalik� lilia.Li eksentis malvarmon sur buŝ�: ŝlosiletonLi trovis kaj da blanka papero ruleton;Li metis ĝin en poŝon, sciante nenion, � � � �680Kion ŝlosil� signifas: kartet� diros tion.Sonoro ĉiam sonis; ehe el arbarojRespondis mil� da krioj kaj da bruofaroj.Tio estis resono de serĉo, vokado,Signalo de finita fungokolektado;Ne resono malĝoja, enterig�-aranĝa,Kiel ŝajnis al Grafo: kontraŭe, tagmanĝaSubtegmente, en ĉiu-tagmezo, krianta,Al tagmanĝo servistojn, gastojn invitanta:Tia kutim� antaŭe en bienoj estis � � � �690Kaj ankaŭ en la domo de l� Juĝisto restis.Do iris ar� portanta bastajn skatoletojnKaj al fin� de tuketoj, ligitajn korbetojnKun fungoj; ĉe fraŭlinoj, en la unu mano,Volvita ventumilo kvazaŭ: arbarano,En dua, kunligitaj, kiel kampfloretoj,Trunkanoj[16] kaj diversaj kolorrusuletojVojski kun muŝomorto. Kun mano malplena,Flanke de sinjoridoj, venas Telimena.Gastoj eniris orde kaj ronde ekstaris; � � � �700Ĉe tabl� unuan lokon Ĉambelano prenis;Laŭ aĝ�, ofic� la digno al li apartenis:Li irante, al ĉiuj klinsalutojn faris.Ĉe li, antaŭ Juĝisto, Pastro BernandinaDiris mallongan preĝon en lingvo latina.Oni donis la brandon; poste sidiĝante,Ĉiuj manĝis malvarman supon, silentante.Oni tagmanĝis ekster kutimo trankvile,Sen babil�, kvankam mastro invitis ĝentile.Partianoj de hundoj manĝis sendispute, � � � �710Morgaŭan vetbatalon pripensante mute;Granda pens� al silento devigas la buŝon.Telimen� alparolis ĉiam Tadeuŝon,Ankaŭ devis turniĝi al Grafo sinjoro,Kelkfoje okuleti eĉ al Asesoro.Same birdist� rigardas kaptilon, loganteKardelojn, kaj samtempe paserojn kaptante.Tade� kaj Grafo estis feliĉaj, kontentaj,Ambaŭ esperoplenaj, do ambaŭ silentaj.Graf� rigardis fiere al sia floreto, � � � �720Kaj Tadeo ŝtelume palpis je l� poŝeto,Ĉu ŝlosil� ne forkuris? Kaj turnis en manoNe legitan karteton. Al la ĈambelanoJuĝisto alverŝadis hungar-, ĉampan-vinon,Premis lin je genuoj, servis diligente,Sed por interparolo ne havis inklinon.Videble ian zorgon li sentis.� � � � � � � � � � � � � � � � SilentePasadis de manĝaĵoj kaj teleroj ŝanĝo,Kiam rompis enuan iron de tagmanĝo,De gast� neatendita, subita enkuro; � � � �730Arbarist� eĉ tagmanĝofinon ne atendis,Kuris al mastro; montris mieno, staturo,Ke grava, nekutima novaĵo lin sendis.Ĉiuj al li okulojn turnis. Li respirisIomete kaj: �Urso, Sinjoro!� nur diris.Reston ĉiuj divenis: el sia pranesto[17]En arbaron post Niemen, trasteliĝas besto,Oni ĝin persekutu; tion sciis ĉiu,Kvankam nek konsiliĝis, nek pripensis iu;Kuna penso montriĝis en vokoj subitaj, � � � �740Vivaj gestoj, diversaj ordonoj donitaj,Kiuj, el tiom buŝoj elirante kune,Tamen al unu celo rapidis komune.�Vilaĝen rajdu! kriis Juĝist� al centulo[18]Tagiĝe morgaŭ ĉaso! ĉiu volontulo.Kiu iros kun lanco, de laboro tera[19]Kaj kvintaga servuto estos tutlibera�.�Selu grizulon, diris Ĉambelan� ekkrie;Galopu mian domon kaj prenu el tieDu hirudojn[20] la fame ĉirkaŭe konatan � � � �750Hundoparon, Strapĉina kaj Spravnik nomatan[21]Ŝtopu al ili buŝojn kaj en sakon ligu,Kaj ĉi tien rapide sur ĉeval� venigu!�� Vanjka! kriis al knabo Asesor� rus-tone,Larĝan glavon Sanguŝkan tuj akrigu bone;Vi scias, kiu estas de la princo dono;Kuglo estu en ĉiu ŝargaĵo ĉe l� zono!�� Pafilojn, kriis ĉiuj, igu en pretecon!�Asesor� ĉiam vokis: �Plumbon, plumbopecon!Kugloformil� en poŝo�. � �Al prepost� biena, � � � �760Diris Juĝist�, sciigu, ke en fru� matena,Morgaŭ li legu meson en kapel�: oferto[22]Por ĉasistoj; jen, meso de sankta Huberto�.Post donitaj ordonoj fariĝis silente.Ĉiuj meditis, ĉirkaŭrigardis atente,Kvazaŭ iun serĉante; ĝis rigardo kunaAriĝis sur vizaĝo de Vojski maljuna:Jen tiel por elmarŝo ĉefon serĉis oni,Kaj decidis al Vojski estrbastonon doni�Vojski stariĝis, volon de ĉiuj vidinte, � � � �770Kaj per man� serioze la tablon batinte,El ĉebrusto orbrilan ĉeneton ektiris,Kun poŝhorloĝo, dika kiel pir�, kaj diris:�Morgaŭ, duon� de kvina, al arbar�-kapelo,Venos ĉasistoj kaj la anar� de ĉaspelo�.Dirinte, li foriris de tabl�; arbarestroLin sekvis: ili ĉason pripensos, aranĝos,Kiel, post anoncita batal� armeestro;Soldatoj armilaron purigas kaj manĝos,Aŭ sur manteloj, seloj, senzorge jam dormas,Dum la ĉefoj en tendo batal�-planon formas. � � ��780Post manĝo, tago pasis je hufum�-forĝado,Hundoj-nutro, kolekto, armil�-purigado;Vespere estis preskaŭ neniu ĉe-table;Eĉ partioj de Falko kaj Stumpul�, afable,Sian grandan disputon forgesinte plene,Prenis sin je la brakoj: Rejent�, Asesoro,Serĉas plumbon. Ceteraj, lace de laboro,Iris dormi, por frue vekiĝi matene.Al Tade� oni donis en domo ĉambreton. � � � �790Li starigis kandelon en la kameneton,Simulis dormon, tamen ne fermis okulon,Sed atendis meznokton. Enue, junuloĈe fenestrokovrila eltranĉo ekstraris,Por vidi, kion nokta domgardisto faris.Kiam gardist� foriris, Tade� elsaltinte,Fermis fenestron, kaj, al tero kliniĝinte,Laŭlonge de la muroj, ŝtelume forpaŝis.Kien? Ĉi tion densa noktvualo kaŝis.

Libro IV. � Diplomatiko kaj Ĉaso

Aperaĵo en papilotoj vekas Tadeon � Tro malfrua rimarko de l� eraro � Drinkejo � Emisario � Lerta uzo de tabakujo turnas la diskuton sur ĝustan vojon � Pranestejo � Urso � Danĝero de Tadeo kaj de l� Grafo � Tri pafoj � Disputo pri pafiloj Sagalasa kaj Sanguŝka, decidita aprobe por la Horeŝka unutubo � Bigoso � De Vojski rakonto pri duelo inter Dovejko kaj Domejko, interrompita per instigo de hundoj kontraŭ leporo � Fino de l� rakonto pri Dovejko kaj Domejko

Samaĝuloj de litvaj grand-dukoj, arbarojDe Bjalovjeĵa, Svitezj�, Kuŝelev�, Ponaroj[1]Kiuj ombris kronitajn kapojn de Vitino,De la Granda Mendogo kaj de Gedimino[2],Kiam ĉe fajr� ĉasista, sur monto Ponara,Li kuŝis sur la ursa felo viloharaKaj aŭskultante kantojn de saĝa LizdejkoKaj per Viljo aspekto kaj bru� de VilejkoDormlulite, li sonĝis pri la lupo fera,Kaj vekite, laŭ dioj-ordono supera � � � �10Fondis Viln�-urbon[3] kiu sidas en arbaro,Kiel lup� inter uroj, aproj kaj ursaro.El ĝi, kiel el roma lupino reĝidoj[4],Eliris Kejstut, Olgerd kaj la OlgerdidojGrandaj ĉasistoj, same gloraj kavaliroj,En postkuro de bestoj kaj en militiroj,Al ni ĉasista sono malkovris misteron,Ke Litvo bezonados arbarojn kaj feron.Arbaroj! vin rigardis al ĉaso venintaLasta reĝ� en Vitolda kolpako la pinta, � � � �20Feliĉa Jagellona lasta militisto[5],Kaj en Litvo la lasta monarĥo ĉasisto.Hejmlandaj arboj miaj! se dispono DiaPermesos hejmrevenon, amikaro mia!Ĉu vin mi trovos ree? ĉu vivas en sanoVi, ĉirkaŭ kiuj rampis mi, kiel infano�Ĉu vivas grandegulo, Baŭblis ĝia nomo[6]Kies jarcent�-kavaĵo, kiel bona domo,Por dekdu homoj estis vespera manĝejo?Ĉu floras bosk� Mendoga, ĉe paroĥpreĝejo?[7] � � � �30Tie en Ukraino, ĉu ankoraŭ bruasĈe dom� de Holovinski, kie Rosj-o fluas,Tilio diskreskinta, ke sub ombro ĝiaCentpare iris dancon junular� gracia?Monumentoj vi niaj! Vin, kiom en jaroForhakas komercistoj, moskva registaro!Ne lasante azilon al la birdoj kantajNek al bardoj, la ombron kiel bird� ŝatantaj.Ja tili� Ĉarnolesja al Jano sentema[8]Inspiris multajn rimojn kverko babilema � � � �40Al bard� kozaka tiom da mirakloj kantas[9]Arboj miaj, kiome mi al vi ŝuldantas!Pafisto forkuranta mokojn de kolegojPro maltrafita besto, sub viaj branĉegojMi ĉasis revojn; kaj en sovaĝregiono,Forgesinte la ĉason, mi sidis sur ŝtono;Ĉirkaŭe brilis griza musko surverŝitaMalhelblue per nigra bero dispremita,Kaj tie flagris ruĝe erik�-altaĵetojKun ornam� el koralaj vakcini�-perletoj. � � � �50Malhel� ĉirkaŭe; supre branĉoj sin etendisKaj kiel verdaj, densaj nuboj suben pendis;Vent� furiozis super arkaĵ� nemovata,Per ĝemo, hurlo, krako, frakas� tondrobata.Stranga, surdiga bruo! super kapo mia,Kvazaŭ estus pendanta la maro furia.Malsupre, urbruinoj kvazaŭ: renversitaKverko, kiel grandega trabaĵo rompita;Kaj sur ĝia apogo leviĝas koloneBranĉaraj trunkoj, traboj putrintaj duone, � � � �60En ĉirkaŭbar� de herboj. Kun terur� vi vidas:Arbaro-mastroj meze de l� teraso sidas:Aproj, ursoj kaj lupoj; jen kuŝas ĉe fostojPost nesingardaj gastoj ekmorditaj ostoj;Iam elŝprucas supren tra herbo verdanta,Kiel fontan� du kornoj de cervo kuranta,Kiu brilas tra arboj per flaveta strio,Kiel estingiĝanta en arbar� radio.Ree silent� malsupre. Pego surabieFrapetas, poste flugas, malaperas ie, � � � �70Sed ne ĉesas per beko frapi en kaŝloko,Kiel infano serĉi invitas per voko.Sciur� tenanta nukson pli proksime sidas,Mordas; vosteto pendas super la okuloj,Kiel plumtufo super kask� de kirasuloj:Malgraŭ ŝirmil� atentas ĝi, kaj se ekvidasGaston, saltas plej lerta el arbar�-saltulojDe la arbo sur arbojn, fulmbrile; en finoĜi nevideble kaŝas sin en trunkosino,Kiel revenas hejman arbon driadino[10] � � � �80Ree mallaŭte.� � � � � � Branĉo skuiĝis puŝita,Kaj inter la sorpuja berar� disŝovitaEkbrilis, pli ol sorpoj, vizaĝo ruĝhela.Berojn, nuksojn kolektas junulino bela.En bastkorbeton metas ŝi la kolektatajnFreŝvakciniojn, kiel ŝia buŝo skarlatajn.Fkanke junul� avelojn klinas; post deklinoBriletajn nuksojn kaptas fluge la virgino.Ĵus ili aŭdis kornoj-sonon, hundbojadon,Kaj divenis proksime venantan ĉasadon. � � � �90Do ambaŭ timoplene en densaj branĉetojFor malaperis, kiel arbaraj dietoj.Soplicovo moviĝas: sed, nek hundojbojo,Ĉevalojheno, knaraj kaleŝoj sur vojo,Nek de trumpetoj ĉasosignalo donita,Povis tiri Tadeon el sternaĵo lita.En vest� falinte liton, dormegis junhomo,Kaj neniu ekpensis serĉi lin tra l� domo.Ĉiuj mem okupite, laŭ ordon� rapidisPri dormul� forgesinte, foreston ne vidis. � � � �100Li ronkis. Tra l� aperto fenestrokovrilaEltranĉita korforme, enfalis sunbrilaFajrokolono, rekte al frunto kaj buŝoDe volanta ankoraŭ dormi Tadeuŝo.Li turniĝis, ŝirmante sin. Ĵus frapo iaLin vekis. Gaja estis revekiĝo lia.Li estis birde vigla, facile respirisKaj sentis sin feliĉa, al si ridetante;Pri ĉio okazinta hieraŭ, pensante.Li sentis korbatadon, ruĝiĝe sopiris. � � � �110Li rigardis fenestron: miraĵoj! En klaroDe tiu koro, brilis hela okulparo,Tre larĝe malfermita, al rigard� simila,Kiu penetras ombrojn el taglumo brila.Kaj li vidis: maneto, kvazaŭ ventumiloAl sun� turniĝis, kiel okuloj-ŝirmilo;Fingretoj, direktitaj al roza sunhelo,Ruĝiĝis trae, kiel rubena juvelo;Scieme disklinita buŝo kun dentetoj,Kvazaŭ inter koraloj lumantaj perletoj; � � � �120Vangoj, kvankam ŝirmitaj per roza manplatoFlamas mem, kiel rozoj, per viva skarlato.Tadeo, ĉe fenestro en ombro kuŝanteKaj belegan aperon super si vidantePreskaŭ sur la vizaĝo, ne sciis, ĉu tioEstas vere maldormo, aŭ sonĝa vizioPri aminda, helbrila infana vizaĝo,Kiun sonĝe ni vidis en senkulpa aĝo.Vizaĝeto kliniĝis, li time kaj ĝojeTremante, ha! ekvidis precize, refoje, � � � �130Rememoris, rekonis mallongan blondharon,Volvitan en neĝblankan papilotoj-aron,Kvazaŭ arĝentsilikvoj, ili sunobrileLumis al kron� sanktula en bildet� simile.Li eksaltis; vidaĵo pro krako timpleneForflugis, malgraŭ lia atend�, senrevene!Nur aŭdiĝis denove trifoja frapadoKaj la vortoj: �Leviĝu, tempo por ĉasado!Vi malfruos�. Li saltis el lit�, ĉe foriroPuŝis la fenestrumojn, ke krakis ĉarniro � � � �140Kaj malfermitaj flankoj ekbatis la muron;Li elsaltis, rigardis kun konfuzo, miro,Sed nenia postsigno perfidis forkuron.Proksime de l� fenestro estis fruktarbaraBaril�: sur ĝi lupoloj kun krono floraraŜanceliĝis, puŝitaj de manet�? aŭ venteMovitaj? Li rigardis longe kaj atente.Ne kuraĝante iri ĝardenon, ĉe baraPalisar� apogite, li levis silenteLa okulojn kaj fingron al buŝo alpremeMetis silentordone, ke vort� rapideme � � � �150Ne rompu la silenton; poste frunton frapisLi, kvazaŭ al memoro dormanta, admone,Fine ekmordis fingron, ĝis sango sin skrapisKaj laŭtekkriis: �Prave al mi, tiel bone!�En domo, bruoplena nur antaŭ momento,Nun estis kvazaŭ tomba, obtuza silento.Ĉiuj iris en kampon. Tade� alturnetisOrelojn kaj al ili manojn tube metis;Aŭskultis, ĝis alportis vento el arbaroTrumpetsonojn kaj kriojn de la ĉasistaro. � � � �160Lia ĉeval� en stalo atendis selite.Li preninte pafilon, kiel obsediteGalopis al drinkejoj, kie ĉe kapelo,Matene kolektiĝis anoj de ĉaspelo.Du drinkejoj duflanke ĉe l� voj� kliniĝante,Staris kvazaŭ fenestre al si minacante;Malnova estis juĝe kastela heredo;Nova, spitkonstruita, Soplica-posedo.Tiu, kvazaŭ heredo propra de GervazoEn ĉi tiu ĉe tablo prezidas Protazo. � � � �170Nova drinkej� ne estis interes�-ekscita;Malnova, laŭ antikva model� konstruita,Kiun elpensis iam Tiraj ĉarpentristoj[11]Kaj poste judujanoj disportis surtere:Konstruospeco, kiun fremdaj konstruistojNe konas; ni de judoj ĝin heredas pere.Fronto kiel arkeo, kaj posto � sanktejo;Arke�, kvazaŭ de Noe kvarflanka bestejo,Konata nun vulgare laŭ nomo de stalojKaj en ĝi bestoj: bovoj, bovinoj, ĉevaloj, � � � �180Barbaj kaprinoj; supre da birdoj kolektoj,Ankaŭ rampuloj pare, ne mankas insektoj.Posta part� kiel stranga sanktejo; konstrueMemoriĝas laŭ vido, templo Salomona,Kiun metio-sperte starigis unueHiramaj ĉarpentistoj sur monto Siona[12].Nun judoj ĝin imitas en siaj lernejoj,Lernej�-modelon sekvas staloj kaj drinkejoj,El tabuletoj, pajlo: tegment� pintigita,Ĉifaĵa, kiel juda ĉapo difektita. � � � �190El supro ŝprucelevas randojn galerio,Apogitajn sur ligna kolonoj-serio.Kolonar�, kio estas miraĵ� arĥitekta,Daŭras, kvankam duone putrinta, malrekta,Kiel en Piza turo[13], sed ne laŭ modelojDe grekoj, ĉar sen bazoj kaj sen kapiteloj.Super kolonoj pendas duonrond-arkaĵo,Ankaŭ ligna, de gota arto imitaĵo.Supraĵe artornamoj, ne per skulptĉizilo,Sed lerte eltranĉitaj per ĉarpent�-hakilo, � � � �200Kiel kurbbrakoj de la kandelabr� sabata;Finependas globetoj, kvazaŭ la butono,De la judoj dum preĝoj fruntependigataKaj kiun oni nomas cices[14] en ĵargono.Malproksime, drinkejo malrekta, ŝancela,Kvazaŭ preĝanta judo balancas per kapo:Taŭza pajlaĵo � barbo, tegment� kiel ĉapo,La fulgaj muroj kiel nigra teg� mantela,Kaj kiel cices frunte � skulptaĵo antaŭe.Drinkejpartoj laŭ juda lernejo ankaŭe: � � � �210Kun ĉambretoj malvastaj, longformaj, unuaParto por gesinjoroj, kiuj vojaĝiras;Kaj en grandega halo, ĉe muroj, en dua,Multpiedaj, malllarĝaj lignatabloj sin tiras,Kun malaltaj, al tablo similaj benketoj,Kiel idoj al patro.� � � � � � � � � � � � Ronde, sur seĝetoj,Sidas parte kampuloj, nobeletoj parte,Ĉiuj vice; nur sidas ekonom� aparte.Post frumeso, ĉar estis dimanĉ�, el kapeloIli venis distriĝi, trinki ĉe Jankjelo. � � � �220Antaŭ ĉiu jam ŝaŭmis kaliko grizbranda;Drinkejistin� kuradis kun botelo granda.Farmisto Jankjel portis longan sarafaronĜis ter�, kun hoketingoj arĝentaj; li manonUnu al sia nigra silka zono metis,Per dua sian grizan barbon glatumetis;Li ĉirkaŭe rigardis, disponis, salutojnFaris al enirantoj, ĉe gastoj diskutojnKomencis, kverelantojn li emigis pace,Sed servis al neniu, irante senlace. � � � �230Konata pro honesto, judo maljunuloDe multjaroj drinkejon farmis; sed kampuloNeniu, nek nobelo en bieno plendis.Ĉar kial? Li drinkaĵojn ĉiam bonajn vendis;Li kalkulis singarde, tamen sen trompeco,Ne malhelpis gajiĝon, sed sen ebrieco!Li ŝatis tre amuzojn kaj oni solenisĈe li edziĝojn, baptojn; en dimanĉo venisEl vilaĝo drinkejon, laŭ lia dispono,Muzik� kun sakfajfiloj kaj basviolono. � � � �240En muziko famigis lin granda talento;Kun cimbalo, de sia popol� instrumento,Iam li domojn iris, per lud� miriganteKaj per kantoj; ĉar estis li tre lerta kante,Havis sufiĉe puran elparolon polanKaj precipe ekamis kantaron popolan:Li alportis, farante trans Njemen veturojnKolomijkojn el Haliĉ, varŝavajn mazurojn[15]Famo, ne ĉiam certa, ĉirkaŭe kolportis,Ke li el eksterlando unue alportis � � � �250Kaj disvastigis tiam, en distrikta rondoKanton, faman hodiaŭ en la tuta mondo,Kiun unuafoje, sur ter� de Aŭzonoj[16]Ludis polaj trumpetoj de la legionoj.Kanta talent� en Litvo akiras la amonĈe la homoj kaj donas riĉecon kaj famon.Jankjel, havante glorosufiĉon kaj monan,Pendigis ĉe la muro cimbalon belsonan,Loksidiĝis kun idoj en drinkej� biena,Krome, en urbo estis li helpant� rabena, � � � �260Ĉie agrabla gasto, doma konsilanto.Li estis ankaŭ sperta grenkomerc�-konantoKaj riverŝipa, kio vilaĝe tre gravis;Kaj li ankaŭ de bona polo famon havis.Li kverelojn, eĉ sangajn, pacigis unueInter ambaŭ drinkejoj: ambaŭ farmis plue;Lin estimis egale malnovpartianojDe Horeŝko kaj ankaŭ Soplicaj domanoj.Lian aŭtoritaton respektis ŜlosistoMinacema, kaj ankaŭ kverelant� Vokisto; � � � �270Antaŭ li kvietigis kolerojn Gervazo,Minaca mane, kiel per lango Protazo.Gervaz�, foresta, iris pelĉasi la urson.Ne volante, ke gravan, danĝeran ekskursonFaru sole la Grafo, nesperta junulo,Li iris por konsilo kaj defend�-okazo.Nune, plej for de sojlo, anstataŭ Gervazo,Inter du benkoj, sidis en drinkej�-anguloHonora[17], pastro Vermo; la lokon elektisJankjel por li. Videble, ke li altrespektis � � � �280Bernardinon, ĉar kiam li sole ekvidisMankon en lia glaso, li tuj alrapidisKaj julian mielon alverŝi ordonis.Laŭ dir�, kun Vermo ili junaĝe sin konis,Ie fremdlande. Vermo ofte dum vesperojLin vizitis, sekrete pri gravaj aferojKun judo konsiliĝis, laŭ dir�: kontrabandaKomerc�; sed tio ŝajnas kalumnio granda.Vermo, tabl-apogite diskutis, nobelojĈirkaŭ, aŭskultis lin per atentoreloj � � � �290Kaj nazojn al monaĥa klinis tabakujo;Flarante, ili ternis kvazaŭ el pistujo.�Ho! Reverendissime�[18], Skoluba terninteDiris, tabako iras la kapon ĝispinte!Ekde mi nazon portas (li glatis long-nazon,Ternis), mi tian flari ne havis okazon;Vere monaĥa, certe kun Kovna sigelo,Urbo, fama en mondo, pro tabak�, mielo[19].Mi estis tie�� Vermo enmiksis: �Por sanojDe ĉiuj viaj moŝtoj, sinjoroj litvanoj! � � � �300Koncerne la tabakon, ĉi tiu devenasEl pli fore, ol moŝto Skoluba divenas:Paŭlinoj de Hel-Monta monaĥej� malnovaTian tabakon faras en urb� Ĉenstoĥova[20]Kie estas la bildo per mirakloj fama,De Virga Dipatrino, Reĝino ĉiamaPola, nomata ankaŭ de Litvo Dukino, �Jes, Ŝi portas ankoraŭ kronon de reĝino,Sed en Litva Duklando la skismo[21] eknestis!��El Ĉenstoĥovo? diris Vilbik, tie estis � � � �310Mi dum la indulgenco antaŭ tridekjaro.Ĉu vere, ke en urbo nun gastas francaro,Rabi trezoron, templon ruinigi volas?Ĉar Litva Kuriero[22] pri tio parolas�.�Ne vere, diris Vermo, ĉar franca majestaMoŝt�, katoliko estas, modele honesta.Papo lin unktis, ili vivas en konkordoKaj konvertas la francojn, ĉe kiuj la ordoIome difektiĝis. Ĉenstoĥovo, vereDonis multan arĝenton el trezor� ofere � � � �320Al patrujo, Polujo; laŭ ordono Dia:Liaj altaroj estas trezorej� nacia.Ja en Duklando, pola armeo laŭscieKalkulas jam cent miloj, baldaŭ estos plie.Kiu pagos armeon? ĉu ne litvanaro?Sed vi nur monon donas por la moskva caro�.�Ne donas, kriis Vilbik, oni prenas forte�.�Bonfaranto � aŭdiĝis kampul� humilvorte,Kliniĝinte al pastro, skrapis kapoŝelon:Mizero nur duone premas la nobelon; � � � �330Nin ili senhaŭtigas� � �Kampul�, kriis laŭteSkoluba, vi kutimis tion kaj senhaŭteVivas plu, laŭ angilo; sed bone-naskitaj,Al oraj liberecoj ni kutimigitaj!�Egalis ja nobelo, sur kampet� malgranda �(�Jes � kriis ĉiuj � al la vojevodo landa!�)Nun, ili nobelecon neante, ordonasSerĉi paperojn, ilin esplori proponas�.�Pri vi, kriis Juraha, afer� malpli grava:Kampul� nobeligita vi estas praava, � � � �340Sed mi el princoj! Ili demandas pri tio,Kiam mi nobeliĝis? memoras nur Dio!Moskvul� demandi kverkon iru en arbaronKiarajte ĝi kreskas super arbustaron�.�Princ�, diris Ĵagjel, vi nin imponi ne pravas.Ĉi tie pli ol unu domo mitrojn[23] havas�.�Vi havas en blazono krucon, jen kaŝitaAlud�, kriis Podhajski, al gent� neofita�[24]�Fals�! interrompis Birbaŝ, mia grafa kronoTatara, havas krucojn super ŝip-blazono�. � � � �350Poraj[25], mitro or-kampa, princ-blazono, lasteKriis Mickjeviĉ, skribas ĝin Strijkovski[26] vaste�Drinkejo ekbruegis; do pastro RobakoRee vice regalis per sia tabakoParolantojn. Post krioj fariĝis kviete,Ĉiu flaris ĝentile kaj ternis ripete.Profitante silenton, la Pastro daŭrigis:�Ho, grandajn virojn mia tabako ternigis!Jen kvarfoje el tiu tabakujo sameGeneralo Dombrovski flarumis iame!� � � � �360� �Dombrovski?� ili kriis. � �Jes, jes li, litvanoj;Mi estis en tendaro, kiam de germanojLi prenis Gdanskon[27] skribis li ion; timanteEkdormi, li flarumis, ternis; min frapanteSur la ŝultron, li diris: pastro Bernardino,Ni vidos nin en Litvo, antaŭ jarofino;Diru, ke min atendu litvanoj kun tiaTabako ĉenstoĥova, neniel alia!�Parolado de Pastro elvokis magieTian miron kaj ĝojon, ke ekregis ĉie � � � �370Silento; poste sekvis duonlaŭte novaDemandado: �Tabako pola? Ĉenstoĥova?Dombrovski? Italujo?�� Ĝis fine kuniĝisPenso kun pens�, kaj vorto kun vort� kaj aŭdiĝisUnuvoĉe, kaj kvazaŭ laŭ ies komando,La krio: �Marŝ� Dombrovski, el itala lando!�Korpremis sin: kampulo kun grafotataro,Kruc� kun Mitro, Porajoj kun Grif� kaj Ŝiparo;Kaj forgesinte ĉion, eĉ la Bernardinon,Kantis, kriante: �Brandon, mielon kaj vinon!� � � � �380Longe kanteton Vermo aŭskultis inkline;Por interrompi, prenis li en manojn fineTabakujon, per terno melodion skueMiksis kaj diris, antaŭ reagordo, plue:�Laŭdante la tabakon, sinjoroj, vi pravas;Vidu, kion interne tabakuj� enhavas!�Li, frotinte per tuko la malpurigitanKovrilon, montris etan armeon pentritan,Kiel muŝsvarmo! meze, rajdesidis viro,Granda kiel skarabo, ĉef� de militiro � � � �390Spronis, kvazaŭ por salti ĉielon okaze,Manon tenis sur brido kaj duan ĉenaze:�Rigardu, diris Vermo, tiel minacemeKiu teniĝas?� � Ĉiuj rigardis scieme. ��Granda imperiestro, ne de moskvularo,Ĉar neniam tabakon flaris moskva caro�.�Granda vir�, vokis Cidzik, kaj kapot�-vestite?Mi pensis, tia iras per oro kovrite:Ĉar ĉe moskvuloj iu general�, sinjoro,Brilas kiel ezoko en safran�, en oro� � � � �400�Nu, mi vidis Koscjuŝkon, en juneco mia,Diris Rimŝa, li estis ĉefestro nacia,Granda vir�, tamen iris en sukmano[28] siaKrakova, aŭ ĉamarko!� � �en ĉamarko kia?Diris Vilbik, ĝin oni nomis taratata.��Sed tiu havis franĝojn, kaj ĉi tiu glata�,Kriis Mickjeviĉ. � Sekvis disputokomencoPri ĉamar�, taratatko kaj formdiferenco.Vermo, ĉar diskutado disvojiĝis tree,Komencis al fajrujo ĝin kolekti ree, � � � �410Per tabak� regalante; oni ternis brue,Al si deziris sanon; li parolis plue:�Se franc-imperiestro dum batalo flarasTabakon, ĝi signifas, ke li venke staras.Ekzemple kun kanonoj apud Aŭsterlico[29]Staris francoj, al ili kuris moskva vico.Li rigardis: Se francoj elpafis, momenteKiel herbo sterniĝis rusoj regimente;Kiam galope nova regimento falis,Napoleon, flarante tabakon signalis, � � � �420Ĝis fine Aleksandr� kun Konstanto, siaFrat�, kaj imperiestro Francisko aŭstriaEl kamp� forkuris: tion Napoleon vidis,Do post batalo, fingrojn skuante, li ridis.Se, en lia armeo ĉeesta sinjoroIu servos, li tion havu en memoro�.�Aĥ, ekvokis Skoluba, Almozisto mia,Kiam tio okazos? Ja por ĉiu diaFesto dum jaro homoj la francojn profetas!Ni rigardas, ĝis lace okul� sin fermetas; � � � �430Kaj moskvulo je kolo nin tenas per forto:Antaŭ ol venos helpo, nin forprenos morto�.�Moŝto, diris la Pastro, virino veplendu,Kaj kunmetinte manojn, la judo atendu,Ĝis venos gast� aŭ pordon ekfrapos amiko;Venki kun Napoleon � eta artifiko.Li tri foje al ŝvaboj draŝis felon, tredisPrusaĉojn, kaj trans maron anglojn forekspedis;Sekve moskvulojn certe li simile benos;Kio rezultos? moŝtoj, kio poste venos? � � � �440Jen litva nobelaro saltos sur ĉevalojn,Prenos sabrojn, post kiam li finos batalojn;Tiam, venkinte ĉiujn, moŝt� NapoleonaDiros: kiu vi estas? helpo � malbezona.Ne sufiĉas atendi, gastinviton fari,Oni devas domanojn kolekti, prepariTablojn, kaj antaŭ festo purigi en domoj,Mi ripetas: balau kaj purigu, homoj!�Sekvis silento, poste voĉoj are sonas:�Kiel domon purigi? Kiel vi proponas? � � � �450Ni pretiĝos por ĉio, por ĉio prepare;Nur Pastro Bonfaranto parolu pli klare�Verm� rigardis fenestron, diskuti ĉesinte;El fenestro li metis kapon ekvidinteIon interesantan, kaj diris: �Ĉar nuneMankas temp� ni pli vaste priparolos kuneTion morgaŭ: En urbo pro afer� mi estos;Reveturante, voje mi ĉe moŝtoj kvestos�[30].�Por nokto Njehrimovon bonvenu!, en domoStandardestro[31] kontentos, diris Ekonomo. � � � �460En Litvo ja parolas proverbo malnova:Feliĉa homo, kiel kvestant� Njehrimova!��Kaj nin, diris Zubkovski, vizitu favore;Estas tolpeco, buterbarelet� ĉi hore,Ŝaf�, bovinet�; memoru la vortojn por provo:Feliĉul� trafis kiel pastro al Zubkovo�.�Al ni� diris Skoluba. �Al ni, Terajeviĉ.Malsate ne eliris pastro el Puceviĉ�.Nobelaro promesis kaj invitis koreAkompanante Vermon ekster pordon fore. � � � �470Antaŭe, tra fenestro li vidis kieleTadeo plengalopis sur voj� senĉapele,Kun kap� klinita, pala vizaĝ� malserenaKaj spronis, vipis beston en galopo plena.Tiu aspekto pastron konfuzis laŭvide,Do li post la junulo ekpaŝis rapideAl praarbaro, kien okulo ĝisiris,Sur horizonta rando ĝi nigre sin tiris.* * *Kiu vin tutesploris, abisma profundoDe litvaj praarbaroj, ĝis mezo, ĝis fundo? � � � �480Fiŝisto borde sondas la fundon de l� maro;Ĉasist� rondiras ĉirkaŭ litva praarbaro;Li konas nur supraĵe la formon, eksteron,Sed neniel internan de l� koro misteron.Kio en ĝi okazas? scias nur fabeloj;Ĉar post arbaroj, densaj arbetaĵ�-manteloj,Estas rempar� da trunkoj, ŝtipoj kaj radikojDefendita de marĉoj kaj de mil torentoj,De reto da herbaĉoj, ejoj de formikoj,Vespoj-, krabroj-nestaro, volvoj de serpentoj. � � � �490Se ĉi obstaklojn venkus kuraĝ� homsupera,Ĝin renkontus ankoraŭ baro pli danĝera.Ĉiupaŝe insidas lupkavaĵfasoneLagetoj, putoj, herbekovritaj duone;Homoj neniam sondos ilian profundon,(Tre verŝajne diabloj okupas la fundon.)Vitre brilas la akvo, sangorustoplena,El intern� iras fumo, odor� abomena.Arboj ĉirkaŭe perdas foliojn; senŝelaj,Kalvaj, pigmeaj, vermaj kaj malsanŝvelaj, � � � �500Klininte branĉojn, kun la muska plik� sur nukoj,Ĝibigante la trunkojn, kun fungaĉ�-verukoj,Kvazaŭ sorĉistinaro ĉe kaldrono staras,Varmiĝas kaj kadavron kuire preparas.Post ĉi lagetoj plue, ne nur paŝ� ne povus,Sed eĉ okulo vane enpenetri provus,Ĉar tie kovras ĉion la nebula nubo,Kiu leviĝas el la varma marĉa subo.Sed post nebuloj (kiel fabelas popolo),Etendiĝas fekunda, bela regiono, � � � �510La besta kaj kreskaĵa regnoj-metropolo:En ĝi, de ĉiuj arboj, herboj, semdepono,El kiu diversspecoj diskreskas sur teroKaj kiel en arkeo, de bestoj-genero,Por multiĝo, almenaŭ konserviĝas paroj.Ĝustemeze, en kortegoj loĝas fundamentaj:Prabovo, uro, urso, praarbaraj caroj;Sur arboj ĉirkaŭloĝas linkoj akrosentaj,Kaj manĝegemaj guloj[32], ministroj atentaj.Plue, kiel vasaloj, nobelaj subuloj, � � � �520Loĝas la aproj, lupoj kaj alkoj kornuloj;Ensupre vivas falkoj kaj agloj sovaĝaj,Ĉe la kortegaj tabloj, flatistoj kuraĝaj,Ĉe tiuj patriarkaj, ĉefaj bestoparoj,Kaŝitaj nevideble, meze de arbaroj,Trans lim�, por kolonizo, infanaron soleSendante, mem trankvilon ĝuas metropole,Ne pereas de tranĉa, aŭ pafa perforto,Sed maljunuloj mortas de natura morto.Ili havas tombejon, se mort� proksimiĝas, � � � �530Birdoj demetas plumojn, suĉbest� senhariĝas,Kiam urso sendenta maĉi plu ne povas,Cervo kaduka, kiam piedojn pen-ŝovas,Leporo, kies sango jam iĝas rigida,Korvo, iĝante griza kaj falko senvida,Kiam aglon maljunan beko kurbigiteEn arkon, ĉesas nutri, eterne fermite[33]Ili iras tombejon; eĉ best malpli grandaVundite, morti kuras al flanko hejmlanda.Tial en loko, kie homo gasti povas, � � � �540De mortinta bestaro ostojn li ne trovas[34].Laŭ dir�, en metropolo ĉiuj bestoj flegasBonajn morojn, ĉar tie ili mem sin regas,De homa civilizo ne vidas modelojn,Ne konas pri proprecorajto la kverelojn,Ne konas la militan arton, nek duelojn.Kiel edene avoj, vivas nepoj-gento,Sovaĝaj, hejmaj kune, en amo, konsento;Nek sin kornpuŝas ili, nek mordas per dento.Eĉ se homo enfalus tien serarmile, � � � �550Li, meze inter bestoj, trairus trankvile;Ili rigardus homon kun tia mirado,Kun kia en la sesa tago de l� kreado,Iliaj pragepatroj, kiuj pace sidisEn paradiz�, unue Adamon ekvidis.Feliĉe, homo tien el voj� ne eraras,Ĉar Pen�, Terur� kaj Morto enirejon baras.Nur iam en postkuro tro fervoraj hundoj,Troviĝinte sengarde en kavaj profundoj,Kies intern�-aspekto ilin ekteruras, � � � �560Hurlete, kun freneza rigardo, forkuras,Longe poste per mano homa karesate,Ĉe li piede tremas time-obsedate.Mistera metropolo, bestoj-restadejoNomatas en ĉasista lingvo: Pranestejo!Stulta urs�! se vi sidus en pranesto via,Vojski pri vi neniam fariĝus konscia.Sed, ĉu abelarbaro vin logis arome,Aŭ matura aveno vin tentis tiome?Vi eliris trans rando densarbara fore; � � � �570Arbaristo vin tie spionis esplore,Tuj sin, per sieĝantoj ruzaj, pleninformis,Kie vi tage-manĝis, kie nokte-dormis.Ĉaspelantoj de Vojski, jam antaŭ pranestojVice starante, baras reniron al bestoj.Tade� eksciis: multe da tempo jam pasis,Kiam hundoj en densa arbaro ekĉasis.Mallaŭt�. � Ĉasistoj vane streĉas aŭdosenton,Vane scieme ĉiuj aŭskultas silenton,Kaj en loko longtempe, senmove atendas: � � � �580Nur al ili muzikon praarbaro sendas;Hundoj ĝin sondas, kiel mergisto sub maro;Kaj pafistoj, turninte tubojn al arbaro,Rigardas Vojski-n, kiu per orelo teronDemandas. Kiel legas amikoj esperonDe viv�, aŭ mortverdikton, pri kara persono,En kuracistvizaĝo, tiel al ĉaskonoLia fide, pafistoj lin rigardas time.Leviĝante, li diris: �Estas jam proksime!�Li aŭdis � plu aŭskultis ili � jen unua � � � �590Hundo ekbojis, poste la dua, dekdua;Diskuranta hundaro jam kune, amasePelas, trovinte tracon, bojludas pelĉase,Ne tiel malrapide, kiel en ĉashoroDum postkuro de cervo, vulpo aŭ leporo,Sed mallonge, tre ofte, akre kaj kolere;Do ili proksimiĝas, jam beston senpereVidas, pelas, atingas � momenton atendas,Ree bojas, hurletas: besto sin defendasKaj certe vundas; inter bojado kaj krio � � � �600Aŭdiĝas ofte ĝemo de hundagonio.Pafistoj staris, ĉiu pafisto jam pretis.Ili fleksiĝis, kapojn antaŭen elmetis,Ne povas plu atendi! laŭ vic� el postenoForkuras, en arbaron premiĝas kun peno,Por renkonti la beston, kvankam avertante,Pan Vojski ĉirkaŭ rajdis postenojn, kriante,Ke ĉiu, ĉu kampulo, ĉu sinjorofilo,Lasinte lokon, sentos baton de gvidilo!Tutvane! Ĉiuj kuris malgraŭ la konsiloj, � � � �610En arbaron. Ekkrakis kune tri pafiloj;Poste ĉiam pafado, sed ĝin superbruisMuĝo de urso, eĥe tutarbaron skuis.Terura muĝ�! doloro, malesper�, furio!Poste bojo, trumpetoj, de pafistoj krioTondris el arbarmezo. Tien la ĉasanojKuras ĝoje, aŭ tenas la fingrojn sur ĉanoj,Nur Vojski plendas: oni maltrafe celtiris.Unuflanke pafistoj, pelantoj ekirisTrae, inter arbaro kaj retoj de ĉaso, � � � �620Kaj urso, antaŭ hundoj kaj homoj-amaso,Returniĝis al lokoj malbone garditaj,Al kampoj de pafistoj plejparte lasitaj,Kie restis el tuta vico da ĉasantoj:Vojski, Tadeo, Grafo, kun kelkaj pelantoj.Tie arbaro estis maldensa rilate.Aŭdiĝas muĝo, krakas rompaĵ� frakasate,Kvazaŭ el nub�, ruliĝas urso tondrobate;Hundoj lin pelas, ŝiras. Urso stariĝantePostpiede, timigas muĝe malamikojn,Kaj frontpiede ŝiras el tero radikojn, � � � �630Trunkojn, stumpojn de arboj, ŝtonojn, bateganteEn hundojn, homojn. Fine li arbon elŝiris;Svingante bastonegon, li furie irisAl lasta ĉasposteno kaj atakon farasKontraŭ Graf� kaj Tadeo. Ili firme starasSen tim�; al besto ĉiu turnis la paftubon,Kvazaŭ fulmforigiloj du celas en nubon;Ĝis ambaŭ unufoje ektiris per ĉanojKaj kune (senspertuloj!) ambaŭ ili pafisLa urs� antaŭen saltis, ambaŭ lin maltrafis. � � � �640Fiksitan lancon ili kaptas per kvar manoj,Intertire; subite, ili vidas flanke:El ruĝbuŝego brilas du dentvicoj blanke;Ungopied� sur fruntojn jam baton mezuris.Ili paliĝis, saltis posten kaj ekkurisEn maldensejon. Urso postkuras, leviĝas,Ungekroĉas, maltrafas, alkuras, stariĝas,Jam al Grafa blondharo celas; cerboŝelonLi certe ŝirus, kiel de kapo ĉapelon;Sed Asesor�, Rejento, alrapidis nune, � � � �650Gervazo antaŭ ili, ĉirkaŭ paŝoj-cente,Kun Vermo, sen pafilo, kaj unumomenteKaj, kvazaŭ laŭ komando: tri elpafis kune.Best� supren saltis, kiel lepor� ĉe hundaro,Krakfalis kape-suben, kaj, per piedkvaroPezaĵon de la sanga korpo renversante,Rulis ĝuste al Grafo, teren lin ĵetante.Urso ankoraŭ muĝas kaj leviĝi penas,Sed lin furiaj Spravnik, Strapĉina jam tenas.Tiam Vojski ekkaptis sian pasamente � � � �660Ligitan bubal-kornon, boao-serpenteTorĝitan, longan, strian; al buŝo ĝin metis,Plenblovis vangojn, sange en okul� briletis,Duonfermis palpebrojn, la ventron entiris,En pulmojn tutprovizon de l� aero spirisKaj ekludis. La korno, kiel vent� senhalta,Portis muzikon eĥe tra l� arbaro alta.Eksilentis pafistoj kaj bestopelantoj,Mirante harmonion kaj forton de kantoj.Maljunul� sian arton, faman en la mondo, � � � �670Nun refoje prezentis al ĉasista rondo.Li plenigis, vivigis ĉasejon, kverkaron,Kvazaŭ li por komenco enlasus hundaron.Ĉar muzik� historion de la ĉaso donis:Vigla alvok� unue: jen signal� eksonis;Ĝem� post ĝemo hurletas: jen hundoj-ludado;Iam tono pli akre tondras: jen pafado!Li ĉesis, korntenante; pensis aŭdantaro,Ke ludas li, sed ludis � eĥo tra l� arbaro.Li blovis ree. Korno kvazaŭ formŝanĝante, � � � �680En buŝ� de Vojski malpli, aŭ pli dikiĝante,Imitis bestajn voĉojn: jen lupo malsataHurlas per ĝemo longa, terure trenata.Poste el ursa faŭko muĝo vaste bruasPoste ura blekado aeron traskuas.Li ĉesis, korntenante; pensis aŭdantaro,Ke ludas li, sed ludis � eĥo tra l� arbaro.Aŭskultinte la arton de korna ĉefverko,Ripetis ĝin la fagoj kaj kverko al kverko.Li blovas; ĉu en korno estas kornoj-cento? � � � �690Aŭdiĝas mikse krioj, kolero, lamento,De homoj, hundoj, bestoj, ĝis Vojski korntubonLevis kaj per triumfa himno, batis nubon.Li ĉesis, korntenante; pensis aŭdantaro,Ke ludas li, sed ludis � eĥo tra l� arbaro.Kiom da arboj, tiom da kornoj sin trovis,Kaj kiel ĥoroj eĥe la kanton reblovis.Sonis muziko ĉiam pli vasta. pli hela,Kaj ĉiam pli mallaŭta, pli pura, pli bela,Ĝis ie, sur la sojlo ĉiela, ĝi svenis. � � � �700Vojski ambaŭ la manojn de l� korno deprenis,Krucetendis; korn� falis sur rimen� sia;Kaj Vojski kun vizaĝo ŝveliĝa, radia,Levis okulojn, staris kvazaŭ en inspiro,Sekvante per orelo tonojn ĝis foriro.Dume ektondris laŭte miloj da aplaŭdoj,Miloj da vivukrioj, gratuloj kaj laŭdoj.Post mallaŭtiĝo turnis sin ĉies okuloAl la freŝa kadavro de l� urso grandulo,Kiu kuŝis sangante per kugloj borite, � � � �710Kun brust� en herboplekton densan enbatite;Li frontpiedojn larĝe krucforme distiris,Tra naztruoj torenton da sango elspiris,Malfermadis okulojn, sen kapo-ŝancelo;Lin Ĉambelan�-hirudoj tenas sub orelo:Strapĉin� maldekstre, Spravnik dekstre pendiĝanteSuĉis la nigran sangon, gorĝon sufokante.Vojski igis ferstangon enmeti atente,Por malfermi al hundoj faŭkojn interdente,Kaj per kolboj renversi beston, dors� al subo; � � � �720Ree vivu� trifoja ekbatis je l� nubo.Asesoro ekkriis, turnante per tubo;�Nu? do diru! Ni venkis, mia pafileto!Nu, diru, pafileto! Malgranda birdeto[35]Kiel vi distingiĝis? Por mi ne novaĵo;El ĝi laŭ vento iras nenia ŝargaĵo.Mi ĝin de princ� Sanguŝko donace ricevis�.De mirinda laboro pafileton levisLi montrante, kaj nomis ĉiun bonkvaliton.Rejento interrompis lin, viŝante ŝviton; � � � �730�Mi tuj post urso; Vojski krias: �Staru loke!�Kiel stari? Urs� kampon kuris kvazaŭ moke,Kiel leporo salte, pli, pli malproksime;Mi pen-spiris, atingi malesperis time �Mi ekrigardis dekstren: li kuras; por celoLin prenante, mi pensis: haltu do Miĥelo[36]Kaj paf�! nun kuŝas tie senviva amaso!Jen Sagalasa, brava pafilo de ĉaso,Signo: Balabanovka, London Sagalas-o�(Serurist� tie loĝis, polo, kies famo: � � � �740Polaj pafiloj, tamen kun angla ornamo.)Asesor� kraĉospiris: �Je ursoj-centmilo!Do kvazaŭ vi mortigis? Amuza babilo!��Aŭdu, diris Rejento, juĝesplor� ne estasĈi tie, sed pelĉaso, do ĉiuj atestas�.Do obstinan kverelon komencis pro tioAnoj de Asesoro kun Rejent�-partio,Gervazon forgesinte; ĉar ĉiuj rapidisEl flanko, kaj en fronto faraĵon ne vidis.Vojski diris: �Almenaŭ disput� ne senkaŭza, � � � �750Ĉar tio jam ne estas la leporo naŭza,Sed urso: ne domaĝe revenĝokonsolonSerĉi per serpentino[37], aŭ preni pistolon.Malfacile pacigi; laŭ malnovaj morojNi permesas duelon al ambaŭ sinjoroj.En miaj tempoj vivis du najbaroj, bravaj,Honestaj viroj, ambaŭ nobeloj praavaj;Ili loĝis duflanke ĉe river� Vilejko,Unu nome Domejko, la dua � Dovejko.Al ursino pafante, ambaŭ kune celis; � � � �760Kiu mortigis? Ili terure kverelisKaj ĵuris tra ursfelo sin pafi duele,Preskaŭ tubo en tubon: jen vere nobele!La duelo bruegon faris kaj eĉ kantojĜin prikantis, mi estis inter sekundantoj;Kiel ĉio okazis, mi konante ĉion,De komenco rakontos tutan historion�.Antaŭ komenc�, Gervazo pacigis momenteDisputon: ĉirkaŭiris li urson atente,Per hakilo buŝegon disduoniginte,En kapoposto, cerbotavolojn tranĉinte, � � � �770Trovis kuglon, eligis, per vest� purigetis,Almezuris ŝargaĵon, al pafilo metis,Poste diris, levante la kuglon sur mano:�Sinjoroj, vi ne havis ĉi kuglon sub ĉano;Jen Horeŝka pafilo solvas ĉian dubon!(Li malnovan, laĉitan levis unutubon)Pafis ne mi; ho, mankis kuraĝo por pafo;En okuloj malhele fariĝis! terureRememori: Jen ambaŭ sinjoroj forkure � � � �780Sin savas; urs� tuj-tuŝe sur kapo de Grafo,La lasta el Horeŝkoj! laŭ patrino sia.�Jezu-Mari�!� mi kriis; anĝelaro diaSendis helpon en pastro Bernardino sava.Li hontigis nin ĉiujn, ho, pastreto brava!Kiam mi tremis, tuŝi eĉ timis je l� ĉano,La pafilon elŝiris li el mia mano,Ekcelis, pafis: inter du kapojn! paŝ-centon!Trafis ĝust-meze faŭkon! elbatis la dentojn!Moŝtoj! longe mi vivas, sed dum vivo mia, � � � �790Nur unu vir� kapablis al celpafo tia:Iam fama pro tiom da duelaj bruoj,Kalkanumojn pafanta for de virin-ŝuoj.Fripon� super friponoj, eterna-memore,Lipharul� Jacek � patra nomo restu fore;Sed li nun certe ursojn ĉase ne insidasĜis lipharoj kanajlo en infero sidas,Glor� al Pastro! du homojn li savis plej lerte �Eble tri; sin Gervazo ne laŭdos, sed certe,Se el Horeŝkoj-sango la lasta infano � � � �800Falus en ursan faŭkon, mondon mi forlasus,Ankaŭ mian ostaron la besto frakasus;Venu Pastro, ni trinkos je via bon-sano!�.Vane serĉi la Pastron; oni scias nure,Ke, post bestmortigo, li aliris kureAl Grafo kaj Tadeo, rigardis atente,Kaj vidante, ke ambaŭ sanas, li silenteĈiellevis okulojn, sian preĝon diris,Kaj tuj poste en kampon rapide foriris.Dume ordonis Vojski erikofaskaron, � � � �810Sekbranĉetojn kaj trunkojn ĵeti en ŝtiparon.Flamegas fajro, kreskas grizpino fulmplenaKaj supreetendiĝas en form� baldakena.Sur flam� oni kunmetis lancojn en ĉevronojn,Sur ĵetilojn pendigis dikventrajn kaldronojn;El veturiloj venas legomoj, panetoj,Farun�, viand�.� � � � � � Juĝisto keston kun faketojMalŝlosis: de boteloj blankkapoj elstaris;De kristalo plej granda elekton li faris(Ĝin Vermo al ĵuĝisto donacis afable); � � � �820Jen Gdanska brando, polo ĝin trinkas agrable:�Vivu � krias Juĝisto kaj botelon levas,Urbo Gdansk�! iam nia, ni ĝin rericevas!�[38]Li kalikojn plenverŝis per arĝent�-likvoro,Ĝis en suno ekbrilis kaj ekgutis oro[39].Bigos� kaldron�-varmiĝis. � Vana estus nomoDe mireginda gusto, kolor�, bel-aromo;Orelo nur rim-ordon, vortoj-tinton sentus,Sed enhavo urbanan stomakon ne tentus.Litvajn kantojn kaj manĝojn ĝuste nur komprenas � � � �830Vilaĝul� sana, kiam li el ĉaso venas.Sed eĉ sen tiaj spicoj bonegas aparteBigoso, ĉar el bonaj legomoj ĝi arteKunmetiĝas: Hakita brasiko acida,Kiu laŭ la proverbo, mem en buŝon iras;Fermite en kaldrono, per sino humida,Ĝi kovras elektitajn pecojn de viandoj,Kaj varmiĝas, ĝis fajro el ĝi plen-eltirasNutrajn sukojn kaj ŝprucas brogaĵo el randoj,Kaj aero ĉirkaŭe per aromo spiras. � � � �840Bigos� preta. Pafistoj vivuas trifoje,Kuler-armite kuras, vazon frapas ĝoje;Tondras kupro, bigoso kiele kamforoMalaperas; el fundoj de kaldronoj iras,Kvazaŭ el estingiĝaj krateroj, vaporo.Oni trinkis kaj manĝis, ĉiuj ĝis kontento,Metis beston sur ĉaron kaj saltis sur selojn,Gaje kaj paroleme ĉiuj; nur kverelojnSiajn daŭrigis plue Asesor�, Rejento,Disputante pri ecoj de pafilo ĉasa � � � �850Sanguŝka kaj de fama tubo Sagalasa.Graf�, Tade� ankaŭ rajdis malgaje kaj honte,Ke maltrafinte urson, forkuris renkonte:Ĉar, se dum ĉaso beston ellasas litvano,Li antaŭ refamiĝo, longpenos je vano.Graf� diris, ke unua li, per lancopuŝo,Volis renkonti beston, sed lin Tadeuŝomalhelpis; kaj Tadeo refutis aserte,Ke, pli forta, la lancon li svingas pli lerte,Kaj volis anstataŭi Grafon: do kun tia � � � �860Disputo ili rajdis en amaso kria.Vojski rajdis en mezo; maljuna sinjoroRevenis parolema en bonhumoro.Amuzi kaj pacigi havante volonton,Pri Dovejko, Domejko li finis rakonton:�Asesoro, se volis mi, ke kun RejentoVi duelu, ne pensu, ke ĝi estis tentoDe homo sangavida; ne, ne, timu Dion!Mi volis vin amuzi, kvazaŭ komedionAranĝi, renovigi ŝercaĵeton spritan, � � � �870De mi, jam antaŭ kvardek jaroj, elpensitan.Vi junaj ĝin ne konas; sed en miaj jarojĜia famo laŭtiĝis tra litvaj arbaroj.�De Domejko, Dovejko, ĉiu kontraŭecoDevenis, strangafere, de nomsimilecoNeoportuna: Kiam oni sejm-elektisKaj voĉojn por Dovejko amikoj kolektis,Al nobel� iu flustris: voĉu por Dovejko,Tiu, malbonaŭdinte, voĉis por Domejko.Dum festeno toastis marŝalo Rupejko: � � � �880�Vivu Dovejko!� � kriis aliaj �Domejko!�Do kiu sidis meze, estis sen konsilo,Precipe ĉe tagmanĝa malklara babilo.�Eĉ pli malbone, foje en Vilno, nobeloEbria, kun Domejko sabris en dueloKaj ricevis du vundojn; dum li hejmrapidis,Strangokaze ĉe pramo Dovejkon ekvidis,Kaj, kune veturante per pram� sur Vilejko,Li demandis najbaron: kiu? � kaj �Dovejko�Aŭdinte, li rapiron kaptis sub kirejko[40]: � � � �890Frap! Dovejkan lipharon tranĉis por Domejko.Fine, kvazaŭ aldone, eĉ okazi devis,Ke dum ĉaso, proksime postenojn ricevisKaj apude la ambaŭ samnomanoj staris,Kaj al sama ursino kune pafon faris.Vere, ŝi post la pafo tuj falinte mortis,Sed antaŭe jam kuglojn dek en ventro portis;Samkalibraj pafiloj multaj tiam estis:Do, kiu ŝin mortigis? Ili ne atestis.Ili kriis: �Sufiĉe! ni du nin disigu: � � � �900Di�, aŭ diablo ligis nin kaj ni malligu!Nin du, kiel du sunojn, mondo ne bezonas�.Tuj ili serpentinoj-duelon proponas.La honestulojn volis nobelar pacigi,Sed tio la koleron ŝajnis nur instigi;Ili forĵetis sabrojn al pistoloj kuris,Stariĝis. �Tro proksime� ni krias; do ĵurisIli spite, pafceli sin tra ursa felo:Mort� senduba! ĉar preskaŭ tub� en tubon � celo,Kaj ambaŭ pafis brave. � �Estu sekundanto, � � � �910Hreĉeĥ�!� Konsent�, mi diris, sed tombofosantoFaru kavon; disputo finiĝos kruele;Sed batalu, ne kiel buĉistoj, nobele;Cel� sufiĉe proksima, vi estas bravuloj:Sed ĉu tubojn apogu ventroj, celtabuloj?Mi ne permesas, tamen konsentas: cellimeVi pafos, sed ne fore pli, nek pli proksime,Ol tra ursfelo; ĉar mi sekundas duelon,Sur tero mi etendos mem ĉi tiun felon,Kaj vin starigos, moŝtoj; vi staros: unua � � � �920Sur fino de buŝego, kaj sur vosto dua. ��Konsent�!�, �Temp�?� � �Morgaŭ�. �Loko?� � �Uŝ-Drinkej�.� Post tioIli disiris. Tiam mi al Vergilio��[41]Daŭrigon rompis krio: Pel! Saltis grizuloEl sub ĉevaloj; pelas jam Falk��, jam Stumpulo.La hundojn oni prenis, ĉar dum ĉasrevenoSur kampo renkontiĝas lepor�. Sen rimenoIli apud ĉevaloj iris, kiam vidisLeporon, sen instigo ambaŭ ekrapidis.Rajde postkuri volis Rejent�, Asesoro, � � � �930Sed Vojski ilin tenis: �Halt! rigardi, stari!Mi de loko eĉ paŝon ne permesos fari:Tie ni bone vidas, kampiras leporo�.Grizul�, sentante poste ĉasistojn, hundaron,Kiel du ĉamkornetojn pintigis aŭdilojn[42]Kursaltis, etendite longe, kaj saltilojnElstreĉis sube, kvaaŭ da stangetoj kvaron,Ŝajne ilin ne movas, nur tuŝas je l� grundoSupraĵe, kiel akvon kisanta hirundo.Polvo poste, post polvo � hundoj; for aspektis, � � � �940Ke lepor�, polvo, hundoj unu korpon plektis:Kvazaŭ tra kampo ŝovus sin vipero ia,Leporo � kapo, polvo � kolo bluestria,Kaj la hundoj � duobla svingovosto ĝia.Rigardante, Rejento, Asesor� retenasSpiron, apertas buŝojn. Rejent� iĝas pala,Asesor� ankaŭ, vidas fariĝo fatala!Vipero, ju pli fore, des pli sin distrenas,Jam ŝiriĝas, forestas jam kolopolvaro;Kap� tuj en bosko, vostoj � kie? ne atingis! � � � �950Kap� malaperas, kvazaŭ laste kvaston svingis,Falis arbojn, ŝiriĝis vost� antaŭ arbaro.Malfeliĉaj vertragoj kuris ĉirkaŭloke,Konsultis sin, kulpigis ŝajne reciproke:Malrapide tra bedoj saltante, revenas,Orelmallevas, vostojn ĉe ventro premtenas,Ne kuraĝas eĉ levi okulojn, hontante,Ne iras al sinjoroj, deflanke starante.Malserene la frunton mallevis Rejento,Asesoro rigardis en malgajsilento � � � �960Kaj poste ili ambaŭ komencis pruvadi,Ke hundoj ne kutimis sen gvidil� iradi;Lepor� saltis subite; maboninstigite,Hundoj, sur plugokampo, eble botvestite,Tra akraj ŝtonoj kuri povus sendomaĝe.La spertuloj aferon klarigis tre saĝe;Ĉasistoj el paroloj profitus amason,Sed ili ne atentis. Ekfajfis kelkiaj,Ĉi tiuj ridis laŭte, babilis aliaj,Memorante la urson kaj freŝan pelĉason. � � � �970Vojski apenaŭ foje rigardis grizulon,Vidante la forkuron, deturnis okulonKaj finis la rakonton: �Ĝis kio mi venis?Ha! ĝis tio, ke ambaŭ mi je vorto prenis,Ke ili tra ursfelo pafos en duelo.Certa mort�! tub� en tubon! kriis nobelaro.Mi ridis, ĉar instruis min amiko Maro[43]Ke mezur� respektinda estas besta felo.Vi scias moŝtoj, kiel Dido la reĝino[44]Venis al Liboj, tie penege, en fino � � � �980Al si terpecon tiam elmarĉandis sprite,Kiam povus bovfelo kovri etendite;Sur tiu teropeco Kartago ekstaris!Do mi nokte zorgeme la planon preparis.�Tagiĝe, el du flankoj, jam sur taradejko[45]Alveturas Dovejko kaj rajdas Domejko.Jen! tra rivero kuŝas vila ponto: zonoEl ursa fel� tranĉita tute laŭ ĉifono.Unuflanke sur besta vosto mi DomejkonStarigis, duaflanke sur kapo Dovejkon: � � � �990Pafu, mi diris, pafu ĝis la vivo pasos,Sed antaŭ repacigo mi vin ne ellasos�Ili koleras; preskaŭ nobelaro krevisDe rido; mi kun pastro citas al partiojParolojn el statutoj kaj evangelioj,Ĝis fine: Ili ridis kaj � paciĝi devis.�Poste ili por tuta vivo amikiĝis:Dovejko kun Domejka fratino edziĝis;Domejko edze-prenis fratinon bofratan;Ili egalpartigis havon posedatan, � � � �1000Kaj en loko de stranga duela decido,Konstruinte drinkejon, nomis ĝin: Ursido�.

Libro V. � Kverelo

Ĉasistaj planoj de Telimeno � La ĝardenistino ironte en grandan mondon aŭskultas instruojn de la zorgantino � La pafistoj revenas � Granda miro de Tadeo � Refoja renkontiĝo en la Sanktejo de meditado kaj paciĝo faciligita pere de formikoj � Ĉe la tablo komenciĝas diskuto pri la ĉasado � Rakonto de Vojski pri Rejtan kaj la duko de Nassau estas interrompita � Komenco de pacaj traktatoj inter la partioj estas ankaŭ interrompita � Aperaĵo kun ŝlosilo � Kverelo � Grafo kun Gervazo faras militan interkonsiliĝon.

Vojski, laŭde fininte ĉason, hejmrevenas;Telimen�, en soleca domo, entreprenasĈason. Vere ŝi sidas senmove, kvietas,Kaj la brakojn sur brusto krucforme kunmetas,Sed pense ŝi postkuras du bestojn, rimedonSerĉante, kiel ambaŭ kapti en posedon:Grafon kaj Tadeuŝon. Grafo estas vereGrand-Sinjor�, heredanto riĉa, juna, bela,Jam ekaminta! Tamen ĉu restos fidela?Ĉu li edziĝi volos? Ĉu amas sincere? � � � �10Ŝi pliaĝas kelk jarojn! neriĉa virino!Kion diros parencoj? la mondo en fino?Telimen� tiapense el sofo leviĝis,Stariĝis piedfingre: ŝajne plikreskinte,Malkovris iom bruston; flankenfleksiĝnteŜi mem sin ekrigardis per atentokuloKaj pri konsil� demandis ree en spegulo,Poste mallevis frunton, sopire sidiĝis.Grafo � sinjoro riĉa! ŝanĝojn amas tiaj!Blonda, blonduloj estas ne troe pasiaj! � � � �20Tadeo? � simplanima, honesta knabeto!Unue li ekamas, preskaŭ infaneto!Gardate, li ne rompos ligilojn sen peno;Krome, li havas devojn jam por Telimeno�Junuloj estas kvankam pense ŝanĝiĝantaj,Sente, ol aĝulaĉoj, multe pli konstantaj,Ĉar konsciencaj. Longe de l� koro virgecoRestas danka por ama unua dolĉeco!Ĝi kun ĝojo volupton renkontas saluteKaj adiaŭas kiel amikan festenon. � � � �30Nur maljuna drinkulo, kiu brogis tuteIntestojn, por drinkaĵo sentas abomenon.Pri tio Telimeno estis tute certa,Ĉar ŝi havis prudenton kaj estis tre sperta.Sed kion diros homoj?� Ni povas foririEl okuloj, kaj ien al flank� nin retiri;Pli bone ĉirkaŭaĵon forlasi, forkuri:Ekzemple por loĝado ĉefurbon veturi,La junulon en grandan mondon enkonduki,Direkti paŝojn, helpi, konsili, eduki � � � �40Koron; kiel amikon aŭ fraton disponi,Kaj � ĝui mondon, kiam juna estas oni!En alkov� tia pense, kuraĝe, gajete,promeninte � ŝi frunton mallevis ripete.Ankaŭ de l� Grafo sorto indas konsideron.Ĉu svatado kun Zosja ne havus prosperon?Neriĉa, sed laŭ nasko ŝi estas egala,El digna, senatora domo familia.Telimen�, se edzigo fariĝus reala,Havus estont�-azilon en hejmo ilia; � � � �50Parencino de Zosja, Grafa svatulino,Por jungeedzoj estus ŝi kvazaŭ patrino.Post tia memkonsilo vokas Telimeno,Tra fenestro, ludantan Zosjon en ĝardeno.Zosja, en matenvesto, kun kap� ne kovrita,Stare tenis kribrilon en mano levita;Al ŝi kuris birdaro: Tie kokinetojHirtaj volveruliĝas; jen tufaj koketojSkuas kapojn, ke kaskoj ruĝkoloraj tremas:Ili tra sulkoj, herboj, per flugiloj remas, � � � �60Larĝetenante spronajn kalkanojn; jen ŝovasSin poste meleagro, grave sin enblovas,Je ventanima sia edzino grumblante;Sur herbo pavoj, kiel flosoj, direktanteSin per longvostoj, naĝas; ien diversloke,Arĝentpluma kolombo falas neĝo-floke.En mez� de verda, herba rond� ariĝas premeLa rondo de birdaro, krie, moviĝeme,Zonite per kolomboj-rubando blank-hela,Meze diverskolora, punkta, stria, stela. � � � �70Tie bekoj sukcenaj, koralaj tufetoj,Leviĝas el plumaro, kiel ond-fiŝetoj.Jen koloj sin elŝovas kaj movas, trankvile,Ŝanceliĝe, al akvaj tulipoj simile;Al Zonjo mil okuloj fulmas, laŭ stelaro.Ŝi meze altleviĝas super kort-birdaro:Mem blanka kaj en longa blanka vesto sia,Turniĝas kiel inter floroj ŝpruc-fontano,Ŝutante sur flugilojn, kapojn, per blan-kmano,El kribril� densan hajlon da perlaro gria, � � � �80Hordea: La indanta princ-tablojn grajnaroPor litvaj viandsupoj estas alpreparo;Zonjo el ŝrank� ĝin prenas sen mastrina scio,Farante al mastraĵo domaĝon per tio.Ŝi aŭdis vokon. �Zosja!� onklinjo ripetis.Do ŝi al birdoj reston da frandaĵoj ĵetisKaj kribrilon tenante, kiel dancistinoTamburon, takt-batante, petola virginoTrans kokinoj, kolomboj, pavoj kuris salte.Konfuzita birdaro ekflugis al-alte. � � � �90Zonjo apenaŭ teron piede tuŝanta,Inter ili plej alte ŝajnis flug-pendanta.Antaŭ ŝi timigita flugis kolombaro,Kiel antaŭ volupto-diina la ĉaro.Tra fenestro, kun krio Zonjo enkurante,Sur onklino-genuojn penspire eksidis;Telimeno kisante ŝin kaj karesante,Ĝoje ŝian viglecon kaj belecon vidis,Ĉar la edukatinon ŝi amis sincere.Sed ree ŝi agordis vizaĝon severe, � � � �100Stariĝis � larĝen, longen alkovon trairisKaj, tenante ĉe buŝo fingron, tiel diris:�Vi tute jam forgesas, mia Zonjo kara,Devenon, aĝon: via jaro deka-kvaraHodiaŭ komenciĝas. Do lasu en finoKortbirdaron; fi! ludo de dignul�-filino!Malpurajn kampulidojn sufiĉe ĝis horoVi karesis! � vidante vin, doloras koro:Vi sunbrunigis haŭton, vera ciganino,Kaj vi paŝas, moviĝas, kiel kampulino. � � � �110Kontraŭ tio mi trovis jam rimedon bonan:Mi hodiaŭ vin gvidos en mondon salonan;Ni havas multajn gastojn, do bone atentu,Ke pro via konduto, mi honton ne sentu�.Zonjo saltis, manplaŭdis, poste ĉe onklinoEkpendinte per ambaŭ brakoj sur la sino,Pro ĝojo ŝi laŭvice jen ploris, jen ridis.�Aĥ, onjo! tiel longe mi gastojn ne vidis!Ekde mi vivas tie ĉi, kun birdoj � gasteNur sovaĝan kolombon mi ekvidis laste. � � � �120Enue tiel sidi en ĉambro trankvile,Sinjor� Juĝisto diras: eĉ sanmalutile�.�Juĝist�! diris onklino, tedas min terure,Por vin konduki mondon; sub-naze murmureBabilas, ke vi estas jam plene-kreskinta;Jen avo, en grand-mondo neniam estinta!Mi scias, kiel longe devas sin prepariFraŭlinet�, por en mondo bon-impreson fari.Sciu, ke kiu kreskas inter homoj-rondo,Eĉ bela, saĝa restos sen efekt� en mondo � � � �130Kutiminta lin vidi ekde infaneto;Sed edukita, plene-kreska fraŭlineto,Se antaŭ mond� ekbrilas el ie momente,Tiam ĉiu alkuras, observas atenteŜiajn movojn, kaj kiel ŝi rigardojn ĵetas;Ŝiajn vortojn aŭskultas ĉiu kaj ripetas;Kaj kiam ŝi modiĝas jam foje, aplaŭdiĈiu ŝin devas tiam, eĉ neplaĉan laŭdi.Vi kreskis en ĉefurbo, do kondutos saĝe;Eĉ kvankam vi du jarojn jam loĝas vilaĝe, � � � �140Vi ne forgesis tute pri Petro-urbeto.Nu, faru tualeton, prenu el tableto,Vi ĉion pretigitan trovos por vestado.La gastoj jam revenos baldaŭ el ĉasado�.Vokitaj: ĉambristino, knabin� por akcelo,En arĝentvazon verŝis akvon el sitelo,Zonjo, � kiel pasero flirtas sablobane,Lavas vizaĝon, kolon, brakojn ambaŭmane,Kun helpantin�. Eligas vazojn TelimenoKun parfumoj, pomadoj, el la magazeno � � � �150Sia ĉefurba, Zonjon aspergas parfume,(Arom�-plenigas ĉambron), harojn unktas gume.Zonjo surmetas blankajn, aĵurajn ŝtrumpetojnKaj la varŝavajn, blankajn, atlasajn ŝuetojn.Dume al ŝi korsaĵon laĉis ĉambristino,Poste sur korson ĵetis mantelon el lino;Oni la papilotojn frizitajn kolektis,Buklojn, kiel tro longajn, en du volvojn plektis,Lasante sur tempioj kaj frunto glat-harojn.Ĉambristin � kolektitan freŝe cejanaron � � � �160Kunligis en girlandon, kiun TelimenoAl kap� de Zonjo pinglas, laŭ art� speciala,De l� dekstra flank� maldekstren: flor� de haro pala,Kontrastis bele, kvazaŭ de spikoj da greno!Post mantelo-depreno, preta estis ĉio.Zonjo, trans kapon, blankan surĵetis robeton,En mano volvas blankan, batistan tuketon,Ŝi tiel aspektas, kiel blank-lilio.Harojn kaj veston oni al ŝi lastfasonisKaj iri longen, larĝen tra ĉambro ordonis, � � � �170Onklin� atentas, kiel konulino sperta,Ekzercas la nevinon kaj grumblas kolere;Fine, ĉe riverencoj, krias malespere:�Mi malfeliĉa! Zonjo, jen influo certaDe anseroj, paŝtistoj! vi larĝe dismetasPiedojn kiel knabo, rigardojn vi ĵetasKiel separatino{1}! ĉio sengracia!�Zonjo diris malĝoje: �Jen kulpo ne mia!Fermite, mi ne povis flegi danco-arton,Do ŝatis mi kort-birdojn kaj infanoj-varton; � � � �180Sed kiam inter homoj mi iom distriĝos,Vi vidos onjo, kiel mi tiam lertiĝos��Cetere, diris onjo, mi eĉ kort-birdaronPreferus, ol ĝisnunan, nian fi-gastaron;Diru, kiu kutimis gaste alveturi:Preposto, damojn ludi, aŭ preĝojn murmuri,Kaj palestro[1:16] kun pipoj! Jen fraŭlaro nia,Imitinda modelo de kondut� gracia!Nun almenaŭ sin montri povas fraŭlineto,Ĉar ĉe ni kolektiĝas deca societo. � � � �190Atentu, juna Grafo nun estos en domo,Vojevoda parenco, instruita homo;Estu por li ĝentila�.� � � � � � � � � Ĉe pordego henasĈevaloj kaj ĉasistoj bruas. �Ili venas!�Gvidante al salono nevinon, ŝi diris.Sed la ĉasistoj tien ankoraŭ ne iris,Sed en ĉambrojn, kaj ŝanĝis tie ĉaso-veston,Por ne iri en jakoj sinjorin�-ĉeeston,Tadeo, Graf�, unuaj, vestite alie,Enkuris:� � � � � � � � Telimeno mastrinas ĉi tie, � � � �200Salutas kaj sidigas gastojn, komplimentas,Kaj nevinon al ĉiuj laŭvice prezentas;Unue al Tadeo, kiel al parenco.Li kliniĝis malalte, ŝi kun riverenco.Li volis ekparoli, jam apertis buŝon,Sed vidante okulojn de Zonjo timeme,Li mutiĝis kaj staris pale, flame, treme,Kaj li mem ne komprenis sian koro-tuŝon.Li estis malfeliĉa tree � post rekonoDe Zonjo, laŭ lumharoj, kresko, voĉa sono; � � � �210Ĉi talion, kapeton, li vidis ĝardene,Ĉi voĉeto lin vokis al ĉaso matene.Sed Vojski lin eligis el konfuz� vidante,Ke li paliĝis, staras krur-ŝanceligante,Foriri al ripozo donis la konsilon;Tadeo sin apogi iris al kameno,Poste silente larĝan, frenezan pupilonTurnadis jen al Zonjo, jen al Telimeno.Telimeno rimarkis kaj ŝi ne eraris,Ke Zonjo sur Tadeon grand-impreson faris; � � � �220Ŝi ne divenis ĉion, tamen ŝin konfuzasLia aspekto, kiam ŝi gastojn amuzas.Elektinte momenton, ŝi alkuras fine:Ĉu li sanas? kaj kial malĝojas? obstineŜi demandas, aludas Zonjon, ŝerci provas.Sur kubut apogite ade� sin ne movas,Mute sulkigas brovojn kaj buŝon kurbigas,Kaj des pli Telimenon konfuzas, mirigas.Do ŝanĝinte vizaĝon, parol�-manieron,Ŝi komencis per akraj vortoj la koleron � � � �230Eligi, pik-aludi, riproĉi. � SubiteTade� leviĝis, kvazaŭ de vespo pikite,Ekrigardis kolere, kraĉis, ne eldirisEĉ vorton, piedŝovis seĝon kaj eliris,Krake-fermante pordon. Feliĉe pri l� scenoNeniu gast� atentis, ekster Telimeno.Li kuris en kamparon. � Kiele ezoko,Kiam trapikis ĝian bruston dentoj-hoko,Baraktas, subakviĝas kaj forkuri penas,Sed ĉie la feraĵon kaj ŝnuron kuntrenas: � � � �240Tiel Tadeon sekvis mordanta malĝojo;Li saltis trans fosaĵoj, bariloj, sen vojoKaj sen celo, ĝis kiam tre longe vagante,Li eniris arbaran profundon, trafante,Intence, aŭ okaze, altaĵeton saman,Kiu vidis feliĉon lian, kie amanBileton li ricevis, amo-garantie,Lokon, Sanktej� medita nomatan laŭscie.Ĉirkaŭe rigardante, Tadeo ekvidas:Telimeno! solece, pens-profundiĝinte, � � � �250Laŭ figur�, vest� � alia ol hieraŭ sidas,En blankaĵo, sur ŝtono, kvazaŭ ŝtoniĝinte;La klinitan vizaĝon en manojn ŝi premasKaj kvankam ne aŭdiĝas, videble plorĝemas.Vane Tadea koro sin defendi provis.Li sentis, ke kompato lian koron movis.Li mute rigardadis, fine eksopirisKaj mem al si kolere: �Stultulo! li diris,Ĉu estas ŝi la kulpa de mia eraro?��Do li elŝovis kapon el post arbetaro � � � � �260Ŝi subite leviĝas kaj en ĉi momentoĴetiĝas ĉiuflanken, saltas tra l� torento,Diskrucas brakojn, harojn dislasinte, palas,Kuregas en arbaron, ekgenuas, falas,Ne povante leviĝi sur herbo turniĝasKaj el movoj teruro de l� turment� vidiĝas:Ŝi kaptas bruston, kolon, genuojn; do timeSaltis Tade�, pensante pri epilepsiaAtako aŭ frenezo. Sed kaŭzo aliaEstis de l� movoj.� � � � � � Apud betular� proksime, � � � �270Estis grand-formikejo. Insekt� laboremaĈirkaŭe herbe svarmis, nigra, moviĝema;Ia bezono, plaĉo, aŭ celo kaŝitaĜin speciale logis al Sanktej� medita.De l� ĉefurba altaĵo ĝis fonto flustrantaEltredis vojon ĝia vicaro marŝanta.Telimen� malfeliĉe sidis sur vojeto.Formikoj brillogite de blanka ŝtrumpeto,Dens-enkuris, komencis tikleti, mordadi;Do ŝi devis forkuri, ilin forskuadi, � � � �280Fine sur herb� sidiĝi kaj insektojn ĉasi.Ne povis ja Tadeo sen helpo ŝin lasi.Purigante robeton li teren kliniĝis,Al ŝia frunt� okaze per buŝ� proksimiĝis,En ĉi amika pozo, ili ne parolisPri kvereloj kaj tamen paciĝi bonvolis;Eble pli longe daŭrus la interbabilo,Sed ilin Soplicova vekis sonorilo:Signo al vespermanĝo�� Temp� al revenado,Precipe, ĉar aŭdiĝis branĉetoj-krakado. � � � �290Oni serĉas? ne decas kuna hejmreveno;Do Telimen� ŝteliĝas dekstren al ĝardenoKaj Tadeo maldekstren kuras sur la straton.Ambaŭ sentis revene timan korobaton.Al ŝi el post arbusto foje kvazaŭ brilisVizaĝo kapuĉita, ĝi Vermon similis;Tadeo vidis bone, ke al li refojeLonga kaj blanka ombro montriĝis dum voje.Kiu estis? ne sciis li, sed antaŭsentis,Ke, en angla surtuto, Grafo sin prezentis. � � � �300Oni manĝis kastele. Obstina VokistoMalgraŭ, ke ne permesis tion la Juĝisto,Ree sturmis kastelon kaj prenis posedonKaj intromitis[2] (kiel li diras) bufedon.Gastoj eniris orde kaj ronde ekstaris:Ĉe tabl� unuan lokon Ĉambelano prenis,Laŭ aĝ�, ofic�, la digno al li apartenis.Irante, li al ĉiuj klinsalutojn faris;Kvestant� forestis; lokon de la BernardinoHavas dekstre de l� edzo la Ĉambelanino. � � � �310Juĝisto stariginte la gastojn konvene,Manĝotablon latine krucosignis bene.Viroj ricevis brandon; poste sidiĝante,Ĉiuj malvarman supon manĝis, silentante.Sekvis kankroj, kokidoj, legom� asparaga,En akompan� de vinoj hungara, malaga.Ĉiuj manĝas kaj trinkas sen parol�-murmurojŜajne de kiam staris la kastelaj muroj,Kiuj regalis tiom da nobeloj frate,Aŭdis tiom vivuojn kaj eĥis rebate, � � � �320Ne estis vespermanĝo tiom malserena;Nur ŝtopiloj-frapado, teleroj-tintsonoAŭdiĝas en vestiblo granda kaj malplena,Kvazaŭ la buŝojn laĉis spirit� de malbono.Multaj estis silentokaŭzoj. ĈasistaroRevenis babileme, gaje el arbaro,Sed pensante pri ĉaso, kiam la fervoroMalvarmiĝis, rimarkis ili, ke sen gloroIli revenis: iu pastraĉ�, kapuĉuloEl ie saltis, kiel el kanab� grizulo[3] � � � �330Kaj venkis la ĉasistojn de l� distrikt? Fi, honto!Kia estos en Lido, Oŝmjano, rakonto[4]Kiuj kun ni batalas de pli ol jarcentoPri ĉasart�? Tiel pensis ili en silento.Krom komuna aflikto, Rejent�, Asesoro,Freŝan honton pri hundoj havas en memoro.En okul� ili vidas: jen fripon� leporoStreĉas saltilojn, voston movas, per svingiloMokas kaj vipas korojn, kiel per batilo;Sidante, ili klinis vizaĝon al plado. � � � �340Asesor� havis novan kaŭzon de plendado:Telimenon kaj siajn rivalojn li vidas.Al Tade� flankturninte Telimeno sidas,Konfuzite, rigardi lin, al si ne fidas;Ŝi volis iom distri la Grafon sinjoronPer diskuto bonigi lian senhumoron;Ĉar Grafo malserene venis de promeno,Pli ĝuste, laŭ Tadeo, el embusk�-posteno.Fiere levis frunton Grafo, ŝin aŭdante,Kuntiris brovojn, poste preskaŭ malestime � � � �350Rigardinte, sidiĝis ĉe Zonjo proksime,Plenigas ŝian glason, telerojn ŝanĝante,Kliniĝas kaj ridetas, ĝentilaĵojn diras,Iafoje okulojn turnas kaj sopiras.Tamen, kvankam li lerte simulis komence,Vidiĝas, kiu-spite li Zonjon koketas,Ĉar kapon returnante, kvazaŭ ne intence,Al Telimen� rigardon minacan li ĵetas.Telimeno ĉi tion kompreni ne povis,Ekpensis: jen strangulo! kaj ŝultrojn ekmovis. � � � �360Pri nova koketado de l� Graf� eĉ kontente,Ŝi al dua najbaro sin turnis atente.Tadeo ne aŭskultis, nenion manĝante,Ne trinkis, al telero okulojn fiksante;Telimen� al li verŝis vinon; li kolereJe l� trudec� demandite pri sano � oscedas.Li indignas (ŝanĝite tiel ĉi vespere),Ke tro da koketeco Telimen� posedas;Tro dekoltita vesto skandalas junulon,Kiel maldeca � dume li levis okulon! � � � �370Li ektimis, li havis nun pupil�-spegulonPli klaran, ĉar al ŝiaj vangoj rigardetonĴetinte, tuj malkovris teruran sekreton:Ŝi estas ruĝumita!� � � � � � � � � Ĉu malbona specoDe koloril�? ĉu iel viŝiĝis ruĝeco,Kelkloke haŭto estas maldense kovrita�Eĉ eble mem Tadeo en Sanktej� meditaParolante proksime, viŝis el blankiloRuĝon, malpezan kiel polvet� de flugiloPapilia. Ŝi troe rapidis revene, � � � �380Mankis tempo bonigi kolorojn konvene.Ĉirkaŭ buŝo vidiĝis lentugaj makuloj.Kiel ruzaj spionoj de Tade� okuloj,Malkovrinte perfidon unu, la restaĵonDe ĉarmoj vicesploras kaj trovas falsaĵon:En buŝ� � du dentoj mankas; sur frunt�, sur tempio �Sulkoj, mil sulkoj � sub la menton� antaŭ ĉio!Tade�, domaĝe! sentis, kia malbezonoAtenti tro belaĵon; hontinde, spionoEsti de amatino sia; abomene, � � � �390Ŝanĝi guston � sed kiu regas koron plene?Tutvane volas helpi konscienc� al amo.Revarmigi animon ĉe l� rigardoflamo.Jam ĉi rigardo kiel lun� senvarme helas.Do ĝisfunde rigida anim� ne degelas�Li tiel memriproĉis sin kaj koropenteKlinis kapon kaj mordis la lipojn silente.Dume malbonspirito lin allogas tente,Kaŝaŭdi, kion Zosja al la Grafo diras.Graf� afable favoron de l� knabin� akiras. � � � �400Ŝi mallevas okulojn, roziĝas de honto,Sed poste ili ridas; sekvis babiladoPri ia, en ĝardeno, subita renkontoKaj pri ia sur lapoj kaj bedoj paŝado.Tadeo eble-longe orelojn streĉanteGlutis maldolĉajn vortojn, anim�-digestanteLa teruran festenon. � Kiel en ĝardenoViper� pikile trinkas el herbaĉ�-veneno,Poste kunvolviĝante, kuŝiĝas sur strato,Minace al sengarde-kura piedplato. � � � �410Tiel, ĵaluz�-venenon trinkinte abunde,Li, ŝajnindiferenta, koler�-ŝaŭmis funde.Se gaja societo havas kelk kolerajn,Malserenec� ilia influas ceterajn.Ĉasistoj jam silentis; dua part egaleEksilentis: Tadeo ĝin infektis gale.Eĉ Ĉambelano sidis tree malserene,Sen babilem�, vidante kiel sidas jeneLiaj dothavaj, belaj kaj junaj filinoj,Laŭ distrikt�-opinio unuaj fraŭlinoj, � � � �420Silente, neglektite de la junularo.Juĝist� gastama same ĉi tion atentas;Kaj Vojski rimarkinte, ke ĉiuj silentasDiris: tiel ne manĝas poloj, sed luparo!Hreĉeĥa je silento estis tre sentema.Li amis babilulojn, mem tre babilema.Ne miru! li pasigis vivon je festenoj,Sejmetaj konsiliĝoj, pelĉasoj, kunvenoj.Al li kutime io al orel� tamburis,Eĉ kiam li silentis, aŭ muŝon postkuris � � � �430Kun klakil�, aŭ ferminte okulojn ekrevis;Tage � diskutoj, nokte � murmuradi devisIes rozari�-preĝoj, aŭ rakont� fabela.Do li sentis malamon al pipo malbela,Invento de germanoj, por nin fremdlandigi:Ĉar Polujon mutigi � estas ĝin mortigi[5].Aĝon trababilinte, li dormis en bruo;Silent� lin vekis. Tiel mueliston skuoKaj radoj-knar� dormigas; kiam aksoj haltas:Vort� karnigis! [6] li time kriante eksaltas. � � � �440Vojski kapkline turnis sin al Ĉambelano.Al Juĝist� signodonis ĉe buŝo per mano,Petante voĉon. Ili ambaŭ kapoklineRespondis, tio estas, invitis inkline.Vojski komencis:� � � � � � � � �Volu, sinjoroj junuloj,Ĉe vespermanĝ� amuzi laŭ malnovreguloj,Ne silenti kaj maĉi. Ĉu kapucenaroNi estas? Silentanto inter nobelaroSimilas al ĉasisto, ŝargon en pafiloRustiganta. De avoj emon al babilo � � � �450Mi laŭdas: ne nur manĝi post ĉasado ili,Sed ankaŭ reciproke volis satbabili.Malpezigante korojn, laŭdis kaj mallaŭdis.Pri pafistoj, pelantoj, hundoj oni aŭdisOpiniojn; leviĝis por ĉasist�-orelo,Bruo agrabla, kvazaŭ dua ĉasopelo.Mi scias: Nub� da nigraj zorgoj viapense,El kapuĉo de Vermo ekleviĝis dense!Vi hontas pro maltrafoj! Ne hontu pri pafoj:Al plej bonaj ĉasistoj okazas maltrafoj; � � � �460Trafi, maltrafi estas sort� de pafisteco.Vagante kun pafilo ekde infaneco,Mi maltrafis! Tuloŝĉik, fam-pafisto, same;Eĉ Rejtan, la mortinto, ne trafis ĉiame.Pri Rejtan mi rakontos poste. KoncernanteEllason el sieĝo: ke lancon havante,Ambaŭ sinjoroj antaŭ best�, kiel mi aŭdas,Ne staris firme, tion ja nek iu laŭdas,Nek mallaŭdas; forkuri kun ŝargo pafilaSignifis ĉiam esti timul� sensimila � � � �470Kaj ankaŭ (kiel faras multaj) pafi blinde,De fore, sen celpreno, estas tre hontinde;Sed kiu al si beston allasas, mezurasKiel konvene celon, kaj poste forkurasMaltrafinte, li tute reniras sen honto.Li povis lancbatali, sed nur laŭ volonto,Ne laŭ devo, ĉar lanco servas, ĉe pafiloNe por atak�, sed sole kiel defendilo.Tia estis regulo. Do fidu sinjorojAl mi kaj retiriĝon ne prenu al koroj, � � � �480Kara Tadeo, same via moŝto, Grafo!Kiel ofte vi pensos pri tiu maltrafo,Rememoru averton de Vojski refoje:Neniam baru unu la alian voje,Kaj ne pafu duope al sama ursino��Kiam Vojski parolis la vorton: ursino,Asesor� duonlaŭte sufloris: knabino.Brave! kriis junuloj, kiel brua eĥo,Ripetante averton de sinjor� Hreĉeĥo,Nome vorton: ursino, aliaj: knabino, � � � �490Vokis ridante. Flustris rejento: virino.Koketulino, diris Asesor� rigardojnAl Telimen� ĵetante, kiele ponardojn.Vojski neniun iel pikaludi volis,Nek li atentis, kion flustrantoj parolis;Tre kontenta, ke povis li gastojn ridigi,Li diris en kalikon enverŝante vinon:�Vane miaj okuloj serĉas BernardinonAl okazaĵo � turnus mi lian atenton, � � � �500Similanta ĉi tagan nian akcidenton.Nur unu viron konis Ŝlosisto ĝishore,Pafantan, kiel Vermo, celtrafe de fore.Mi konis duan, kiu per celtrafo sameSavis du vivojn; tion mi vidis; tiameIris en Nalibokajn[7] arbarojn al ĉasoSendit� Tadeuŝ� Rejtan kaj duko de Nasso[8]:Sinjoroj ne enviis gloron de nobelo,Lian sanon ĉe tablo trinkis en kastelo.Grand-donacojn ricevis li, sen nombro iu, � � � �510Kun fel� de mortigita apro. Pri ĉi tiuApro kaj paf� rakontos mi, kiu atestasOkulvide: afero tre simila estasKaj okazis al gravaj pafmajstroj de ĉaso,Al sejm-sendito Rejtan� kaj duko de Nasso�.Tiam Juĝist� kun plena pokalo en manoDiris: Vojski, nun mi trinkas por Verma bonsano!Ne povante Kvestulon rekompenci riĉeNi almenaŭ por pulvo lin pagu sufiĉe.Por urso mortigita de Verm� en ĉasejo � � � �520Dujar�-kuirprovizon havos monaĥejo,Sed felon mi ne donos al Verm�; ĝin posedosMi per fort�, aŭ monaĥo humile ĝin cedos,Aŭ mi felon aĉetos, eĉ por dek ribeloj;Ni laŭvole disponos pri ĉi tiu felo.La glorokronon prenis jam servisto dia;Felon donos moŝtulo, Ĉambelano nia,Al ĉi, kiu por dua rekompenc� meritis�.Ĉambelan� glatumante frunton, ekmeditis.Pafistoj ekmurmuris: ĉi tiu sinjoro � � � �530Trovis beston, alia faris al ĝi vundon,Tiu returnis beston al ĉasejo, hundonTiu vokis. Kverelis Rejent�, Asesoro,Unu laŭdante ecojn de Sanguŝka ĉasaSia pafil�, kaj dua de la Sagalasa.�Juĝist�, najbaro! fine Ĉambelano diris,Unuan rekompencon la Pastro akiris.Kiu ricevu duan, juĝi malfacile;Ĉiuj ŝajne meritis ĝin tute simileKaj egalas laŭ sperto, lerto, kuraĝeco. � � � �540Du ĉasistojn distingis sort� per danĝereco,Du estis plej proksime de urs-ungoj-celo:Tade� kaj Graf�; al ili apartenas felo.Sinjor� Tade� (mi certas pri lia intenco),Cedos, kiel pli juna kaj mastra parenco;Do prenos moŝto Grafo opima spolia.[9]Ĉi ornamo de ĉambro ĉaspafista liaEstu de hodiaŭa amuz� rememoro,Signo de ĉasfeliĉo, impulso al gloro�.Li pensis, ke li Grafon ĝojigis konsole � � � �550Kaj dume, lian koron li akre traboris;Ĉar kiam Graf� pafistan ĉambron rememoris,Li rigardis levinte kapon malgraŭvoleAl cervaj kapoj, branĉaj kornoj: laŭrarbaro,Kiun patroj al filoj semis por kronaro.La portretornamitaj vicoj de kolonojEn arkaĵ� Duonkapro, antikvaj blazonoj,Per voĉoj de pasinto ekparolis ĉie.Li vekiĝis: ĉe kiu li gastas? kaj kie?En propra dom�, Horeŝka gastas heredanto! � � � �560Ĉe malamik� Soplico, kiel festenanto!Kaj, kiun por Tadeo li sentis, envioKontraŭ Soplicoj Grafon movas ekster tio.Do li diris maldolĉe: �Ĉar dometo miaNe indas je donaco grandioza tia,Do inter ĉi kornuloj restu ursa felo,Ĝis Juĝisto ĝin donos al mi kun kastelo�La Ĉambelano, kio minacas vidante,Sonigis tabakujon, pri voĉo petante.�Tre laŭdinde, li diris, mia Graf�, najbaro, � � � �570Vi eĉ manĝante, zorgas pri negoc�-afero,Ne tiel, kiel moda, juna sinjoraro,Vivanta sen kalkulo. Laŭ dezir�, espero,Mia juĝo finiĝos per paco bonvola;Pri grund� biena restas malfacilo sola.Interŝanĝon proponi tial mi intencis,Laŭ manier� sekvanta�. � Paroli komencisLi orde (laŭ kutimo) pri plan� intencita,Kiam, duonparole, mov� neatendita � � � �580Komenciĝis ĉe fino de tablo. KelkajIon rimarkis, fingre ĝin montris aliaj,Ĝis fine kapoj, kiel spikoj, rekliniteDe vent�, al kontraŭflanko turniĝis subite,Al angul�.� � � � � � � � � � Tie pendis Tablestro-portreto,De lasta el Horeŝkoj gento; el pordetoTie kaŝita inter kolonoj, jen homoMallaŭte elŝoviĝis, kiele fantomo:Gervazo, laŭ staturo kaj vizaĝo grava,Kun arĝent-Duonkaproj sur jako flava.Li paŝis rekte, mute, severe, la ĉapon � � � �590Ne depreninte, eĉ ne klininte la kapon;Kaj li, ponardebrilan ŝlosilon tenante,Malfermis ŝrankon, ion en ĝi ŝraŭbturnante.En du vestibl�-anguloj, kolon�-apogite,Staris du lud-horloĝoj, en ŝrankoj fermite:La malnovaj stranguloj, en malpac� konstantaKun sun� tagmezon montris ĉe sun� subiranta.Ripari maŝinaĵon Gervazo ne provis,Sed ankaŭ sen streĉado ĝin lasi ne povisKaj per ŝlosil� turmentis en ĉiu vespero; � � � �600Ĵus nun okazis tempo de tiu afero.Do kiam Ĉambelano okupis atentonDe partioj, Gervazo pezilon ektiris.Grincigis rustaj radoj la fenditan denton;Ĉambelano skuiĝis kaj haltinte diris:�Vian urĝan laboron vi prokrastu, frato�Kaj li daŭrigis planon. Ŝlosist�, dum traktatoDuan pezilon forte-pli ektiris spite,Kaj tuj pirolo super horloĝo lokiteKomencis sian kanton kun flugilojbato. � � � �610Birdo artefarita, difektita tute,Ekbalbutis kaj pepis, ĉiam pli balbute.Gastoj ridis; rompiĝis Ĉambelan�-traktato;Li ekkriis: �Ŝlosisto, pli ĝuste noktuo[10],Se vi ŝatas la bekon, sufiĉe da bruo!�Sed Gervazon minaco tute ne tuŝetis;Dekstran manon li grave sur horloĝon metisKaj ĉe kokso preninte sin maldekstramane:�Ĉambelaneto! kriis li, vi ŝercas vane;Paser�, pli eta, hejme pli kuraĝa estas � � � �620Ol noktu�, kiu fremdan kastelon eknestas.Ne mi � noktu�, sed kiu nokte sin enŝtelasFremdan domon � noktuas, kaj mi lin forpelas�.�For, for kun li!!� ekkriis Ĉambelan�. � �SinjoroGrafo! vokis Ŝlosisto, kion vi aranĝis:Sufiĉe makuliĝis jam via honoro,Ke vi kun ĉi Soplicoj kune trinkis, manĝis;Jen vi toleras: oni kastel�-oficistonMin, Gervazon Rembajlon, Horeŝkaj-Ŝlosiston,Insultu, nepunate, en Tablestra domo?� � � � �630Tiam vokis Protazo: �Silentu! En nomoDe leĝo! Mi Protazo, Baltazar� Bĵeĥala,Dunoma, Generalo iam tribunala,Vulgo[11] Vokisto, faras mian obdukcion[12]Vokistan kaj samtempe formalan vizion,[13]Mendante ĉeestantoj-ateston; sinjoroAsesor�, mi vokas vin por juĝesploroPro Juĝista Soplica moŝt�; pri inkursioAŭ liminvado! estas superforto tioPri kastelo, en kiu Juĝist� leĝe sidas, � � � �640Ĉar tie li manĝadas, kiel ĉiuj vidas.�Bĵeĥaĉ![14] kriis Ŝlosisto, vi ĉesos, fripono!�Kaj li, preninte ferajn ŝlosilojn ĉe zono,Ĉirkaŭ kap� ilin svingis, ĵetis el tutforto;La fasko flugis, kiel el ĵetilo ŝtonoj,Certe Protazan kapon fendus je kvaronoj;Sed Vokisto sin klinis kaj savis de morto.Ĉiuj saltis de sidoj; mallaŭtiĝis plene,Ĝis Juĝisto ekkriis: �Ligu lin katene!Hola servistoj!� � Ili alvenis en kuro, � � � �650Tra mallarĝa irejo inter benk� kaj muro.Sed Graf� per seĝ� al ili meze vojon baris,Kaj sur redut� malforta per pied� ekstaris:�Garde! Juĝist�! li vokis, neniu ofenduEn mia dom� serviston; kiu volas, plenduAl mi, sed ne kuraĝu tuŝi maljunulon�Ĉambelano al Grafo strabis en okulon:�Sen via help� mi scios puni senprokrasteLa impertinentecon de la nobeleto;Graf�, kastelon proprigas vi antaŭ dekreto; � � � �660Ne vi ĉi tie mastras, nek akceptas gaste,Se vi eĉ ne respektas kapon pro grizeco,Distriktan altoficon estimu laŭ deco!�Graf� murmuris: �Sufiĉe da babilo viaPri respektoj, oficoj; enuu alia!Mi faris stulte, kiel kun moŝtoj miksataEn drinkadon, kun fino tre maldelikata;Pri honoroofenda, respond� ĉe okazoDe sobra revidiĝo! Sekvu min Gervazo!�Ĉambelano respondon ne supozis tian. � � � �670Ĝuste tiam plenigis li kalikon sian;Malrespekto lin trafis kiel fulmobato:Ĉe kalik� apogite, botel� en manplato,Kun kapo flanktirnita, orelo streĉita,Larĝ-apertaj okuloj, buŝo malfermita,Li silentis, sed premis kalikon en manoPotence; vitro krevis, vinon ŝpruciganteEn okulojn kaj kvazaŭ fajron enverŝanteEn animon: vizaĝe flamis Ĉambelano,Okuloj ardis; vorton li maĉis, post maĉo � � � �680Ĝi elflugis tra dentoj: �Stultul�!� Grafidaĉo!Mi vin tuj! Mi ĉi tie! Tomaŝ�, karabelon!Mi vin instruos mores![15] en karceron sendos!Respektoj enuigas delikatorelon!Mi tuj la oreletojn per sabro forfendos!For! ekster pordon! Sabron! Tomaŝ, karabelon!�Tiam saltis amikoj al la Ĉambelano;Juĝist�, vokante: �Haltu!� kaptas lin je mano;�Antaŭe li provokis min! Protaz�, palaŝon![16]Kiel urs� ĉe bastono, li faros danc-paŝon�. � � � �690Sed Tade� Ĉambelanon kaj onklon retenas:�Moŝtoj, ĉu kun la dando batiĝi konvenasAl vi sinjoroj? estas ĉi tie junuloj;Konfidu: mi lin punos laŭ ĉiuj reguloj,Kaj vi, kiu provokas aĝulojn kverele,Ni vidos, ĉu vi estas kavalir� duele.Ni morgaŭ fin-decidos pri loko, armilo;Nun kuru, dum vi sanas!�� Tre bona konsilo:Por Graf�, Ŝlosisto, estis danĝera situo;Ĉe supra tablo-fino estis nur grand-bruo, � � � �700Sed el malsupra, fluge boteloj zumetisĈirkaŭ kapo de Grafo. Ekploris, ekpetisTimigitaj virinoj; Telimen� kriinte:�Vee! levis okulojn kaj falis sveninte;Kolon trans Grafaj brakoj ŝi klinis kaj metisLa cignan bruston sian al Grafo ĉe koro.Grafo, kvankam kolera, haltis en fervoro,Komencis elsvenigi, froti.� � � � � � � � � � � � Dume celisAl Gervazo boteloj, seĝoj, jam ŝancelisLin; servistaro levis jam pugnojn por bato, � � � �710Atakante amase: feliĉe kompatoMovis Zonjon; vidante sturmon, ŝi alsaltisKaj braketojn etendis ŝirme: oni haltisCedante, li foriĝis ien el okulo;Oni serĉis sub tablo: tiam maljunuloEliris duaflanke, el sub ter� kvazaŭe,Per fortaj brakoj levis benkegon, ĉirkaŭeĜin turnis muelile, vestiblon dumvojeDuonpurigis, prenis Grafon, ŝirme svingisBenkon, ĝis ambaŭ tiel pordsojlon atingis; � � � �720Li haltis, malamikojn rigardis refojeKaj pensis dum momento, ĉu cedi armite,Aŭ kun armilo serĉi feliĉon milite.Li batalos. Jam kiel rompilon de muroLi posten svingis benkon, jam kapon fleksinte,Kun brust� antaŭstreĉita, kun levita kruro,Atakis, sed ektimis� Vojski-n ekvidinte.Pan Vojski kun okulo duone fermitaSidis silente, ŝajne profundemedita,Sed li alturnis kapon, kiam Graf� malpacis � � � �730Kun Ĉambelan� kaj poste Juĝiston minacis;Vojski frotis palpebrojn, tabakon reflaris.Kvankam li al Juĝisto forparence staris,Sed loĝante en lia domo gastamema,Por sano de l� amiko estis tre zorgema;Do scieme rigardis li al ĉi batalo,Metis sur tablo manon kaj sur ĝi tranĉilon;Al ung� de montra fingro turninte tenilon,Al kubut� li direktis akraĵon el ŝtalo;Poste per brak� klinita posten, balancante, � � � �740Li kvazaŭ ludis, Grafon fikse rigardante.Tranĉil-ĵet-art�, terura en batalo mana,Jam neglektita estis en lando litvana;Nur maljunaj ĝin konis; Ŝlosist� iam svingisTranĉilon dum kvereloj, Vojski sin distingis.Ke li forte ekbatos, montras manimpeto,El okuloj vidiĝas: Grafon celas ĵeto,(La lastan el Horeŝkoj, kvankam laŭ patrino).Junuloj ne atentis pri movoj-destino.Gervaz� paliĝis, Grafon post benk� ŝirme lokas � � � �750Cedas al pordo. �Kaptu!� kriantaro vokas.Kiel lup� ĉirkaŭite sur kadavro besta,Hundojn, kiuj malhelpis lin ĉe manĝo festa,Atakas, pelas, ŝiras; ĵus tra l� bojo, sonasKraket� de duonĉano[17]; lup� kraketon konasĈirkaŭrigardas, vidas: post hundoj, kaŝite,Ĉasist� duonklinite, genu�-apogite,Turnas tubon, jam tuŝas ĉanon� Lup� orelojnMallevas, vostalpremas kaj forkuras celon;Hundaro, triumfante sur lupon ĵetiĝas, � � � �760Pinĉas lin je vilharoj; jen, besto turniĝas,Rigardas, makzelklakas, dentojn grincigante,Minacas � tuj forkuras hundoj, hurletante:Tiel Gervaz�, minaca stature, forkuras,Atakantojn per benko kaj okul� teruras,Ĝis kun Grafo en niĉon rifuĝi prosperis.�Kaptu!� ree laŭtiĝis. Triumfo � tro fruaŜlosisto, super kapoj de l� amaso bruaSur ĥorej�, ĉe malnova orgen� reaperis, � � � �770Elŝiradis plumtubojn kaj krakigis akre,Jam batonte el supre, minacis masakre;Sed gastoj la vestiblon forlasis en kuro,Kaj servistoj ne staris firme; pro teruro,Kaptis vazojn kaj sekvis sinjoroj-postsignon,Pri kovraĵoj kaj mebloj farante rezignon.Do kiu cedis lasta el kampo batala,Malgraŭ minacoj, batoj? � Protazo Bĵeĥala.Li post seĝo Juĝista, neskueble staris,Kaj per vokista voĉo, daŭrige deklaris,Ĝis li el batalejo foriris, post fino; � � � �780Tie restis kadavroj, vunditoj, ruino.Homoj-perdo ne estis, sed dum militiro,Benkoj perdis piedojn; lama tabl� apudeSen tuko, sur telerojn vinmakulitajn nudeFalis, kiel sur sangajn ŝildojn, kavaliro,Meze de meleagraj korpoj, kokidetoj,En kies brustoj staris fiksitaj forketoj.En Horeŝka, soleca kastel�, post momento,Ree ĉie ekregis kutima silento.Mallum� densiĝis; restoj de festen� sinjora � � � �790Kuŝas, kiel ĉe nokta fest� Avoj-memora[18],Al kiu la mortintoj venos, sorĉvokite.Subtegmente ekkriis noktuoj subite,Kvazaŭ sorĉistoj, lunon salutas vespere;Ĝi falis tra l� fenestro malsupren, trem-brilasLaŭ puriĝej�-animo; tra l� truoj, eltere,Elsaltas ratoj, kiuj damnitojn similas:Mordas, trinkas; ekfrapas iam, en angulo,Ĉampan�-botel�, toaste al fantom�, mortulo.Sed supre, en spegula, nomata salono, � � � �800Kvankam mankis speguloj � Grafo, sur balkono,Turnita al pordego, sin al vent� elmetis,Por freŝiĝi; sur ŝultron li surtuton ĵetis:Duan manikon, baskojn li falde kuntiris,La bruston per surtuto mantele-drapiris.Gervazo en salono faris grandajn paŝojn.Ambaŭ al si, medite, ne ĉesis babili:�Pistolojn, diris Grafo, laŭvole � palaŝojn�.Ŝlosist�: �Kastel�, vilaĝo, niaj estas ili�.Grafo: �Provoku onklon, nevon, familion!�. � � � �810Ŝlosist�: �Kastelon, grundon, la vilaĝon, ĉionNi forprenu�. Li poste Grafon alparolas:�Rabu ĉion, se moŝto pacon havi volas.Kial proces�? afero havas tagohelon:Kvarcentjare posedis Horeŝkoj kastelon;Grundoj-parton, ŝirinte for, dum Targovica,Kiel vi scias, oni donis al Soplica.Ne nur ĉi parton � ĉion forprenu vi kune,Por kostoj de proceso, por rabado pune.Mi ĉiam diris: ĉesu, ĉesu procesadi; � � � �820Mi ĉiam diris: Preni perforte, invadi!Antaŭe, kiu prenis, ekposedis teron;Gajnu en kamp�, vi gajnos en juĝej� aferon.Kun Soplicoj, koncerne malnovan kverelon,Ne proces�, fendileto atingos nur celon;Kaj se Mateo donos helpe la vergeton,Ni du Soplicojn tranĉos en pajlhakaĵeton.�Brave! diris la Grafo, plan� � gote-sarmata,Preferinda al ia disput� advokata.Ĉu vi scias? ni tutan Litvon movos brue, � � � �830Per neaŭdita longe jam ekspedicioKaj distriĝos. Du jarojn mi sidas enue:Nur kampuloj batiĝis foje pro limstrio.Nia ekskurs� aŭguras finiĝi sangflue.Mi tian unu faris dum vojaĝo mia.Kiel gasto ĉe iu duko Sicilia.Montaj rabistoj kaptis lian bofiletonKaj postulis: parencoj pagu elaĉeton.Kolektinte servistojn kun aro vasalaNi atakis; rabistojn du mi mem mortigis. � � � �840Kaptiton mi unua en tend� liberigis.Gervazo! vere estis triumfon egala,Nia bela reveno kavalir�-feŭdala!Kun floroj nin renkontis popol�, duk-filino,Danke por savo, larme premis min al sino.Pri mia ven�, Palermon sciigis gazetoj,Per fingroj min montris ĉiuj virinetoj;Eĉ romano aperis pri evento tia,Kie estis nomata mi, laŭ nomo miaRoman� titolon havas: �Grafo, aŭ mistera � � � �850Kastel� Birbante-rokka�. � Ĉu estas subteraMallumej� en kastelo?� � �Jes, malplenaj keloj,Diris Ŝlosist�, ĉar vinon Soplic� el barelojEltrinkis�. Grafo diris: �Ni armos ĵokeojn,Kaj vokos el bienoj vasalojn� � �Lakeojn?�Interrompis Gervazo. Fi! ĉu friponaĵonCelas invado? Kiu faras similaĵonKun kampuloj? Vi tion sekve ne komprenas!Vonsaloj,[19], lipharuloj, jes, tio konvenas.Ne vilaĝe, sed serĉu ilin en zascjankoj[20] � � � �860En Dobĵin, Ĵezikovo, Cjentiĉe, Rombankoj;Nobela de jarcentoj sango kavalira,Favora por Horeŝkoj, sed malame-spiraKontraŭ la malamika Soplicana gento!El tie kolektiĝos liphara tricento;Mi ĝin faros. Revenu palacon sinjoro,Dormu bone, ĉar morgaŭ estos grand-laboro.Vi ŝatas dormi, kantas la koko jam due;Ĝis tagiĝo mi gardos kastelon, kaj frueMi aperos en Dobĵin, ĉe suna leviĝo�. � � � �870Graf� el balkono cedis, sed antaŭ foriĝoLi rigardis ankoraŭ tra l� breĉo por pafo;Lumojn en dom� Soplica vidante, la GrafoEkkriis: �Iluminu! morgaŭ en kasteloĈi hore estos lumo, kaj ĉe vi � malhelo!��Gervazo tersidiĝis; ĉe mur� apogite,Al la brusto la frunton li klinis medite.Luna lumo defalis sur kapokalvaĵon:Sur ĝi Gervazo fingre faris desegnaĵon:Estontan milit�-planon li al si prezentas. � � � �880Pezaĵon de palpebroj li ĉiam pli sentas;Kolbalance, li vidis dormon jam proksimanKaj komencis vesperan preĝaron kutiman;Sed inter Patro-Nia kaj Salut�-Mario,Aperis volve-preme fantomoj-serio:Jen li vidas Horeŝkojn: malnov-estroj liaj,Kun karabel�, kun estra bastono aliaj,Ĉiu minacrigardas, lipharojn tordante,Skermas per karabelo, bastonon svingante;Silenta, malserena, unu ombro poste � � � �890Kun sanga brust�� Gervazo rekonis tremfrosteTablestron kaj komencis krucosignojn fariKaj por certe terurajn sonĝojn kontraŭstariPri puriĝej�-animoj flustris litanion.Okuloj kungluiĝis, sonor� en oreloj �Li vidas nobelaron, brilas karabeloj;Invado! Koreliĉojn! gvidas kompanionRimŝa! Sur grizĉevalo, mem Gervazo kuras,Rapiron super kapo svingante, teruras;Malbutonite, vente bruas taratatko[21], � � � �900De orel� posten falis la konfederatko[22];Li renversas rajdantojn, piediran viconKaj fine en garbejo bruligas Soplicon.Revoj-peze, sur bruston falis kap� senmova;Tiel ekdormis lasta Ŝlosist� Horeŝkova.

Libro VI. � Nobeletejo

Unuaj militaj moroj de l� invado � Ekspedicio de Protazo, Vermo kaj sinjoro Juĝisto interkonsiliĝas pri publika afero � Daŭrigo de la senefika ekspedicio de Protazo � Ĉapitro pri kanabo � Nobeletara sidejo Dobĵin � Priskribo de la domaĵo kaj persono de Macjek Dobĵi�ski.

Eliri el humida krepusk� ne rapidasLa mateno senruĝa; lumokul� ne gvidasTagon, kiu jam estas, sed ĝin al vidsentoKovras nebul� sur tero, kiel pajltegmentoSuper litva kabano. Nur blanketa heloEn orienta flanko, montras sur ĉieloKie suno leviĝis, kaj kvazaŭ malĝojeIrante super teron, dormetas dumvoje.Ĉiel�-ekzemplo ĉion sur tero influis: � � � �10Brutaro sur paŝtejon eliri malfruisKaj trafis ĉe matena manĝo leporaron;Ĝi kutimas pli frue reveni arbaron,Nun pinĉas en nebulo alsine�-herbetojn,Aŭ kolektiĝas pare, fosante kavetojn,Volas ĝui ripozon, freŝaeron spiri,Sed devas antaŭ brutoj, arbaron reiri.Arbar� silentas. Birdo ne kantas, vekite,Skuas roson el plumoj, al arbo premite,Ŝovas kapon al ŝultroj, okulojn fermetas,Atendas sunon. Apud marĉeto klaketas � � � �20Cikonio. Sur garboj sidas, tutmalseke,Kornikoj kaj babilon daŭrigas larĝbeke:Abomene al mastroj nun pluvon antaŭdiris.Kampistoj jam de longe al laboro iris.Falĉistinoj ekkantis kanteton matenan,Laŭ pluva tag� sopiran, des pli malserenan,Ĉar seneĥe ĝi sonas, nebulon sorbante.Ektintis rikoltiloj en gren�; respondanteSur herbejo, falĉistoj tintigas kaj kanteFajfetas, � haltas fine de ĉiu strofeto, � � � �30Akrigas ŝtalon: takte frapas marteleto.Nebulo kovras homojn; sonas nur falĉantoj,Nevideble, per voĉoj de tintoj kaj kantoj.Meze, sur grena garbo, ekonomo sidas,Enue turnas kapon, laboron ne vidas,Sed rigardas al strato, disiĝo vojara,Kie okazas io eksterordinara.Ekde mateno regas moviĝado iaNekutima sur vojoj. Veturilo tieKampula knare kuras; nobela el ie � � � �40Pretergalopas klake ĉe dua kaj tria;El voj� maldekstra oni kurieron vidas�El dekstra voj� vetkure rajdantoj rapidasKaj ĉiuj al diversaj flankoj sin direktas:Kion signifas tio? ekonom� konjektas.Li leviĝis el garbo, ekiris al stratojKaj demandis, sed vane: ne haltis vokatoj;En nebul� preterkuras ĉiu, laŭ fantomo;Nur aŭdiĝas de hufoj obtuza frapado,Kaj kio estas stranga, palaŝoj-tintado: � � � �50Tial ĝojas kaj kune timas ekonomo;Ĉar, kvankam estis tiam en Litvo kviete,Pri milit� ĉirkaŭkuris jam famo sekrete,Kaj pri francoj, Dombrovski, pri Naoleono.Ĉu militon aŭguris de armiloj sono?Ekonom� al Juĝisto kuris diri ĉion,En espero, ke ankaŭ mem li aŭdos ion.Post kverel� hieraŭa, leviĝis matene,Pri si mem nekontente, ĉiuj malserene.Vane Vojski-idino kabalon proponas, � � � �60Vane oni al viroj ludokartojn donas:Neniu volas ludi, distriĝi; silenteViroj fumas, virinoj trikas diligente;Eĉ muŝoj dormas.� � � � � � � Vojski klakilon forĵetis.En kuirejon el la silentej� kuretis.Tie, de domestrino kriojn li aŭskultisKaj kiel kuiristo helpantojn insultis;Ĝis fine lin ekregis agrabla revado,Ĉe movo de rostiloj, rostaĵoj-turnado.Sin ferminte en ĉambro skribis la Juĝisto � � � �70Ekde maten�; sur sojlo atendis Vokisto.Juĝist� invokon finis, al Protazo plendonKontraŭ Grafo laŭtlegas, koncerne ofendonDe honoro nobela, per insultaj vortoj,Kaj kontraŭ la Ŝlosisto pro batoj, perfortoj;Pro minac� ambaŭ ilin, pro kosto aferaMeti en traktregistron[1] ĉe l� juĝo supera;Invokon komuniki buŝe; memkomprene � � � �80Antaŭ sunosubiro � Vokisto soleneStreĉis aŭdon kaj manon; li antaŭ invokoStaris grave, sed ĝoje li saltus en loko:Ĉe penso pri proceso, li june sin sentis,Kiel li antaŭ jaroj invokojn prezentis,Por ricevi tuberon, sed riĉe pagitan.Tiel soldato, kiu pasigis militanVivon, maljune ĝuas hospital�-kvieton,Ekaŭdas malproksime tamburon, trumpeton,Krias sonĝe el lito: �Moskvuloj, batalo!�Saltas per ligna kruro el la hospitalo,Ke lin apenaŭ kapti povas junflegisto. � � � �90Protazo tuj surmetis veston de Vokisto.Tamen li nek ĵupanon, nek kontuŝon prenas:Al granda juĝparado ili apartenas;Por vojaĝo lin vestas: rajdopantalonojKaj jako, kies baskojn pere de butonojOni refaldas supren, aŭ genu�-pendigas;Ĉapon, kun orelumoj, laĉo supre ligas:Bonvetere por levo, pluve por surtiro.Tiel vestite prenis li por piediroBastonon; ĉar vokistoj, laŭ milit�-spionoj, � � � �100Antaŭ proces� kaŝiĝas sub diversfasonoj.Bone faris Protazo, akcelante vojon,Ĉar ne longe li sentus pro l� invoko ĝojon.En Soplicovo ŝanĝas sin plano milita;Al Juĝisto enkuris Vermo enmeditaKaj diris: �Ve, Juĝisto, pri tiu onklino,Sinjorin� Telimeno, koketflirtulino!Kiam Zonjo malriĉa restis infaneto,Jacek al Telimeno por eduk� ĝin donis,Aŭdante, ke ŝi estas bona, mondon konis; � � � �110Kaj mi vidas: ŝi kaŭzas al ni malkvieton,Intrigas kaj laŭŝajne logas Tadeeton:Mi ŝin observas; eble ŝi Grafon koketas,Aŭ ambaŭ. Do pripensu rimedojn, mi petasPor ŝin forigi; tiel povas kreski klaĉoj,Skandalo kaj malpaco inter junulaĉoj,Kio povas traktaton konfuzi subite�.�Traktat�?� kriis Juĝisto, tree ekscitite,�Mi ĝin jam finis, ŝiris, kun traktatoj kvite�.�Jen kio? interrompis Vermo, kie senco? � � � �120Vi babilas pri nova malpacokomenco?��Kulpo ne mia, diris Juĝist�, juĝ� superaKlarigos, ke malpacon kaŭzis Graf�, fieraStultulo kaj Gervazo fripono. Ne plaĉisAl vi, domaĝe, Pastro, kunmanĝi kastele;Vi atestus, ke Graf� min ofendis kruele�.�Kial vi, kriis Vermo, kastelon iraĉis?Vi scias, mi malamas ĝin; piedo miaNe paŝos tien. Ree kverel�! puno Dia!Rakontu! oni devas aferon glatigi. � � � �130Tiom stultaĵoj fine tedi min komencas:Pligravaĵon, ol fari pacojn, mi intencas,Sed vin ankoraŭ foje pacigos�. � �Pacigi?� Piedfrape Juĝisto rompis � al damnitoIru kun via paco! jen monaĥa sprito!Ĝentile akceptante, nazgvidi min volas!Sciu moŝto: Soplicoj pri pac� ne parolas,Sed invokinte, gajnas; ofte familioProcesadis ĝis sesa la generacio.Mi kunvokis, tre stulte, laŭ konsilo via, � � � �140La ĉambelanan juĝon, jam por fojo tria.Paco de nun ne estos, ne estos! � Kun krioLi marŝis per piedoj frapante � Krom tio,Por sia malĝentila kondut� en kastelo,Li devas min depreki[2], aŭ estos duelo!��Sed, Juĝisto, se Jacek sciiĝos pri ĉio?Li mortos malespere! Pri kastel� ĝis dato,Ĉu ne sufiĉe kulpis Soplicoj? Ho frato!Mi eĉ ne memorigu terurakcidenton.Vi scias ankaŭ: grundoj-parton, Targovico[3] � � � �150Preninte de Horeŝko, donis al Soplico.Jacek ĵuris por sia pek� farante penton,Ĉe absolvo, bienojn redoni, do prenisLi Zonjon, el Horeŝkoj, malriĉan, subtenisŜin, por eduko ŝia pagis karan renton,Kun Tadeeto volis ŝin kunigi svate,Ambaŭ malpaciĝintajn domojn ligi frateKaj al heredantino rabaĵon bonvoleCedi� � �Afero, kriis Juĝisto, ĉu mia?Mi ne konis, ne vidis lin, pri Jacek sole � � � �160Iom aŭdis, pri vivo hajdamaka lia;Mi estis tiutempe retoriklernanto[4]Poste, ĉe l� Vojevodo, kortega servanto.Ricevinte bienojn, Zonjon kun volontoMi akceptis, edukis zorgas pri estonto,Laŭ lia vol�. Jam tedas min la historioVirina! Kial Grafo miksiĝis krom tioEn aferon? kun kia rajto pri kastelo?Li al Horeŝkoj deka akvo sur kisjelo[5]Min insultu? Mi cedu, por pacon proponi?� � � � �170�Frato! gravaj motivoj estas por ĉi tio:Jacek ja volis filon al armeo doni,Poste lin hejme lasis: kaŭzo estis kio?Jen hejme lin Patrujo povos pli bezoni.Vi aŭdis, kion ĉie jam rakontas oni,Pri kio mi portadis famojn el ekstere;Nun � tempo, diri ĉion, nun � jam tempo vere!Gravaĵo, frat�! tre baldaŭ � milit� de popoloj!Milito pri Polujo! frat� ni estos Poloj!Certa milit�! Sendite ĉi tien sekrete, � � � �180Antaŭpostenojn vidis mi, ĉe Njemen prete:Napoleon grandegan armeon disponas,Kian homoj ne vidis, histori� ne konas;Apud francoj, armeo pola marŝas flanke:Nia Juzef[6], Dombrovski, agloj flirtas blanke!Sonu de Napoleon lasta vorto sola:Trans Njemen! � kaj revivas, frat�, Patrujo pola!�Okulvitrojn demetis Juĝist�, aŭskultante,Ne parolis, la pastron fikse rigardante,Eksopiris profunde; eklarmis okulo� � � � �190Fine li ĉirkaŭkaptis kolon de Kvestulo:�Mia Vermo, vokante, sed ĉu estas vere?Mia Verm�, ripetante, sed ĉu estas vere?Tro ofte ni trompiĝis! Famo sin etendis:Napoleon jam venas! kaj ni jam atendis.Oni diris: En Krono[7] � li, Prusuj� venkita,Li enpaŝas! Kaj iris li � al pac� Tilzita![8]Estas ver�? Vi ne trompas vin mem pri ĉi tio?��Ver�, vokis Vermo, kiel en ĉielo � Dio!��Benata estu buŝo tion anoncanta! � � � �200Diris Juĝisto, manon alsupre levanta.Vi ne bedaŭros, Vermo, ĉi tiun sendaĵon,Nek monaĥejo: ducent ŝafojn, elektaĵon,Ricevos monaĥejo. Pastro, vi aplaŭdisHieraŭ kaŝtanulon, brunĉevalojn laŭdis:Do ambaŭ veturile tiros la Kvestulon.Hodiaŭ vi laŭplaĉe petu, mi postulonNe rifuzos. Sed Grafo min tree ofendis;Do lasu ĉi aferon; invokon mi sendis;Ĉu konvenas?�� Plektinte manojn, Pastro miris, � � � �210Rigardis lin kaj ŝultrojn movinte, rediris:�Dum Napoleon portas al Litvo liberon,Dum tuta mondo tremas, vi, proces�-aferonPripensante, post ĉio aŭdita kvietos?Anstataŭ agi, frato, vi manojn kunmetos?��Agi, kiel?� demandis Juĝisto � �Do tionVi ne legis el mia okulo? NenionAnkoraŭ pri ĉi tio via koro diras?Se da Soplica sango eĉ guto rondirasEn vi, pripensu: Francoj batas el-antaŭe � � � � �220Kaj, se leviĝus dorse popolo ĉirkaŭe?Ekhenu la Postkuro[9], muĝu samogita[10]La Urso! � Se almenaŭ milo bonarmita,Eĉ kvincento atakus dorse la moskvulojnKaj ĉirkaŭe etendus de leviĝo brulojn;Se ni kanonojn, signojn de Moskvo akirus,Venkintoj al renkonto de savantoj irus?Napoleon demandas, vidante taĉmentojn:Kia arme�? � Ni krias: Polaj insurgentojImperiestro! Litva volontuloj-vico! � � � � �230Li demandas: Ĉefestro? � Juĝisto Soplico!Kiu poste aludus eĉ pri Targovico?Frat�, dum Ponaroj staros kaj Njemeno fluos,En Litvo de Soplicoj nomo fame bruos;Nepojn, pranepojn montros Jagjel�-metropolo[11]Per la fingroj, dirante: jen Soplico, polo,El farintoj unue la insurekcion!�Juĝist� rediris: �Malpli grave estas, kionHomoj diras; mi laŭdojn neniam avidasMi � senkulpas pri fratopekoj, dio vidas. � � � �240Mi ne multe miksiĝis politik�-aferon,Plenumante oficon kaj plugante teron.Nobel�, mi volus lavi domomakulaĵon,Kiel polo, por lando mi farus gravaĵon,Eĉ vivon donus. Estis mi sabrul� negranda,Tamen de mi prenadis homoj ankaŭ batojn;Oni scias, ke iam, dum sejmet� pollanda,Mi provokis kaj vundis du Buzvikojn, fratojn,Kiuj� sed malpli grave. Do prefere diru,Ĉu necesas, ke tuje ni en kampon iru? � � � �250Pafistoj kolektiĝos; pulvo � en tenejo;Kelk kanonetojn havas pastr� en prepostejo.Mi memoras, ke lancoĵetilojn JankjeloHavas kaj ilin doni promesis al celo.Ĵetilojn li venigis en pakoj sekretajEl Krolevjec[12] teniloj estos baldaŭ pretaj.Sabroj estas; nobeloj sidiĝos sursele,Mi kun la nevo fronte, kaj � estos iele!��Pola sango! � tuŝite vokis BernardinoKaj etendinte brakojn, premis lin al sino � � � � �260Vera Soplic�! Vi lavos laŭ destino DiaPekojn de senhejmulo, vaga frato via.Mi ĉiam vin estimis; sed mi amas nuneVin tiel, kvazaŭ estus ni du fratoj kune.Tro frue por kampiro: ni ĉion preparos;Mi mem difinos lokon, tempanoncon faros.Car� kurierojn sendis al Napoleono,Peti pacon; sed oni militon deklaros,Ĉar princo Juzef� aŭdis de sinjor� Binjono[13]Franc�, el imperiestraj konsil�-konfidantoj, � � � �270Ke tute vanaj estas ĉi tiuj traktatoj;Estos milito. Sendis min princ� por sekretajSciiĝoj, kun ordono, ke Litvanoj pretajEstu pruvi, ĉe veno de Napoleono,Ke ili volas ree kuniĝi kun Krono,Kaj postulas starigon de Poluja trono.Dume, dum Graf� paciĝu. Li estas strangulo,Iom fantaziema, sed bona junulo,Honesta polo; estas necesa ĉi tia;Strangulojn tre bezonas temp� revolucia. � � � �280Mi scias ĝin laŭ sperto; taŭgas eĉ stultulo,Sed honesta, kaj kiam regas lin saĝulo.Graf� sinjor�, ĉe nobeloj ĝuas grand-respekton,Tuta distrikt� leviĝos kun li al ribelo;Ĉar konante lin, diros ja ĉiu nobelo:Certa afer�, ĝi havas sinjoroj-protekton.Mi iros tuj�� Unue li al mi turniĝu,Diris Juĝist�, ĉi tien venu, senkulpiĝu;Mi pliaĝas kaj estas ĉe ofico mia!Kaj pri proceso estos juĝ� arbitracia�� 290Pastro krakfermis pordon. �Bonvojaĝon!� dirisJuĝist�.� � � � � � En kalamaŝkon[14] salte Verm� eniris,Vipas ĉevalojn, tiklas flanke per gvidilo;En nebul� malaperas flirte veturilo;Nur monaĥa brungriza kapuĉ�, dum veturo,Iam leviĝas, kiel super nub� vulturo.Vokist� pli frue iris jam al Grafa domo.Kiel vulp� sperta, kiun logas lardaromo,Kuras, sed konas ruzan pafistoj-sekreton,Iam haltas, sidiĝas, levas vosttufeton, � � � �300Per ĝi ventume venton en naztruojn prenis,Demandas ĝin, ĉu manĝon pafist� ne venenis:Protaz� el voj� deiris, ĉe fojno irante,Ĉirkaŭ domo, en mano bastonon tenante,Ŝajne vidas, ke ie brut� domaĝon faras.Li tiel laŭirante, ĉe ĝardeno haltis,Kliniĝis, kuras, ŝajne krekon li postflaras:Ĝis trans baril� subite en kanabon saltis.En ĉi verda, odora, densa arbustaro,Ĉirkaŭ dom� estas certa rifuĝ� al bestaro � � � �310Kaj homoj. Renkontite, ĉe brasik� leporoSaltas en kanabejon kaŝiĝi sekure;Pro densaĵo, ne sekvos ĝin vertrago kure,Nek ĉashundo postflaros pro forta, odoro.En kanabon servisto forkuras de batoKaj sidas, ĝis sinjoro koleros ĝis sato.Forkurinta rekruto ofte tie sidas,Kiam lin registaro en arbar� insidas.Kaj tial dum batalo, invado kaj trado[15]Ambaŭ partioj celas, kun granda penado, � � � �320Okupi pozicion en kanab�-tereno,Kiu tiriĝas fronte ĝis dom� de bienoKaj ŝirmas tuŝigante poste kun lupoloAtakon, cedon antaŭ malamik�-patrolo.Protaz� ektimis, kvankam tre kuraĝa homo,Ĉar al li memorigis kanaba aromo,Kion diversokaze li spertis oficeKaj kion kanabejo atestis laŭvice:Lin foje invokita nobel� DzindoletoDevigis per metita al brust� pistoleto, � � � �330Rampi sub tablon, boji hunde, revokante,Ĝis Vokist� en kanabon saltis, pen-spirante.Kaj poste Volodkoviĉ [16], fiera brutalo,Perfortant� de sejmetoj kaj de tribunalo,Akceptinte invokon, akton dispecigis,Hajdukojn kun bastonoj ĉe pordo starigis,Nudan rapiron levis super lian kolon,Kun kri�: por savi kapon, manĝu protokolon!Ŝajne Vokisto manĝi komencis prudente,Ĝis tra fenestro saltis kanabon momente. � � � �340Jam ne estis kutimo en litva bieno,Ŝirmi sin de invokoj per sabro, rimeno;Apenaŭ iam aŭdis Vokisto insulton:Sed Protazo pri tio sciis nur malmulton,Delonge ne estinte invokoj-portisto,Kvankam li ĉiam preta, petis kun insisto;Sed respekte al aĝo, Juĝisto rifuzisLiajn petojn, hodiaŭ akceptinte, uzisLin pro urĝa bezono.� � � � � � � � � � � � Atentas Vokisto �Mallaŭto � En kanabon manojn enŝovante, � � � �350Li disklinas trunketoj-densaĵon, naĝanteEn legom�, kiel akve mergiĝas fiŝisto.Li eliĝis � mallaŭto. � Ĉe dom� li insidas �Mallaŭto � tra fenestroj internon li vidas �Malplene � time paŝas li al enirejo,Levas anson � malplene, kiel en sorĉejo.Li prenas akton, legas laŭte sian temon;Ĵus li aŭdis radbruon kaj sentis kortremon,Volis forkuri; trafis lin iu subite:Feliĉe, ke konato! Verm�! Ambaŭ ekmiris. � � � �360Grafo kun sekvantaro videble foririsRapide, ĉar li pordon lasis malfermite;Li armis sin: sur planko jen apogpafiloj,Kuŝas dutuboj, plue ĉanoj kaj ŝargiloj,Serurist�-iloj; oni riparis armaĵojn;Pulvo, papero: oni faris pafŝargaĵojn.Graf� ĉasiris kun tuta anar� de bieno�?Sed kial manarmiloj? Rusta sabro tieKuŝas sen klingo, tie spado sen rimeno:El difektaĵo, oni elektis ĉi tie, � � � �370Eĉ serĉis en malnova armil�-magazeno.Vermo paftubojn, spadojn rigardis atente,Poste al bienkorto foriris silente,Por demandi servistojn pri Grafo � malplene.Du maljunajn virinojn li eltrovis peneKaj aŭdis, ke sinjoro anaron kolektisKaj armite al Dobĵin sur voj� sin direktis.* * *Fama estas en Litvo Nobelej� Dobĵina,Pro nobeloj-kuraĝo, belec� nobelina.Iam riĉa, multhoma, ĉar kiam Jan Tria [17] � � � �380Armeigon anoncis per vergoj [18] kun siaStandard�, el Dobĵin sole, aperis sescentoDa nobelar� armita. Hodiaŭ la gentoMalpli nombra kaj riĉa. Kiel korteganoj,En arme�, ĉe invadoj, sejmetoj � gentanojKutimis vivi iam facilemerite;Hodiaŭ, mem labori por si, devigite,Kiel kampuloj! sole kitelon ilianNe portas, sed kapoton blankan, nigrestrian,Kaj dimanĉe kontuŝon. Vesto nobelina, � � � �390Plej malriĉa, alias ol jup� kampulina:Irante en drelikaj, aŭ perkal�-robetoj,Brutaron paŝtas ne en bast-, sed led-ŝuetoj,Tranĉas grenon, eĉ ili ŝpinas en gantetoj.Diferencis Dobĵinaj de litva frataro,Laŭ lingvo, kresko, kiel laŭ formo aspekta.Pura sango leĥida[19]; laŭ la nigra haro,Alta frunt�, nigrokuloj, agla naz� malrekta;El ter� Dobĵina[20] venis la antikva gento;Kaj kvankam Litve sidis de jaroj-kvarcento, � � � �400Flegis mazurajn morojn kun lingva akcento.Se al sia infano iu nomon donas,Kutime al baptato Kronano [21] patronas:Sankta Bartolomeo, aŭ Sankta Mateo;Mate� nomiĝas filo de BartolomeoKaj Bartolo la filo de Mate�. VirinojĈiuj baptitaj estas Kaĥnoj kaj Marinoj.Do por orientiĝo en miksaĵo tia,Oni donis alnomojn, laŭ merito iaAŭ difekto, al viroj kiel al virinoj. � � � �410Nobelo estis ofte kelknome konata,Por signo de estimo, aŭ eco malŝata;Okazis, ke samulo en Dobĵin alie,Kaj alinome famis ĉe najbaroj ie.Per imito, aliaj najbar�-nobeletojOrnamis sin alnome per ĉi �sobriketoj�.Nun ilin preskaŭ ĉiu famili� alprenis;Malofte iu scias, ke ili devenisEl Dobĵin, laŭ neceso, dum lando ceteraStultimitis kutimon, sen bezono vera. � � � �420Do Mateo Dobĵinski, kiu en frontlokoStaris ĉe l� gent�, nomiĝis surpreĝeja Koko.Sed kiam jaro sepcent naŭdek kvara venis,Li, ŝanĝinte, alnomon Ĉe-flanko alprenis;Ankaŭ Kuniklo[22] nomas lin Dobĵino-anojKaj Mate� de Mateoj titolis litvanoj.Kiel li genton, lia dom� al nobelejoRegis, starante inter drinkej� kaj preĝejo.Ŝajne malriĉo loĝas en lia bieno:Pordego � sen flugiloj, sen baril� � ĝardeno � � � �430Nesemita; sur bedoj � betular� malaĝa.Tamen mastraĵo ŝajnas rezidej� vilaĝa,Ĉar estas plej bonforma kaj plej etendita;Dekstra, loĝeja flanko el brik� masonita;Flanke tenej�, grenejo, staloj, tutproksime,Amase, kiel estas ĉe nobel� kutime.Ĉio malnova, putra. De l� domotegmentoBrilis kvazaŭ ladaĵo per verda pigmento,Per musko, herbo, vente altbalanciĝanta.Sur garbej�-pajltegmento � ĝardeno pendanta; � � � �440Diversa herb�, urtiko, kokos� ruĝkorala,Flava vebask�, kolora kvast� merkuriala,Nestoj de divers-birdoj; en mansardoj estasKolombejoj; hirundoj en fenestroj nestas.Blankaj kunikloj saltas ĉe sojl�, sur herbejo;Mallonge, domo: kvazaŭ kaĝ� aŭ kuniklejo.Antaŭe fortikaĵo! Da postsignoj plene,Ke ĝi atakegojn spertis kelk-revene:Ĉe pordego, en herbo, ĝis nun kuŝas granda,Kiel kapo, kuglego el kanon� svedlanda. � � � �450Antaŭtempe, pordega flugil�, malfermata,Estis ĉe l� kuglo, kiel ĉe ŝton�, apogata.Sur korto, el herbaĉo kaj foli� absinta,De kelkdek krucoj resto leviĝas putrinta,Sur nebenita tero: do, enterigiteĈi tie kuŝas, kiuj pereis subite.De dom�, tenej�, grenejo muroj rigarditajProksime, estis funde ĝis supro punktitaj,Kvazaŭ de nigr-insektoj: en makulo ĉiaSidiĝis kuglo, kiel burd� en kavo sia. � � � �460Ĉe l� pordoj: ansoj, najloj, hokoj � detranĉitajEstas ĉiuj, aŭ dense per sabro signitaj.De Zigmunt-sabroj[23] hardon oni tiel provisKaj per ili detranĉi najlkapetojn povis,Aŭ tranĉi hokon, kiu klingon ne ekfendis.Super Dobĵinaj pordoj gentblazonoj pendis;Sed armaturon[24] kovris � fromaĝoj-bretaroKaj dense superkrustis hirundoj-nestaro.En interno de domo, veturilej�, stalo,Ĉie armaĵoj, kvazaŭ malnovarsenalo. � � � �470Sub tegmento da grandaj kaskoj pendas kvaro.Ornamoj de Marsfruntoj; nun Venusbirdaro[25]Kolomboj, idojn nutras en ili. En stalo,Super krib�, etendiĝas kiras�; por ĉevaloKiel en ŝtupetaro, en kiras�-ringaroKuŝas, de knab� metate, herbo trifolia.En kuirej�, rapirojn virino malpiaMalhardis, uzis ilin anstataŭ rostilon;Per bunĉuk�[26] el Vieno, la ekspediciaAkir�, ŝi senpolvigas manomuelilon.Ĉie elpelis Marson Ceres, la mastrino, � � � �480Kun Pomon�, Flor�, Vertumno[27] regas en Dobĵino,Super domo, garbejo kaj tenej� de greno.Sed hodiaŭ diinoj cedu: jen revenoDe Mars�.� � � � � Sendit� en Dobĵin� tagiĝe aperis,De kaban� al kabano rajde kurierisKaj kiel por servuto vekis. NobelfratojSin levas; hompleniĝas nobelejostratoj;En drinkej� oni krias, prepostejo helas;Ĉiuj kuras, demandas: kion oni celas?Maljunaj konsiliĝas, junaj ĉevalojn selas; � � � �490Virinoj baras, knaboj baraktas kaj krias,Volas kuri, batiĝi, kun kiu? ne scias,Do restas. En loĝejo de pastro DobĵinaDaŭras konsil�, terure konfuza, senfina,Ĝi decidis, ĉar oni ne povas konsenti,Tutaferon al patro Mateo prezenti.Mate�, aĝulo vigla, jam sepdekdujara,Maltakreska, antaŭe konfederat� Bara[28].Anoj kaj malamikoj memoras tre boneLian damaskan[29] sabron, kurbiĝan duone, � � � �500Per kiu lancojn tranĉis li, kiel pajleton,Kaj kiun ŝercmodeste li nomis vergeton.Li fariĝis reĝano el konfederato,Tenis kun Tizenhaŭzo[30] trezorist� de l� ŝtato:Sed kiam reĝon gajnis Targovic�-partio,Ree Mate� forlasis reĝon; kaj pro tio,Ke li ofte partion ŝanĝis, li per mokoNomita iam estis surpreĝeja Koko;Ĉar li turnis flageton, kiel Kok�, laŭventeKaŭzon de ŝanĝoj vane vi serĉus atente:Eble, Mate� militon tro amis; venkite,El unu flank�, al dua batali rapidis?Eble li politikon penetris spiriteKaj iris, kie bonon de l� Patrujo vidis?Kiu scias! Sed certe li neniam sentisLaŭddeziron, malnobla gajno lin ne tentis,Kaj neniam li sekvis moskveman partion;Eĉ vidi ruson, sentis li antipation,Do, post landpartigo, hejme sidis konstante,Kiel urs� en arbaro, ungegon suĉante. � � � �520Lastfoje li militi iris kun Oginski,En Vilnon, kie servis ambaŭ sub Jasinski;Kun verget� li kuraĝomiraklojn atingis,El Prag-remparoj sola malsupren sin svingisAl defend� de lasita sinjoro Pocjejo[31]Kun siaj vundoj, dudek tri, sur batalejo.Litvo pensis, ke ambaŭ falis mortigite:Revenis ambaŭ, kiel kribrilo pikite.Sinjoro Pocjej havis honestan intencon,Doni al defendinto riĉan rekompencon: � � � �530Por dumviva uzado kvinkaban�-bienojnKaj kiel jaran renton, oran milflorenon.Sed Dobĵinski reskribis: �Pan Pocjej Macjejon,Bonofarinton havu, ne Maciej Pocjejon�.Li rifuzis bienon, pagon de sinjoroKaj reveninte, vivis de propra laboro,Farante abelulojn, brutokuracilojn,Por foiro perdrikojn logis en kaptilojnKaj ĉasis bestojn.� � � � � � � � � � � � Tute ne mankis DobĵineKleraj aĝuloj, kiuj sciis eĉ latine � � � �540Kaj june en palestro lertiĝis krom tio:Estis pli riĉaj, sed en tuta familio,Macjek, simplul� malriĉa, �is plej estimata,Ne nur sabrul�, per sia verget�, famigata,Sed kiel homo saĝa, kun certopinio,Kun kono de hejmlanda kaj genthistorio;Li same konis leĝon, kiel mastrumadon,Sciis pafist�-sekretojn kaj best-kuracadon.Oni al li aljuĝis (pastro neas tion)Strangan, de superhomaj aferoj, konscion. � � � �550Certe, ke veterŝanĝojn li bone komprenasKaj pli ofte, ol mastra kalendar�, divenas.Tial, ĉu por komenci semadon sur bedo,Ĉu grenon ekrikolti, ĉu dum ŝipekspedo[32]Antaŭ proces�, aŭ iel interkonsentante,Nenion oni faris sen konsilo lia.Maljunulo ne celis al influo tia;Kontraŭe, por seniĝi, gastojn mallaŭdante,Plej ofte sen respondo puŝis for el domo.Li konsilis malofte, ne al ĉiu homo; � � � �560Nur en aferoj gravaj eksterordinare,Li diris opinion sian, vortavare.Supoze li hodiaŭ part-prenos volonteKaj persone stariĝos ekspedici�-fronte,Ĉar li interbatiĝon amis en junecoKaj estis malamiko de la moskva speco.Maljunul� sur soleca korto ĵus promeneKantetis: �Kiam suno leviĝas matene�[33]Kaj estis tre kontenta, ke iĝis serene;Ĉar la densa nebulo alsupre ne iris,Kiel kutime, kiam nuboj sin kuntiris, � � � �570Sed falis. Al nebulo manojn vent� etendis,Glatige tuŝis, sterne sur kamparon sendis;Dume suno elsupre brilas milradie,Teksas fonon arĝente, ore, ruĝostrie,Kiel paro da majstroj en Sluck faras zonon[1:36]:Virgino, ĉe teksilo, trasilkigas fonon,Malglatigas: elsupre teksisto, dum tio,Ĵetas al ŝi fadenojn el oro, arĝento,Purpur�, kreante florojn: tiel teron ventoPer nebul� ĉirkaŭŝpinis, teksis sunradio. � � � �580Mateo finis preĝojn kaj varmiĝis sune;Jam sian mastrumadon li komencas nune,Portis herbon, foliojn, ĉe domo sidiĝisKaj fajfis: tuj kunikloj svarm� el ter� ŝpruciĝis.Kiel narcisoj, super herbon ekflorante,Blankas longaj aŭdiloj; sub ili, brilante,Tralumas okuletoj, kiel sangrubenoj,Broditaj en veluron de herbokusenoj.Kunikloj staras rekte kaj ĉiu atenteRigardas; blanklanuga ar�, fine momente, � � � �590Brasik�-logite, saltas al aĝulo kureSur piedojn, genuojn, ŝultrojn; li plezure,Mem blanka laŭ kuniklo, bestetojn arigasKaj per mano la varman lanugon glatigas;Per dua man� li ĵetas el ĉapo milion;Paseroj el tegmentoj falas, faras krion.Subite, dum aĝulon amuzis festeno,Kunikloj malaperis en herba tereno;Paseroj, senhavuloj, flugis al tegmentoj,Ĉar al bien� rapide paŝis novklientoj. � � � �600De nobelar�-amaso, el la prepostejo,Senditoj, pro konsilo, venis al Macjejo,Kaj de fore salutis malalte-kapkline:�Laŭdatu Jezu-Kristo� � �Eterne, senfine�,Respondis maljunulo; poste informitePri gravec� de l� sendaĵo, li gvidas inviteEn kabanon, sur benko sidiĝi proponas.Meze, stare, raporton ĉefsendito donas.Dume ĉiam pli dense venis nobelaroj,Dobĵinski-j preskaŭ ĉiuj, krom multaj najbaroj � � � �610El ĉirkaŭnobelejoj, kun kaj sen armiloj,En kalamaŝkoj, briĉkoj[35], rajde kaj starigasVeturilojn, ĉevalojn al betuloj ligas,Rondiras, volus aŭdi iron de konsiloj;Jam pleniginte ĉambron, en vestibl� ariĝas,Aŭskultas, en fenestrojn per kapoj premiĝas.

Libro VII. � Interkonsilo

Savaj konsiloj de Bartek, nomata Pruso � Soldata voĉo de Macjek Baptisto � Publika voĉo de sinjoro Buĥman � Jankjel konsilas al konkordo, kiun Fendilo tratranĉas � De Gervazo parolado, el kiu montriĝas grandaj efikoj de sejma elokventeco � Protesto de maljuna Macjek � Subita alveno de milita sukurso rompas la interkonsilon � Hejse, kontraŭ Soplicoj!

Vice, Bartek sendito sian vorton dirisĈar li ofte per ŝipo en Prusujon iris,Tial de samgentanoj li Pruso nomatis,Laŭŝerce, ĉar li prusojn malamis, kaj ŝatisNur priparoli. Homo, progresinta aĝe,Kiu multe da mondo vizitis vojaĝe,De gazetoj leganto, politik�-konscia,Povis multe klarigi per konsilo sia.Li tiel finis:� � � � � � � � �Tio estas help� ne vanta,Sinjor� Mateo, mia frato, bonfaranta � � � �10Patro kvazaŭ de ĉiuj ni. Mi al francaroFidus milite, kiel al atutoj-kvaro:Nacio militema; post Koscjuŝko niaNe estis en la mondo militist� genia,Kiel imperiestro, granda Bonaparto.Mi memoras de francoj transiron de Varto[1];Mi estis eksterlande, pro komerco miaKun urbo Gdansk[2], en mila-okcent-sesa jaro;En land� Poznanja loĝas mia parencaro,Kiun mi vizitiris; do kun Pan Jozefo � � � �20Grabovski[3], li nun estas regimenta ĉefo,Kaj tiam en vilaĝo vivis oportuneĈe Objezjeĵe, ambaŭ ni ĉasadis kune.En Grand-Polujo estis paco; famo kuraVenis, foje subite pri batal� terura.Kuriere leteron alsendis Todven-o:Grabovski, ĝin leginte, kriis: �Jena! Jeno! [4]Prusoj � kape batitaj, gajnita batalo!�Mi tuj, por danki Dion, saltis de ĉevaloKaj genuiĝis� Urbon ambaŭ ni post tio � � � �30Veturinte, ŝajnigas scii pri nenio;Kaj jen ni vidas: ĉiuj Landratoj, Hofratoj, [5]Komisarioj, ĉiuj similaj hundfratoj,Salutas nin malalte; ĉiu tremas, palas,Laŭ prusa blato, kiu sur brogaĵon falas.Ni ridas, frotas manojn kaj humile petasNovaĵojn: kion oni pri Jena ripetas?Ili ektimis, miras, ke ni jam eksciisPri malvenko kaj aĥ-herr-gott-o-vee![6] kriis,Mallevis nazojn, kuras domen, for el tie� � � � �40Konfuzo, interpuŝo! polaj vojoj ĉiePleniĝis; forkurantoj svarmas formikare,Tiras siajn vagenojn, ĉe ni populareNomatajn veturiloj; geprusoj kun vestoj,Kun pipoj, kafokruĉoj, plumlitoj kaj kestojForkuras. Ni mallaŭte faras konsiliĝon:Sur ĉevalojn! konfuzi prusan retiriĝon!Hej! Landratojn nukbati, Hofratojn ripŝiri,Kaj Herrojn oficirojn je harcopfoj[7] tiri!Generalo Dombrovski venis Poznanion: � � � �50Imperiestr� ordonis la insurekcion!Dum semajno prusaĉojn leviĝo popolaBalais, ke ne restis eĉ nur unu sola!Se tiel lerte, vigle, turniĝus litvanoj,Por regali moskvulojn per tiaj ŝvitbanoj!Nu, Mateo? Se Moskvo kverelas malspriteKun Bonaparte: tiu ne ŝercas milite:Plej granda mondheroo! sennombra armeo!He, kion pensas patro, Reĝeto, Mateo?�Li finis. Ĉiuj tiam verdikton atendis � � � �60De Mate�. Li eĉ kapon ne movis, etendisNur manon kaj ĉe-flankon ekbatis: laŭ vidoLi serĉis sabron. (Ekde Pollando-dividoJam sabron li ne portis, sed ĉe rememorode Moskvo, manon metis, laŭ malnova moro,Ĉe flanko: kvazaŭ �vergon� li kaptus batale;Do oni lin Ĉe-flanko nomis ĝenerale.)Li levis kapon: ĉie ekregis silento;Tamen Mateo, malgraŭ komuna atento,Ree mallevis kapon kaj brovojn kuntiris. � � � �70Fine li aŭdiĝante, ĉiun vorton dirisMalrapide kaj kapon balancis laŭ senco:�Silentu! la novaĵo el kie devenas?Kiel proksime francoj? ĉefkomandon tenas�?Ĉu, kie, kial iĝis militokomenco?Kie tramarŝos francoj? Kun kia potenco?Arme�-specoj? scianto parolu pri jeno!�Silente sin rigardis vice la kunveno.�Mi, diris Prus�, konsilus la pastron atendi,Vermon, de li devenas ĉi tiu novaĵo; � � � �80Dume certajn spionojn al la limo sendi,Kaj mallaŭte armiĝi en la ĉirkaŭaĵo,Kaj dume tut-aferon singardeme gvidi,Por neniel al Moskvo intencojn perfidi��Atendi? sendi? mendi?� dua Macjek krieInterrompis, baptita Aspergist� alie,Laŭ bastonego, kiun li kunportis ĉieKaj nomis aspergilo. Tiun li starigisAntaŭ si, ambaŭ manojn sur globo pendigis.Manapogis mentonon: �Prokrasti! veturi!Konsiliĝi! Hem, trem, brem kaj poste forkuri! � � � �90En Prusuj� mi ne estis; prudento tielaBona por prusoj, mia prudento � nobela.Do mi scias: por bati � kaptu aspergilon,Kaj por morti � alvoku de pastro konsilon!Mi vivu, batu! Pastron? kvazaŭ ni � bubaro?Por kio Verm�? Antaŭen! ni estu vermaro,Mordu Moskvon! Spionoj? Hem, trem, brdem, por klaĉoj?Tio pruvas � ke estas vi maljunulaĉoj,Tut-netaŭgaj! He, fratoj! ĉashundo � postflaru,La Bernardino � kvestu! mi � aspergon faru! � � � �100Aspergi!� � Bastonegon sian li svingetis,Kaj kriantar�: �Aspergi! aspergi!� ripetis.Baptist�-partion prenis Bartek, la Razilo,Laŭ tre maldika sabro, kaj Mate�, Verŝilo,Laŭ apogtub�, el kies vastgorĝo facileDekdu kuglojn ŝprucigis li, kvazaŭ verŝile.�Vivu Baptisto!� kriis ambaŭ. Prus� dum tioEkparolis, sed ĉesis pro rido kaj krio.Oni kriis: �For! prusoj, timuloj, for paŝu!En Bernandan kapuĉon timulo sin kaŝu!� � � � �110Tiam Mate� maljuna ree kapon levis,Do bruparoloj ree mallaŭtiĝi devis:�Ne moku Vermon; konas mi pastraĉ�-ruzulon;Ol vi, pli grangan nukson ĉi vermet� mordetis.Nur foje mi lin vidis: mi rigardon ĵetisKaj rekonis birdeton; li turnis okulon,Time, ke mi konfesprenos lin pro io;Sed � afero ne mia, longa historio!Li ne venos, do vane voki kapuĉulonSe de tiu ĉi venis tuta novaĵeto, � � � �120Kion ĝi celas? estas diablo pastreto!Se, krom tiu novaĵo, vi scias nenion,Do kial vi alvenis kaj volante kion?��Militon!� kriis oni � �Kian?� � �Kun la caro,Militon kun moskvuloj! Kontraŭ moskvularo!�Pruso vokis kaj voĉon pli alte levis,Kapoklinis, ĝis fine aŭskulton ricevis,Parte per voĉo alta, kriema akiris.�Mi volas bapti! bruston frapante li diris;Kvankam sen aspergilo, per ŝipstango mia, � � � �130De mi ricevis bapton prusoj-kvar� ebria,Volinta min dronigi, ĵeti en Pregelon�.[8]�Bravul�! diris Baptist�, bone aspergis felon!��Sed dolĉa Jezu! oni havu la konscion,Kie batali? kial? homoj sciu tion,� Vokis Prus� � ĉu popolo volos kune iri?Kien iri? ni tion eĉ ne scias diri.Fratoj, nobelaj moŝtoj! ni agu prudente!Ni faru ĉion plane, bonorde, konsente!Por militi: ni ligu konfederacion[9], � � � �140Sub ies estrbastono; kie fari tion?En Grand-Polujo vidis ni la retiriĝonPrusan, do ni sekrete faris konsiliĝon,Armis nin kaj preparis kampular�-leviĝon;Prete, ni de Dombrovski ordonon ricevis:�Sur ĉevalon!� kaj ĉiuj samtempe sin levis!��Mi petas voĉon! vokis Klecka Rajtigito,En germana[10] vestaĵo, homo juna, bela,Nome Buĥman, sed polo, Poluja naskito;Ne certe, ĉu devene li estis nobela; � � � �150Oni lin ne demandis, en ĉiu rilatoEstimante: li servis ĉe litva magnato,Estis bonpatrioto kaj plena de scio;El fremdlibroj lerninte pri ekonomio,Bienojn administris li orde, kun plano;Pri politik� prudente konkludis Buĥmano,Belskribis, fluparolis, lerte argumentis,Do kiam li komencis, ĉiuj eksilentis.�Mi petas voĉon!� diris li, kraĉotusinte,Kliniĝis kaj eksonis per vortoj beltinte: � � � �160Preopinantoj[11] miaj tuŝis elokventeĈiujn decidajn punktojn, kaj, ĉefamomente,Diskuton sur pli altan levis pozicion;Do en unu fajrujon mi kunprenu ĉion:Trafe ĵetitajn pensojn, gravajn argumente,Ke kontraŭopinioj kuniĝu konsente.Du partojn en diskuto tuta mi ekvidisKaj mi sekvos partigon, kiel vi dividis.Unue: kial devas leviĝi la lando?Kiasence? jen viva unua demando; � � � �170Dua koncernas regon kaj revolucion.Divido � trafa; prenus mi inverse tion.Ni esencon de rego komprenu unue,El ĝi leviĝocelon mi deduktos plue.Pri rego, se okule homar�-historionMi trakuras, do tiam mi perceptas kion?En arbaroj sovaĝe vagas homgenero.Kaj ĝin kolektas, ligas komuna danĝero,Pripenso de defendo; jen konsilapero.Ĉiu parton de propra liberec� demetas � � � �180Por bon� komuna: tiel statuto jam pretas;El ĝi elfluas, kiel el fonto torento,Ĉiuj leĝoj: formiĝas rego per konsento,Neniel devenante el la volo Dia;Do regecon apogas kontrakto socia,Rego-divido estas nur sekva momento��Kaj jen estas kontrakto! [12] Minska aŭ Kijova?Diris Mate� maljuna � Babin-rego nova! [13]Sinjor� Buĥman, ĉu caron al ni trudis DioAŭ diablo, neniu kverelos pro tio; � � � �190Vi diru, kiel caron forigu nacio�.�Jen, kriis Aspergisto, malfacil� en kio!Se mi ekzemple povus salti pli facileAl tron�, kaj plaŭd! surŝpruci caron aspergile,Tiam li ne revenus sur Kijova trakto[14],Nek sur Minska, nek ia Buĥmana kontrakto;Nek lin pop� diapove, nek mem BelzebuboRevivigus� Aspergas ĉiu brava bubo!Sinjor� Buĥman, vi moŝto, elokventon havas,Sed elokvento � ŝum, drum[15]: kaj aspergo gravas�.�Jes, jes!� manojn frotante, Bartek la Razilo, � � � �200De Baptisto al Macjek kuris laŭ teksilo-Boben�, el unu flank� al dua: �Nur kun vergoVi Macjek�, kaj vi Macjek�, kun il� de aspergo,Konsentu, kaj je Dio, vere, moskvan bandonNi splitigos; mi iros sub Vergo-komandon�.�Komand�, diris Baptisto, bona por parado;Ĉe ni estis komando en Kovna brigado,Tre konciza: Timigu, ne timu; atinguPer bato, mem evitu baton; dense svinguŜaĥ, maĥ!� [16] � Razilo pepis: �Bona regularo! � � � �210Kial skribi, difekti inkon? � En ĉi lokoNun ligi konfederon volas nobelaro?Marŝalo � nia Macjek�, estrbastono � vergo!��Vivu, kriis Baptisto, surpreĝeja Koko!�Oni respondis: �Vivu majstroj de aspergo!�Meze mallaŭtigate, flanke bruis krioj:Konsilo dispartiĝis, estis du partioj.Buĥman kriis: �Konsenton ne laŭdi, jen miaSistemo!� � �Ne permesas mi!� kriis alia.En angul� oni jesas. Fine voĉo tuba � � � �220Aŭdiĝis de veninta nobelo Skoluba:�He sinjoroj Dobĵinaj! kion vi komencas?Nin senigi de nia rajto vi intencas?Invitante el nia nobelar�-ejeto,(Invitis nin Ŝlosisto Fendulo Moŝteto)Oni diris, aferoj estos okazontaj,Ne Dobĵinon, sed tutan distrikton tuŝontaj,Tutnobelaron; ankaŭ Vermo murmuretis,Kvankam neniam finis, ĉiam balbutetis,Malklare parolante � Fine de aferoj. � � � �230Ni kunvenis, najbarojn vokis kurieroj:Ĉeestas jen ĉi tie, krom Dobĵinaj viaj,Ĉirkaŭ ducent diversaj nobeloj aliaj;Do ĉiuj ni konsilu! Se baston� marŝalaNecesas, ĉiuj voĉu, ĉiu voĉ� � egala.Vivu egalo!�� Tiam du Terajeviĉoj,Same kvar Stipulkovski-j kaj tri MickjeviĉojKrias: �Vivu egalo!� kiel li proponas.Buĥman vokis: �Konsento estos finpereo!�La Aspergisto kriis: �Ni vin ne bezonas: � � � �240Vivu nia marŝalo, Mateoj-Mateo!Prezidu!� � �Ni invitas!� krias Dobĵinanoj:�Ni ne permesas!� vokas aliaj litvanoj.Amas� disiĝas, en du grupojn sin kolektasKaj kapojn al du flankoj kriante direktas,Tiuj: �Ni ne permesas!� � ĉi tiuj: �Ni petas!�Maljuna Macjek� sidas meze kaj kvietas,Kaj sola lia kapo tute ne moviĝis.Kontraŭ li la Baptisto staris, man-pendiĝisSur bastoneg�, kaj kapon, sur glob� apogitan, � � � �250Turnis, kiel kukurbon, sur stango fiksitan,Alterne sin antaŭen, posten balancante,Kaj senĉese: �Aspergi, aspergi!� kriante.Razileto laŭlonge ĉambron paŝ-mezuris,De benko Aspergista al Matea kuris.Kaj Verŝilo laŭlarĝe la ĉambron trairis,De Dobĵinaj al fremdaj, ŝajne pacinspiris;Unu vokadis: �Razi!� � dua: �Verŝi!� tentis.Macjek� jam ekkoleris laŭ vid�, sed silentis.Post kvaronhora bruo, en amas� krianta, � � � �260Super kapojn elsaltis kolono brilanta:Tio estis longega rapir�, kun larĝecoDe manstreĉo kaj ambaŭflanke kun tranĉeco.Laŭvide glav� teŭtona, N�rnberg-ŝtal� forĝita:Ĉiuj silentrigardis. Kiu glavon tenis?Ne vidiĝis, sed oni tion divenis:Jen Fendil�! kaj leviĝis laŭt-krio subita:�Vivu Fendilo! Vivu Sabruloj-juvelo,Duonkapro, Moŝteto, Rembajlo nobelo!�Baldaŭ Gervazo (estis li), trapremiĝinte � � � �270En mezon, kaj ĉirkaŭe per fendil� fulminte,Klinis ĝian akraĵon suben kaj saluteAl Macjek� diris: �Vergon salutas Fendilo.Fratnobelar� Dobĵina! kial por konsiloMi vin arigis, diros mi, neniel tute,Kion fari; decidu, kiel vi deziras.Delonge famo inter nobelejoj iras,Ke grand-aĵoj okazos en mond-historio;Pastro Robak parolis, vi scias pri kio?�� Ni scias!� oni kriis � �Bone. Laŭ regulo, � � � �280Sufiĉas, ke du vortojn ekaŭdu saĝulo;Vere?� li diris � �Vere!� � �Estro de francaro,Diris Ŝlosist�, almarŝas ĉi tien kaj caro;Do milit�: car� kun estro, kaj reĝo kun reĝoKapbatiĝos, jen estas de monarĥoj leĝo.Kaj ni kviete sidos? Se grandul� alianSufokos, ni sufoku etajn, ĉiu sian.Ĉiuj supre, malsupre, ni interbatalosKaj hakos: tiam tuta kanajlaro falosKaj feliĉo florigos Respublikon nian. � � � �290Ĉu vere?� � �Vere, kvazaŭ el libro legite!��Vere, diris Baptisto, aspergu kaj kvite!��Ni ĉiam razi pretas�, aŭdiĝis Razilo.�Nur konsentiĝu, petas afable Verŝilo,Baptisto kaj Mateo�! kiu � komandulo?�Sed Buĥman interrompis: �Konsentu stultulo!Diskuto por publika afer�, jen utilo.Silenton!� � �Ni aŭskultas� � �Gajne por decido,Ŝlosisto opinias laŭ nova punktvido�.�Jes, ekvokis Ŝlosisto, laŭ mia regulo, � � � �300Pri granda aĵo pensi devas granda ulo:Imperiestro, reĝo, senat�, deputatoj.Tielaĵoj fariĝas en Krakov� konvene,Moŝtet�, aŭ en Varŝavo, ne ĉi tie, fratoj;Konfeder-aktojn oni ne skribas kamenePer kret�, ne sur viciniŝip�, sed pergamene.Por skribi aktojn estas en Poluj� skribuloj[17]Kronaj kaj litvaj: tiel faris antaŭuloj.Mia afero � fendi� � �Plaŭdaspergi plene�,Aldonis Aspergisto � �Kaj fari pikadon�, � � � �310Kriis Bartek Aleno, elpreninte spadon.�Ĉiujn, finis Ŝlosisto, mi ateste prenas,Ĉu Vermo ne parolis: antaŭ ol litvanojnVizitos Napoleon�, purigu kabanojnDe balaaĵo? Ĉiuj aŭdis, ĉu komprenas?En distrikt� � balaaĵo? Kiu �as malicaMortigint� de bravulo? Farinte rabaĵon,Kiu de heredulo forŝiras restaĵon?Kiu li? Ĉu mi diru?� � �Fripono Soplica!�Interrompis Verŝilo � �Premegant� ofica!� � � � �320Pepis Razil�. � Baptisto: �Svingi aspergilon!�Buĥman: �Se li perfidis iru pendigilon!��Hejse!� ekkriis ĉiuj, �hej, kontraŭ Soplica!�Sed Juĝiston kuraĝe Pruso ekdefendisKaj al nobeloj brakojn levitajn etendis:�Sinjoroj fratoj! vee! je vundoj de Kristo!Ĉu obsedita estas vi, sinjor� Ŝlosisto?Se li frenezan fraton havas, ekzilatonĈu tial oni punu la senkulpan fraton?Jen kristane! En tio serĉu intrigaron � � � �330De Grafo� Ke Juĝisto premas nobelaron,Ne vere! kiel estas? Vi mem sen neceso,Lin provokas; li serĉas pacon kaj punaĵonPagante, li forcedas eĉ sian propraĵon.Se Juĝisto kun Grafo estas en proceso,Riĉuloj interŝiru: ĉu nia afero?Juĝist� � tiran�! Unua lia malpermeso:Kampuloj ne kliniĝu antaŭ li ĝis tero,Ĉar tio estas peko laŭ li � Li afableKampulojn, mem mi vidis, sidigas ĉetable; � � � �340Pagas vilaĝ�-impostojn: ne laŭ Klecka moro,Kie germane regas moŝt� Buĥman sinjoro.Juĝist� � perfida! Kune, de infim�[18] ni estis:Honesta ido, sama ĝis hodiaŭ restis;Polujon amas, polajn morojn li dezirasKonservi; moskvaj moroj al li ne ĝisiras.El Prusuj� revenante lavi germanaĵon,Mi kuras Soplicovon, kvazaŭ kernpolaĵon:Sattrinki kaj satspiri Patrujon! � Je Dio!Mi � frat� Dobĵina via, sed zorgas pri tio, � � � �350Ke al Juĝist�, neniu faru maljustaĵon!Gran-Polujo[19] ne konas, fratoj, tian ordon:Agrable rememori � spiriton! konkordon!Per bagatel�, neniu konfuzis konsilon�.Ŝlosist� �Ne bagatelo! fripon�! � pendigilon!�Bruo kreskis. Ĵus Jankjel aŭskulton atingis;Li stariĝis sur benko, super kapojn svingisBarbon kiel pajlfasko, pendantan ĝis zono,Per dekstra man� deprenis li sian vulpĉaponPer maldekstra jarmulkon[20] alprenas sur kapon, � � � �360Post zon� maldekstran metis, pasis al propono,Per kolpak� salutante malalte laŭ vico:�Nu, sinjoroj Dobĵinaj! mi, judaĉo tia,Nek frato, nek svatano estas de Soplico,Tre ŝatinda sinjoro, bona, estro mia;Estimon al Dobĵinaj Bartkoj, Mackoj! karajKiel bonaj najbaroj, sinjoroj bonfaraj.Malbone, se vi volas fari superfortonAl Juĝisto; ĉar povas batiĝon, batmortonTio kaŭzi � kaj spravnik? asesor?� arestas. � � � �370Ĉe Soplico, vilaĝe, soldataro estasJegroj[21] Asesor� � dome: li fajfsignon faras,Ili venas, intence kvazaŭ tie staras,Kio sekvos? � Se moŝtoj atendas je franco,La franco � malproksime, granda vojdistanco.Mi � judo, pri militoj ne scias, sed vidisEn Bjelica[22] judetojn, kiuj lime sidis;Aŭdiĝas: francoj � apud �ososna[23] rivero,Kaj milit� � en printempo, se estos en vero.Nu, mi diras; Soplica dom� � ne butiketo � � � �380Disprenebla, kaŝebla en veturileto.Biendom� ĝis printempo staros, ne veturos,Juĝisto � ne farmanta judet�, ne forkuros:Oni lin en printempo trovos kun facilo.Nun disiru, kaj laŭta ne estu babiloPri tiu, kiu estis tuta historio!Al favoraj nobeloj mi havas nun peton:Mia Sjora malgrandan vindis Jankjeleton,Do mi regalas ĉiujn, grand-muzik� ĉe tio!Fajfiloj, violonoj, bas�, formas kapelon: � � � �390Moŝt� Macjek maljunan ŝatas trinkmielon,Novan mazurkon: havas mi novajn mazurkojn,Kaj mi instruis kanti fajn miajn baĥurkojn�[24].De komune ŝatata Jankjel elokventoTrafis korojn. Leviĝis ĝojkria konsento;Bru� aplaŭda eĉ antaŭ la domon elkuris:Kiam Gervaz� Jankjelon per fendil� mezuris.Judo saltis amason. �For! kriis Ŝlosisto,Fingrojn jud� inter pordon ne puŝu! aferoNe via! � Prus�, moŝteto! ĉar vi de Juĝisto � � � �400Kelk mizerajn vicinojn[2:17] havas sur rivero,Vi lin ŝirmas? pri via patro forgesante?Horeŝkajn dudek ŝipojn al Prusuj� konstanteLi flosis, do riĉiĝis kaj li kaj infanojKaj ĉiuj ĉeestantaj moŝtoj Dobĵinanoj.Ĉiu aĝul� memoras kaj aŭdis junulo:Tablestro ĉies patro estis, bonfarulo!Kiu en Pinsk-bienoj havis plenrajtecon?Dobĵinski! � Kalkulistoj? same! � Marŝalecon[26]De bufed� al neniu alia li fidis, � � � �410Nur al Dobĵinski-j; ĉie Dobĵinski-jn vi vidis!Li protektis dobĵinajn procesojn laŭ leĝo,Por vi favoran panon klopodis ĉe reĝo,Infanojn po sesdekoj lokis en konvikto[27]Ĉe Piaroj, je sia kosto, vesto, vikto;Plenaĝulojn promovis[28] li per kosto sia.Kaj pro kio? ĉar estis li najbaro via!Hodiaŭ vi Soplican tuŝas limostrion;Kion bonan li faris al vi?�� Tutnenion!Vokis Verŝil�, ĉar li el nobelet� devenas! � � � �420Nun plenbloviĝas, phu, phu, nazon alte tenas!Mi lin al edzofesto petis de filinoKaj trinkigis; li diris: ne trinkas sen finoMi, kiel vi nobeloj, funele! � MagnataPupet�, el marimonta[29] farun� delikata!Ne trinkis; ni en gorĝon verŝas, do li krie:Perfort�! Nu, el Verŝilo, mi enverŝos plie�.Baptisto kriis: �Mi lin aspergos, trompulon,Por mia filo, kiu estis saĝa ido,Nun stultiĝis, nomata estas Sak�[30], bovido, � � � �430Kaj kaŭze de Juĝisto iĝis li stultulo.Mi diris: Soplicovon vi vagas pro kio?Se mi vin tie kaptos, do gardu vin Dio!Li al Zonjo ŝteliĝas ree tra l� kanabo:Mi kaptis lin kaj ŝiris je orel� dolore;Kaj li ploras, ploregas, kiel eta knabo:Patro, mortigu, iros mi, li ĝemas plore �Kial? � li diras: Zonjon mi amas kaj ŝatasEĉ iom ŝin rigardi! Do mi lin kompatasKaj al Juĝisto: donu al Sako Zofion. � � � �440Li diras: tro malgranda atendu jartrion,Kiel ŝi mem ekvolos. Fripon�, jam ŝin svatasAl iu; mi al tiu edzofesto venos,Per aspergil� al ili edzoliton benos�.�Kaj ĉi kanajlo, vokas Ŝlosisto, regaduKaj sinjorojn, pli bonajn ol li, ruinadu?Kaj Horeŝkoj-memoro, nom� pereos fine!Kie dankem� en mondo? forestas Dobĵine!Fratoj batalon volas vi kune kun car� multpova,Kaj vi timas militon kun dom� Soplicova? � � � �450Timas turon! Ĉu iun mi al raboj sendas?Dio gardu! Ne, fratoj! mi leĝon defendas;Graf� ja gajnis, obtenis dekretojn, atendasNur ilian ekzekvon[31] Laŭ malnovaj morojLa dekreton plenumis nobeloj sinjorojKaj precipe Dobĵinski-j, do iĝis famulojEn Litvo. Ja tutsole Dobĵinaj bravulojBatalis, ĉe invado Minska, kun moskvuloj,Kiujn algvidis rusa ĉefo Vojniloviĉ,Kun fripono, amiko, Volk el Logomoviĉ. � � � �460Vi memoras: ni prenis Volk en arestejonKaj kondukis pendigi sur trab�, en garbejon,Kiel kampul�-tiranon, serviston de caro;Sed Volkon ekkompatis stulta kampularo!(Mi lin ankoraŭ rosti sur fendilo volas.)Pri multaj grand-invadoj mi eĉ ne parolas,El kiuj ni nobele-konvene eliris,Profiton, ĝeneralan aplaŭdon akiris!Kaj hodiaŭ? Najbaro Grafo vane penasFini sian proceson, dekretojn obtenas: � � � �470Neniu volas helpi al orf� mizerulo!De Tablestro, nutrinta milojn, hereduloJam ne havas amikojn, krom Ŝlosist� kastelaKaj jen ĉi tiu mia fendilo fidela!��Kaj aspergilon! diris Baptist�. Gervazeto,Mi � kun vi, dum en mano plaŭdos plaŭdileto.Du estas du! Je Dio! Gervazo, vi braveSabras, do mi aspergos kaj vi hakos glave:Kaj tiel: ŝaĥ, maĥ, plusk, plask1[32] anstataŭ babilo!��Vi Bartkon ne forpelos, diris la Razilo: � � � �480Do kion vi sapumos, mi razos tutglate�.� �Kaj mi, diris Verŝilo, kune iros frate,Se ili ne konsentas pri marŝalo ia;Mi lasu voĉglobeton! Jen globet� alia!� Li tintis per prenitaj el poŝo kugletoj� �Jen globetoj! Juĝiston per ĉiuj globetoj!�� Al vi, vokis Skoluba, al vi ni aliĝas!�� Kun vi, kriis nobeloj, ni ankaŭ kuniĝas!Vivu Ĥoreŝkoj! Duonkaproj! en oficoVivu Ŝlosist�! Rembajlo! Hej, kontraŭ Soplico!� � � � �490Kaj tiel ĉiuj sekvis Gervaz�-elokventon,Ĉar al Juĝisto havis jam ofendosenton,Kutiman ĉe najbaroj: domaĝo per brutoj,Elhako de arbaro, pri limo disputoj.Iujn koler�, aliajn envio instigisKontraŭ riĉa Juĝisto: ĉiujn konsentigisMalamo. Al Ŝlosisto leviĝas palaŝoj,Bastonoj. �� Tiam Macjek, ĝis nun nubigitaKaj senmova, leviĝis kaj per gravaj paŝojIris mezon; je koksoj mane-apogita, � � � �500Antaŭ sin rigardante, kapon balancante,Li prenis voĉon, ĉiun vorton parolanteKun halto kaj akcento: �Ho stultaj! ho stultaj!Vi stultaj! Kulpa estos unu, pentos multaj!Dum Poluj�-revivigon koncernis konsiloKaj publikbonon, bruis malpaca babilo;Ne estis eblo, stultaj, opinion diri,Nek, por elekti super vi ĉefestron, ordo;Tamen, stultaj! se iu volas vin inspiriPer personaj rankoroj, stultaj, tuj konkordo! � � � �510Do for!, for! ĉar mi, Macjek, vin je milionoj,Centmiloj, veturiloj, bareloj, furgonoj [33]Da diabloj!!!�� Silentis ĉiuj, fulm-trafite:Sed kriego leviĝis antaŭ dom� subite:�Vivu Graf�!� Li enrajdis korton de Mateo,Mem armita, armite sekvis dek ĵokeoj.Grafo, en nigra vesto, sidis sur-ĉevale:Sur vest� � nuksokolora mantel�, laŭ-italeTre larĝa, sen manikoj, kiel grand-tegaĵo,Ĉe kol� bukite, falis ŝultrojn per faldaĵo; � � � �520Li havis rondĉapelon kun plumo, kaj spadonEn man� turnante, faris ĉirkaŭ-salutadon:�Vivu Graf�! oni kriis, kun li vivon, morton!�Nobelar�, tra fenestroj, rigardis en kortonKaj post Ŝlosist�, premiĝis ĉiam pli al pordo.Ŝlosist� eliris, sekvis amaso sen ordo.Macjek reston elpelis, pord-riglon ektirisKaj tra fenestr, ankoraŭ foje: �Stultaj!� diris.Dume kun Graf� nobeloj drinkejon eniris.Gervaz� malnova-more faris la disponojn: � � � �530Do, al si doniginte tri kontuŝo-zonojn,Sur ili tri barelojn el drinkeja keloEligas: da biero, brando kaj mielo.Malŝtopite, trinkaĵoj ŝprucis tri-torente:Sukcene, karneole kaj blanke-arĝente,Kaj supre per triobla ĉielark� radias,Zum-falas cent pokalojn, cent glasojn. Bruante,La nobelaro trinkas, al Graf� deziranteCent jarojn; ĉiuj �Hejse je Soplico!� krias.Jankjel sen sel� forrajdis kaŝe. Pruso volis � � � �540Ne aŭskultite, kvankam li saĝe parolis,Forkuri; oni sekvis lin krie: perfidis.Mickjeviĉ staris fore, silente: sed vidisNobelar� el mieno lia, ke konspirasLi ankaŭ; do al sabroj! Li skerme reniras,Jam vundita; premite al bariloj, haltas;Sed Zan kaj tri Ĉeĉotoj[34] al li helpe-saltas.Oni batalhaltigis, sed, dum ĉi ribelo,Du estis man-tranĉitaj, unu ĉe orelo.Resto � sur selojn!� � � � � � � Graf� kaj Gervazo disponas, � � � �550Ordigas, kaj armilojn, ordonojn, disdonas.Fine ĉiuj, tra longa Dobĵina strat-vico,Forgalopis, kriante: �Hejse, je Soplico!�

Libro VIII. � Invado

Astronomio de Vojski � Rimarko de Ĉambelano pri kometoj � Mistera sceno en ĉambro de Juĝisto � Tadeo, volante lerte malimpliki sin, falas en grandajn embarasojn � Nova Dido � Invado � Lasta Vokista protestado � Grafo konkiras Soplicivon � Sturmo kaj buĉo � Gervazo kiel kelestro � Invada festeno.

Antaŭ tempesto estas mallaŭta momento:Nubo super hom-kapojn transfluginte, haltas,Minacvizaĝe spiron retenas de vento,Silentas, fulm-okule teron ĉirkaŭ-saltas,Signante lokojn, tondrebatotajn laŭ vico:Tia silent�-momento � en dom� de Soplico;Kaj kvazaŭ antaŭsente de stranga apero,Buŝoj mutas, spiritojn levis revoj-sfero.Post vespermanĝ� Juĝisto kun gastoj elirasAntaŭ domon kaj ĝui vesperon deziras, � � � �10Sidiĝas sur pordsojla, herbkovra sterneto;Malserene, mallaŭte tuta societoRigardas al ĉielo, kiu malaltiĝas,Malvastiĝas kaj ŝajne al ter� proksimiĝas,Ĝis ambaŭ sub vualon sin kaŝas vesperan,Kaj kiel geamatoj, parolon misteranKomencas, klarigante sentojn per tenatajSopiroj, flustroj, vortoj duone dirataj.Strangan vesper�-muzikon formas tiu bruo.Komencis ĝin ĝemante en mansard� noktuo. � � � �20Vespertoj flugas, flustre per molaj flugbatoj,Al domo, kie lumas fenestro-vitraĵoj;Svarmas noktpapilioj, laŭ vespertoj fratoj,Allogate de blankaj virino-vestaĵoj;Precipe tedas Zonjon, vizaĝeton batasKaj de helokuletoj ŝiaj allogatas.Insektoj, kolektite ronde en aero,Turniĝas, ludas kiel harmoniko-sfero [1]Zonja orelo aŭdas, inter mil bruuloj,Muŝakordon kun falsa duonton� de kuloj. � � � �30Kampe koncert� vespera ĵus komencis ordon;La muzikistoj finis instrument�-agordon.Trifoje kriis kreko, herb-violinisto,El marĉoj lin sekundas botaŭro, basisto.Jam skolopoj, flirtinte supren, volviĝante,Blekas refoje, kvazaŭ tamburon batante.Post muŝ-susuroj, birdo-krioj, por finalo,Du-ĥore du lagetoj aŭdiĝas en valo,Kiel Kaŭkazo-monta ensorĉita lago,Dum-vespere ludanta, silenta dum tago. � � � �40Unu, klar-akva, havis bordon sabloplenan,El brusto donis ĝemon mallaŭtan, solenan,Dua, kun kota fundo, el faringo siaRespondis per kriego malĝoje-pasia:En ambaŭ ĉi lagetoj kantis ranoj-hordoj.Ambaŭ ĥoroj konsentis en du grand-akordoj:Tiu fortege sonis, ĉi mallaŭte spiras,Tiu kvazaŭ lamentas, ĉi tiu sopiras.Trans kampoj inter ambaŭ sonas kunparolo,Kiel altern-ludantaj harpoj de Eolo.[2] � � � �50Krepusk� densiĝis. Brilis nur el saliketoj,Ĉe l� river�, lup-okuloj kiel kandeletoj.Ĉe horizonto-randoj malvastaj, pli fore,Paŝtistaj nokto-fajroj ie flamas ore.Fine luno arĝentan torĉon ekbruligis,El bosk� irante, teron, ĉielon lumigis,Kiuj nun, el krepusko duon-malkovrate,Apude dormis, kiel geedzoj beate:Ĉielo, pura-brake, ĉirkaŭis silenteBruston de tero, kiu lumas lun-arĝente. � � � �60Jam, kontraŭ luno, stelo unu, dua, tria�Jam palpebrumas milo, milion� ilia.Kastor� kun frato Polluks� brilas fronte, hele.Nomitaj iam slave: Lele kaj Polele;[3]Ilia nom� vulgara nun estas alia:Unu nomiĝas Litvo, dua � Krono nia.Plu brilas du teleroj de Pesil� ĉiela:Sur ili dum kreado (laŭ diro fabela),Dio pesis laŭvice planedojn kaj teron,Antaŭ ol ilin puŝis en abism�-aeron, � � � �70Poste oran pesilon fiksis sur ĉielon:Homoj havis por siaj pesiloj modelon.Norde briligas rondo de Kribril�[4] stelaron,Tra kiu Dio kribris sekalan grajnaron,El ĉielo ĵetante ĝin al patr� unua,Elpelita, pro pekoj, el ĝardeno ĝua.Davida veturilo[5] iom pli levita,Longtimone al polus-stelo �as turnita;Pri veturilo scias litvanoj maljunaj:Ĝin malĝuste Davida nomas homoj nunaj, � � � �80Ĉar ĝi estas Anĝela. Lucifer� [6] sin lokisSur ĝin, kiam li Dion al lukto provokis;Tra laktvojo li kuris en ĉielan sferon,Sed Miĥael� deĵetis el ĝi Luciferon.Nun difektite, kuŝas ĝi inter stelaro;Ĉefanĝel� ne permesas je ĝia riparo.La maljunaj litvanoj scias ankaŭ tion:(De rabenoj laŭdire, preninte la scion),Ke tiu Zodiaka Drako longa, dika,Ĉiele volviĝanta per stelar� artika, � � � �90Kiun Serpent� erare baptis astronomoEstas fiŝo: Levjatan � ĝia vera nomo.Dum diluvo ĝi loĝis maroj-profundaĵon,Akvo-manke ĝi mortis; sur ĉiel�-volbaĵon,Pro vidindec�, por fari memoraĵ�-ateston,Anĝeloj elpendigis la malvivan reston.Same el Mir-preĝejo estas pendigitaj[7]Grandegulaj tibioj kaj ripoj fositaj.Tiel rakontis Vojski pri stel-historio:Li konis ĝin el libroj kaj el tradicio. � � � �100Maljunulo jam vidis malforte vespere:Pri ĉielo ne helpus okulvitro lia;Sed steloformojn, nomojn li konis parkereKaj montris fingre lokojn de vetur� ilia.Hodiaŭ ne atentis iu al babiloPri Pesilo-teleroj, Drako aŭ Kribrilo.Ĉies okulojn, penson, nova gast� altiris,Kiu ekde nelonge sur ĉiel� vojiris:Kometo de unua grando, forto hela[8],Kuris de okcidento al nordo ĉiela, � � � �110Sangokule malplenan kaleŝon mezuris,Kvazaŭ ĝin post Lucifer� ekokupi kuris,Per trenaĵo envolvis ĉielotrionon,Kvazaŭ rete forŝovis steloj-miliononKaj ilin posttrenante, mem per kapo celonMezuras norde, rekte en polusan stelon.Litva popol� rigardis stranga-antaŭsenteĈiunokte miraklon tiun firmamente,Kaj malbonon aŭguris el ĝi kaj aliajSignoj: tro ofte birdoj, malbon�-antaŭkriaj, � � � �120Akrigis, sur malplenaj kampoj ariĝante,Bekojn, kvazaŭ kadavrojn tie atendante.Oni vidis, ke hundoj ofte kavojn faris,Terure hurlis, kvazaŭ morton antaŭflaris,Malsat�-, milit-aŭgure; arbaristoj vidisKiel pest-virgulino tra tombej� rapidis,Kiu frunte plej altajn arb-suprojn atingisKaj en maldekstra mano sangan tukon svingis.Divers-konkludojn formis, apud palisaro,Laborestro, veninta kun tag-raportaro � � � �130Kaj spez-skribisto, flustre kun la ekonomo.Ĉambelan� inter gastoj, sur sojl� antaŭ domoInterrompis parolojn, mem parolos nune:Lia grand-tabakujo, ekbrilis ĉe-lune,(Tuta el pura oro, briliant�-kadreto;Meze, post vitro, reĝa Stanislav-portreto)Li sonigis ĝin fingre, flarumis kaj diris:�Sinjor� Tade�, pri steloj vi al ni inspirisEĥe, kion vi devis en lernej� aŭskulti.Pri miraklo mi ŝatas simplulojn konsulti. � � � �140Mi, pri astronomio, aŭskultis dujaronEn Vilno, kie riĉa sinjorino, saĝaPuzina[9] el enspezo ducent-hom-vilaĝa,Teleskopojn aĉeti igis kaj vitraron;Pastro Poĉobut[10], fama vir�, observatoro,De tut-Akademio li estis rektoro,Fine lasis katedron priastronomian,Revenis monaĥejon, silent-ĉelon sian,Tie mortis. Mi konas, ne sole laŭ nomo,Snjadecki-n[11] viron saĝan, kvankam li mondano. � � � �150Jen planedon, kometon, ĉiu astronomoTiel rigardas, kiel karoson[12] urbano:Scias, ke rezidejon reĝan ĝi veturas,Aŭ trans limon, tra urbaj barieroj, kuras.Kiu veturis? kion kun reĝo parolis?Ĉu reĝo pacon sendis? aŭ militon volis?Oni eĉ ne demandas. Mi memoras tion,Kiam Branicki[13] iris en karos� Jassion[14]Malhonestan karoson, da TargoviculojTrenaĵo sekvis, kiel kometon: Kampuloj, � � � �160Kvankam en publikaĵoj ili ne part-prenis,El trenaĵo perfidoaŭguron divenis.Ĉi kometon popolo nomas balailo,Diras, ke balaata estos miloj-milo�.Tiam, ekparolonte, Vojski kapon klinis:�Vere, mi rememoras, moŝta Ĉambelano,Kion oni parolis al mi, al infano,Memoras, kvankam dekan jaron mi ne finis,Kiam estis en nia domo vizitanto,Sapjeha, de kirasa signo leŭtenanto[15] � � � �170Li poste estis reĝa marŝal� kortegana,Kaj grand-kanceliero li mortis litvana,Havinte cent dek jarojn. Li, dum reĝo JanoTria, apud Vieno, estis sub hetmanoJablonovski. Sapjeha rakontis pri tio:Ĝuste kiam ĉevale sidiĝis Jan Tria,Kaj por voj� adiaŭis lin papa nuncio,Reĝan piedon kisis sendito aŭstria,Tenante piedingon, (de l� sendito nomo:Graf� Vilĉek) reĝ� ekkriis: �Jen, rigardu homo, � � � �180Ĉielen!� Super kapoj treniĝis kometo,Sur vojo, kiun marŝis ar� de Mahometo[16]Orient-okcidenten. � Pastro BartoĥovaKomponis panegiron[17] pri triumf� Krakova,Embleme �orientis Fulmen�; pri l� kometoĜi traktas. Priparolas ĝin ankaŭ verketo�Janina� nome, kie estas priskribitaTuta ekspedicio de l� reĝo farita,Kaj gravurita granda flag� de MahometoKaj sama, kiel nia hodiaŭ, kometo�. � � � �190�Amen, diris Juĝisto, pri aŭguro viaMi konsentas: kun astro aperu Jan Tria!En okcidento estas grand-hero� franclanda,Kiun komet� algvidu, donu Dio granda!�Vojski rediris, kapon klininte malĝoje:�Kometo � jen milito, kverel� alifoje.Ĝi aperis ĵus super Soplicovo nia:Eble al ni minacas malfeliĉo ia.Ni hieraŭ sufiĉe havis da kverelo,Dum ĉaso kaj vespera manĝo en kastelo; � � � �200Matene remalpacis Rejent�, Asesoro,Kaj vespere Tadeo kun Grafo sinjoro.Tiun disputon ŝajne kaŭzis ursa felo;Se mian buŝon tiam Juĝisto ne ligus,Mi ambaŭ kontraŭulojn ĉe tablo pacigus,Ĉar mi volis rakonti akcidenton tian,Kiu tree similas hieraŭan nian;Ĝi okazis al grandaj pafmajstroj de ĉaso,Al sejmsendito Rejtan� kaj duko de Naso.Jen kiel:� � � � � � � � � Generalo de landoj Podolaj[18] � � � �210Veturis el Volinjo al bienoj polaj,Aŭ, se mi bonmemoras, al sejm� Varsovia;Vizitante nobelojn, por amuzo sia,Aŭ por populareco, venis al sinjoroTadeuŝ Rejtan, nun jam en sankta memoro.Rejtan� en Novogrodek iĝis sejmsenditoKaj mi kreskis en lia dom� ekde infano.Jen do, pro Generalo princo, al RejtanoMultnombra nobelaro venis laŭ invito.Estis �teatrum� (princo � ŝatant� de teatro); � � � �220Fajraĵojn donis Kaŝic�, loĝanta en Jatro;Pan Tizenhaŭs dancistojn sendis, kaj kapelonOgi�ski kaj Pan So�tan, loĝanta Zdjencjelon:Oni eksterkutimajn amuzojn preparisEn domo, kaj arbare grand-pelĉason faris.Pri Ĉartoriski-j scias vi, ĉiu sinjoroPrinc�, kiom ilin povas ampleksi memoro,Kvankam Jagjelo-sanga, sed por ĉasistecoNe tro fervora: ne pro maldiligenteco,Sed pro gustoj fremdlandaj; same Generalon � � � �230Pli ofte libroj vidis, ol li hundoj-stalon,Pli virinajn alkovojn li, ol lin pelĉaso.En Princa sekvantaro estis duk� de Nasso;Pri li rakontis oni, ke en ter� LibiaGaste, li ĉasis iam kun negra reĝ� ia,Tie tigron renversis per lanco en mano[19]Pro kio duko laŭdis sin tre fanfarone.Kaj ni je aproj ĉasis ĉitiu-sezone:Grand-aprinon pafile mortigas Rejtano,Kun grand-danĝero, ĉar li proksime cel-tiris; � � � �240Do paftrafecon ĉiuj ni laŭdis kaj miris,Nur germano de Nasso aŭskultis okazonTute indiferente kaj flustris sub nazon,Ke paf� kuraĝokulon pruvas, pik-armiloKuraĝan brakon; sekvis vasta rebabiloPri lia lancopuŝo en tero LibiaPri lia negra reĝo kaj pri tigro lia.Pro ĉi tio Pan Rejtan ĉagreniĝis vere;Li ekbatis je sabro kaj diris kolere:Duk�! kuraĝbatalanto prenas bone celon, � � � �250Aproj valoras tigrojn, lanco karabelon �Komenciĝis diskurso impeta sufiĉe;Sed General�, rompante diskutojn feliĉe,Pacigis france. Mi ne scias babilaĵon:Sed pacigo nur metis cindron sur ardaĵon;Ĉar Rejtan plu koleris kaj atendis soleOkazon por repagi al duko petole;Li pagis petolaĵon preskaŭ sano-koste,Sekvatage, kaj kiel, mi diros tuj poste�.Ĉe tio, silentante, Vojski levis manon � � � �260Kaj pri la tabakujo petis Ĉambelanon.Li longe flaras, fini ne bonvolas temon,Kvazaŭ li de aŭdantoj akrigus sciemon,Fine komencis: tiam ree iĝis ĉesoEn rakont� aŭskultata kun grand-intereso!Ĉar al Juĝist� subite homon iu sendis,Kiu kun senprokrasta afero atendis.Juĝisto al la tutrondo bonan nokton diris;Do oni diversflanken tuj dormi disiris:Sur fojno, en garbejo, aŭ en biendomo; � � � �270Juĝist� aŭskulton donis al vojaĝa homo.Aliaj dormas � Sole Tade�, laŭ gardisto,Paŝas vestible ĉirkaŭ pordo de Juĝisto,Pri gravaĵoj konsilon de onklo serĉante,Hodiaŭ antaŭ dormo, sed frapi ne volas:Juĝisto ŝlosis pordon, sekrete parolas;Tade� atendas finon, orelon streĉante.Li aŭdas ploron, anson ektuŝi sin gardasKaj tra ŝlosila truo, tra serur� rigardas:Vidas strangaĵon! Vermo, Juĝist�, genuante � � � �280Sin alpremas, per larmoj kortuŝe plorante:Al Juĝist� manojn kisis Verm�, Juĝisto forteĈirkaŭprenis, plorante, Vermon ĉirkaŭ kolo.Fine, post kvaronhora ĉeso de parolo,Mallaŭte ekparolis Vermo tiavorte:�Frato! Dio ĝin scias, ke mi ne ekĉesisKaŝi, kion pekpente mi ĵure promesis,Ke al Dio, Patrujo, tute dediĉite,Ne servante fieron, homlaŭdon evite,Mi vivis; morti volis Bernardino ia, � � � �290Silentante, pri nomo mia familia,Al ĉiuj, eĉ al frato kaj al filo mia!Tamen Provincialo[20] donis la permesonIn articulo mortis[21] fari la konfeson.Ĉu mi revenos viva? Kia iĝos fino?Frato, granda ĥaoso regas en Dobĵino!Franc� � malproksime, antaŭ vintropas�, ne venos:Ĉu io nobelaron ĝis tiam retenos?Eble mi, pri leviĝo, tro agemon uzis.Oni min ne komprenis! Ŝlosisto konfuzis! � � � �300Freneza Graf�, mi aŭdas, al Dobĵin ekpelisMi lin ne antaŭ venis, gravaĵ� min ŝancelis:Jen Macjek min rekonis; nur unu parolonLi flustru, kaj mi donos al fendilo kolon:Ŝlosisto ne hezitos! Mi ne zorgas sanon,Sed komplotomalkaŝo ŝirus tutan planon.Tamen mi tien kuras, ekscii pri ĉio!Eĉ perei, ĉar kaptus nobelojn furio!Adiaŭ kara frato, adiaŭ, mi iros.Post mia mort� vi sola al Dio sopiros; � � � �310Okaze de milito, vi finu laŭ planoKomencita; memoru, ke vi � Soplicano!�Pastro larmojn deviŝis, kapuĉon surŝovis,La postan fenestrumon mallaŭte formovis,Kaj tra fenestro saltis ĝardenon; restinteSola, Juĝisto ploris, seĝon sidiĝinte.Tade� atendis, antaŭ ol anson ektiris,Post malŝloso, mallaŭte, kapkline eniris,Dirante: �Kara Onklo, kelk tagojn mi sidisĈi tie: tagoj, kiel moment� forrapidis; � � � �320Mankis tempo sat-ĝoji, vin kaj domon vidi,Ĉar tuj mi forveturas; mi devas rapidi,Tuj hodiaŭ, Onkleto, morgaŭ plej malfrue.Vi memoras, ni Grafon provokis unue:Batiĝos � mi! provoko de mi jam senditas.Ĉar en Litvo dueloj nun malpermesitas,Mi veturos al limo de Dukland� Varŝava.Grafo � fanfaronulo, sed kuraĝohava,Sur lokon difinitan li certe alvenos,Do ni interbatalos, kaj se Dio benos, � � � �330Mi lin punos, kaj poste trans Lososna-bordojMi naĝos, kie frataj atendas vicordoj.Armean servon patra testament� ordonis.Kaj mi ne scias, kiu alie disponis�.�Tadeo, diris onklo, ĉu vi fervoluloEstas tia, aŭ turnas vin, laŭ vulp� ruzulo,Kiu ne tien iras, kiel voston tenas?Jes, ni provokis, certe dueli konvenas:Sed veturi hodiaŭ, kial obstiniĝi?Antaŭ duel� kutimas ni amikojn sendi, � � � �340Intertrakti. La Grafo povas senkulpiĝi,Depreki: estas tempo, do volu atendi.Aŭ alia tabano vin pikis sub nazo?Tiam diru sincere ĝin, sen ĉirkaŭfrazo!Junkoron mi maljuna kompreni ne ĉesis,Patris al vi (li nevon sub menton� karesis),Mia fingreto flustris al mi en orelon,Ke kun fraŭlinoj havis vi etan kverelan.Junuloj kun fraŭlinoj nun frue komencas!Nu, Tadeet�, konfesu kion vi intencas�. � � � �350�Vere, diris Tadeo, estas kaŭz� alia,Amata Onklo, eble eĉ pro kulpo mia!Eraro! malfeliĉo! ŝanĝi malfacile!Ne, mi ne povas resti ĉi tie trankvile!Eraro de juneco! Ne demandu plie!Mi devas plej rapide iri el ĉi tie�.�Ho! diris onklo, certe amaj malkonsentoj!Jen lipojn vi hieraŭ mordetis per dentoj,Rigardante oblikve iun knabineton;Ankaŭ ŝi tre acidan havis mieneton. � � � �360Mi konas ĉi stultaĵojn: amu idoj-paro,Tuj sekvas malfeliĉoj ekster ordinaro!Ili ĝojas, sin ree ĉagrenas malĝoje,Aŭ senkaŭze kverelas ĝis dentoj kelkfoje,Staras en anguletoj, grumblule murmuras,Ne parolas, eĉ iam en kampon forkuras,Se vin ĉi frenezeto atakas simile,Estu nur paciencaj, mi helpos konsile;Mi baldaŭ vin kondukos al paco komuna;Mi konas ĉi stultaĵojn: ja estis mi juna. � � � �370Rakontu, moŝto, eble mi malkaŝos ion,Kaj tiel reciproke ni klarigos ĉion�.�Onklo � diris Tadeo, kisis manon lian,Ruĝiĝante � jen vero: fraŭlineton, vianEdukatinon, Zonjon, mi tre ŝatas nune,Kvankam ni nur kelkfoje ambaŭ estis kune:Laŭ dir� destinis onklo jam por mi edzinon,Belan, riĉulfilinon, Ĉambelan-idinon.Mi ne povus fraŭlinon Rozon edzinigi,Amas Zonjon: neeble koron aliigi! � � � �380Preni unun, kaj ami duan � malhonesto,Eble temp� min kuracos dum longa foresto�.�Tade�, enmiksis onklo, strangamaniereVi amas � forkurante de amataj! VereBone, ke vi sinceras; vi farus sensenconForirante, ĉar svati mi havas intenconAl vi Zonjon. Nu? kion? vi ne saltas ĝoje?�.Tadeo diris: �Onkla boneco multfojeMin mirigas. Sed kion? Favora oferoNe taŭgas jam por io! Ho!! vana espero! � � � �390Telimeno ne donos al mi Zofieton!��Petu!� diris Juĝisto.� � � � � � � � � � � � �Vane fari peton,Interrompis Tadeo: ne, mi senprokrasteDevas nun forvojaĝi, morgaŭ frue laste;Donu al mi, Onkleto, sole benon vian:Mi pretas tuj veturi landon Varsovian�.Juĝist� lipharojn tordis, rigardis kolere:�Do tiel moŝto koron malfermis sincere?Unue la duelo, poste amo, viaForveturo; ho! estas komplikaĵo ia. � � � �400Mi jam aŭdis, mi viajn paŝojn jam postiris!Deloganto, flirtulo, vi mensogojn diris!Kaj kion do hieraŭ vespere vi faris?Kaj kion vi ĉe domo ĉashunde postflaris?Ho, bubeto! se eble vi Zonjon insideDelogis kaj nun volas forkuri rapide,Tiam vi ne prosperos! Vi ŝatas, ne ŝatas,Sed Zonjon edzinigos, tion mi konstatas:Se ne, vipon � vi morgaŭ edziĝos, sinjoro!Li babilas pri sentoj, pri konstanta koro! � � � �410Fi! mensogul�! pri moŝto mi faros esploronKaj lin akoraŭ bone je oreloj tiros!Hodiaŭ mi de zorgoj havas kapdoloron;Li malhelpas trankvile ripozi! vi irosTuj dormi!� � Larĝe pordon malfermis JuĝistoKaj por senvestiĝado vokis je l� Vokisto.Tade� mallevis kapon, eliris silente,Malagrablan diskurson pripensis atente:Unue insultita tiel!� Li, sentantePravecon de riproĉoj, ruĝiĝis hontante. � � � �420Kion fari? se ĉion ekscios nun Zonjo?Peti manon? sed kion diros ŝia onjo?En Soplicovo resti plue � li ne povas.Medite li kelk paŝojn antaŭen sin movas,Kiam voje lin baras nokt-fantomo iaEn blankaĵo; maldika, longa kaj graciaĜi ŝoviĝas, kaj mano al li etenditas,De kiu sin refleksas luna brilo treme,�Sendankulo! mallaŭta voĉo plendas ĝeme,Vi serĉis la rigardon, kiun vi evitas; � � � �430Por serĉitaj paroloj nun orel� fermitas,Kvazaŭ vortoj, rigardo, venenus per spiro!Bone al mi, mi sciis, ke vi estas: viro!Fremda al koketeco, mi vin ne turmentis,Feliĉigis: do tian dankemon vi sentis!Triumf� je mola koro vian koron hardis:Tre facilan akiron vi malŝat�-rigardis!Bone! Sed instruite per terura provo,Pli ol vi, mi malŝatas min el tuta povo!�.�Telimeno, li diris, ne hardiĝis mia � � � �440Koro, nek vin evitas pro malŝato ia;Sed pripensu, nin oni vidas, spioniras:Pri tia malkaŝeco kion homoj diras?Tio estas maldeco, eĉ peko en fino��Ha, peko! � ŝi respondis kun maldolĉa rido �Senkulpa ŝafideto! Se mi, la virino,Pro amado ne zorgas pri ies insido,Eĉ ies kalumnio: kaj viro, sinjoro?Kio al li domaĝas, se li eĉ konfesas,Ke li dek amatinojn laŭvice karesas? � � � �450Vi volas min forlasi?� � ŝi diris kun ploro��Telimen�, kion mondo parolus pri homo,Kiu, en mia aĝo, nun sidus en domoSane, kaj amus, kiam tiom da junuloj,Edzoj, for de edzinoj, infanoj, karuloj,Ekster limon sub signojn naciajn rapidas?Se mi eĉ volus resti, ĉu mem mi decidas?Ke mi servu en pola armeo, ordonisLa patro testamente, onklo redisponis:Mi veturas, farinte jam decidon mian, � � � �460Kaj, di-vere, ne povas mi fari alian�.�Mi, diris Telimeno, ne volas ja bariVian glorvojon, nek al feliĉ� kontraŭstari!Vi estas vir�! vi trovos pli indan de l� koroAmatinon, pli riĉan, pli belan, sinjoro!Antaŭ disiĝo sciu mi nur, por konsolo,Ke amo estis via inklin�, ne petolo,Vera amo, ne ŝerco volupta, pasia;Mi konsciu, ke amas min Tadeo mia!Vorton �mi amas� aŭdu mi el via buŝo, � � � �470En penson skribu, skulptu ĝin mia kortuŝo;Pli facile pardonos mi: eĉ ami plueVi ĉesu, mi memoros!� � Ŝi ploris korskue.Tade� vidante, kiel ŝi petegas ploreKaj nur bagateleton postulas memore,Kortuŝiĝis; traigis lin kompata pento,Kaj, se li sondus koron pri kaŝita sento,Nun eble ne ekscius li mem efektive�Ĉu li ŝin amis, aŭ ne. Do li diris vive:�Telimeno, min trafu hela fulmobato, � � � �480Se malvere, ke estis mi plena de ŝato,Aŭ am� al vi. Mallongaj nur pasis momentoj.Sed pasis tiel dolĉe; pri agrablaj sentojMi tre longe, neniam memori ekĉesos,Kaj vin mi dio-vere neniam forgesos�.Telimeno lin salte ĉirkaŭ kolo prenis:�Mi esperis! Vi amas, do vivo revenis!Propramane mi volis hodiaŭ frakasiMian vivon; vi amas min, do ĉu forlasiVi min povas? Mi donis koron al karulo, � � � �490Donos havon, vin sekvos: ĉiu mond-anguloEstos kun vi agrabla; kredu, amoplenoSovaĝ-dezerton faros volupto-ĝardeno�.Tade� el ĉirkaŭpreno perforte sin ŝiris.�Ĉu vi frenezas? kien? kial? li rediris;Vi sekvos min? Vin trenu mi, simpla soldato,Kiel provizistinon?� � �Edziĝu, amato!�Respondis Telimeno � �Neniam! sensenco!Vokis Tade�. Edziĝi, ami � nun intencoNe mia. Ŝercoj! lasu ni tiun aferon! � � � �500Kvietiĝu, mi petas, faru konsideron!Mi estas al vi danka, sed edziĝi � nuneNe eble. Ni nin amu, sed tiel � malkune.Plu mi resti ne povas; morgaŭ en matenoMi veturos; adiaŭ, mia Telimeno!�Surŝovinte ĉapelon, turniĝis junulo,Por iri; lin haltigis Telimen�-okuloKaj vizaĝo Meduzo-kapa[22]. Kun teruroLi restis, rigardante al ŝia figuro:Pala, sen movo, staris ŝi, sen viv�, ne spiris, � � � �510Ĝis, etendinte manon, laŭ glavo por puŝo,Fingre okulojn celis ŝi de Tadeuŝo:�Ha! drak-lango! lacerta kor�! ŝi krie diris,Ĝuste tion mi volis! tion mi deziris!Ke mi pro vi okupis mian korosenton,Malŝatis Asesoron, Grafon kaj Rejenton,Ke vi orfinon lasis, sciinte delogi �Jen nenio! vi � viro, vi konas kruelon;Mi scias, laŭ aliaj, vi rompas fidelon;Sed, krome, vi kapablas malnoble mensogi!Mi aŭskultis, ĉe pordo onkla� Do, la ido, � � � �520Zonjo? al vi ekplaĉis? kaj via perfidoInsidas ŝin?� Ĵus unu trompinte animon,Apud mi jam alian vi serĉas viktimon!Forkuru, sed atingos vin malbeno mia;Aŭ restu, mi malkaŝos al mondo pri viaSenhonor�, vi ne trompos plue, perfidulo!For! vi estas mensoga homo, malnoblulo!�Je l� ofendo, mortiga por ĉiu nobelo,Kiun neniam aŭdis Soplica orelo,Li ektremis, kun morta paleco vizaĝa, � � � �530Piedfrapis kaj diris buŝpreme: �Malsaĝa!�Li foriris; sed kore resonis esprimo:�Malnobla�; li skuiĝis, sentis en animo,Ke li meritis, faris ja al TelimenoGrandan maljustaĵon; pravis ŝi, laŭ konscienco;Sed, post ĉi plendoj, kreskis al ŝi abomeno.Pri Zonjo, ve! ekpensi eĉ estus sensencoKaj Zonjo estis tiel bela kaj agrabla!Onklo svatis! ŝi estus edzino afabla:Sed satan� lin implikis en pekojn kaj vice � � � �540En mensogojn kaj cedis, ridante malice!Insultite, li perdis de ĉiuj estimon,Detruis estontecon! juste punis krimon!En tempesto de sentoj, brilis al Tadeo,Kiel ripozoankro, pri duel� ideo;�Morton al Graf� fripono! � kolere li kriis,Venĝi, aŭ mem perei!�� Kial? li ne sciis;Kaj la kolero tiel granda, post momentoForflugis. Ree kaptis lin profunda pento;Li pripensis: �Se estis, laŭ observo mia, � � � �550Inter Grafo kaj Zonjo konsentiĝo ia,Do sekve? eble Zonjon amas Graf� sincere,Eble, ke ŝi lin amas? kaj edzigos vere?Kiarajte mi volus rompi tiun ligon,Mem malfeliĉa, kaŭzi plu malfeliĉigon?�Malesper�! li nenian vidis manieron,Nur forkuron; sed kien? en tombon, sub teron!Do al klinita frunto li pugnon alpremis,Kuris herbejon, kie lagetoj briltremis,Kaj li haltis ĉe l� kota; akvan verdkoloron � � � �560Avide rigardante, kotecan odoronTra malfermita buŝo li enspiris ĝue;Ĉar memmortiĝo, kiel voluptem�, unuePripensas: en furia kapturn�, laŭ dorloto,Nedireble lin tentis � droniĝi en koto.Sed Telimen� divenis el lia staturoMalesperon; vidante al lagetoj kuron,Kvankam al li tutprave ŝi ardis kolere,Ŝi ektimis, havante bonan koron vere.Ŝi bedaŭris, ke amis alian Tadeo; � � � �570Punonte, ŝi ne pensis pri lia pereo.Do ŝi lin kure sekvis, levis manojn krie:�Haltu! stultaĵo! amu aŭ ne! eĉ alieEdziĝu, aŭ veturu for! sed haltu nure!� �Sed li jam antaŭiris ŝin, rapida-kure,Malproksime, jam � haltis ĉe lageto-bordo.Strangdispone de sortoj, sur la sama bordo,Rajdis Grafo, lin sekvis ĵokeoj-vicordo;Kaj ravite per ĉarmo de nokto serena,De orkestro subakva, harmonio-plena,De ĥoroj, kiuj sonis laŭ harpoj eolaj, � � � �580(Neniaj ranoj ludas bele kiel polaj),Li haltigis ĉevalon, forgesis vojcelon,Kaj aŭskultis, turninte al laget� orelon,Okule vagis kampojn, sur ĉiel�-vastaĵo:Ŝajne, pense komponis li noktajn pejzaĝojn.Efektive pentrinda estis ĉirkaŭaĵo!Ambaŭ lagetoj turnis al si la vizaĝojn,Laŭ geamantoj; dekstra akvo estis glataKaj pura, kiel vangoj de virgin� amata;Maldekstra, malpli hela, laŭ vizaĝ� de juna � � � �590Viro, jam barb-lanuga kaj iom sunbruna;Dekstra, per ora sablo ŝajn-brilis ĉirkaŭeBlond-hare; de maldekstra frunt-haroj, kvazaŭePer salika vergaro tufaj, hirtigitaj;Ambaŭ lagetoj estis verdaĵe-vestitaj.El ili riveretoj du, laŭ manoj koreSin premas. Rivereto en kavon pli foreFalas, ne malaperas: ĉar en kavmallumonĜi forportas, sur ondoj, de luno orumon;Akvo tavole falas; ĉiu tavoleto � � � �600Flagretas per plenmanoj da luna brileto;Lumo en mil splitetojn fendiĝas; kaptanteIlin, en profundaĵon portas ond� kurante;Kaj de supre plenmane falas lun� brilante;Kvazaŭ apud lageto sidas Svitezjanka[23]Senfine verŝas fonton el kruĉeto blanka.Per dua man� amuze disĵetas, prenitanEl la antaŭtuketo, oron ensorĉitan.El fosaĵo kurinte for, sur ebenaĵoTorento kvietiĝas, laŭvide fluetas; � � � �610Ĉar sur ĝia moviĝa, tremanta tegaĵo,Tremanta luna lumo laŭlonge flagretas.Kiel bela, givojtos nomata serpentoSamogita, ŝajndorme kuŝas en eriko,Sed rampas, vicbrilante per oro, arĝento,Kaj subitmalaperas en musk� aŭ filiko:Tiel ankaŭ turniĝis torent�, kaŝiĝontaEn alnoj, kiuj nigris ĉe fin� horizonta,Kaj levis siajn formojn malpezajn malklare,Kiel duonvideblaj spiritoj nubare. � � � �620Inter lagoj, en foso, muelilo sidas;Kiel zorgant� maljuna amantojn insidas,Subaŭskultis parolojn, koleras malpace,Skuas kapon kaj brakojn, balbutas minace;Tiel sian muskfrunton muelilo skuis,Fingran pugnon rondturnis, sed apenaŭ bruisKaj klake dentmakzelojn movis, tuj ĝi sameSuperbruis lagetojn, parolantajn ame,Kaj vekis Grafon.� � � � � � � � � � � � Grafo vidis, ke proksimeTade� aliris lian postenon sentime, � � � �630Do li kriis: �Armilojn! kaptu!� Tuj ĵokeoj,Antaŭ ol, kio iĝas, komprenis Tadeo,Kaptis lin, kuras domon. Krias noktgardistoj,Hundoj bojas, vekiĝas domo. ElrapidasJuĝist� duonvestite; ĉar li bandon vidas,Ĝis li Grafon rekonas, pensas pri rabistoj.�Jen kio?� li demandas. Spadon Graf� eltiris,Sed vidis nearmiton, do grave li diris:�Hereda malamiko! mi punos, Soplico,Vin por malnovaj kulpoj kaj da freŝaj vico; � � � �640Vi respondos pri mia havaĵo rabita,Kaj mi venĝos por mia honor� ofendita!�Sed Juĝist�, krucsignante sin kriis: �Je Kristo.Fi! Grafo, ĉu vi estas rabist�, mortigisto?Pro Dio! ĉu konvenas via entreprenoAl via mondsignifo, eduko, deveno?Maljuston ne toleros mi!� � Servistoj liajKure portis bastonojn, pafilojn aliaj;Vojski de fore Grafon rigardis sciemeKaj en maniko tenis tranĉilon alpreme. � � � �650Komencotan batalon Juĝisto retenis;Vana defendo: nova malamik� alvenis:En alnaro ekbrilis, paf� aeron skuis!De rajdistaj huf-frapoj river-ponto bruis,Kaj �Hejse je Soplico!� milvoĉe eksonis.Juĝist� ektremis: signon de Gervaz� li konis.�Bagatel�, vokis Grafo, ni estos mult-pliaj;Do subiĝu, Juĝisto, jen liganoj miaj!�.Alkuris Asesoro kun kri�: �Arestadon,En nom� de Cara Moŝto, mi faras; do spadon � � � �660Donu Grafo, aŭ venos helpe soldataro!Vi scias: por armita noktatako-faro,Estas per mil-ducenta ukaz� avertate,Ke�� Ĵus Grafo vizaĝon lian sabris plateLi falis kaj sin kaŝis en urtik�-profundon:Ĉiuj pensis, ke mortis li aŭ havis vundon.�Oni, diris Juĝisto, ekrabos ĉi tie�.Ĉiuj ekĝemis; Zonjo superbruis krie,Kriis ĉirkaŭpreninte onklon per maneto,Laŭ ido, kiun pikas judoj per pingletoj. � � � �670Dume inter ĉevalojn Telimeno kureFalis, al Grafo manojn etendis, terureKriante: �Je honoro via! � kun klinitaKapo alposte kaj kun harar� dislasita �Je ĉio sankta, Grafo, ni petas genue!Vi kuraĝus rifuzi al damoj?[24] Unue,Kruelulo, mortigu nin per via glavo!� �Ŝi svenefalis. � Grafo alsaltis por savo,Mirante, konfuzite, pro ĉi tiu sceno:�Fraŭlin� Zofi�, li diris, estrin� Telimeno! � � � �680Neniam sendefenda sang� makulos spadon,Soplicoj iros mian malliber�-tenadon.Tiel en Italujo mi faris en loko,Sicilianoj nomas ĝin Birbante-Roko;Mi, konkirinte tendojn, armitojn mortigis,Malarmitajn rabistojn mi nur katenigis;Ili sekvis ĉevalojn, briltriumf�-okaze,Poste oni pendigis ilin Etna-baze�.Por Soplicoj feliĉe, ekster ordinaro,Pli taŭgis Graf-ĉevaloj, ol de nobelaro. � � � �690Por unue alveni, Grafo malantaŭeRajdantoj-reston lasis, mejlon almenaŭe.Obea, disciplina lia ar� ĵokeaEstis kvazaŭ taĉmento regule-armea:Dum nobelar� cetera, laŭ ribelo mema,Estis tre malkvieta kaj tre pendigema.Dume Graf� malvarmiĝis el fervor�, koleroPensis fini batalon sen sangoofero:Do li Soplico-anojn en domo fermigisMilit�-kapte, kaj gardon ĉe pordoj starigis. � � � �700Jen �Hejse je Soplicoj!� � Nobelaro venasĈirkaŭas biendomon kaj sturme ĝin prenas,Facile: ĉef� � prenita, forkuris eskorto;Sed konkirintoj volas bati, pri objektoSerĉas, kaj ne lasite en domon, al kortoKuras, en kuirejon: de potoj aspekto,Fajro ĵus estingita, freŝa manĝodoro,Hundoj krake mordantaj restaĵojn de manĝo,Kaptas ĉiujn je koroj, sekvas pensoj-ŝanĝo,Koler� foriĝas, vekas sin al manĝ� fervoro. � � � �710Post marŝo kaj tuttaga sejmeto krom tio,�Manĝi! manĝi!� trifoje ekbruis laŭtkrio;Respondis: �Trinki! trinki!� � Nobelbando lokasSin duĥore, jen �trinki�, kaj jen �manĝi!� vokas.Resono eĥe kuras, trovante rebaton,Naskas en buŝ� agacon, en stomak� malsaton.Tiel neatendite, laŭ signala vorto,Armeo, pro furaĝo, disiris en korto.Gervazo, forpuŝite de ĉambro Juĝista,Cedis respekte antaŭ Grafa ar� gardista, � � � �720Kaj ne venĝinte kontraŭ malamiko sia,Pensis pri dua granda cel� ekspedicia:Kiel spertulo, lerta pri jura procedo,Volas sidigi Grafon, en nova posedo,Leĝe kaj forme; do li Vokiston insidas,Ĝis, post longaj esploroj, post forno lin vidas,Je kolumo lin kaptas, en korton eltiras,Kaj celinte al brusto per fendilo, diras:�Sinjor� Vokisto, Grafo vin petas humile,Ke vi, al nobelaro, anoncu aktstile � � � �730Pri Grafa intromito[25] kastelon, vilaĝon,Soplic-domon, semitajn grundojn, sterilaĵon,Kune cum gajis, boris et omnibus rebus,Et quibusdam aliis.[26] Vi laŭscie boju,Nenion forlasante!� � �Ŝlosist�, vi ekboju!Diris Protazo, manojn metinte post zonon �Mi pretas sekvi ĉian partioj-ordonon:Averte, ke ne havos forton, devigitaPerforte, tia akto nokte anoncita�. � � � �740�Kiu? diris Ŝlosisto, perfortaĵon celas?Mi petas ja ĝentile; se al vi malhelas,Per fendilo, al moŝto mi fajron eligos,Kiel en sep preĝejoj okulojn lumigos�.�Kial, diris Vokisto, Gervazet�, koleri?Ne vokista afero � juĝe konsideri;Sciate, ke vokiston invitas partio,Diktas laŭ vol�, vokisto anoncas laŭ tio.Vokiston, leĝsenditon, neniu arestas;Do mi ne scias, kial mi sub gardo estas. � � � �750Mi skribos akton, donu al mi lanterneton;Nun mi anoncas: Fratoj, silenton, kvieton!�Por laŭtiĝi, ekstaris li sur grand-trabaro.(Traboj sekiĝis apud ĝarden�-palisaro);Li suriris, tuj kvazaŭ de vent-blova skuoMalaperis. Aŭdiĝis en brasik� falbruo;Tra kanabej� malhela flugis blanka liaKonfederatko, kvazaŭ hel-kolombo ia.Verŝilo pafis ĉapon, ne trafis laŭ volo;Krakas stangoj, Protazo vokas el lupolo: � � � �760�Mi protestas! �Jam certas forkuro prospera;Restis post li salikoj kaj marĉo rivera.Kvazaŭ, sur konkirita rempar�, de kanonoLasta pafo, aŭdiĝis ĉi protesta sono;En dom� Soplica ĉesis jam ĉia rezisto,Malsata nobelaro rabas: Aspergisto,En bovejo, sur sia prenita posteno,Bovon kaj du bovidojn asperge-mortigis,Razil� al ili sabron en gorĝojn dronigis;Same ageme uzis spadeton Aleno. � � � �770Junporkojn sub skapolojn pikante en staloj.Buĉo minacas birdojn: Anseroj per krioSavintaj Romon antaŭ perfido de Galloj,Vane alvokas helpon; anstataŭ Manlio[27],Kuras Verŝil� kameron, gras-birdojn sufokasAŭ vive, ĉe kontuŝa zon�, ligante lokas.Vane birdinoj turnas kolojn, raŭkigante;Vane siblas anseroj, rabiston pinĉante;Li kuras: surŝutite per lanugo brila,Levate per laŭrada movo densflugila, � � � �780Al malica ĥoĥliko[28] li estas simila.Sed, kvankam malplej krie, buĉo plej terurisInter kokoj. Kokejon juna Sak enkuris;El ŝtupetoj per laĉo kaptante koketojn,Detirante hirtplumajn, tufajn kokinetojn,Ĉiujn vice sufokas: amase metitaKuŝas bela birdaro, per grioj nutrita.Sak senpripensa! kia vin kaptis furio!Tion al vi neniam pardonos Zofio.Gervaz� antikvomore farante disponojn, � � � �790Al si ordonas doni de kontuŝoj zonojn,Kaj per ili eligas, el Soplica kelo,Barelojn da grizbrando, biero, mielo,Kelkajn tuj senŝtopigas; aliajn nobelaDensa aro forrulas al sojlo kastela,Tie ĉiuj kolektas sin por noktkuŝejo,Tie estas fondita Grafa ĉefloĝejo.Cent fajroj brulas, rostas, bakas kaj kuiras;Viandoj fleksas tablojn, drinkaĵoj fluiras.Nokto estis pasonta trinke, manĝe, kante; � � � �800Sed vice ekdormetas oni, oscedante,La okulojn estinge nebulo vualas,Kapojn balancas ĉiuj, kie sidis, falas:Kun plado, glaso, kruĉo, aŭ rostaĵa pato.Tiel venkintojn venkis dormo, mortofrato.

Libro IX. � Batalo

Pri danĝeroj rezultantaj el senorda tendarejo � Helpo neatendita � Malgaja situacio de l� nobelaro � Kvestula vizito estas antaŭdiro de savo � Majoro Plut per troa koketeco turnas sur sin la tempeston � Pafo el terceloro signalas batalon � Faroj de l� Aspergisto; faroj kaj danĝeroj de Macjek � Verŝilo per insido savas Soplicovon � Sukurso rajdistara; atako kontraŭ piedirularo � Faroj de Tadeo � Duelo de ĉefoj, interrompita per perfido � Vojski per decida manovro superpezigas la pesteleron de l� batalo � Sangaj faroj de Gervazo � Ĉambelano, grandanima venkinto.

Ili ronkis, dormege tiel, ke sen veko,Kun lanternoj eniris da homoj kelkdeko,Atakis nobelaron sen ies rezisto,Kiel dormantajn muŝojn arane� �falĉisto�:Apenaŭ iu zumas, jam ĝin longakrureĈirkaŭprenas rabisto, sufokas terure.Sed pli firme, ol muŝoj, dormas ar� nobela:Ne zumas, kvazaŭ kuŝas sen vivo iela,Kvankam per fortaj brakoj estas ekkaptataKaj kiel sur ligiloj pajlo, renversata. � � � �10Nur Verŝilo, al kiu en distrikt� ne trovasVi same fortan kapon ĉe festen�: li povasTrinki du bareletojn da julimieloAntaŭ lango-konfuzo kaj kapo-ŝancelo:Li, kvankam longefestenis kaj ekdormis ŝtone,Donis signon de vivo: okulon duoneMalfermis, vidas� veraj inkub�-inferanoj!Du teruraj vizaĝoj, kun lipharoj-paroj,Spiregas, buŝon lian tuŝas per lipharoj,Kiel flugile volvas ronde per kvar manoj. � � � �20Time, li krucosigni sin volas: sed vane,Kvazaŭ flanke-najlita estas dekstra-mane,Movas maldekkstran, sentas: ve! de man� spirita,Kiel ido en vindojn, li estas vindita;Li timas pli terure, kun fermit-okuloKuŝas sen spir�, malvarma iĝas, laŭ mortulo.Sed Aspergist� sin volas defendi: malfrue,En propra zon� li estis ligita unue;Tamen li kunvolviĝis, elaste eksaltis,Falis, sur brustoj, kapoj de dormantoj haltis. � � � �30Ĵetiĝis, laŭ ezoko sable, baraktante,Muĝis laŭ urs�, el pulmoj fortikaj kriante:�Perfido�� Tuj vekita nobelaro ronde,Ĥore: �Perfid�, perforto!� ekkriis responde.Spegulan ĉambron eĥoj atingas laŭtkrie;Kun Gervazo, ĵokeoj, Grafo dormis tie.Gervaz� vekite, vane ŝiriĝas, kun miroSin vidas alligita ĉe propra rapiro;Ĉe fenestro li vidas: jen homoj armitaj,En nigraj kaskedetoj, verduniformitaj. � � � �40Unu, skarpezonita, la spadon tenante,Kaj akraĵon al siaj altuloj turnante,Flustradis: �Ligu!� Ĉirkaŭ-kuŝas, kiel ŝafoj,Ĵokeoj en katenoj; malarmita GrafoSidas; kun bajonetoj nudaj, du longulojStaras ĉe li. Rekonis Gervazo: Moskvuloj!!!Ve!� � � � � Ŝlosisto ne foje estis en teruroj,Multfoje havis ŝnurojn sur manoj kaj kruroj:Tamen saviĝis; sciis fortul� manieronŜiri katenojn, tial ne perdis esperon; � � � �50Li pripensis, okulojn fermis, ŝajndormante,Kaj malrapide brakojn, krurojn longigante,Enspiris � ventron, bruston kunpremis laŭpove:Subite kuntiriĝas, sin streĉas plenblove;Laŭ serpent�, kapon, voston, kaŝanta artike,Longa Gervaz� aspektis nun mallonge dike,Subite distiriĝis: eĉ ekknaris ŝnuro,Sed ne krevis! Ŝlosisto, kun honto, teruro,Renversiĝis, kaŝinte vizaĝon kolere,Fermis okulojn, kuŝis kiel ligno tere. � � � �60Ĵus aŭdiĝis tamburoj: malofte unue,Poste ĉiam pli dense, pli frakase-brue.Oficir� de moskvuloj, je tiu apelo[1]Ĵokeojn, Grafon, lasis sub gard� en kastelo,Nobelaron en korton gvidis; staris tieDua rot�. Vanbaraktas Aspergist� furie.Stabo � en korto, kune armitaj nobeloj:Podhajskioj, Birbaŝoj, Hreĉeĥoj, Bjergeloj,Ĉiuj Juĝist�-parencoj, amikoj, kun spadoHelpe kuris, aŭdante pri atak�, invado � � � �70Ĉar kun Dobĵinski-j estis longe en kvereloj.Kiu moskvan taĉmenton el vilaĝoj gvidis?Kiu najbarojn helpe kolekti rapidis?Asesor�? Jankjel? Estis diversopinio,Certe neniu sciis tiam, nek post tio.Jam leviĝas la suno, sange ruĝiĝite,Malakra rande kvazaŭ radi�-deŝirite,Duonvideble kaŝas ĝin nigra nubsfero,Kiel ardas en karboj forĝistaj, huffero.Nubojn, ŝiritajn kiel glacibuloj, vento, � � � �80Plifortiĝante, pelis el la oriento;Nubaĵoj flugas, pluvon malvarman ŝutante.Post ili kuras vento, pluvon sekigante.Post vento ree nubo malseka alkuras:Tag� alterne malvarmas, aŭ pluve murmuras.Dume Majoro trabojn el apud barilo,Igas treni, en ĉiu tranĉi per hakiloDuonrondtruojn, meti al aperto truaKaptitoj-krurojn, fermi per lignaĵo dua.Du traboj, akrarande najlekunbatitajKunpremis krurojn, kiel hundfaŭkoj fermitaj: � � � �90Ŝnuroj, forte streĉitaj, dorse manojn ligis;Sed Major� al nobeloj turmenton pliigis:De kapoj deŝirigis la konfederatkojn,De ŝultroj la mantelojn kaj la taratatkojn,Eĉ kontuŝojn, ĵupanojn. Tiel trabforĝite,Dentklakante, al pluvo, malvarm�, elmetite,Nobeloj vice sidis dum malbonvetero;Aspergisto baraktas vane en kolero.Vane sin pro nobeloj Juĝist� intermetas, � � � �100Kaj vane Zonjo ploras, Telimeno petas,Agi pri katenitoj ne tiel severe.Nikita Rikov, rota oficiro verePaciĝus, mem moskvulo, sed bona sinjoro:Tamen obei devis li al Plut, majoro.Majoro, polo, naske el urbo Dzjeroviĉ,Nomita pole (kiel aŭdiĝas) Plutoviĉ,Alibaptiĝis; granda fripon�, laŭ regulo,Se polo, en carservo, fariĝas moskvulo.Plut, kun pipo frontstaris, koksapogiĝante, � � � �110Responde al kapklinoj nazon altlevante;Por signo de kolero li brovojn kuntiris,Fumovolvon ellasis kaj en domon iris.Dume Juĝist� Rikovon pacemigi penas,Kaj ankaŭ Asesoron al flanko forprenas:Ili pripensas fini sen juĝo aferon,Kaj, pli grave, eviti registaran peron.Do diris al majoro Plut, Rikov sinjoro:�Kion el ĉi kaptitoj havos ni, Majoro?Doni sub juĝon? estos nobeloj-mizero. � � � �120Kaj vi, Major�, nenion gajnos el afero.Aŭdu, Major�, pli bone paciĝi: SinjoroJuĝisto rekompencu vin por ĉi laboro;Ni diros, ke li estis de ni vizitata:Tiel vivos kaprinoj, lupo estos sata.Rusoj diras: singarde eblas ĉiu faro,Kaj ankaŭ: por vi rostu sur rostil� de caro:Kaj ankaŭ: ol malpace, pli bone konsente;Nodu bone kaj kaŝu finaĵojn prudente.Ne raportu, do scios neniu pri tio. � � � �130Rusoj diras: por preno donis manojn Dio�.Major� aŭdante tion kolere kraĉ-spirisKaj: �Vi frenezas, Rikov? Cara servo � diris �Ne estas amikeco, stultulo maljuna!Vi frenezas? Ellasu mi en tempo nuna,Milita, ribelulojn? Ha, poloj ribelaj,Mi vin instruos! Ha, vi friponoj nobelaj,Dobĵinski-j! malsekiĝu kanajloj, tremante!(Li rigardis fenestren, tut-gorĝe ridante.)Jen ĉi Dobĵinski, kiu sidas en surtuto, � � � �140� For surtuton! � pasinta-jare, dum reduto,Kun mi kverelis� Estis ne mi komencinto:Dum mi dancas, li krias: �Post pordon, ŝtelinto!�Ke tiam, por priŝtelo de regiment-kaso,Mi estis sub esploro, en grand-embaraso,Ĉu tio lin koncernis? Estas danc� mazura,Li krias: jen ŝtelisto! kaj nobeloj: hura!Maljust�? Falinte miajn ungojn, li prudentos.Mi diris: He, Dobĵinski, vi tion ekpentos!Kaj nun, Dobĵinski, kion? la vergojn vi sentos!� � � � �150Kliniĝinte li flustris en Juĝist�-orelon:�Se vi volas, ke ili savu sian felon,Por ĉiu kap� mil rublojn, en kontanta mono;Mil rubletojn, Juĝisto, jen lasta propono�.Juĝisto ekmarĉandis; Major� ne atentis,Kuris en ĉambro, lasis densfumon: prezentisSin kiel turnfajraĵo ia, aŭ raketo;Postiris lin virinoj kun ploro kaj peto.�Major�, diris Juĝisto, antaŭ tribunalo,Kion vi gajnos? Estis nek sanga batalo, � � � �160Nek vundoj; por manĝitaj anseroj, kokinoj,Oni sole repagos laŭ Statutdifinoj.Kontraŭ Graf� mi ne plendos, ne sekvos verdikto;Tio estis kutima najbara konflikto�.�Kaj ĉu Juĝisto legis Flavan Libron?� [2] dirisMajoro � �Kian libron?� Juĝisto ekmiris.�Libro � pli bona, diris Plut, ol la Statutoj,Ĉiupaĝe: pendigo, Siberio, knutoj;Libro militoleĝa, nun en Litvo tuta,Deviga; jam sub tablo kuŝas leĝ� statuta! � � � �170Militleĝe vi marŝos, por petolo tia,Jam almenaŭ al puna labor� siberia�.�Sed mi apelacios al guberniestro�,Diris Juĝist� � �Eĉ iru al imperiestro!Respondis Plut � verdiktojn car� konfirmas noble,Punon pligrandigante, eĉ ofte duoble.Apelaciu, trovos mi eble, bezoneKontraŭ Juĝisto hokon, por ektiri bone.Jankjel, spiono, kiun registar� insidas,Via doman�, en via drinkejo loksidas. � � � �180Vin ĉiujn mi areste povas nun reteni!�.�Sen ordon�, vi kuraĝus min areste preni?�Diris Juĝist�. Disputo tre vive ekkuris,Kiam al biendomo nova gast� veturis.Vetur� amasa, stranga: Antaŭe kuranta,Nigra vira ŝafego, kun kap� hirtiĝantaPer kvar kornoj, el kiuj du, laŭ arkkurbaĵoj,Ĉe oreloj volviĝas kun sonoriletoj:Kaj du, el frunt� al flanko ŝovante finaĵojn,Per latunaj, tintantaj skuas rond-globetoj. � � � �190Post virŝafo � ŝafinoj, bovoj, kaprinaro,Post brutoj � pez-ŝarĝite, veturiloj-kvaro.Ĉiuj divenis venon de pastr� Almozisto;Do devon de la mastro konante, JuĝistoStaris sojle, saluti gaston. Veturante,Pastro kaŝis vizaĝon, kapuĉ�-vualante;Sed oni lin rekonis: vidante areston,Li alturnis vizaĝon kaj faris man-geston.Dua veturigisto estas rekonita:Maljuna Macjek Vergo, kampule vestita. � � � �200Nobelaro ekkriis, kiam lin rekonis;Li diris: �Stultaj!�� mane silenton ordonis.Sur tria veturilo � Prus� en vest� flik-ara,Fine Zan kun Mickjeviĉ veturis sur kvara.Kaj dume Podhajskioj kaj Isajeviĉoj,Barbaŝoj kaj Vilbikoj, Bjergeloj, Kotviĉoj,Vidante de Dobĵinski-j tian malliberon,Komencis kvietigi malnovan koleron;Ĉar pola nobelaro, kvankam koleremaKaj batalema, tamen ne estas venĝema. � � � �210Oni Maljun-Mateon petas pri konsiloj:Li starigas amason ĉirkaŭ veturiloj,Atentigas.� � � � � � Kvestulo iris ĉambron peneRekonebla; ne ŝanĝis li vestaĵon sian,Sed figuron alprenis li tute alian:Kutime malserena, nun li gajmieneLevis kapon, laŭ kruda kvestulo petola,Antaŭ ol ekbabili, ridis:� � � � � � � � �Ha, ha, hola!Mi gratulas! Ha, ha, ha! bonege, image!Sinjoroj oficiroj! iuj ĉasas tage, � � � �220Vi nokte! Bonĉasaĵo: mi vidis nobelojn;Hej! pinĉi, senplumigi, hej! deŝiri ŝelojn!Nobelaro petolas, vi surmetu bridon!Mi gratulas, Majoro, vi kaptis Grafidon:Grasul�, riĉul�, sinjoro li el antenatoj[3];Ne lasu lin el kaĝo sen tricent dukatoj!Prenu! por monaĥejo donu groŝoj-trion,Kaj por mi; mi pri via savo petas Dion;Jes, vere, mi tre zorgas por vi pri ĉielo!Mort� eĉ staboficirojn kaptas je orelo: � � � �230Baka[4] pravis, ke morto trapikas brokatojn[5]Kaj skarlatojn; sur drapon bone faras frapon;Kaj tra tolo ĉe kolo ĝi tranĉas laŭ volo,Sama normo: frizformo, kiel uniformo.Morto panjeto, diras Baka, laŭ bulbeto,Larmpremas, dum alpremas; same karesemasDum lulo de mamulo aŭ diboĉbravulo!Aĥ! Majoro! ni vivas, morgaŭ morto venos,Kion ni manĝas, trinkas, al ni apartenos.Juĝisto, matenmanĝi estas tempo nune? � � � �240Mi sidiĝas ĉe tablo, petas ĉiujn kune.Majoro, eble zrazojn? Moŝto Leŭtenanta,Kion vi pensas? vazon da punĉ� varmiganta?�Oficiroj rediris: �Jes Patr� Almozisto,Tempas manĝi kaj trinki sanon de Juĝisto!�La domanoj ekmiris kaj diveni penas:Kial Vermo la gajan mienon alprenas?Juĝist� al kuiristo ordonon raportis:Zrazojn, botelojn, vazojn, sukeron li portis.Plut kaj Rikov komencis glutadi rapide, � � � �250Tiom ofte posttrinki, manĝante avide,Ke duonhore manĝis for dudek tri zrazojnKaj eltrinkis da punĉo du mezgrandajn vazojn.Majoro sata, gaja, larĝe sur sofetoSidiĝis, prenis pipon, per banka biletoEkbruligis, deviŝis buŝon per tukfinoj,La ridantantajn okulojn turnis al virinoj,Kaj diris: �Belfraŭlinojn mi deserte ŝatas,Je majorbantoj! kiam matene mi satas,Post zrazoj, mi deserte, volonte babilas � � � �260Kun belfraŭlinoj, kiuj ĉarme vin similas!Mi proponus kartludon? elf-cvelfe?[6] je visto?Aŭ ni dancu mazurkon? je diabloj-centoj!En jegroj-regimento mi � ĉefmazuristo!�Kaj pli proksimiĝante al damoj-asisto,Li alternigis fumon kun la komplimentoj.�Danci! elvokis Vermo: trinkinte ĝis restoBotelon, eĉ mi, pastro kun levita vesto,Dancas mazurkon. Tamen majoro, je vere.Ni trinkas, kaj la jegroj frostiĝas ekstere? � � � �270Diboĉu! Mastro donos la brandon favore,Major� permesos: trinku bravuloj ĝojkore!�Plut rediris: �Mi petus, lasante laŭvolon�.Vermo flustris: �Juĝisto, donu alkoholon�.Kaj tiel, dum en domo stabo glutis ĝoje,Post dom� armeo drinki komencis samfoje.Kapitan� senparole kalikojn plenumis;Major� trinkis, samtempe damojn amindumis,Kaj ĉiam pligrandiĝis lia dancinklino;Manon de Telimeno li kaptis en fino, � � � �280Por danci; ŝi forkuris; li al Zonjo iris,Ŝanceliĝe-kapkline, dancinviton diris:�Hej! Rikov, ĉesu fine blovi fumpipeton:For la pipon! vi bone ludas gitareton;Jen kuŝas gitareto, do prenu gitaron,Mazurkon! Mi, majoro, dancas gvidoparon�.Kapitan� sur gitaro kordojn streĉe-tiris,Plut ree Telimenon emigi deziris:�Major�-vorton: ne ruso mi estas, Fraŭlino.Se mi mensogas, estu mi tuj sukinsin-o [7] � � � �290Mensogante: demandu ĉiun oficiron,Ĉiuj, tuta armeo atestos verdiron,Ke en naŭa korpuso de armeo dua,En regiment� kvindeka, divizi� unuaDe Jegroj, Plut majoro � ĉef mazuristo!Venu do fraŭlineto, ĉar mi, por rezisto,Obstinan fraŭlineton punos oficire��Li saltis, Telimeno-manon tion direKaptis, kaj larĝakise blankan brakon klakis;Tadeo lin alkuris: survango ekkrakis. � � � �300Ŝmac�, survango aŭdiĝis en vicordo tia,Kiel vorto post vorto, unu post alia.Plut konsternite, pala kolere, okulojnEkfrotis, poste kriis: �Ribel�! ribelulojn!�Kaj kuris, eliginte spadon por trapiko.Ĵus pastro tercerolon prenis el maniko,Kriante: �Taĉjo! pafu kiel helkandelon!�Tadeo kaptis, celis, pafis, sed li celonMaltrafis, nur surdigis, nigrigis orelonAl Major�. � Kun gitaro, vokante: �Ribelo!�Al Tade� saltis Rikov; sed Vojski al celo � � � �310Trans tablo svingis manon: ekfajfis tranĉiloInter kapoj; plifruis bato ol ekbrilo,Trafis gitaron funde kaj trae ĝin splitis;Rikov flanken kliniĝis kaj morton evitis,Sed ektimis, kaj: �Jegroj! ribelo!� kriante,Prenis defende spadon, al sojlo cedante.Ĵus aliflanke ĉambron nobeloj konkirasTra fenestro kun sabroj; Vergo fronte iras.Plut, Rikov, en vestiblo, vokas je soldatoj.Jam helpe plej proksimaj kuras tri vokatoj: � � � �320Jam tra pordo eniĝas brilaj bajonetoj,Kaj post ili tri nigraj klinitaj kasketoj.Mate�, levinte �vergon�, apud pordo staras,Ĉe mur�; laŭ kat� je ratoj, insidon li faras;Terura bat� faligus tri kapojn; sed vidisEble aĝul� malbone, aŭ fervorrapidis:Antaŭ koloj-apero li hakis kasketojnKaj deŝiris; tintfalis vergo bajonetojn.Rusoj reniras, antaŭ Mate� forkuregasEn korton.� � � � � � � � � Tie granda konfuziĝo regas. � � � �330Tie Soplico-anoj por liberigo luktas.Disforĝas Dobĵinanojn kaj trabojn disŝiras.Jegroj tien alkuras, ekvidinte tion;Per bajonet� trapikis serĝent� Podhajskion,Du nobelojn li vundis kaj pafis al tria:Ili forkuras � Tie jam ĉe trabo siaBaptist� liberajn manojn havis; do por batoLi stariĝis, long-fingrojn volvis ĉe manplato,Kaj el supre sur dorson de rus� faris frapon,Ke en pafil�-seruron batis lian kapon; � � � �340Seruro krakis, sed pro sango ne ekbrulis;Serĝento al Baptistaj piedoj sin rulis.Baptist� kliniĝis, tubon de pafil� kaptinte,Turnas ĝin aspergile kaj supren levinte,Muelturnas, soldatojn du igas al falo;Ŝultre, kape trafita estas kaporalo.Reston, de trabo pelas for teruro-sento:Baptist� nobelojn ŝirmis laŭ mova tegmento.Oni disbatis trabon, distranĉis ligilojn;Nobelaro libere kuras veturilojn � � � �350De Kvestul�: prenas sabrojn, rapirojn, tasakojn[8]Falĉilojn kaj paftubojn; Verŝil� � du sturmakojn,Sakon da kugloj; ŝutis ilin en sturmakonPer dua samŝargita li ekipis Sakon.Da jegroj pli alvenas. Tumult� ĉiuparte;Nobeloj jam ne povas sabri kruca-arte[9];Jegroj ne povas pafi; en mana batalo,Dent� por dento, fendiĝas jam ŝtalo je ŝtalo,Bajoneto je sabro, falĉil� klingon falas,Pugno pugnon renkontas, brak� kun brak� batalas. � � � �360Rikov, kun jegroj-parto, kuris palisaronĈe garbej�, tie haltas, vokas soldataron,Ke ili ne batalu en tia konfuzo,Kie sub pugnoj falos sen armiloj-uzo;Li koleras, ĉar mem li pafcelon ne trovas,Diferencigi rusojn de poloj ne povas,Krias: �Stroj!� (�vicon formu� signifas ĉi tio),Sed komando ne estas aŭdata en krio.Maljun-Mate�, por manaj luktoj ne taŭgante,Retiriĝas, la vojon antaŭ si farante, � � � �370Dekstre, maldekstre: Viŝas sabra pinto celaBajoneton el tubo, laŭ meĉo kandela;Pikante kaj tranĉante, maldekstran li svingas,Kaj tiel singardeme kampon ekatingas.Sed Mateon atakas, kun granda fervoro,Maljuna Gefrejtero, soldat�-instruktoro[10];Bajoneta ĉef-majstro sin streĉis risorte,Pafilon ambaŭmane ekkaptis tutforte:Dekstra man� ĉe seruro, maldekstra sur tubo:Li turnas sin, eksaltas, kaŭriĝas al subo, � � � �380Maldekstran li mallevas, el dekstra armilonŜovas kiel serpento el faŭko pikilon,Kaj ree ĝin retiras, genu�-apogante,Tiel turniĝas, saltas, Macjekon atakante.Do Mateo, taksinte lerton kontraŭulan,Per maldekstra surmetis nazvitron okulan,Vergtenilon per dekstra man� ĉe brusto tenas,Cedas, Gefrejter-movojn okul�-ekzamenas,Krurŝanceliĝas, kvazaŭ li estus ebria.Gefrejter� kuras, certa jam pri venko sia, � � � �390Por fari pli facile al cedant� atakon,Leviĝis, longetendis tutan dekstran brakon;Puŝante karabenon, li tiel streĉiĝisPer puŝ�, armilopezo, ke li eĉ kliniĝis:Macjek, kie sur tubon bajonet� metadas,Submetis vergtenilon kaj supren ĝin batas,Mallevas vergon, ruson je mano hakante,Kaj tuj, maldekstramane, makzelon tranĉante.Tiel falis Gefrejter�, majstr� en skermturniro,De kvar medaloj kaj tri krucoj kavaliro. � � � �400Ĉirkaŭ traboj, maldekstra nobeloj-flugiloJam venke staras. Tie batis Aspergilo,Tie Razil� al rusoj distribuis frapojn:Ĉi tiu korpojn tranĉas, tiu hakas kapojn,Jen kiel de germanaj majstroj la maŝinoElpensita, nomata de ni draŝistinoKun pajlhakilo: draŝ- kaj tranĉ-ilojn havante,Pajlon tranĉas kaj grenon samtempe eldraŝas;Aspergist� kaj Razilo tiel kune paŝas,De supre kaj malsupre moskvulojn buĉante. � � � �410Sed Aspergist�, jam certan venkon forlasante,Kuras dekstran flugilon, kie novdanĝeroMacjekon minacas. Morton de brav-GefrejteroVenĝante, longspontone Praporŝĉik[11] atakas;(Spontono lance pikas kaj hakile hakas,Hodiaŭ neglektita kaj nur en ŝiparoUzata, tiam servis al piedularo).Praporŝĉik, homo juna, sed batalis sperte:Se kontraŭul� armilon flankbatis, li lerteCedis: junulon Macjek ne kaptus postkure, � � � �420Kaj sekve, ne vundante, sin defendis nure.Al li Praporŝĉik lance jam vundeton faris,Jam levante spontonon hako-prete staris:Baptisto alkuranta, mezvoje haltinte,Sub malamikpiedojn armilon ĵetinte,Rompis oston: Praporŝĉik, post sponton�-ellaso,Ŝanceliĝas; alkuras Baptist� kaj amasoNobela, poste rusoj el maldekstr-flugilo.Komenciĝis batalo ĉirkaŭ Aspergilo.Defendinte Mateon, li perdis armilon, � � � �430Preskaŭ per vivo pagis servemam ĝentilon;Ĉar elposte du fortaj rusoj alsaltinte,Kvar manojn en hararon lian implikinte,Per piedoj firmiĝis, tiris laŭ elastaj,Ligitaj, al rivera ŝip�, ŝnuregoj mastaj.Vane Baptisto blinde batas posten timeŜanceliĝante: vidas Gervazon proksime,Do li vokas: �Fendilo! Ho Jezu�! Mario!�Ŝlosist�, teruron lian ekkonis laŭ krio,Returniĝis kaj ŝtalan akraĵon faligis, � � � �440Baptistkapon kaj moskvajn manojn fulmdisigis.Rusoj, cedante voĉojn terurajn eldonis;Sed unu man� pli forte en hararo dronis:Tiu restis pendanta, per sango ŝprucinte.Tiel aglo leporon per ungo kroĉinte,Per dua, por firmteni, ĉe arbo tenas;Kaj lepor�, ekŝirinte, aglon duonfendas:Dekstra ungo ĉe arbo restas en arbaro,Maldekstran, sangan, portas lepor� al kamparo.Aspergisto, libera, rigardojn rondsendas, � � � �450Serĉas armilon, vokas kaj manojn etendas,Dume tondras per pugnoj kaj paŝas sentime,Ĉar flanke de Gervazo teniĝas proksime,Ĝis en amas�, li vidas sian filon Sakon;Sak� dekstramane turnis al celo sturmakon,Maldekstra man� lignegon postetreni devis,Armitan per silikoj, tuberoj, enhakoj[12];(Neniu ĝin eklevus krom Baptisto-brakoj).Baptisto aspergilon karan rericevis:Kaptis ĝin, kore kisis kaj tuj ensangigis.Kiel li plu batalis kaj venkon multigis,Vane kanti: ĉar kredus al Muzo neniu,Kiel Vilno ne kredis al virino, kiu,Starante super Ostra-Brama, tion vidis,Kiel general� Dejov regimenton gvidisKaj malfermis pordegon jam kun bruo kraka,Kiam unu urbano, nome Ĉarnobaka,Mortigis lin kun tuta regiment� kozaka[13].Okazis, kiel diris antaŭe Rikovo: � � � �470Jegrojn venkis tumulte kontraŭuloj-povo;Dudek tri mortigite, jam kuŝas sur tero,Tridekkelkaj, per vundoj tutkovrite, ĝemas,Multajn kaŝis ĝardeno, lupol�, ĉerivero,Kelk� sub virinoj-zorgon, en domon sin premas.Kun ĝoja krio kuras venkantaj nobeloj,Tiuj ŝiri akirojn, tiuj al bareloj;Triumfon ne kunsentas sola Verm�; KvestuloMem ĝis nun ne batalis (ĉar pastra reguloĈi tion malpermesas), sed kiel spertulo � � � �480Konsilis, batalejon ĉirkaŭe revidis,Batalantojn per mano kaj rigardo gvidis,Nun vokas, ke kolektu sin oni prefere,Por ataki Rikovon, fini venkon vere;Dume lia sendito al Rikov ripetu,Ke li, por savi vivon, armilon demetu;Sed, se li senprokraste sabron ne fordonos,Verm� restintojn ĉirkaŭi, forhaki ordonos.Kapitan� Rikov tute ne petis �pardonon�[14],Ĉirkaŭ si kolektinte duonbatalionon, � � � �490Kriis: �Armil�!� Tuj estis armiloj kaptitaj,Ektintis karabenoj delonge ŝargitaj;Kriis: �Cel�!� � ekbrilis tuboj-vic� longstria;Kriis: �Vic-pafu!� � tondras unu post alia;Ĉi pafas, tiu ŝargas, aŭdiĝas armiloj:Kugloj fajfas, seruroj tintas kaj ŝargiloj.Tutvico ŝajnas kiel rampulego voje,Kiu mil brilpiedojn svingas unufoje.Vere, jegroj per forta trinkaĵo ebrie,Malboncelas, maltrafas kaj apenaŭ ie � � � �500Iun mortigas, tamen estas du MateojVunditaj, falis unu el Bartolomeoj.Nobeloj el malmultaj tuboj nur celtiras,Malamikon per sabroj ataki ekiras,Sed aĝuloj retenas; kugloj celakiras,Trafas, forpelas, korton preskaŭ malplenigas,Kaj jam de biendomo fenestrojn tintigas.Tade� virinojn ŝiirmis en dom�, onklordone,Sed aŭdante: batalo turniĝas malbone,Elkuris; Ĉambelano sekvis kun palaŝo, � � � �510Kiun fine alportis laŭ ordon� Tomaŝo;Li rapide kuniĝis kun nobeloj, fronteKuras kun sabro; sekvas nobelar� volonte;La jegroj allasinte ilin, per subitaKugloj-hajlo ekŝutis: Razilo � vundita,Pereis Isajeviĉ, Vilbik; do KvestuloKaj Mateo nobelojn duflanke retiras:Nobeloj malvarmiĝas el fervor�, reiras,Rerigardas; ekvidis ĉi tion moskvuloj:Kapitan� Rikov pensas laste ekbategi,El kort� nobelojn peli kaj domon ekregi. � � � �520�Formu atakon! kriis li, per bajonetoj!Antaŭen!� Vic� elmetas tubojn laŭ stangetoj,Klinas kapojn, ekiras, paŝon rapidigas.Vane el flank� pafante, nobeloj haltigas:Vico jam duonkorton pasis sen rezisto;Rikov, montrante domon per spad�, al JuĝistoKrias: �Subiĝu, ĉar mi domon forbruligos!��Mi vin, vokas Juĝisto, en brulo rostigos�.Biendomo Soplica! se ne detruitaj,Brilas sub poploj, viaj muroj blankigitaj; � � � �530Se najbar�-nobelaron Juĝisto ĝisnuneApud gastamaj tabloj sidigas komune:Certe li tie trinkas je Verŝilo-sano,Sen kiu Soplicovon serĉi estus vano!Verŝilon ne distingis kuraĝo superaĜis nun: kvankam el trabo unue libera,Li tuj en veturilo retrovis sturmakon,Sian karan verŝilon, same kugloj-sakon,Li ne batalis, tial, ke al si ne fidisTutsobre; do li iris, kie tinon vidis, � � � �540Per man� al buŝo klinis de brando torenton,Kaj kiam varmiĝinte sentis korkontenton,Li ĝustemetis ĉapon kaj prenis verŝilon,Enŝutis pulvon, supre palpigis ŝargilon,Rigardis batalkampon: vidas, ke brilante,Bajonet�-ondo batas nobelojn, puŝante:Li naĝas kontraŭ ondo, al tero kliniĝas,Kaj en densa herbaro, tra l� korto mergiĝasMeze; ĝis, kie kreskas urtikoj, li lokasSin embuske, kaj Sakon per gestoj alvokas. � � � �550Sak� ĉe domsojlo staris kun sturmako sia,Ŝirmante: tie loĝis kara Zonjo lia;Kvankam ŝian rifuzon li konsciis plende,Ŝin amis ĉiam, volus perei defende.Jam jegroj-vico marŝe urtikojn eniris;Verŝilo movis ĉanon, tubfaŭko elspirisAl moskvuloj dekduon da kugloj hakitaj;Sak� ellasas dekduon: Jegroj konfuzitaj,Per embusk� konsternite, vicon volvaĵigas,Cedas, lasas vunditojn; Baptist� finmortigas. � � � �560Grenej� � jam for; timante pri longa posteno,Rikov al palisaro saltas de ĝardeno,Haltigas rotforkuron, ordigas kaj farasEl vico triangulon: akra kojn� elstarasAntaŭen, kaj du flankoj apud palisaroDe l� ĝarden� apogiĝas. Prava estis faro,Ĉar el kastel� galopas sur lin rajdistaro.Grafo, kiu gardate en kastelo sidis,Kiam rusoj forkuris, saltis sur ĉevalonKaj aŭdinte pafadon, rajdantojn li gvidis, � � � �570Mem fronte, super kapon levante la ŝtalon.Rikov ĵus kriis: �Fajron, duonbataliono!�Sur seruroj trakuris longen fajra zono,El tricent tuboj kugla ekfajfis zumsono:Rajdant� pereis, falis tri vunditaj grave;Graf�, de ĉeval� falinta, falis; kuras saveAl li Ŝlosisto krie: de jegroj celprenoLasta Horeŝko, kvankam laŭ patrin�-deveno.Verm�, pli proksima, Grafon korpŝirmas post falo,Ricevas por li pafon, lin el sub ĉevalo � � � �580Eligas, ne permesas iri tiel are,Oni pli bone celu, maltrafu avare,Kaŝu sin post bariloj, putoj, muroj, staloj;Graf� kun anar� atendu tempon por ĉevaloj.Planojn de Verm� komprenis kaj plenumis pleneTadeo. Ligna puto lin kaŝas postene;Kaj ĉar li sobras, bone el dutubo pafas,(En aeron ĵetitan florenon li trafas),Batas terure, ĉefojn elektas por celo:De lia paf� unua falis feldvebelo[15], � � � �590El du tuboj serĝentojn du trafas bravulo;Laŭ galonoj li celas, aŭ al trianguloŜirmanta stabon. Tial Rikov koleretas,Piedfrapas, de spado tenilon mordetas:�Majoro Plut, li vokas, kio fine estos?Baldaŭ el ni neniu ĉe l� komando restos!�Do Plut grandakolere al Tadeo vokas:�Moŝto Pol�, vi hontinde post arbo vin lokas,Ne timaĉu, eliru mezon, kun honoroBatali�. Kaj Tadeo respondis: �Majoro, � � � �600Se vi tiel kuraĝa estas kavaliro,Do kial vi vin kaŝas post jegroj-spaliro?Mi ne timaĉas: iru nur el post barilo;Mi, doninte survangon, pretas al duelo!Kial sangverŝi? Inter ni estis kverelo:Do malpacon decidu spado aŭ pafilo.Vi elektu armilon, pinglon ĝis kanono,Aŭ mi vin pafos kiel lupojn, sen pardono�.Dirinte, li elpafis per celtrafa manoKaj leŭtenanton frapis apud kapitano. � � � �610�Majoro, flustris Rikov, eliru unuaKaj revenĝu por lia faro matenfrua.Se ĉi nobel� pereos de iu alia,Major� ne lavos honton el honoro sia.Ni devas la nobelon en kampon eligi,Se karaben� ne taŭgas, per sabro mortigi.Paf� laŭ traf�, do mi estas amiko de piko:Diris Suvorov; iru Major� al duelo,Ĉar li ĉiujn forpafos; jen prenas por celo�.Major� rediris: �Rikov! vi kara amiko, � � � �620Estas bravul� pri spadoj: iru Rikov frato.Aŭ? leŭtenanton sendos ni por interbato.Al Major� de soldatoj cedi ne konvenas,Batalion�-komando al mi apartenas�.Rikov�, levinte spadon, kuraĝe eliris,Ĉesigis pafojn, blankan tukon antaŭtiris,Al Tadeo demandon pri armil� direktis;Post trektad� ambaŭ spadojn konsente elektis.Tadeo ĝin ne havis: oni serĉis spadon;Armita Graf� alsaltis kaj rompis traktadon. � � � �630�Sinjor� Soplica! vokis li, pardon�, Sinjoro,Vi provokis Majoron! plifruas rankoroMia al Kapitano: en kastelon mian��(Diru, rompis Protazo: en kastelon nian)�Enkuris, finis Grafo, de rabistoj fronte,Ĉi tiu Rikov, miajn ĵokeojn ligonte,Kaj mi lin punos, kiel mi faris en loko,Sicilianoj nomas ĝin Birbante-roko�.Do ekĉesis pafado, silentis scivolajArmeoj, pro renkonto de ĉefestroj solaj: � � � �640Graf�, Rikov� iras, flanken turniĝas malpace,Per dekstra man� kaj dekstra okulo minace;Ĵus per maldekstraj manoj malkovras estimeLa kapojn kaj salutas. (HonorokutimeLa mortigon komencas oni salutante)Jam renkontiĝis spadoj kaj ekgrincis tinte:Kavaliroj piedojn levas aŭ genueKaŭriĝas kaj antaŭen, posten, saltas plue.Plut, Tadeon vidante antaŭ sia fronto,Konsiliĝis mallaŭte kun gefrejter Gonto, � � � �650Kiu en roto estis plej bona pafulo.�Gonto, diris Majoro, se al ribeluloKuglon sub kvinan ripon vi batos prudente,Vi tuj de mi ricevos kvar rublojn arĝente�.Gont� al serur� kliniĝas, levas karabenon,Kompanoj per manteloj kovras entreprenon;Sed ne al rip�, al kapo li mezuris celon,Pafis, trafis � proksime, traboris ĉapelon.Tade� ĉirkaŭturniĝis: Baptist� alrapidisKaj atakis Rikovon, kriante: �Perfidis!� � � � �660Tade� lin ŝirmas antaŭ nobelarobatoj.Rikov pen-retiriĝis mezon de soldatoj.Dobĵinanoj atakis vete kun litvanoj,Malgraŭ antaŭkvereloj inter partianoj,Batalas frate, unu alian incitas.Dobĵinaj vidas kiel Podhajski militas,Jegroj-vicon tranĉante per falĉil�, do gajaKri� ilia eksonis: �Long-vivu Podhaja!Antaŭen! frat-litvanoj havas superecon!�Kaj Skoluboj, vidante de Razil� bravecon, � � � �670Kiu, kvankam vundite, kuras, sabron svingas �Krias: �Vivu! Mazuroj superon atingas!�Kaj sin fervorigante, kontraŭ rusoj iras:Vane ilin Mateo kaj Vermo retiras.Dum tiel jegroj-roton fronte batas oni,Vojski cedas el kampo, en ĝarden� disponi.Flanke ĉe li Protazo singardema iras;Al li, mallaŭte, Vojski sian planon diras.En ĝarden� staris, tuŝe apud palisaro,Ĉe kiu sin apogis Rikov kun jegraro, � � � �680Malnova fromaĵejo, krade konstruitaEl traboj krucligitaj, simila al kaĝo.En ĝi brilis sesdekoj da blanka fromaĝo;Ĉirkaŭe ŝanceliĝis garbar� sekigita:Salvi�, benedikt-kardo[16], timian� aroma,Vojski-idina, herba apoteko doma.Fromaĝej�, larĝa klaftojn ĝis tri kaj duono,Malsupre apogiĝis sur unu kolono,Kvazaŭ nest� cikonia. Malnova kverkaĵoDe kolono kliniĝis; putre ĝis duono, � � � �690Ĝi falminacis. Tamen Juĝist�, je proponoPri renvers� de kaduka aĝe konstruaĵo,Respondis, ke preferas li dume ripari,Ol renversi kaj novan restarigon fari.Li prokrastis konstruon kaj donis dispononDume du apogilojn ŝovi sub kolonon.Iom plifortigite, konstruaĵ� malnovaĈe baril� pendis super triangul� Rikova.Al fromaĝejo Vojski kun Vokisto irasSenparole, kaj ĉiu stangegon kuntiras; � � � �700Post ili kort-estrino kuras tra kanaboKun kuireja bubo, tre fortika knabo.Ili en kolon�-supron stangojn batis pinte,Puŝas tutforte, mem ĉe finoj pendiĝinte:Kiel flosistoj ŝipon, sur sablaĵa fundoFiksiĝintan, el bordo pelas al profundo.Krakis kolon�: konstruo ŝanceliĝe knaris,Falegis triangulon moskvan; trabetaĵojPremas, vundas, mortigas; kie vicoj staris,Kuŝas traboj, kadavroj kaj blankaj fromaĝoj, � � � �710Sange-, cerb-makulitaj. Tondras AspergiloEn triangul� splitita; jam fulmas Razilo,Vipas Vergo; el domo kuras nobelaro;Sur diskurintojn falas Grafa rajdistaro.Jam nur ok jegroj, fronte serĝent�, sin defendas.Kontraŭkuras Ŝlosisto; do ili etendasNaŭ tubojn kaj Ŝlosistan kapon celmezuras;Li, svingante fendilon, kontraŭ pafo kuras.Pastro tion vidante, Ŝlosiston vojbaras,Falas mem, al Gervazo krursurmeton faras: � � � �720Ili falis, tuj pafo pelotona knaris;Apenaŭ plumbo fajfis, Gervazo jam staris,Saltis en fumon, kapojn du tranĉas balae,Postkuras forkurantojn, fendas ilin trae;Ili kuras tra korto, de Gervaz� pelate;Grenejon, kies pordo staras malfermate;Do Gervazo grenejon post jegroj enfalas,En malhel� malaperas, sed plue batalas:Tra pord� aŭdiĝas densaj batoj, ĝemo, krio.Kun sanga glavo, kiam eksilentis ĉio, � � � �730Gervaz� eliris.� � � � � � � � Kampon nobeloj akiris,Kaj dispelitajn jegrojn hakis, pikis, ŝiris.Rikov batalas sola, armilon el manoNe demetos: alkuras al li Ĉambelano,Levas sabron kaj diras per solena tono:�Kapitan�! ne makulas honoron �pardono�.Vi pruvis, malfeliĉa, brava militisto,Kuraĝon: do forcedu de vana rezisto,Demetu sabron, ŝparu al glavoj laboron,Vin malarmi: vi savos vivon kaj honoron!� � � � �740Rikovon dignoplena venkis parolado;Kliniĝe li fordonis sian nudan spadon,Ĝis kaptil� sangmakulan: �Laĥoj[17], fratoj! veo,Li diris, ke kanonon ne havis armeo!Suvorov diris: �Rikov, frat�, memoru bone,Kontraŭ Laĥoj neniam iru senkanone!�Jegroj estis ebriaj, Majoro permesisDrinki! Ho, Plut majoro hodiaŭ ekscesis!Li al caro respondos pri komando sia.Ĉambelano! mi restos bonamiko via. � � � �750Kiuj sin forte amas � rusproverbo diras �Tiuj sin ankaŭ forte je l� hararo ŝiras.Vi taŭgas por batalo, kiel por drinkado,Sed pri jegroj, finĉesu via petolado�.Ĉambelan� levas spadon, aŭdinte proponon,Per Vokist� ĝeneralan anoncas pardonon,Bandaĝigas vunditojn, el kamp� mortigitojnForigas, militkaptas jegrojn malarmitojn,Plut, tre longe serĉita, en urtik� sin kaŝis,Kuŝis kiel malviva; fine li elpaŝis, � � � �760Vidante, ke finita estis batalado.Tiel finiĝis lasta en Litvo invado[18].

Libro X. � Emigracio � Jacek

Interkonsilo pri sendanĝerigo de l� sorto de venkintoj � Intertraktado kun Rikov � Adiaŭdiro � Grava malkaŝo � Espero.

Matenaj nuboj, dise komence kuranteKiele nigraj birdoj al zenit� flugante,Ĉiam ariĝis. Suno apenaŭ al suboEkiris el tagmezo, jam grandega nuboĈielduonon kovris. La vento akcelisDensiĝantan nubegon kaj suben ĝin pelis,Ĝis, unu flank�, duone de ĉiel� ŝirite,Al tero kliniĝinte, larĝe etendite,En sin prenante ventojn, kiel granda velo,De l� sudo okcidenten kuris sur ĉielo. � � � �10Estis moment� mallaŭta � kaj aero tuteSilentis, surde, kvazaŭ de teruro mute.Grenoj, kiuj antaŭe kuŝiĝis kaj skuisRee supren la oran spikaron, kaj bruisKiel ondaro, staras nun tute senmove,Ĉielrigardas, pajlon hirtigas denove.Verdaj salikoj, poploj ĉe oje, starintajKiele ploristinoj ĉe tombo, klinintajFruntojn, kaj kiuj plektis longajn brakojn vente,Dislasinte harligojn siajn blank-arĝente, � � � �20Staras malvivaj, mutaj, laŭ esprim� similajAl funebraj Niobo-statuoj Sipilaj[1].Sole tremolo skuas per griz-foliaro.Hejmrevenon kutime ne ŝatas brutaro,Paŝtistojn ne atendas nune; ariĝante,Ĝi forlasas nutraĵon, al domo kurante.Virbovo hufe fosas, korne plugas teron,Kaj per muĝo teruras de l� brutar� ceteron;Bovino ĉiellevas grand-okulon mire,Malfermas buŝon, ĝemas profunde sopire; � � � �30Virporko malrapidas, grincas kaj koleras,Kaj grenofaskojn ŝteli provize, preferas.Birdojn kaŝis la herboj, tegmentoj, arbaroj;Nur lagetojn ĉirkaŭas da kornikoj aroj.Ili per gravaj paŝoj ĉirkaŭpromenante,Al nigraj nuboj nigrajn okulojn turnante,El seka gorĝ� eligas la langon, etendasLarĝe siajn flugilojn kaj banon atendas.Sed tro fortan tempeston ili antaŭvidis,Kvazaŭ nub� leviĝinte, al arbar� rapidis. � � � �40Lasta, neatingebla en flugo, birdeto,Nigran nubon memfide fendas, hirundetonFine ĝi kugle falas.� � � � � � � � � � � Ĵus en ĉi momentojKun moskvuloj batalon fininte terure,Nobelar� sub tegmentojn rifuĝas forkure,Lasante batalkampon, kie elementojBatalos.� � � � � Okcidento ankoraŭ orumasTeron: ĝi malserene, flavoruĝe lumas.Jam nubo ombrojn kvazaŭ retojn, etendante,Forkaptas lumorestojn, sunon postkurante, � � � �50Kvazaŭ ĝin kapti, antaŭ suben iro, provas.Kelkaj ventegoj iam sube sin traŝovas,Unu postkuras duan, pluvogutojn ŝutas:Grandaj, helaj kaj rondaj, kvazaŭ hajlo gutas.Ventegoj interbrake sin kaptis subite,Luktas en fajfegantajn rondojn kuntordite,Rondkuras sur lagetoj, akvon funde skuas,Ruliĝas sur herbaroj, en junkoj fajfbruas;Ŝprucas salik�-branĉetoj, flugas herb�, falĉate,En venton, kiel haroj, plenmane ŝirate, � � � �60Mikse kun garbaj krispoj. Ventoj hurlas, falasSur kampojn, renversiĝas, baraktas, batalas,Fosas, ŝiras terbulojn, al vent� tria farisAperton; vent� ŝiriĝis el grundo, ekstarisHumkolone: ruliĝas piramidaj ruloj,Kapboras sablon, ŝutas ĝin al stelokuloj,Plenbloviĝas, malfermas supre tuboveston:Ĝis, kun tuta ĥaoso da akvo, polvaĵo,Pajlo, folioj, branĉoj, herbkovra ŝiraĵo, � � � �70Ventegoj en arbaron ekbatis profunde,Muĝante kiel ursoj.� � � � � � � � � � Plaŭdas pluv� abunde,Dense, kvazaŭ kribrate. Tondr� ekmuĝis nune:Gutoj kuniĝis, kiel kordoj, ligas kuneJen per longaj plektaĵoj teron kun ĉieloj,Jen fluas per tavoloj, kvazaŭ el siteloj.Jam tute kovris teron, kun kupol� ĉiela,Nigra nokt� kaj tempesto, ol nokt� pli malhela.Horizont� iam krevas derande-alrande:Tempestanĝelo, kiel suno, ega grande, � � � �80Vizaĝe lumas, ree mortvual�-kovrante,Forkuras, nuboj-pordon krakfermis tondrabate.Ree tempest� pli forta, pluveg� pli intensa,Malhel� preskaŭ palpebla, tiel dika, densa.Poste pluv� mallaŭtiĝas, tondro pormomenteEkdormas, revekiĝas, verŝas pluvtorente,Ĝis ĉio kvietiĝis. Nur la arboj brueMoviĝas ĉirkaŭ domo � pluv� murmuras plue.Tre dezirinda estis nun tempest�-vetero.Ĉar, krepuske, pluvego en batal�-tereno � � � �90Plenigis vojojn, ŝiris pontojn sur rivero,El bieno fermitan faris fortikaĵon.Do, pri okazintaĵoj en Soplic�-bienoFamo ne povis iri tuj en ĉirkaŭaĵon.Kaj dependis nobeloj-sorto de mistero.Grava interkonsilo estas ĉe l� Juĝisto.En lito kuŝas pala, sanga Almozisto,Lacigita, sed mense sana; li disponas,Kaj Juĝisto plenumas, kion li ordonas:Invitas Ĉambelanon, Rikovon venigas, � � � �100Vokas Ŝlosiston, poste la pordon ŝlosigas.Interparol� sekreta daŭris dum tuthoro,Ĝis tiel interrompis ĝin Rikov sinjoro,Ĵetante, sur la tablon, monujon orplenan:�Moŝtoj Laĥoj, jam uzas vi proverbon jenan,Ke ĉiu ruso ŝtelas; diru demandito,Ke li konis Moskvulon, jen Rikov, NikitoNikitiĉ�, kapitano rota, kun medalojOk, kaj tri krucoj, havis ilin por bataloj:Jen medal por Oĉakov, jen por Izmailov[2], � � � �110Jen por batal� ĉe Novi, jen por Prejsiŝ-Ilov,Tiu por Korsakova fama reniradoEl apud Zuriĥ; ankaŭ por kuraĝo spado;Li havis de marŝalo mem, tri kontentigojn,Kaj de l� caro du laŭdojn, kaj kvar memorigojn,Ĉion skribe�.� � � � � � � �Sed turnu, Kapitan�, atenton,Vokis Verm�, se ne volas vi interkonsenton,Kio kun vi fariĝos? Aranĝi aferon,Vi donis vorton�.� � � � � � � � �Vere, mi faros ceteron,Diris Rikov, jen ree vorto! Kaj pro kio?Ĉar via pereigo taŭgus por nenio! � � � �120Mi, honestulo, ŝatas vin, Laĥoj, por tio,Ke vi, gajuloj, bonaj por drinko, regalo,Kaj same, kuraĝuloj, taŭgas por batalo.Rusa proverbo diras, ke kiu veturas,Iam defalas; kiu nun antaŭe kuras,Morgaŭ poste; batanto sentos morgaŭ baton;Do ne koleri vivo instruas soldaton.El kie homo prenus tiom da kolero,Koleri pro malvenko! Oĉakov-aferoEstis sanga; ĉe Zuriĥ ar� infanteria � � � �130Pereis; ĉe Aŭsterlic� � tuta roto mia.Kaj antaŭe, Koscjuŝko, apud Raclavice[3] �Mi serĝentis � taĉmenton mian forfalĉigis:Kio sekvis? Mi ree, ĉe Macjejovice[4],Propralance du bravajn nobelojn mortigis:Kun falĉil�, Mokronovski iris antaŭ fronto,Al kanonisto tranĉis for manon kun lonto[5].Oj! vi Laĥoj! Patrujo! mi ĉion ĉi sentas,Mi Rikov! car� ordonas, kaj ni tion pentas.Ĉu Laĥoj nin koncernas? Moskvon � Moskvularo, � � � �140Polujon � Laĥoj havu! ne permesas caro�.La Juĝisto rediris: �Sinjor� Kapitano,Ke vi honestas, scias ĉiu civitano,Ĉe kiu, ekde jaroj vi loĝis en paco;Sed ne koleru, bona amik�, pro l� donaco:Ni ne volis ofendi vin, kuraĝis oronDediĉi, vin konante neriĉan sinjoron�.�Aĥ, jegroj! vokis Rikov: mia roto tutaMortpikita! kaj ĉio estas kulpo Pluta!Li, komandant�, respondos pri tio ĉe caro; � � � �150Kaj tiun monon prenu al vi sinjoraro;Kapitana salajro ne estas ja riĉa,Sed por punĉo kaj pipo da tabak�, sufiĉa.Mi vin ŝatas, ĉar kune manĝas, trinkas dome,Babilas, diboĉetas kaj vivas tuthome.Mi vin defendos, kiam juĝ-esploro estos;Honestvorton mi donas, ke mi bon-atestos.Ni diros, ke ni venis ĉi tien vizite,Trinkis, dancis, eĉ iom ebrietigite;Plut okaze komandis fajron doni cele, � � � �160Batal�! bataliono pereis iele.Se sinjoroj esploron per oro bonŝmiros,Vi elturniĝos. Nune mi nur tion diros,Kion de mi jam aŭdis long-rapir�-havanto,Ke mi estas nur dua, Plut � ĉefkomandanto:Plut restis viva, povas do fleksi hoketojn,Ke vi pereos; estas li ruz-intriganto;Oni ŝtopu en lian buŝon bank-biletojn.Nu, kun longa rapiro, Sinjoro Nobelo,Ĉu kun Plut konsentiĝo jam venis al celo?� � � � �170Gervaz� ĉirkaŭrigardis, kalvaĵon glatigis,Senzorge manbalancis kaj kvazaŭ sciigis:Jam farite. Sed Rikov insisti ne ĉesis:�Ĉu Plut, per vort� certiga, silenti promesis?�Ŝlosisto, kiun tedis demandoj, kolere,Klinis grava-miene grand-fingron altere,Svingis manon, por tranĉi parolojn cetere,Kaj diris: �Ne perfidos Plut, mi je fendiloĴuras, ke ĉesis lia kun iu babilo� �Gervaz� mallevis manojn, per fingroj klak-bruis, � � � �180Kvazaŭ tutan misteron el manoj forskuis.Tiun malklaran geston aŭdantoj komprenis,Staris kaj sin kun miro okul�-ekzamenisEn silent� malserena. Rikov post minutoDiris: �Lup� rabis bruton, pereis ĉe bruto!��Requiescat�in pace�[6], diris Ĉambelano;Kaj ĵuĝisto: �Videbla estas Dia mano!Mi ne sciis, pri sango mi senkulpas plene�.Verm� el kusen� leviĝis, sidis malsereneKaj diris al Ŝlosisto kun rigard� severa: � � � �190�Granda peko � mortigo de hom� senlibera!Eĉ malamikon venĝi malpermesas Kristo!Vi peze, antaŭ Dio, respondos Ŝlosisto!Unu estas escepto: se faris personoNe stultvenĝe, sed sole pro publico bono![7]Ŝlosist� balancis kapon kaj manon ĉe zono,Kaj diris palpebrume: Pro publico bono!Pri Plut Majoro plie oni ne parolis,Sekvatage lin dome vane trovi volis,Vane oni difinis por kadavro pagon: � � � �200Majoro malaperis, kvazaŭ falus lagon.Pri malaper�, diversa estis opinio;Neniu sciis certe tiam, nek post tio.Vane oni demande tedis sen bezonoŜlosiston; li nur diris: Pro publico bono.Vojski konis sekreton; sed per vort� ligite,Maljunulo silentis, kvazaŭ ensorĉite.Rikov ĉambron forlasis ost traktat� finita;Verm� ordonis, ke venu nobelar� milita,Al kiu dignoplene diris Ĉambelano: � � � �210�Fratoj! nian armilon benis Dia mano;Sed al Moŝtoj konfesu mi sen ĉirkaŭfrazoj,Ke el batal� rezultos malbonaj okazoj.Kulpaj ĉi tie estas ĉiuj, ni eraris;Verm�, ke famoj-vastigon tro ageme faris;Ŝlosist�, nobeloj, ĝuste ne komprenis sencon;Milit� kun rusoj havos ne baldaŭ komencon;Dume, kiuj part-prenis ĉefe en afero,Ne povas en Litvujo resti sen danĝero;Do vi devas forkuri Landon Varsovian: � � � �220Kun sinjoro, Baptisro nomata, MateoSavu kapojn Verŝilo, Razilo, TadeoTrans Njemen, por alliĝi taĉmenton nacian.Ni sur vin kaj sur Pluton, dum via foresto,Akuzos je kulp�; tiel saviĝos la resto.Adiaŭ por nelonge; estas certespero,Ke printempe ekbrilos aŭror� de libero,Ke Litvo adiaŭas vin kiel migrantojn,Por baldaŭ vin revidi venkplenajn savantojn.Juĝist� por voj� preparos ĉion laŭ bezono; � � � �230Kaj mi, laŭ kapableco, vin helpos per mono�.Pravecon de l� konsilo sentis nobelaro:Ĉar kiu unufoje malpacis kun caro,Kun li ne repaciĝos sur tero sincere,Kaj batali aŭ putri devas mallibere.Do ili sin rigardis malgaje, silente,Eksopiris kaj kapojn balancis konsente.Polo, kiu pro tio ĉe popoloj famas,Ke, pli ol vivon, sian hejmlandon li amas,Ĉiam pretas forlasi ĝin, sur fremda tero � � � �240Travivi longajn jarojn en vaga mizero,Batali homojn, sorton, dum en tondrvetero,Lumas al li, pri servo al Patruj�, espero.Oni volas vojaĝi tuj; nur tiu planoNe plaĉis tiaforme al sinjor� Buĥmano:Prudentulo batalon tute ne part-prenis,Sed, pri konsil� aŭdante, voĉdoni alvenis,Trovis projekton � bona, volis aliigi,Pli precize disvolvi, ekzakte klarigi:Antaŭe kolektita estu komisio, � � � �250Por konsideri celojn de l� Emigracio,Rimedojn, manierojn, rilatojn krom tio.Mallongeco de tempo malhelpis, domaĝePlenumi, kion Buĥman konsilis tre saĝe.Nobelar� adiaŭas, en vojon ekiras.Sed Juĝisto Tadeon en ĉambron retiras,Dirante: �Pastro! tempas diri al vi tion,Pri kio mi hieraŭ ricevis la scion:Ke Tadeo sincere amas Zofieton;Antaŭ forir�, li turnu je ŝia man� peton. � � � �260Kun onklin� mi parolis: ŝi fine konsentas;Zonjo ankaŭ pri volo zorganta kontentas.Se ni ne povas paron tuj geedze ligi,Estus bone, almenaŭ ilin fianĉigi,Nun antaŭ forveturo: juna koro voje,Kiel sciate, tentojn havas diversfoje;Kaj ja, se edzoringon rigardas okulo,Ke li jam estas edzo, memoras junulo,En si al fremdaj tentoj estingas fervoron;Ĉar grandan forton havas edzringo sur koron. � � � �270�Min, antaŭ tridek jaroj, venkis korinklino.Kaj mi akiris koron de Marto fraŭlino.Ni estis gefianĉoj; sed Dio ne benisĈi ligon, kaj orfigis min, kaj ŝin forprenisAl sia gloro, belan, de Vojski idinon,De bonamiko mia, Hreĉeĥo, filinon.Restis al mi de ŝia virto rememoro,Kaj de ĉarmoj, kaj tiu ĉi ringo el oro.Kiam mi ĝin rigardas, mortintino miaStaras antaŭ okuloj: el favoro Dia � � � �280Ĝis nun, al fiamĉino, fidela mi restas,Kaj mi, ne edziĝinte, maljunvidvo estas;Kvankam dua, sufiĉe bela Vojskidino,Similetas al mia Marto, amatino!�Tiondire rigardis ringon maljunulo,Turnis manon kaj viŝis larmojn el okulo:�Frat�, li finis, ĉu iĝos fianĉa soleno?Ili sin amas, vorton donis Telimeno�.Sed Tadeo alkuras kaj diras tre vive:�Per kio mi redankos onklon efektive, � � � �290Kiu penas senĉese pri feliĉo mia!Aĥ! bononklo, mi estus feliĉe radia!Se Zonjeto nun iĝus mia fianĉino,Se mi scius, ke estos ŝi mia edzino;Sed mi diros malkaŝe: fianĉiĝo miaNe povas tuj okazi; estas kaŭzo� kia?Ne demandu� Se Zonjo atendi volontos,Eble pli bonan, indan, baldaŭ min renkontos:Eble konstanto gajnos reciprokon ŝian,Eble iom ornamos gloro nomon mian; � � � �300Kaj se baldaŭ-revenon ebligos sukceso,Tiam mi memorigos onklon pri l� promeso,Surgenue salutos mi karan Zonjeton;Se libera ŝi estos, mi petos maneton.Nun mi eble por longe iĝas elmigrulo;Dume povas al Zonjo plaĉi aliulo;Ligi ŝin, mi ne volas; pri reciprokecoPeti, ne meritinte, estus malindeco!�Kiam ĉi vortojn diris junulo korsente,Kiel du perloberoj, ekbrilis arĝente � � � �310Du larmoj sur pupiloj grandaj, el lazuro,Sur liajn roz-vangojn ruliĝis en kuro.Sed, el alkov�-profundo, Zonjeto scivola,Tra l� fend� aŭskultis, aŭdis pri interparolaSekret�: kiel Tadeo, sen tim�, simplavorte,Konfesis amon � ŝia kor� ektremis forte �Kaj ŝi vidis du grandajn larmojn en pupiloj:Do, kvankam ŝi ne sciis pri sekret�-ligiloj:Kial li ŝin ekamis? kaj kial forkuras?Ŝi malĝojis pro tio, ke li forveturas. � � � �320Unue de junulo ŝin aliris flata,Stranga, granda novaĵo: ŝi estas amata.Do ŝi kuris al sia doma altareto,Prenis el ĝi bildeton kun relikvujeto[8]:Sur ĉi bildeto estis Sankta Genovefo,Kaj en relikvo, vesto de Sankta Jozefo,Fianĉo kaj de junaj fianĉoj patrono;Kaj ŝi iris en ĉambron kun sanktaĵoj-dono.�Sinjor� jam forveturas? Por vojo mi donosAl vi donacon, ankaŭ averte proponos, � � � �330Ke ĉi relikvojn ĉiam kunportu sinjoro,Kaj bildeton, kaj havu Zonjon en memoro.Di-Sinjoro vin sane kaj feliĉe gvidu,Ke vi al ni feliĉe baldaŭ rerapidu�.Ŝi mallevis la kapon; el bluokuletojFermitaj, malavare ruliĝis larmetoj;Kaj Zonjo, kun fermitaj palpebroj starante,Silentis, brilantan larmaron ŝutante.Tadeo prenis donojn, kisante maneton,Kaj diris: �Mi adiaŭdiras fraŭlineton! � � � �340Adiaŭ, min memoru, iam preĝu piePor mi Zofi�!�� Paroli li ne povis plie.Sed Graf� kun Telimeno subite enirisKaj vidis, kiel juna par� adiaŭdiris;Kortuŝite, rigardis Graf� al Telimeno,Kaj diris: �Bela estas tia simpla sceno!Dum paŝtistin�-animon lasas de soldatoAnimo, kiel ŝipon, tempeste, boato.Vere, nenio tiel kor-sentojn ardigas,Kiel, kiam de koro sin koro forigas. � � � �350Tempo � vento: malgrandan kandelon estingos;Granda brulo en vento eksplodon atingos.Mia amo fortiĝos pli dum foresteco.Soplico! mi suspektis vin pri rivaleco;Ĉi eraro kunkaŭzis nian kvereladon,Min devigis eligi kontraŭ vi la spadon.Mi rimarkas eraron: vin, al paŝtistino,Kaj min, al bela Nimfo, donis korinklino.En malamikoj-sango nun dronu rankoroj!Ne per mortiga fero militos la koroj; � � � �360Nian aman disputon decidu batalo:Kiun el ni kor-sente superas rivalo!Ni foriros de niaj plej karaj rigardoj,Ambaŭ rapidos kontraŭ glavoj, ĵetponardoj;Ni luktu per konstanto, sufero anima,Malamikojn postkuru kun brako sentima�.Telimenon rigardis Graf� post tiu diro;Ŝi nenion respondis, en grandega miro.�Grafo! diris Juĝisto, pro kio vi vereForveturas? Vi povas resti sendanĝere. � � � �370Nobelojn registaro vipus kaj arestus;Vi, Grafo, en bienoj sendifekta restus;Vi konas registaron: de vi, homo riĉa,Duonenspezo estos elaĉet� sufiĉa�.�Ĝin baras, diris Grafo, karaktero mia,Se ne amato, estos mi hero� nacia;Amozorge mi vokos konsolon de gloro,Mi estos granda brake, mizerul� en koro�.Telimeno demandis: �Kio estas baraAmi, esti feliĉa?� � �De destinoj povo, � � � �380Diris Graf�, antaŭsentoj, per mistera movo,Puŝas al fremdaj limoj, verk� neordinara.Mi intencis, honore al vi Telimeno,Bruligi flamojn apud altar� de Himeno[9]Sed ĉi junulo donis al mi bel-admonon,Ŝirante mem, bonvole, sian edzo-kronon.Kurante, sian koron provi kontraŭ barojDe ŝanĝa sorto kaj en sangaj milit�-faroj.Hodiaŭ komenciĝas mia nov-epoko.Mia armilo sonis ĉe Birbante-roko; � � � �390En Polujo ĝi trovu vastan resonadon!�Li finis kaj fiere ekbatis la spadon.�Laŭdinda, diris Vermo, estas ĉi fervoro:Iru kun mono, roton vi formu, sinjoro,Laŭ Vladimir� Potocki[10]: li francojn mirigisPer milion�-ofero; garantiaĵigisPrinc� Dominik Radzivil[11] el bienoj rentojnKaj plenarmis du novajn ĉeval�-regimentojn.Veturu, prenu monon: da brakoj � sufiĉeEn Dukland�, mankas mono; vojaĝu feliĉe!� � � � �400Telimen�, rigardinte la Grafon malĝoje,Diris: �Vee, nenio vin haltigos voje!Kavaliro! paŝante milita-arene,Al amatin�-koloro turnadu rigardon!(Rubandon deŝirinte, ŝi faris kokardonKaj sur bruston de Grafo alpingis gustplene.)Ĉi koloro vin gvidu al fajr� pafegila,Kontraŭ pluvo sulfura kaj lancaro brila;Kaj kiam vin glorigos jam heroaj faroj,Kaj kiam tutvualos senmortaj laŭraroj � � � �410Sangan kaskon, pro venkoj fieran: rigardonAnkoraŭ tiam turnu sur tiun kokardon,Memoru manon, kiu ĝin fiksis unue!�Ŝi donis manon � Graf� ĝin kisis ekgenue;Telimen� metis tukon al okulo sia,Kaj de supre rigardis Grafon per alia.Grafo ŝin adiaŭis kun fortemocio;Ŝi sopiris, sed ŝultrojn ekmovis ĉe tio.�Graf�, rapidu, malfrue jam!� Juĝist� proponis.Kaj Verm�, minacmiene: �Ĉesu jam! aldonis, � � � �420Rapidu!� � Pastr� ordonon de Juĝist� akcelas,Disigas aman paron kaj el ĉambro pelas.Dume Tadeo onklon larme ĉirkaŭprenisKaj kisante la manon de Kvestulo tenis.Verm�, al brusto tempiojn de knabo preminte,Sur lian kapon manojn krucforme metinte,Ĉielrigardis: �Filo! kun Dio!� li dirisKaj ekploris� Tadeo jam post sojlon iris.Juĝist� demandis: �Frato, vi diros nenionAl li eĉ nun? Ankoraŭ ne havos ekscion � � � �430Knabo � antaŭ vojaĝo?� � �Ne! diris Kvestulo,(Plorante, kun kovrita per manoj okulo),Ĉu li, mizera, sciu pri patroekzisto,Kiu sin kaŝis kiel fripon�, mortigisto?Dio vidas konsolodeziron: el tioPor la pekoj oferon mi faros al Dio�.�Tempo, diris Juĝisto, pensi pri vi, frato:Homo, en via aĝo kaj malsana stato,Kun aliuloj kune elmigri ne povos;Vi diris, ke vi certan rifuĝejon trovos; � � � �440Diru kie? Rapidu ni, briĉko � jungita.Ĉe l� arbarist� plej bone vi estus kaŝita�.Verm�, kapbalance, diris: �Ĝis maten� atendiMi povas; kaj nun volu al preposto sendi,Ke plej rapide venu li kun viatiko[12].Forigu ĉiujn, lasu Ŝlosiston, amiko!Ŝlosu pordon!�. �� Juĝisto laŭ ordonoj faris,Ĉe Verm� sur lit� sidiĝis, kaj Gervazo staris,La kubuton sur klingo de rapir� fiksanteKaj sur manoj klinitan frunton apogante. � � � �450Verm�, antaŭ ekparolo, Ŝlosiston severeRigardante, konservis silenton mistere.Kiel ĥirurg� antaŭe molamane tuŝasKorpon malsanan, antaŭ ol ĝin tranĉe puŝas:Tiel Vermo okuloj-esprimon mildigisKaj ilin sur okuloj de Gervaz� irigis,Fine, kvazaŭ blindfrape ekbati deziris,Kovris per man� okulojn kaj fortvoĉe diris:�Mi �as Jacek Soplica�� Ĉe tiu vortsonoŜlosist� paliĝis, klinis sin, per korpduono � � � �460Antaŭfleksite staris, pendis unukrure,Kiel monta ŝtonego haltigita kure;Li malfermis okulojn, buŝon dislarĝigisPer blankdentoj minace, lipharojn hirtigis,Rapiron ellasinte, ĉe plank� ĝin retenisPer genuoj, kaj klingon dekstramane prenis,Premante ĝin; rapiro, post li etendita,Per longa nigra pinto balancis ŜlosistoEstas tiam simila al linko vundita,Kiu el arb� okulojn saltos al ĉasisto: � � � �470Sangokule fajreras, volve sin blovplenas,Voston svingas, murmuras kaj lipharojn movas.�Sinjor� Rembajlo, diris Pastro, ne terurasMin homkoler�: min vokas Dio. Mi alĵurasVin en nomo de mondo-Savinto, de Kristo,Kiu sur kruco benis al ekzekutisto,Kaj peton de fripono akceptis: kvietu,Aŭskultu, kion diros mi, kun pacienco,Ke mi, por malpezigo de la konscienco,Ricevu la pardonon, almenaŭ ĝin petu: � � � �480Aŭskultinte konfeson, vi faros laŭ volo�.Kaj li kunmetis ambaŭ manojn ĉe l� parolo,Kvazaŭ preĝe. Ŝlosisto, mire sin reŝovis,Batis per mano frunton kaj la ŝultrojn movis.Kaj Pastro ekrakontis sian intimeconKun Horeŝko, al lia filino amecon,Kaj tial kun Tablestro siajn malkonsentojn.Li parolis senorde, ofte miksis pentojnKaj plendojn en konfeson, ofte jam intencisKvazaŭ fini aferon kaj ĝin rekomencis. � � � �490Ŝlosisto de Horeŝkoj konis historionBone, do kvankam Pastro intermiksis ĉion,Li memore ordigis ĉion kaj divenis;Sed Juĝist� mult-aferojn tute ne komprenis.Kapokline aŭskultis ambaŭ diligente;Jacek malrapidigis vortojn kaj momenteInterrompiĝis.�Ja ofte, Gervazeto, Tablestro min gasteInvitis al festenoj kaj trinkis toasteMian sanon, kaj kriis, levante kalikon, � � � �500Ke li Jacek-egalan ne havis amikon.Kiel li min korpremis! Kiuj tion vidis,Pensis, ke li animon por mi disdividis.Li amiko? Li sciis, kio en animoMia tiam fariĝis! ��Dume pri tio flustroj ĉirkaŭe jam kuras:Iuj diras: �He, moŝto Jacek! vi konkurasVane svate; ĉar estas de dignulo sidoTro alta, do ne grimpu ĝin Pokalestrido�.Mi ridis kaj simule mokis la magnatojn � � � �510Kaj iliajn filinojn; se aristokratojnMi vizitas, mi faras ĝin pro amikeco,Kaj edzinon mi prenos nur laŭ mia speco.Sed min doloris tia ŝerco pikincita:Al mi, junul� kuraĝa, mond� �as malfermita,En lando, kie ĉiu nobele naskatoEstas, kiel sinjoroj, kronokandidato!Tenĉinski[13] al filino reĝofamiliaSvatiĝis: reĝo donis ŝin, sen honto ia.Al Tenĉinski-j egalas Soplicoj-honoro, � � � �520Sango, blazon�, fidela al patruj� fervoro.�Kiel facile homon malfeliĉa fari!Momenton � longa vivo ne povas ripari,Nur vorton de Tablestro: feliĉaj ni estus! �Kiu scias? ni eble ĝis nun vivaj restus;Eble ke li, ĉe sia infano sentema,Ĉe sia bela Evo, ĉe bofil� dankema,Maljuniĝus kviete! eble nepojn nuneLi lulus! kaj � nin ambaŭ pereigis kune,Kaj li mem � ĉi mortigo � poste sekvoj ĉiaj � � � �530De l� krimo, ĉiuj kulpoj kaj mizeroj miaj!Akuzi mi ne rajtas: mortiginto lia,Mi ne rajtas: pardonas al li koro mia;Sed ankaŭ li ��Se li min unufoje rifuzus sincere;Li konis miajn sentojn; se li min prefereNe akceptus vizite: tiam? forvetureMi kolere insultus iom kaj murmureLin lasus; sed konceptis li ruze-fiere,Ŝajnigi, ke neniam li ekpensis vere, � � � �540Ke mi povus klopodi pri ligiĝo tia!Li min bezonis, ĉar min nobelaro niaRespektis, bienuloj min ŝatis ĉirkaŭe.Sekve, li mian amon ne vidis kvazaŭe,Akceptis min, insistis eĉ, kiel antaŭe,Ke mi venu pli ofte; solaj kiomfojeNi estis kaj li vidis okulojn malĝojeLarmajn, ke mi plen-bruste eksplodi jam pretis,Ruzul� indiferentan vorton intermetisPri procesoj, sejmetoj, ĉasoj � � � � �550�Aĥ, ofte ĉe kalikoj, kiam li sentemePri amikeco sia asertis korpreme,(Li mian sabron, voĉon bezonis tiame)Kaj mi devis afable korpremi lin sameMi kolere salivon kolektis en buŝo,Kaj per mano mi klingon kunpremis por puŝo;Kraĉonte amikecon, mi sabron ekprenis;Sed Evo min atentis kaj iel divenis,Kio tiam en mia animo fariĝis:Ŝi rigardis petege, vizaĝe paliĝis. � � � �560Kaj kolombet� ŝi estis bela, mildo-plena!Kun rigardo afabla kaj tiel serena!Anĝela! ke mi iel ne kuraĝis vereTimigi ŝin, mi tial � silentis prefere.Kaj mi, en tuta Litvo, malpaculo fama,Kiun timis eĉ ofte grandsinjor� tiama,Mi, duelisto, kiu ne nur de TablestroMaljuston ne tolerus, sed eĉ de regnestro,Mi, kiun furioza igis disputeto,Tiam koler�-ebrie, mi laŭ ŝafideto, � � � �570Silentis, Sanctissimum[14] kvazaŭ mi ekvidus! ��Kiel ofte mi volis malkovri kvieteAntaŭ li koron, kaj eĉ humiliĝi pete,Sed vidante rigardon lian, laŭ glacioMalvarman, tuj mi hontis pri kor-emocio!Kaj mi, eble malvarme, revenis rapideAl aferoj, sejmetoj, eĉ mi ŝercis ride!Ĉi tio pro fiero: por ne ofendetiSoplicoj-nomon, por ne malaltiĝe petiVane, por ne ricevi rifuzon; ĉar kia � � � �580Estus rakonto inter nobelaro nia,Se oni scius: Jacek, mi��Horeŝkoj al Soplico fraŭlinon ne donis!Ili al Jacek nigran la supon proponis![15]�Kaj fine, por min iel el afer� eligi,Mi pripensis nobelan taĉmenton arigi.Kaj forlasi por ĉiam distrikton, patrujon,Elmigri, militiri Moskvon, Tatarujon.Do, premi adiaŭe al Tablestro manon,Mi veturas, espere: fidelpartianon � � � �590Vidante, kaj amikon, preskaŭ samdomanon,Kun kiu li militis, trinkis laŭ intimo,Kiu, adiaŭante, iras al mondlimo,Ke eble kortuŝiĝos maljuna sinjoro,Montros al mi eĉ iom da homana koro,Kiel limako kornojn!��Aĥ, kiu, koro-funde, fajreron da sentoPor amiko konservas: en didiĝmomento,Ĉe adiaŭ� eliĝas tiu fajrereto,Kiel, ĉe agonio, lasta vivflameto! � � � �600Tuŝinte de amiko frunton lastafoje,Plej malvarma okulo eklarmas malĝoje.�Ŝi, aŭdante pri mia forvetur�, ekpalis,Sen konscio, apenaŭ kadavre ne falis,Ne povis ekparoli, ĝis torent� larmaraVidigis, kiel estis mi, al Evo, kara!�En viv� unuafoje mi tiam ekplorisĜoje kaj malespere, kaj mi ne memoris,Ke mi frenezas, volis min genue ĵetiAntaŭ li, por volviĝi serpente kaj peti: � � � �610Patro kara, mortigu, aŭ prenu min file!Malvarma, salkolone, Tablestro ĝentileEkparolis � pri kio? � edziĝookazoDe filin�! Ĉi momente? Atentu, Gervazo,Vi havas homan koron!��Tablestro diris: Moŝto Soplica, svatanoVenis al mi, de filo de moŝt� Kastelano;Kion, amik�, vi diros pri ligo tiela?Mia filin�, sciate, estas riĉa, bela:Kaj Kastelan� � vitebska! Tio en senato,Malalta, ligna seĝo[16]. Do konsilu, frato! � � � � �620Mi tute ne memoras, ĉu mi ekmumurisAŭ silentis � mi saltis selon kaj forkuris!��Jacek! vokis Ŝlosisto, saĝe vi eligasKaŭzojn: ĉu ili kulpon vian malgrandigas?Ĉar en mondo pli ofte ekokazis jame,Ke, al magnat�-filino, iu ardis ame,Volis per fort� akiri, forkapti elŝtele,Venĝi malkaŝe � tamen mortigi tieleMalice pol-sinjoron, kun Moskvo konsente!��Mi ne interkonsentis!� diris Jacek pente. � � � �630�Perforte rabi? El post kradoj, rigloj, ĉieMi ŝin kaptus, disbatus kastelon furie!Kvar nobelejoj sekvus min ekster Dobĵino.Aĥ, se ŝi estus, kiel nia nobelino,Forta, sana! ne timus forkuron, postkuron,Povus aŭdi armiloj-tinton kaj tamburon!Sed ŝin faris dorlotoj de gepatroj tiaMalforta, tima! tio estis papiliaRaŭpet� printempa! sekve, ŝin rabi, ektuŝiPer brak� armita, estus ŝin mortige puŝi: � � � �640Mi ne povis, ne!��Venĝi malkaŝe? sturmi kastelon armite?Hont�!� oni scius, ke mi venĝis, rifuzite!�Ŝlosist�, honesta via koro ne komprenas,Ke fier� ofendita inferon entenas!�Fier�-satan� komencis min konsil�-instigi:Venĝi sange, sed venĝokaŭzon sekretigi,Ne viziti kastelon kaj elradikigiAmon, forgesi Evon, edziĝi alian,Kaj poste, poste trovi provoketon ian � � � �650Kaj venĝi ��Komence mia koro kvazaŭ aliiĝis;Pri ideo kontentis mi, kaj � mi edziĝisKun malriĉa knabino, unue vidita!Sed mi faris malbone kaj estis punita!Malfeliĉan ne amis mi, Tade�-patrinon,Al mi plej sidonitan, honestan virinon:Malnova am�, kolero, el kor� ne foriris,Mi kvazaŭ furiozis; vane mi dezirisDeviĝi al mastrumo, aferoj, sed vano! � � � �660Kolera, obsedita de venĝo-satano,Malafabla, nenian konsolon mi konisEn mondo � kaj el pekoj en pekojn mi dronis;Kaj mi komencis drinki ��Baldaŭ edzino mia mortis pro sufero,Lasinte idon; kaj min mordis malespero!��Kiel amata estis Evo malfeliĉa!Mult-jaroj!� mondvagado! ne estis sufiĉaŜin forgesigi: ĉiam figuro amitaStaras ĝi antaŭ okuloj, kvazaŭ belpentrita!� � � � �670Mi drinkis, sed ne cedis memor�, eĉ momenteNek, kiam mi trakuris landojn kontinente!Nun, en monaĥa vesto, � servisto de Dio,Sur sanga lit� � mi longe parolis pri tio!Nun pri tio paroli? pardonos Sinjoro!Ĉar vi sciu, en kia malesper�, rankoro,Mi plenumis��Tio okazis baldaŭ post la fianĉiĝoDe Evo; oni ĉie nur pri la fianĉiĝoBabilis kaj rakontis, ke kiam ŝi prenis � � � �680Ringon el Vojevoda mano, ŝi eksvenis,Havas febron, de ftizo komencon kaj ĝemePloras senĉese; oni diris: sekretemeŜi amas iun. � Dume Tablestro kviete,Aranĝis balojn, gastojn kolektis ripete,Min ne invitis: kial mi estus bezona?Senorda dom�, mizero, kutimo malbona,Min faris malŝatata, ridinda al mondo!Min, kiu iam skuis distrikton en rondo,Min, kiun nomis princo Radzivil�: amato! � � � �690Min, kiam mi elrajdis el nobelej�-strato,Mi havis sekvantaron, ol princa pli brilan!Se sabron mi eligis, sabraron kelkmilanMi briligis, timige al kastel�-granduloj �Kaj poste min mokridis idoj de kampuloj!Tiel, en homokuloj mi iĝis mizera!Jacek Soplica! � Kion sentis li, fiera?��Pastro, malforte, falis sur litaĵo sia;Ŝlosist� kortuŝe diris: �Granda juĝo Dia!Vere! vere! vi estas? Jacek! kapuĉulo? � � � �700Soplica? kaj vi vivis kiel almozulo!Vi, kiun mi memoras tiam sana, belaNobelo, kiun flatis sinjorar� kastela,Kaj virinoj frenezis pro vi! Lipharulo!Antaŭ nelonge! pente iĝis maljunulo!Kiel mi ne rekonis vin, kiam vi pafis,Kiam vi urson tiel perfekte celtrafis?[17]Ĉar super vi en Litvo ne estis pafisto;Kaj, post Macjek, vi estis unua sabristo!Vere! pri vi virinoj kantis kun adoro: � � � �710�Jacek, liphar�-tordante, nobelojn timigas,Kaj pri kiu li nodon sur lipharoj ligas,Tiu tremos, eĉ estu Radzivil� sinjoro�.Vi ligis nodon ankaŭ pri sinjoro mia!Mizerul�! kaj vi estas? kvestul� profesia?Lipharul� Jacek kvestas! Granda juĝo Dia!Eĉ nun, ha! vi senpune ne estos lasita,Mi ĵuris; Gut� da sango Horeŝka, verŝita��Dume sur lit� sidiĝis Pastro apogita:�Ĉirkaŭ kastel� mi rajdis. Da diabloj kiom � � � �720En kap� kaj kor� mi havis: kiu diros nomon?Tablestro � mortiganto de propra infano!Min detruis! � Min logas al pordeg� satano:Rigardu, li diboĉas! drinkad� en kastelo!Kandelar� en fenestroj, en salon� kapelo!Kaj kastel� ne falegos sur lian kalvaĵon?�Pensu pri venĝ� alŝovos satano armaĵon.Mi ekpensis: li sendis moskvulojn. Mi staris,Rigardante atakon, kiun ili faris[18].�Malvere, ke mi iel kun Moskvo konsentis! � � � �730�Diversaj pensoj svarmis en kap�; mi atentisStulte-ridete, kiel infano ĉe brulo;Kaj poste mi eksentis ĝojon de rabulo,Deziris vidi brulon kaj falegon bruan;Iam mi pensis salti, savi ŝin unuan,Eĉ tablestron ��Sciate, vi defendis vin brave, konscie.Mi ekmiris. Moskvuloj mortfaladis ĉie.Brutoj, malbone pafas! � Pro malvenk� iliaMi koleris. � Tablestro venkoplena tia! � � � �740Ĉu li en mondo ĉiam nur prosperon havos?Ankaŭ el la atako sin triumfe savos?Mi forrajdis kun honto. � Jam estis mateno.Ĵŭs mi vidas: Li staris sur balkon� sen ĝeno,Per brilanta buko al suno briletisKaj tordis la lipharojn kaj fiere ĵetisRigardojn� Al mi ŝajnis, ke min li mokridis,Manon tiel etendis, ĉar min li ekvidis,Kaj minacis. � Mi kaptas moskvul�-karabenon,Almetas, ne mezuras eĉ preskaŭ celprenon, � � � �750Paf�! � Vi scias! ��Malbenita pafilo! Kiu glavmortigas:Ekatakas, rebatas, svingas, senarmigasEble, povas haltigi glavon duonvoje;Sed fajr-armil�: seruron nur ektuŝu foje,Moment�, unu fajrero�Kiam al mi desupre celon vi mezuris,Mi fiks-rigardis vian tubon, ne forkuris:Malesper�, stranga pento, min ter-fiksis ŝtone!Kial, Gervazo, tiam vi celis malbone? � � � �760Estus favoro! Peko penton evidenteBezonis�� Spir� al Pastro remankis momente.�Vere, diris Ŝlosisto, trafi mi deziris!Kiom da sango unu via paf� eltiris,Kiel malfeliĉigis nin kaj familionVian, kaj, Jacek, via kulpo kaŭzis ĉion!Sed, kiam Grafo estis de jegroj celpreno,Lasta Horeŝko, kvankam laŭ patrin�-deveno,Vi lin ŝirmis, kaj antaŭ moskvuloj-elpafo,Min ĵetis teren, tiel savis min krom Grafo. � � � �770Se vi estas monaĥo, pastro, laŭ verdiro,Via vesto defendas vin antaŭ rapiro.Adiaŭ, vian sojlon laste mi trapasu,Inter ni kvite � reston al Dio ni lasu!�Jacek manon etendis � Gervaz� sin reŝovas:�Sen ofendo de mia nobelec�, ne povasMi ektuŝi je mano, mortig�-makulata,Ne pro publika bono, sed venĝo privata!�Sed Jacek el kusenoj sur liton defalis,Turniĝis al Juĝisto, kaj ĉiam pli palis, � � � �780Kaj demandis pri pastro prepost� maltrankvile,Kaj vokis al Ŝlosisto: �Mi petas humile,Restu; baldaŭ mi finos, apenaŭ mi fortasFini. � Sinjor� Ŝlosisto � ĉi nokte mi mortas!��Kion frato? ekkriis Juĝist�: ja, laŭ vide,Vundo negranda. Kion? al prepost� rapide?Malbonbandaĝo? tuj al doktoro! unueEl apoteko�� Pastro diris: �Frat�, malfrue!Mi tie havis pafon malnovan, ĉe Jeno[7:4],Malbone sanigitan, gratite � gangreno. � � � �790Mi konas vundojn: sango � nigra, fulgohavaKvazaŭ; doktoron? vane; sed afer� malgrava:Unu fojon ni mortas, animon fordonas �Sinjor� Ŝlosist�, mi devas fini, vi pardonas!�Estas merit�, ne voli nacia kulpuloResti, kvankam vin nomis naci�: perfidulo!Kaj precipe en homo, kiel mi, fiera.�Nom� �perfidul�� gluiĝis, kiel pesto vera,Al mi. Forturnis kapojn de mi civitanoj,Forkuradis malnovaj amikoj, kompanoj; � � � �800Timemaj, evitante, salutis defore;Eĉ kampul�, judo, kvankam kapklinis laŭmore,Sed deflanke min mokis ridete, trabore.�Perfidul�!� en oreloj sonis, rebatiĝisEĥe en dom�, en kampo, tuttagon volviĝisAntaŭ mi, laŭ makul� en malsana okulo;Kaj tamen mi ne estis landoperfidulo.�Moskvo min opiniis sia aliĝinto,Soplic� ricevis bienparton post mortinto;Targovicanoj poste volis honorigi[20] � � � �810Min per ofic�. � Se volus mi min moskvuligi!� Satan� konsilis� � Estis mi en riĉa stato:Se mi moskvulo iĝus, plej granda magnatoSerĉus mian protekton, eĉ nobelofratoEĉ popolaĉ� facile landanojn postponas[21],Kaj pli feliĉajn Moskvo-servantojn � pardonas!Mi sciis tion, tamen � mi ne povis��Mi forkuris el lando!�Kaj kie mi ne estis! kion ne suferis?�Ĝis Dio kuracilon malkaŝis konsole: � � � �820Pliboniĝi kaj tion ripari bonvole,Laŭ eble, kio��Tablestridin�, kun edzo vojevodo, kuneIris en Siberion, tie mortis june:Lasis en land� filinon, la malgrandan Zonjon.Mi ordonis eduki ŝin��Pli ol pro amo, eble mi pro stultfieroMortigis: do humilo, en monaĥa sfero.Pro l� gento mi fiera iam kuraĝulo,Mallevis kapon, Vermo fariĝis, kvestulo, � � � �830Ĉar kvazaŭ verm� en polvo��Al Patrujo malbonan ekzemplon mi donis,Kiu per bonaj ekzemploj repagon bezonis,Per sango, oferiĝo��Mi batalis por lando. Tie ne gloramoMin pelis kontraŭ glavoj, kontraŭ pafoj-flamo.Memor�-agrablaj estas, pli ol batalilajLaŭtaj verkoj, la verkoj silentaj, utilaj,Kaj suferoj, pri kiuj neniu��Al mi prosperis ofte penetri limzonojn, � � � �840Kaj kolekti informojn, porti ĉefordonojn,Formi konspirojn. � Konas ja Galicianoj[22]Ĉi monaĥan kapuĉon � kaj Grandpolujanoj!Dum jar� mi ĉarojn puŝis en fortikaĵ� prusa;Kaj miajn ŝultrojn vundis bastonado rusa;Mi iris Siberion; poste AŭstrianojEn Ŝpilberg[23] min en kelojn fosis, al laboro,En carcer durum[24], tamen mirakle SinjoroMin savis, kaj mi mortas inter samlandanojKun Sakramentoj. � � � � �850�Eble eĉ nun mi pekis, antaŭ Dia trono,Per leviĝo-akcelo, super ĉef-ordono!Penso, ke gent� soplica armiĝos unueKaj en Litvo Postkuron[6:9] lanc-fiksos plej frue,Ĉi penso� ŝajnas esti pura��Venĝon vi havas! tranĉis vi, ilo de DiaPuno, per glav� intencojn de tutvivo mia:Vi konspirofadenon ŝpinitan konfuzis!Grandan celon, por kiu mi vivon foruzis,Lastan mian, en mondo, teran senton, planon, � � � �860Kiun mi flegis, kiel plej karan infanon,Vi mortigis � kaj mi vin pardonis el koro!Vi��Ke egale pardonu ankaŭ Di-Sinjoro!Diris Ŝlosist�; atendas vi je viatiko:Mi ne estas skismano, nek Luter-amiko;Mortanton malĝojigi, jen peko laŭ scio.Mi ion diros, certe konsolos vin tio:Kiam sinjoro mia falis, mort-vundite,Kaj mi, genue, super lia brust� klinite, � � � �870Glavon trempis en sangon kaj venĝon ĵur-diris:Li, kap-skuante, manon al pordeg� eltiris,Al via flanko signis krucon en aero,Kvazaŭ dirus: al Jacek mi pardonas morton.Mi komprenis, sed flamis tiel per kolero,Ke neniam pri l� kruco mi eldiris vorton�.Interparolon rompis malsanul�-suferoj;Kaj poste venis longa hor� da silentado.Oni atendas pastron. � Ektondris huf-feroj,De spireganta Jankjel aŭdiĝas frapado: � � � �880Grava leter�! al Jacek farmisto ĝin donas;Jacek al frato laŭte ĝin legi ordonas.Leter� de Fiŝer, kiu estis tiam ĉefoDe pol-armea stabo, sub princo Jozefo[26],Sciigas, ke sekreta decid� primilitaJam estas de francestro al mond�, anoncita;Ke kunvokita Granda Sejmo VarsoviaKaj la konfederita Klasar� MazoviaLa aligon de Litvo tuj proklami volas.Jacek, aŭskulte, preĝojn mallaŭte parolas. � � � �890Li alpremis al brusto benitan kandelon,Esperlumajn pupilojn levis en ĉielonKaj diris kun ĝularmoj en okul� radia:�Nun, Sinjor�, iru pace for servisto via!�Ĉiuj genuis; antaŭ sojl� ektintis io �Sonorileto: venis preposto kun Dio.Ĵus nokto jam foriris; tra blanka ĉieloRoza, kuras unua sunradia helo,Falas tra vitroj kiel sagoj briliantaj,Sur lit�, de malsanulo-kap�, refleksiĝantaj: � � � �900Vizaĝon kaj tempiojn orumis lumzono,Ke li mirbrilis, kiel sanktulo en krono.

Libro XI. � Jaro 1812

Printempaj aŭguraĵoj � Enmarŝo de armeoj � Dioservo � Ofica rehonorigo de sanktmemora Jacek Soplica � El interparoloj de Gervazo kaj Protazo oni povas konkludi pri proksima fino de l� proceso � Amindumoj de ulano kun knabino � La disputo pri Stumpulo kaj Falko decidiĝas � Poste gastoj kolektiĝas al festeno � Prezentado de gefianĉoj al armeaj ĉefoj

Jaro! kiu vin vidis sur Litva kamparo!Ĝis nun popol� vin nomas � bonrikolta jaroKaj soldatoj � milita; ĝis nun la maljunajPri vi babilas; kantoj vin gloras eĉ nunaj.Delonge vi mirakle estis anoncitaInter popol�, de fluga famo, antaŭita.Printempa suno naskis en litvana koroMirantaŭsenton, kvazaŭ de mondfina horo;Ĉiuj atendis ion sopire kaj ĝoje.Brutaro, elpelita for, unuafoje � � � �10Printempe, kvankam estis malgrasa, malsataNe kuris al paŝtejo, jam herbe kovrata,Sed kuŝiĝis sur kampo, la kapojn klinadis,Muĝis, aŭ sian vintran nutraĵon maĉadis.Kampuloj la plugilojn por semado tiris,Sed ne ĝojis, ke longa vintro jam foriris,Ne kantis; diligente ili ne laboras,Semadon kaj rikolton kvazaŭ ne memoras;Ili haltigas bovojn, ĉevalon erpilan,Al okcident� rigardon turnas maltrankvilan, � � � �20Kvazaŭ tie miraklon atendus proksime,Kaj revenantajn birdojn observas kortime.Jam al hejmo alflugis cikoni� unua,Etendis blankstandardon de printempo frua;Poste venis kriemaj aroj da hirundoj,Kiuj kolektiĝante super akvaj grundoj,Prenas por nestoj koton el rigida tero.En arbustar� skolopo flustras dum vespero.Super arbaro flugas anseroj serie,Kaj lace, por nutraĵo, defalas laŭtkrie. � � � �30Sur ĉielo malhela gruoj krias ĝeme;Noktgardistoj, aŭdante, demandas timeme:Kion, en birdoj-regno, la konfuzo celas?Kia ventego ilin tiel frue pelas?[1]Jen novaj aroj: kvazaŭ piroloj, sturnetoj,Aroj da helkoloraj plumtufoj, flagetoj,Ekbrilis sur altaĵoj, falas sur kamparo:Rajdistar�! Strangaj vestoj, fremda armilaro!La regimentoj marŝas: kvazaŭ neĝ� fandita,Fluas sur voj� vicaro, la fereforĝita; � � � �40El arbar� nigras ĉapoj, bajonetoj brilas,Infanteri� svarmas, al formikar�-similas.Ĉiuj al nordo! Kvazaŭ el sudlando varma,Irus al ni, post birdoj, la popolo svarma,Al fort� nerezistebla, instinkta, cedante.Ĉevaloj, homoj, agloj, tag-nokte, konstanteFluas; ĉielo flamas, ie bruloj ruĝas,Tero tremas, kaj flanke fulmotondroj muĝas.Milit�! milit�!� ne estis en Litvo angulo,Ĝis kiu ne alirus ĝia krako, brulo. � � � �50Praarbarano, kiu laŭ avoj-kutimo,Dumvive ne eliris trans arbara limo,Kaj sur ĉiel� aliajn bruojn ne komprenis,Krom ventoj, kaj sur tero � krom bestegoj-muĝo,Gastojn nur vidis, kiam arbaranoj venis,Nun vidas: strange ardas ĉiela brulruĝo;Kaj li aŭdas krakadon: kuglo de kanonoEraris el batalo tra l� arbara krono,Ŝirante trunkojn, branĉojn. � La grizbarba uroHirtigas kolhararon, tremas de teruro, � � � �60Duonleviĝas, antaŭpied�-apogite,Skuas barbon, rigardas ege mirigite,Al la fulmanta inter rompaĵo brulejo:Grenad� erara fajfas kaj turniĝas brue,Krevas fulme-krakase; ur� en viv� unue,Time, al pli profunda kuris kaŝiĝejo.Batal�!� Kie? demandas junuloj, kaptanteArmilojn; manojn levas virinoj, preĝante;Ĉiuj esperas venkon; sonas larma krio:Nin gvidas Napoleon! kun li estas Dio! � � � �70Printempo! kiu vidis vin sur la kamparo!Memorinda printempo, de l� milita jaro!Printempo, kiu vidis vin tiel florantanPer la grenoj kaj herboj, per homoj brilantan,Eventplenan, gravedan de l� esper� ĉiela!Mi vin ankoraŭ vidas, sonĝ-vidaĵo bela!�Mi, naskita sub jugo, vindita en fero,Havis nur unu tian printempon sur tero.Ĉe Soplicovo tuŝe, grand-vojo sin tiris,Kiun de Njemen-flanko du ĉefoj aliris: � � � �80Princ� Jozef kaj vestfala reĝo HieronimOkupis Litvo-parton de Grodno ĝis Slonim[2].Reĝo donis ripozon ĝis la tago tria;Sed polaj soldataroj, malgraŭ laco sia,Plendis, ke ne permesas reĝo marŝi plue;Ili volus atingi moskvulojn plej frue.En urb� proksima, haltis princa stab-ĉefaro,En Soplicovo kvardek miloj en tendaro;Kun siaj staboj venis: General� Dombrovski,Knjazjeviĉ, Malaĥovski, Gjedrojc kaj Grabovski[3]. � � � �90Estis malfrue: ĉiu do prenis laŭ povoLoĝejon en kastelo kaj en Soplicovo.Kiam antaŭgardaro estis starigita,Ĉiu, en sian ĉambron iris lacigita.Nokta silent�: en tendoj, dom�, kamparo; soleOni vidas, laŭ ombroj, vagantojn patrole,Kaj tendaraj fajrujoj flagras en kelk lokoj,Alterne de postenoj sonas signalvokoj.Dormis dolĉe: dommastro, ĉefoj, milituloj,Kaj sole ne fermiĝis de Vojski okuloj; � � � �100Vojski devas por morgaŭ festenon prepari,Volas per ĝi Soplicojn eterne glor-fari:Inda de kor-agrablaj pol-gastoj festenoEstu konforma kun la granda tag-soleno,Preĝeja festo, ankaŭ familia estos:Morgaŭ tri paroj sian fianĉiĝon festos.Kaj general� Dombrovski dum vespero diris,Ke li, por morgaŭ, polan tagmanĝon deziris.Kvankam malfrue, Vojski rapide akirisKvin kuiristojn, kiujn ĉirkaŭaĵo donis:Ili servis kaj Vojski, laŭ mastro, disponis. � � � �110Li blankan kuirestran antaŭtukon ligis,Prenis noktĉapon, brakojn ĝis kubut� nudigis.Unumane li muŝojn per klakil� batalas,Ĉar insektoj avide sur frandaĵojn falas,Per dua man� li okulvitrojn surnazigis,El ĉebrust� libron prenis, elvolvis, disigis.Libro havis titolon: �Kuirist� perfekta�[4]Kaj estis speciala priskribo korektaDe pol-tabloj. Tenĉina Graf�, laŭ ĉi detalaPriskrib�, festenojn donis en lando itala, � � � �120Pri kiuj Sankta Patro Urban� Oka miris[5].Laŭ ĝi Karol-Amato-Radzivil kuirisEn Njesvjeĵ, ĉe akcepto reĝa Stanislava,Aranĝante festenon, kies famo pravaĜis nun en Litvo vivas, en rakont� vulgara[6].Vojski legas, anoncas post kompreno klara,Kaj spertaj kuiristoj laŭ tio laboras;Kvindek tranĉiloj vigle sur tabloj sonoras;Kuirej�-buboj nigraj portas, laŭ ordonoj,Lignon; aliaj lakton, vinon, el kaldronoj � � � �130Verŝas en kaserolojn, potojn, kuirilojn;Ĉe forn� sidantaj buboj movas fajr-blovilojn:Vojski, por pli akceli ekbrulig�-aferon,Sur brullignon verŝigas fanditan buteron;(Tian lukson bonhava dom� ne persekutas).Buboj en fajron sekan branĉ-rompaĵon ŝutas;Aliaj sur ponardojn metas grand-rostaĵojn,Bovajn kaj kapreolajn, kaj apro-dorsaĵojn;Ĉi tiuj senplumigas: flugas lanugaro,Nudiĝas urogaloj, tetroj kaj kokaro. � � � �140Kokoj estis malmultaj: post invad�-atako,Kiun faris Dobĵinski, sangavida Sako,Sur kokejon de Zonjo, kiam en impeto,Li detruis mastrumon ĝis lasta koketo,Ne povis per birdaro ekflori de novo,Fama iam, pro siaj birdoj, Soplicovo.Cetere da viandoj abundeco granda,Arigita el domo, butikar� vianda,El arbar�, de najbaroj, proksime kaj fore:Vi dirus, birda lakto nur mankis ĉi hore. � � � �150En Soplicov� kuniĝas, por festen� sinjora,Du kondiĉoj: abundo kaj arto labora.Jam ekiĝis de Sankta Flor�-Virgin� soleno[7].Vetero estis bela; en frua matenoĈielo pura ĉirkaŭ tero sin etendis;Kiel maro silenta, konkave ĝi pendis.Nur ankoraŭ kelk steloj lumas el profundo,Kiel perloj, brilantaj tra l� ondar� el fundo:Flanke nubet� alflugas blanka, ununuraKaj flugilojn ekmergas en ĉiel� lazura,Similajn al plumaro de Gardant�-Anĝelo, � � � �160Kiun, per noktaj preĝoj, retenis teranoj,Kaj kiu rerapidas al samĉielanoj.Ĉielfunde jam lasta estingiĝis stelo,Kaj en mezo de frunto paliĝas ĉielo,Ombroj-kusenon tuŝas per dekstra tempioBruneta, dum maldekstran jam ruĝigas io;Pli fore, rondo, kvazaŭ palpebro disiĝasKaj, en mezo, blankaĵo okula vidiĝasKun ĉielark�-pupilo: jam ŝprucis radio,Sur ĉielrond� fleksite, trabrilis lumstrio � � � �170Kaj, en blanknubo, kiel orsago pendiĝas.Post ĉi paf� tagsignala, flamoj-fasko ŝprucas,Mil raketoj en mondoĉirkaŭo sin krucas,Kaj sunokul� suriris. � Ĝi iom dormemas,Fermetiĝas, radiaj okulharoj tremas;Sep koloroj kunbrilas: safiro bluhava,Sangeruĝa rubeno kaj topazo flava;Sekve suno disbrilis kristal�-diafane,Poste briliantlume, fine fajr-fontane,Kaj kiel luno grande, flagrante laŭ stelo: � � � �180Tiel iris soleca suno sur ĉielo.Hodiaŭ ĉe tagiĝo, el tutĉirkaŭejo,Litvanaro kolektis sin antaŭ preĝejo,Kvazaŭ por ekanonco de miraklo nova.Ĉi kolektiĝon kaŭzis piec� de popolo,Kaj parte ĝi devenis el granda scivolo:Ĉar hodiaŭ al dioservo SoplicovaEstas venontaj ankaŭ kelkaj generaloj,Ĉi tiuj gloraj ĉefoj de pol-legionoj,Kies nomojn adoris popol� laŭ patronoj,Kies ekspedicioj, vagadoj, bataloj, � � � �190Evangeli� nacia estis litvolanda.Jam venis oficiroj, soldataro granda;Popol� ĉirkaŭas ilin kaj apenaŭ fidas,Rigardante, al propraj okuloj: ĝi vidasLandanojn, uniformon armean portantajn,Armitajn kaj liberajn, pole parolantajn.Por meso ne ampleksis preĝejet� kunvenon:Popolo genuiĝis sur herboterenon,Kaj nudkape, rigardas al pordo kapela.De litvanoj hararo, blanka, aŭ blondhela,Orumiĝas laŭ bedo de matursekalo; � � � �200Ie brilis virgina bela kapovalo,En ornamo freŝflora aŭ pavokulara,Kun senligaj rubandoj en plektaĵo hara,Inter virkapoj, kiel grencejan� aŭ lolo.Genuanta, kolora amas� de popolo,Ĉe tintil�-voĉo, kvazaŭ ĉe blovo matena,Kapklinas, kiel spikoj sur bedaro grena.Kampulinoj hodiaŭ, al Mari�-altaro,Portas printemp�-donacon de herbofloraro;Ĉio en belornamo de bukedoj, kronoj: � � � �210Altaro, bildo kaj eĉ sonorej�, balkonoj.Iam, el oriento, matenvent� blovetas,Deŝiras florkronetojn, sur tempiojn ĵetas,Kiel mesincensilo bonodorfumetas.Kiam finiĝis meso, prediko kaj beno,Eliris Ĉambelano, estro de l� kunveno,Antaŭ nelonga tempo, en distrikto sia,Elektite Marŝalo Konfederacia[8],En vojevoda vesto: ĵupan� orbroditaKontuŝo grodetura[9], zono orteksita, � � � �220Flanke, kun lacert-leda[10] prenil�, karabelo;Sur kolo brilis pinglo per briliant�-helo,Konfederatko blanka, kun fasko da karajTufplumetoj, de blankaj ardeoj, tre raraj.(Por festo nur metiĝas la riĉa tufeto,Dukaton kostas ĉiu tiela plumeto)Ĉambelan� sur altaĵon ĉe l� preĝej� suriris,Kaj de popol�, soldatoj, ĉirkaŭite, diris:�Fratoj! anoncis pastro al vi el ambono,Ke liberon redonis Francestro al Krono, � � � �230Kaj nun donas al Litvo, tut-Polujo kara;Vi aŭdis pri la grava edikt� registara,Pri kunvoko de granda sejmo Varsovia.Nun aŭdu kelkajn vortojn komunumo niaPri famili�-afero de Soplic�, sinjoroĈi-tiea.� � � � � �Vi ĉiuj havas en memoro,Kion krimis mortinto � Soplica Jaceko;Sed, dum vi ĉiuj scias nur pri lia peko,Tempas al mond� anonci pri meritoj liaj.De ĉeestaj ĉi tie generaloj niaj � � � �240Mi aŭdis ĉion, kion mi diras pri l� homo:Jacek ne mortis (kiel laŭtis fam�) en Romo,Sed, post ŝanĝo de vivo, profesio, nomo,De kulpoj kontraŭ Dio kaj Patruj� faritaj,Puriĝis, per sanktvivo, grand-faroj militaj.�Jen li, ĉe Hohenlinden[11], kiam generaloRiŝpans, venkate, pensis pri cedosignalo,Ne sciante, ke marŝas Knjazjeviĉ al savo,Jacek penetris inter ĵetatoj kaj glavoj,De Knjazjeviĉ al Riŝpans leterojn transdonis: � � � �250Ke poloj malamikoj-poston ĉirkaŭzonis.Li poste, ĉe hispanoj, dum pol-ulanaroKonkiris Sommo-Sjerran dorson de remparo[12],Ĉe Kozjetulski estis dufoje vundita.Kun sekretaj ordonoj poste elsenditaLi kuradis, spiriton de popolo sondis,Sekretajn societojn kolektis kaj fondis;Kaj li fine, ĉe litva leviĝ�-preparado,Pereis en Soplica hejmo, dum invado.Ĵus venis en Varŝavon sciigo pri lia � � � �260Mort�, dum lin rekompencis Estro Imperia.Por antaŭheroaĵoj kaj servoj konspiraj,Per signoj, de honora legi�, kavaliraj[13].�Do mi, aferojn tiujn ĉi konsiderante,Kaj Vojevod�-regecon kunreprezentante,Anoncas ĉe bastono konfederacia,Ke Jacek, per fidela, longa servo sia,Kaj ankaŭ per favoro de l� estr� imperia,Forviŝis infamion, al honor� revenas,Kaj inter patriotoj ree lokon prenas.Do kiu nun kuraĝos Jacek-familion � � � �270Memorigi pri kulpo aŭ aludi ion,Tiun atendas puno, por riproĉo tia,Gravis notatæ maculæ[14] laŭ statuto nia,Kiu punas militem, kiel skartabelon[15],Se ili infamion semas sur nobelon;Kaj ĉar regas egalo, artikolo triaDeviĝas por urbanoj kaj kampulo ĉia,Tiun marŝal�-dekreton metos moŝt� SkribistoAl ĝeneralaj aktoj � anoncos Vokisto.�Kio koncernas krucon de l� honor�-legio: � � � �280Ke ĝi malfruis, gloron ne ofendas tio;Se ĝi ne povis Jackon ornami merite,Ĝi servu memoraĵe, sur tomb� pendigite.Dum tri tagoj ĝi pendos, en preĝej�, post tioĜi metiĝos por voto[16] al Patrin�-de-Dio�.Ĉambelano ordenon el tego eligisKaj sur modestan tombo-kruceton pendigis:Rubandeton kokarde-ligitan, ruĝhelan,Kaj, kun ora kroneto, krucon blankan, stelan.En sunradioj lumis steletoj kaj oro � � � �290Kvazaŭ lastaj rebriloj de Jacka ter-gloro.Popol� �Anĝel�-saluton� genue flustretas.Kaj pri eterna paco por pekulo petas.Juĝisto, inter gastoj kaj vilaĝ-kunveno,Ĉiujn al Soplicova invitas festeno.Du aĝuloj sidiĝis ĉe domo biena:Ĉe ĉiu, sur genuoj, mielpoto plena.En ĝarden� ili vidas: ĉe papav� koloraStaras ulan�, sunflore, en kolpak� kun oraLadornamo kaj koka vostplumo fiera; � � � �300Ĉe li knabin�, en verda vest�, laŭ rut� ĉetera,Levas bluokuletojn, laŭ trikoloretoj,Al okuloj de knabo; pli for, fraŭlinetoj,Kapdeturnante, florojn ŝiris en ĝardeno,Ke geamantoj povu paroli sen ĝeno.Sed aĝuloj babilas ĉe vino mielaKaj sin tabak�-regalas el ujo arb-ŝela:�Jes, jes, Protaĉjo�, diris Ŝlosisto Gervazo.�Jes, jes, Gervaĉjo�, diris Vokisto Protazo.Jes, jes!� ripetis ambaŭ kelkfoje, cetere � � � �310Takt-balancante kapojn. �Jes, finiĝas, vere,Diris fine Vokisto, strangamaniere.Ja estis, mi ekzemple memoras, procesojKun multe pli malbonaj, ol ĉe ni ekscesoj,Kaj embarason finis intercizo-datoj:[17]Tiel paciĝis �opot kun Borzobohatoj,Krepŝtuloj kun Kupscioj, Putrament � Pikturno,Kun Odincoj Mackjeviĉ, Kvileckij kun Turno.Kaj de Poloj kun Litvo! estis pli malicaKonflikto, ol ĝin havis Horeŝkoj, Soplica: � � � �320Sed kiam konsideris reĝino Jadvigo[18],Sen juĝo tuj finiĝis la tuta intrigo.Se partioj fraŭlinon havas aŭ vidvinon,Edziĝo tiam faras al procesoj finon;Do plej longe proceso daŭras kun pastraroKatolika, kaj inter proksimparencaro,Ne povante finiĝi per geedzoj-paro.Do malpacoj, de Laĥoj � Rusoj, nefinitajEkde Leĥo kaj Ruso, du fratoj naskitaj[19];Tial tre longe daŭris proces� de litvanoj � � � �330Kun la pastroj Krucistoj, ĝis gajnis Jagielo[20];Do antaŭ aktoj longe pendebat[21] kverelo.Fama proces� de Rimŝoj kun Dominikanoj,Ĝis gajnis monaĥeja sindik�, pastro Dimŝo,Do proverb�: Di-sinjoro pligrandas ol Rimŝo;Mi aldonos: pli bona mielpot� en mano,Ol fendil�� kaj li trinkis je Ŝlosista sano.�Vere! � diris Gervazo per kortuŝotono,Tre strangajn sortojn havis nia pola Krono,Kaj Litvo nia! Kvazaŭ du geedzojn Dio � � � �340Kunigis, sed disigis satanoj-envio!Aĥ, frato Protazeto! Jen, kion litvanojNi vidas! revizitis nin fratoj kronanoj!Mi antaŭ jaroj servis en taĉment� ilia:Ĝi estis bravularo konfederacia!Se sinjoro Tablestro ĝisvivus ĉi horon!Jacek! Jacek! � sed kial ĉagreni la koron?Kiam Litvo kun Krono nun ree sin ligas,Jam tio sola ĉion pacigas, bonigas��Strange�, diris Protazo, �pri zonjo gracia,Kies maneton petas nun Tadeo nia, � � � �350Antaŭ jar� ĉielsigno estis aŭ omeno!��Fraŭlin� Zofi� ŝin oni nomu, laŭ konveno,Rompis Ŝlosist�, plenkreska, ne eta knabino,Krome, dignula sango, Tablestra nepino!��Jen do, finis Protazo, estis signo tiaPri ŝia sort�; mi signon per okuloj vidis:Antaŭ jaro, dum festo, servistaro sidis,Trinkante el potegoj da miel� julia,Kiam: klak�! ni rigardas, el tegmento falasDu maljunaj paseroj viraj, kaj batalas: � � � �360Iom pli juna havis grizan subgorĝaĵon,Dua nigran: tra l� korto iĝis lukt� furia,Kaj renversad�, ke ambaŭ fosiĝis polvaĵon.Ni rigardas, dum flustris servistaro nia:Nigra estu Horeŝko, Soplico � alia;Oni kriis, dum supre estis la grizulo:Vivu Soplico! fi al Horeŝko, timulo!Kaj se li falis, tiam: Rebonigu frato!Ĉar honto al nobelo cedi al magnato!Ni ridas kaj atendas venkon de rivalo; � � � �370Tiam Zonjon pro birdoj kortuŝis kompato;Ŝi saltis, kavalirojn kovris per manplato;Sed eĉ en man� ne ĉesis plumŝira batalo,Tia estis, en tiuj etuloj furio.Virinoj, rigardante, flustris pri Zofio,Ke kredeble destino estas de l� knabino,Malpacajn familiojn pacigi en fino.Hodiaŭ plenumiĝis omeno; sed vere,Ke tiam oni pensis pri Grafo prefere,Ne pri Tade��.� � � � � Ŝlosisto pri tio respondis: � � � �380�Estas strangaj aferoj, kiu ĉion sondis?Mi diros pri afero, ne, kiel omeno,Mirakla, malfacila tamen por kompreno.Mi antaŭe Soplicojn dronigus kolereĈiujn, sed ĉi knabeton, Tadeon, mi vereDe infaneco lia treege ekŝatis!Ĉar, kiam sin bubetoj kun li, taŭze batis,Li venkadis; do kiam li kuris kastelon,Mi, instige, tuj montras malfacilan celon:Ĉio al li prosperis: kolombojn detiri � � � �390El turo, aŭ la viskon sur kverko forŝiri,Grimpi, al kornik�-nesto sur pino, por rabo,Li scipovis; do pensis mi: naskiĝis knabo,Domaĝe ke Soplico, sub feliĉa stelo!Kiu dirus: li estos mastro de kastelo,Edzinigos Zofion, mian Moŝt-Estrinon!�Ili finis, medite trinkas mielvinon,Kaj aŭdiĝas nur iam de vortoj ripeto:�Jes, jes, mia Gervazo � jes, jes, Protazeto�.Ĉe pordosojl�, fenestro estis kuireja � � � �400Malfermita: eliĝis fum� kvazaŭ bruleja,Ĝis el fumovolvaĵoj, laŭ blank-kolombeto,Ekbrilis kuirestra, lumanta ĉapeto:Super aĝuloj-kapojn sin Vojski silenteElŝovis kaj aŭskultis parolojn atente,Fine al ili donis, sur eta taspladoBiskvitojn, parolante: �Manĝu ĉe trinkado,Kaj mi al vi rakontos sciindan egaleDisputon, finiĝo[n]tan eble sang-batale,Kiam, en Nalibokaj arbaroj, dum ĉaso, � � � �410Rejtan faris petolon al duko de Nasso.Ĉi petolon li pagis preskaŭ sano-koste,Kaj kiel mi pacigis, vi aŭdos tuj poste��Sed rakonton trarompis kuiristoj-venoKun demand�: kiu tablojn kovru por festeno?Vojski foriris; ĉerpis mielon aĝulojKaj medite ĝardenon vagis per okuloj,Kie kun fraŭlineto staris bel-ulano.Ĵus preninte maneton per maldekstra mano,(Dekstran, laŭ vid� vunditan, tolbandaĝo ligis), � � � �420Li al fraŭlin�, per tiaj vortoj sin aŭdigis:�Zofi�, vi nepre devas al mi diri tion;Antaŭ ŝanĝo de ringoj mi havu la scion.Malgrave, ke dum vintro pasinta vi pretisDoni vorton; mi tiam la vorton ne petis:Ĉar kion do valoras vort�, eldevigite?En Soplicov� mi estis mallonge vizite;Kaj mi ne estas vanta, havi iluzion,Ke mi unurigarde vekis simpation.Mi, ne fanfaronulo, volis nur pretendi � � � �430Merititan favoron, eĉ longe atendi.Nun vi bonvolu vian vorton rediri�Per kio ĉi favoron mi sciis akiri?Eble min Zonjo prenas, ne el kor-inklino,Sed, ĉar tiel konsilas onklo kaj onklino?Zonjo, edziĝ�-afero estas grava tree!Konsultu propran koron, neniun obee:Nek de onklo minacojn, nek onklin�-inspirojn;Se vi al mi korsentas nur bonajn dezirojn;Ni povas fianĉiĝi, sed iam estonte; � � � �440Vin ligi mi ne volas, atendos volonte.Nenio urĝas; krome, hieraŭ komandoMin lasis regimenta instruktor� en lando,Ĝis miajn vundojn ree sanigos ĉarpio.Do kion, kara Zonjo?�� Kaj Zonjo je tioLevis kapon, rigardis honteme kaj diris�Mi ne memoras bone, kio antaŭiris;Mi scias nur, ke estis pri tio parolo,Ke vi kun mi edziĝu: mi, ĉiam al voloĈiela kaj zorganta, cedas�. Ĉi momente � � � �450Ŝi mallevis okulojn, por diri korsente:�Kiam mortis la pastro Vermo, dum terurisNokta tempest�, mi vidis, ke vi forveturisPro ni malĝoje: viajn okulojn vualisLarmoj, kiuj, mi diru, mian koron falis;Ke vi, sinjor� min ŝatas, mi tiam ekfidis;Kaj poste, por sukceso via, kiomfojeMi preĝis, ĉiam staris vi same, malĝojeAntaŭ mi, kaj du grandajn brillarmojn mi vidis.Poste Ĉambelanino al Vilno vojirisKaj, por vintro, kunprenis min; sed mi sopiris � � � �460Al Soplicovo, ankaŭ al tiu ĉambreto,Kie okazis nia renkont�, ĉe tableto,Kaj adiaŭo. Ial via memoraĵo,Simile al aŭtuna legomosemaĵo,En mia kor�, dum tuta vintro, kreskis bele,Ke, kiel mi parolis, mi ĉiam sopirisAl la ĉambret�, kaj io al mi flustrediris,Ke mi vin tie trovos � okazis tiele.Tion pensante, havis mi ofte en buŝo,Dum karnavalo vian nomon, Tadeuŝo; � � � �470Do, ke mi enamiĝis, fraŭlinetoj diris.Se tiel estis, koron mian vi akiris�.Tade�, pri tia pruvo de amo kontente,Ekpremis ŝian brakon, kaj ili silenteEl ĝardeno eliris al tiu ĉambreto,Kie, antaŭ dek jaroj, loĝis Tadeeto.Tie Rejento gastis nun; en belornamo,Kiel fianĉo, servis li al sia damo,Kurante, transdonante, ringojn kaj ĉenetojn;Cilindrojn, boteletojn, pulvorojn, muŝetojn; � � � �480Li rigardis triumfe, gaje fianĉinon,Kiu sidante faris tualetofinon,Kaj en spegul� konsultis diojn de gracio.Ĉambristinoj kun frizoferaĵoj, dum tioRefreŝigas ringaron de harplektoj ŝiaj:Genue, ĉe falbanoj, laboras aliaj.Kiam Rejenton distris ĉi tiu laboro,Kuiristeto frapis fenestron: leporo!Lepor�, el salikaro, trakuris herbejonKaj saltis en ĝardenon, inter legomejon, � � � �490Tie sidas: facile estos fortimigiĜin kaj apud barilo vertragojn instigi.Asesor�per gvidilo sian Falkon tiras;Rejent� Stumpulon vokas, rapide postiras.Vojski ilin kun hundoj lokas sur postenon,Kaj mem, kun muŝklakilo iras en ĝardenon,Piedfrapas, fajfas, klakas, timigante;Instigantoj, vertragojn ĉe rimen� tenante,Montras lokon, leporo elsaltos el kie,Kaj lipŝmacas; orelojn streĉinte, vertragoj � � � �500Levis buŝojn al vento kaj tremas pasie,Kiel metitaj, unu tendenon, du sagoj.Vojski kriis: �Pel!� Saltis best� el post barilojHerbejon; hundoj sekvas; tuj Falko, Stumpulo,Sen turniĝo, ĵetiĝis kune al grizuloEl ambaŭ flankoj, kiel du birdoflugiloj,Kaj dentojn kiel ungojn en dorson enpremis.Lepor�, laŭ nov-naskito, malĝoje ekgemis!Instigantoj alkuras: ĝi kuŝas jam morte,Hundoj taŭzas sub ventro blankhararon forte. � � � �510Instigantoj glatumis hundojn, Vojski tirisEl ĉe zon� tranĉileton ĉasistan kaj diris,Detrancante saltilojn: �Hundetoj favoronĜuos egale, saman akirinte gloron,Egalis rapideco, egalis kurspaco;Indas Pac la palacon kaj Pacon palaco[22],Sinjoroj indas hundojn, kaj sinjorojn hundoj;Finiĝis longdisputo en kelkaj sekundoj;Mi, kiun vetjuĝanto vi faris inkline,Eldonas finverdikton: ambaŭ gajnis fine; � � � �520La vetaĵoj revenas: al ĉiu � la sia;Vi subskribu konsenton�. Post alvoko tiaInstigantoj heligis vizaĝojn kontente,Longdisigitajn manojn kunigis konsente.Rejent� diris: �Mi vetis pri ĉeval�, jungaĵo,Mi ankaŭ garantiis per ofic�-skribaĵo,Ke al Juĝisto mian ringon mi deponas,Vetogarantiaĵon oni ne redonas.Ringon akceptu moŝto Vojski por memoro:Sur ĝi gravuru sian nomon la sinjoro, � � � �530Aŭ Hreĉeĥajn blazonornamaĵojn laŭ volo;Oro estas altprova, glata karneolo.Ĉevalon nun forprenis ulanoj, rajduloj;Restis jungaĵo; nomas ĝin ĉiuj konuloj:Oportuna, daŭrema, belludilo vera:Selet� mallarĝa, turko-kozak�-maniera;En antaŭparto brilas ŝtonaro juvela,Sidon sternas silkŝtofa kuseneto bela;Sur sel-arkon saltinte, sur lanug�-molaĵoVi sidas oportune, kvazaŭ sur litaĵo. � � � �540Kaj kiam vi galopas � (Rejento Bolesto,Kiu, sciate, estis ŝatanto de gesto,Disigis krurojn, kvazaŭ sur selon saltante,Poste kvazaŭ galopis, balancet-iĝante) �Kaj kiam vi galopas, tiam ĉabraketoHelbrilas, kvazaŭ gutus or� de ĉevaleto,Ĉar sel-pendaĵoj estas ore-aspergitaj,Kaj arĝent�-piedingoj larĝaj � orumitaj;Sur buŝpeco-rimenoj, sur kolbrid�-duonojBriletas perlamota vico da butonoj; � � � �550Kaj ĉe brustumo pendas Leliva blazono,Tio estas novluno. Ĉi jung-specialo,Konkirita (laŭ famo) en Podhajc-batalo[23]De iu grava, turka nobela persono,Pruvu al Asesoro pri estimo mia�.Kaj Asesoro, gaje pro donaco tia:�Mi de princo Sanguŝko iaman donaĵonVet-garantiis, mian belan hund-kolaĵon,Lacert-lede kovritan kun ringoj el oro,Kaj silk-teksan gvidilon, kies art-laboro � � � �560Egale kara, kiel ŝton� lumanta brile.Miaj infanoj devis ĉi tion heredi�Edziĝante, mi idojn esperas posedi:Sed ĉi aĵon, Rejento, mi petas humile,Favor-prenu por via jungaĵ� tre karaKaj memore pri nia disputo longjara,Kiun finis, por ambaŭ ni, tiu momentoHonore. Ree floru inter ni konsento�.Ili revenis domon anonci ĉe-table:Ke Falk�, Stumpul�, disputon finis tre agrable. � � � �570Estis famo, ke Vojski edukis en domoLeporon, kaj ĝin lasis kaŝe en legomo,Por pacigi disputon facilmaniere.Aĝul� ĉi artifikon faris tre mistere,Ke tutan Soplicovon li trompis prospere.Kuirist� post kelk jaroj tion kaŝ-parolis,Asesoron, Rejenton, reinstigi volis;Sed li vane pri hundoj semis kalumnionVojski neis, neniu do kredis ĉi tion.Jam gastoj kolektite en kastela halo, � � � �580Ĉe tablo kunparolis antaŭ festregalo.Juĝist�, en vojevoda uniform�, dum tioEniris; kune venis Tade� kaj Zofio.Per man� maldekstra kapon tuŝante, TadeoSalutadis soldate ĉefojn de l� armeo;Kaj Zofio, rigardon al ter� mallevante,Per riverenc� salutis gastojn, roziĝante;(Bel-riverenci Zonjon instruis onklino).Sur kap� kroneton havis ŝi, laŭ fianĉino;Cetere sama vesto, en kiu Zofio � � � �590Metis printempan garbon al Patrin� de Dio.Ŝi rikoltis nov-garbon da flora herbaro:Per unu man� ŝi donas florojn al gastaro,Dua sur kap� ĝustmetas brilan falĉileton;Ĉefoj prenis herbflorojn, kisante maneton,Kaj ŝi reriverencis, honte-rozigite.Ĉef� Knjazjeviĉ je brakoj ŝin prenis subiteKaj metis patran kison sur frunton Zofian,Kaj levinte knabinon, sur tablo starlokis;Tiam ĉiuj manplaŭde: Jen brave! ekvokis, � � � �600Admirante belegan knabinon gracian,Kaj ravite de ŝia litva vest� vulgara:Ĉar, por ĉefoj, post vivo vaganta, multjaraEn fremdaj landoj, havis strangajn ĉarmojn tia,Delonge nevidita, simpla vest� nacia,Kiu rememorigis ilin pri junecoKaj malnovaj amaĵoj. Do, kun kortuŝeco,Ili ĉirkaŭis tablon, rigardis scivole:Tiuj petas, ke frunton ŝi levu bonvole,Montru okulojn; tiuj, ke Zonjo ĉirkaŭe � � � �610Turniĝu; ŝi turniĝas, sed kiel antaŭe,Kovras per man� okulojn. Tadeo atenteŜin rigardis kaj manojn kunfrotis kontente.Ĉu la robeton iu konsilis prudente,Ĉu instinkte ŝi sciis (ĉar knabin� divenasĈiam instinkte, kio al ŝi bel-konvenas),Sed, unue dum vivo, Zonjon en matenoPro obstinec� insultis onklin� Telimeno:Zonjo kun plor� rezistis al modornamaĵo;Oni ŝin devis lasi en simpla vestaĵo. � � � �620Ŝi havis longan, blankan jupeton el tolo,Robeton verd-kamlotan, kun roz-borderaĵo;Verda, per roz-rubandoj laĉita, korsaĵoMultstrie ŝin ĉirkaŭis de sino ĝis kolo;Sube brust�, laŭ burĝonoj sub foli� kaŝitaj.Blankaj ĉemiz�-manikoj sur brakoj sin movas,Kiel por flug� iletojn papili� plenblovas;Ĉe man�, krispaĵoj estas per ruband� streĉitaj.Ĉirkaŭ kolo, mallarĝa kolumet� ĉemiza,Kun roz-ligila nodo; el kerno ĉeriza � � � �630Orelringetoj: ilin cizelis tre arteSak Dobĵinski, kaj tial fieris aparte.(Tie estis du koroj, kun sago, flameto,Kiujn Sak, svatiĝante, donis al Zonjeto).Sur kolum� du ŝnuretoj pendas da sukceno;Sur tempioj � kroneto el verd-rosmareno;Harlig�-rubandojn Zonjo sur la ŝultrojn ĵetis:Kaj, falĉistin�-kutime, sur frunton ŝi metisRikoltilon, de freŝa herb-tranĉado brilan,Al novluno, sur frunto Diana, similan. � � � �640Ĉiuj aplaŭdas. Iu oficir� eligisPaperujon el poŝo, paperon pretigis,Krajonon pintiginte en buŝ� malsekigis,Rigardas Zonjon, skizas. Apenaŭ krajononVidis Juĝist�, rekonis desegnist-personon,Kvankam lin kolonela vesto aliigis:Riĉegaj epoletoj, mieno ulana,Lipharoj nigritaj, barbeto hispana.Juĝisto diris: �Grafa moŝto, kia farto?Eĉ en sarguj� vi havas ilojn por pentr-arto!� � � � �650Efektive, jen Grafo ekzercis talenton;Juna soldat�, sed havis li grandegan renton,Proprakoste ekipis rajdist-regimenton,En unua batalo tuj firme ekstaris:Do lin imperiestro kolonelo faris;La Juĝisto salutis Grafon, gratulante;Sed Grafo ne aŭskultis, plue desegnante.Dume eniris dua gefianĉoj-paro�Asesor�, de Francestro kaj iam de caroServisto, ĝendarmaran nun komandis vicon, � � � �660Kvankam de dudek horoj nur havis oficon,Li prenis uniformon bluan kun fald-zonojPolaj, trenis kurbsabron kaj tintis per spronoj.Flanke, per grava paŝo, iris amatinoTre bel-vestita: Teklo, Hreĉeĥa filino;Ĉar Asesor� delonge lasis Telimenon:Al koketin� volante pliigi ĉagrenon,Al Vojskidin� turniĝis li kun kor-inklino.Fraŭlino ne tro juna, laŭ dir� kelkdekjara,Sed persono solida, mastrino memstara � � � �670Kaj dothava: vilaĝon belan ŝi heredis,Kaj aldone, monsumon de Juĝist� posedis.Trian paron longtempe oni van-atendas.Juĝist�, malpacience, servistojn elsendas;Ili revenas, sed ne gvidas paron trian:Rejento ĉe leporo, perdis ringon sian,Serĉas en herbo; lia fianĉino sidasEn la tualetejo;kvankam ŝi rapidasKaj kvankam servantinoj ŝin helpas akcele,Tualeton ŝi povis fini neniele; � � � �680Por kvara hor� ŝi estos pene pretigita.

Libro XII. � Ni amu min

Lasta festeno malnove-pola � Ĉef-servico � Klarigo de ĝiaj figuroj � Ĝiaj movoj � Dombrovski ricevas donacon � Ankoraŭ pri Fendilo � Knjazjevic ricevas donacon � Unua ofica akto de Tadeo ĉe posedpreno de l� heredaĵo � Rimarkoj de Gervazo � Koncerto super koncertoj � Polonezo � Ni amu nin.

Fine halpordo estis krake malfermita:Vojski, en ĉap�, eniras kun kapo levita,Ne salutas, ĉe tablo mem lokon ne prenas;Ĉar Vojski nun en nova karaktero venas:Korteg�-marŝalo, majstro li ceremonia,Per bastono, la signo de ofico sia,Montras al ĉiuj lokojn, sidigas laŭ vico:Unue, laŭ plej grava vojevod�-ofico,Honoran lokon prenis Marŝal� Ĉambelano,Veluran apog-seĝon kun ebur�-ĉemano; � � � �10Apude, dekstraflanke, general� Dombrovski,Kaj maldekstre Knjazjevic, Pac� kaj Malaĥovski;Meze Ĉambelanino, plue oficiroj,Sinjorinoj, sinjoroj, nobelaro; virojKaj virinoj alterne pare prenas viceSidlokojn, kien Vojski indikas ofice.Juĝisto kapokline forlasis festenon;Li, sur korto, regalas kampular�-kunvenon,Kolektitan, ĉe tablo longega, ĉirkaŭe,Mem sidiĝis ĉe fino, al prepost� kontraŭe. � � � �20Tade�, Zofi�, mem lokojn ĉe tablo ne prenis,Regalante popolon, dum manĝo promenis;Estis antikva moro: nov-hereduloj,Ĉe unua festeno, servis al kampuloj�Dume gastoj en halo manĝojn atendante,Rigardis grand-servicon sur tablo, mirante,Kies metal�, laboro, egale tre karaj:Princo Radzivil-Orfo[1] ĝin, laŭ tradicio,Ordonis iam fari en urb� VenecioKaj bel-ornamis pole laŭ planoj memstaraj. � � � �30Servic�, dum sved-milito, el princa kastelo,Iavoje transiris domon de nobelo,El trezorej� prenite, okupis de tabloMezon, en form� de rado karosa sur stablo.Servico, plenigite de fund� ĝis randlokojPer ŝaŭmoj, sukeraĵoj, blankaj laŭ neĝflokoj,Ŝajnis vintra pejzaĝo, bone imitita:Meze nigris grandega arbaro konfita,Flanke domoj: vilaĝoj kaj nobelejetoj,Kovritaj, kvazaŭ prujne, per suker�-ŝaŭmetoj. � � � �40Por servico-ornamo, ĉe anguloj randaj,Staras, el porcelano, personoj negrandaj,En polaj vestoj, kvazaŭ dum scena prezento,Aktoroj prenas parton en la evento;Gest� ilia � laŭ arto, koloroj konvenaj,Mankas voĉo, sed estas kvazaŭ vivoplenaj.Kion ili prezentas? la gastoj scii volas.Vojski levas bastonon kaj tiel parolas(Dume, antaŭ manĝado, oni donis brandon):�Por respondi de Moŝtoj Sinjoroj demandon: � � � �50Ĉi personoj, starantaj amase, aŭ solaj,Prezentas historion de sejmetoj polaj:Konsiliĝon, voĉdonon, triumfon, ĉagrenon,Kiel mi, diveninte mem, klarigos scenon.�Jen dekstre � multe nombra nobeloj-kunveno:Antaŭ sejmet� petitaj gastoj al festeno;Tabl� atendas kovrite; neniu sidiĝas,Ĉiuj en amasetoj interkonsiliĝas.Jen, en ĉiu areto, meze vir� lokita:Laŭ levitaj palpebroj, buŝo malfermita � � � �60Kaj malkvietaj brakoj � parolanto iaFingre ion klarigas sur manplato sia.Parolantoj proponas siajn kandidatojn,Mienoj de nobeloj montras rezultatojn.�En dua amaseto aŭskultas nobeloj,Manojn ĉe zon� metinte, per atent-oreloj:Tiu tordas lipharojn, ĉe orelo tenasManon, kaj ŝajne vortojn bon-memori penas;Parolanto, vidante efikon, kontentas,Glatigas poŝon, tie globetojn jam sentas. � � � �70�Sed en tria areto okazas alie:Parolant� aŭskultantojn zon-tenas ĉi tie;Sed ili elŝirigas, orelojn retiras;Jen, kiel aŭskultanto kolere blov-spiras!Levis manojn, minacas kvazaŭ parolanton,Ke ŝtopos lian buŝon, ŝajne laŭdokantonAŭdis pri kandidato, kontraŭulo sia.Jen dua klinis frunton, laŭ virbovo ia,Vi dirus: parolanton sur kornojn li prenas;Aliaj kaptas sabrojn, aŭ forkuri penas.�Inter aretoj staras kvieta nobelo, � � � �80Videble senpartia, en anim�-ŝancelo,Duboj-plene, ne scias, kiel voĉi devas?Do, por demandi sorton, grand-fingrojn li levas,Fermis okulojn, ungon al ungo cel-gvidas:Al kabalo videble voĉon li konfidas;Se fingroj trafos, donos li afirmativon[2]Kontraŭokaze, ĵetos sian negativon.�Maldekstre dua sceno: monaĥej�-manĝejoAl nobelaro servas kiel kunvenejo.Pliaĝaj vice sidas, staras plijunuloj � � � �90Kaj scivole, trans kapoj, rigardas okazon:Marŝal� en mezo staras, mane-levas vazon,Kalkulas voĉojn antaŭ avidaj okuloj.Ĵus li elskuis lastan; vokistoj manlevis,Anoncas nomon, kiu oficon ricevis.�Unu vir�, dum komuna konsent�, malkvietas,El kuirej�-fenestro kapon li elmetas,Larĝ-apertis okulojn, rigardojn disĵetas,Buŝon malfermis, kvazaŭ ĉiujn manĝi pretas;Vi divenas, ke: Veto!�[3] kriis ĉi nobelo. � � � �100Vidu, kiel ĉe tiu instig� al kvereloĈiuj al kuirejo premiĝas el halo,Eligis sabrojn; certe eksplodos batalo.�Sed jen, maljuna pastro, tra la koridoro,Alvenas en ornato: li estas prioro,Kiu la Plejsanktaĵon portas el altaro;Knabo en mes-ĉemizo, tintas: cedas aro,Kaŝas sabrojn, kruc-signas sin kaj genuiĝas;Kie armilo sonas, pastro alturniĝas;Ĉe lia ven� silentas, paciĝas rankoroj. � � � �110�Aĥ! tion ne memoras vi, junaj sinjoroj!Inter ar� malkvieta, armita, nobela,Ne ekzistis bezono de polic� iela:Dum floris kredo, leĝoj-estimo en koro,Estis libero, ordo, bonhavo kaj gloro!Laŭ dir�, en alilandoj estas ĉe registoj,Ĝendarmoj, kaj konstabloj[4], divers-policistoj;Sed, kie sole sabro gardas sendanĝeron,Mi ne kredas, ke ĝuas ĉi landoj liberon�.Tabakujon tintigis Ĉambelan� sinjoro � � � �120Kaj diris �Vojski, lasu moŝt�, por posta horoĈi historiojn. Ili interesas vere;Sed ni malsatas, manĝon portigu prefere�.Tiam Vojski bastonon ĝis al tero klinas:�Ekscelenc�, vi permesu favore, mi finasTuj de niaj sejmetoj polaj lastan scenon:Nova marŝal� forlasas triumfe kunvenonSur partianoj-brakoj. Oni ĝoj-radias,Ĵetas ĉapojn, malfermis buŝojn: vivu! krias.Kaj tie, duaflanke, sinjor� rifuzita, � � � �130Tutsola, ĉapon premas al frunto medita.Edzino, antaŭ domo, rezulton divenas�Vee! sur ĉambristino-brakoj ŝi eksvenasMalfeliĉa! nomota Ekscelenc� ŝi estis,Kaj ree, por tri jaroj, sen titolo restis!�Vojski finis priskribon, por signo eltirisBastonon; tuj lakeoj po paroj eniris,Portante manĝojn: barĉon, reĝa ĉenomitan,Rosolon[5] malnov-polan, arte kuiritan.En kiun sinjor� Vojski, laŭ strangaj sekretoj, � � � �140Enĵetis monopecon, kelkon da perletoj �Sang-purigas, fortigas sanon, supo tia.Plu � kiu diros nomojn de manĝar� alia!Kiu scias pri tiuj nun jam ne konataj,Ĉi pladoj da kontuzoj, arkasoj gelataj[6]Moru�-ingrediencoj, farĉoj, fegateloj,Cibetoj, moskaletoj, dragantoj, pruneloj;Ĉi fiŝoj: salmoj sekaj, salmoj Dunajecaj,Huzoj, kaj kaviaroj turkaj kaj Venecaj,Kap-ezokoj, uln-longaj ezokoj mez-pecaj � � � �150Pleŭronektoj, grand-karpoj, karpo delikata,Kaj kuirist�-sekreto: fiŝo netranĉata,Fritita ĉe la kapo, mez-pece rostita,Kaj ĉe vosto, kun saŭco ragu� alfarita!Gastoj eĉ ne demandis pri nomoj de manĝo,Nek montris intereson pri sekret�-aranĝo,Ĉion kun apetito manĝis soldatara,Plenigante kalikojn per vino hungara.Dume granda servico alikoloriĝis[7]Senigite de neĝo jam tute verdiĝis; � � � �160Malrapide fandiĝis, de varmo somera,La malpeza, glacia ŝaŭmeto sukera,Kaj aperis kaŝita fund� al okularo:Pejzaĝ� prezentis novan sezonon de jaro.Jen kolora printempo, verde ekbrilanta!Ĝermas divers-grejnaro, rapide kreskanta:Safran-flava tritiko movas spikon oran,Sekal� surmetis veston arĝento-koloran,Poligonon prezentas ĉokolad� artplene,Piro- kaj pomo-arboj floras laŭ-ĝardene. � � � �170Gastoj, somer-donacojn rigardante ĝue,Vane petas, ke Vojski ilin montru plue:Servico laŭ planeda nepra turn-reveno,Ŝanĝas sezonon: ore pentrita la greno,Preninte ĉambro-varmon, malrapid-fandiĝas,Jam flaviĝis la herboj, folioj ruĝiĝas,Falas, vi dirus: vento blovetas aŭtune.Fine, antaŭmomente verdaj arboj, nune,Kvazaŭ en ventoj, prujnoj, ŝiriĝis ornamo,Staras nudaj: bastonoj restis de cinamo, � � � �180Aŭ laŭro-folietoj, ŝajniĝintaj pino,Kiun, laŭ pingloj, vestis grajnoj de kumino.Gastoj trinkantaj vinon komencis ŝiretiBranĉojn, trunkojn, radikojn kaj ilin mordeti.Pan Vojski ĉirkaŭiris servicon kelkfoje,Rigardante la gastojn triumfe kaj ĝoje.Henrik Dombrovski, ŝajne kun miro tre grandaDiris: �Vojski, jen estis ombraro ĥinlanda?Ĉu helpis vin Pinetti[8] kun diabloj siaj?Ĝis nun en Litvo estas servicoj ĉi tiaj? � � � �190Ĉiuj festenas laŭ la malnova kutimo?Diru, ĉar mi tutvivon pasigis trans limo�.Vojski diris kapkline: �Ekscelenco via,Generalo! ne estas tio art� malpia!Sed sole memoraĵo de festenoj famaj,Kiujn donis sinjoroj en domoj iamaj,Kiam feliĉ�, potenco, en Polujo regis!Priskribon en ĉi tiu librego mi legis.Vi demandas, ĉu restis ĉie moro tia?Domaĝe! disvastiĝas jam modo alia, � � � �200Jam sinjoridoj krias: ni luksojn ne faras,Kaj ili manĝon, trinkon al gastoj avaras,Avaras hungarvinon, kaj trinkas satanan,Falsan vinon laŭmodan, moskvan kaj ĉampanan.Poste, kartlude perdas tiom da dukatoj,Ke por ili festenus cent nobeloj-fratoj�Eĉ (kio koron premas, mi diros sincere,Ĉambelano ĉi tion ne prenu kolere),Dum mi, el trezorejo, eligis servicon,Eĉ Ĉambelano mokis min kaj ĉi kapricon! � � � �210Dirante, ke maŝino laŭ malnova stilo,Tempo-prena, simila al infan�-ludilo,Ne konvenas por viroj tiom eminentaj!Kaj Juĝist�: ke enuos gastoj malkontentaj;Kaj tamen mi konkludas el sinjora diro,Ke tio estas arto inda de admiro!Mi ne scias, ĉu estos bon-okazo nova,Havi tiajn dignulojn en dom� Soplicova:Mi vidas, ke festenojn konas Generalo;Li akceptu ĉi libron pri festa regalo! � � � �220Ĝi taŭgos al vi bone, ĉe festen�-disponoPor monarĥaro, nu eĉ por Napoleono.Sed permesu, sinjoro, mi antaŭ dediĉe,Diru, kiel mi libron akiris feliĉe�.Ekster pordo leviĝis bruo, sonas vokoDe multaj voĉoj: �Vivu Surpreĝeja Koko!�Ar� puŝiĝas en halon, Mateo front-iras;Juĝisto lin al tablo je mano altirasKaj lokas alte, inter armea ĉefaro:�Sinjor� Mate�, li diras, malbona najbaro! � � � �230Vi venas tre malfrue, preskaŭ post tagmanĝo�.�Mi manĝas frue, diris Dobĵinski, por manĝoMi ne venis, algvidis min sciemo mia,Rigardi de proksime al arme� nacia.Multo estus direbla � jen strangaĵo ia!Min vidinte, altiris per fort� nobelaro;Vi min ĉe tabl� sidigas � mi dankas, najbaro�.Li renversis, por montri, ke manĝi ne volis,Teleron fund-al-supre, kaj plu ne parolis.�Sinjor� Dobĵinski, diris Dombrovski, do samaVi estas, la sabristo Koscjuŝka, la fama � � � �240Mateo Vergo! konas mi vin laŭ la gloro.Ĝis nun vi estas vigla, fortika sinjoro!Kiom da jaroj pasis! jen, mi maljuniĝis,Jen ankaŭ ĉe Knjazjeviĉ hararo griziĝis:Vi kun junuloj povus lukti kavalire,Kaj vergo, kiel iam floradas; laŭdire,Antaŭnelonge rusoj sentis vergo-batojn.Mi tre dezirus vidi ankaŭ viajn fratojn,Vidi de ĉi Fendiloj, Raziloj, eksterojn, � � � �250De malnova Litvujo lastajn ekzemplerojn�.�Generalo! post venko � Juĝisto ekdiris �Preskaŭ ĉiuj Dobĵinski-j en duklandon irisRifuĝe, por aliĝi al pollegiono!��Vere � respondis juna ĉef� de eskadrono �En mia kompanio estas timigiloLiphara, la serĝento Dobĵinski-Verŝilo,Kaj Mazuroj lin urso litvana titolas;Ni lin vokos, se tion Generalo volas�.Kaj leŭtenanto diris: �Mi konas soldaton,Devenantan el Litvo, Razilo nomaton,Kaj dua kun tromblono rajdas ĉe flankiroj[9];En ĉasist�-regimento estas grenadirojDu Dobĵinski-j�.� � � � � � � �Sed volus mi pri ĉef� iliaScii, diris Dombrovski, pri tiu fendulo,Pri kiu mirrakontis Vojski, moŝto via,Kvazaŭ pri antikveca iu grandegulo�.�Fendilo, diris Vojski, li ne ekziliĝis,Sed juĝ-esploron moskvan timante, kaŝiĝis;Mizerul�, dum tut-vintro en arbaroj niaj � � � �270Vaginte, ĵus eliris. En militaj tiajTempoj, li povus taŭgi kavalir�! domaĝoNur, ke iom li estas premata de aĝo.Sed, jen li!�� Vojski geston al vestiblo faris:Servistoj, kampularo, plenŝtopite, starisĈi tie; super kapoj, brilanta kalvaĵo,Simila al plenluno, aperis subite,Trifoje eliĝante el kapoj-nubaĵo:Ŝlosisto klinsalutis; el amas� puŝite,Li diris:� � � � � � � � �Kron-Hetmano! Ekscelenc�! laŭ volo: � � � �280Generalo! � ne gravas ĉi tie titolo �Jen mi, Rembajlo, venas laŭ alvoko via,Kun plumfendilo, kiu, ne pro kadro sia,Nek pro surskriboj, sed pro hardo gajnis gloron,Ke famo eĉ atingis Ekscelenc�-sinjoron.Se ŝtal� paroli scius, ĝi rakontus plion:Por laŭdo de maljunaj brakoj dirus ion,Kiuj servis fidele, longe, danke Dion,Al Patrujo kaj ankaŭ Horeŝkoj sinjoroj,Pri kio famo vivas ĝis nun en memoroj. � � � �290Moŝtet�! malofte tiom lerte tranĉ-pintigisSkribisto plumojn, kiel ĝi kapojn forigis.Longe nombri! orelojn, nazojn, sen kalkulo!Kaj estas ĉi fendilo nenie fendita,Pri mortigista faro, sen ia makulo:Nur duelo malkaŝa, aŭ batal� milita.Foje nur, pacon donu al li Eternulo!Ve! sendefendan homon forigis persono.Sed, Dio min atestu, pro publico bono.�Montru, diris Dombrovski, ridante sincere:Plumfendil�! ekzekuta glavego pli vere!� � � � �300Kaj li rigardis grandan rapiron kun miroKaj al aliaj ĉefoj montris laŭ vic-iro.Ĉiuj ĝin provis; pene iu oficiroPovis levi rapiron al-supre. Laŭ diro,Sole Dembi�ski [10], fama pro fortega mano,Levus glavon; forestis ĉi tiu kompano.Nur eskadrona ĉefo, ĉeesta Dvernicki[11],Ankaŭ pelotonestro, leŭtenant� Ruĵicki[12],Ĉi tiun feran stangon eksvingi scipovis: � � � �310Tiel ĉiuj daŭrige siajn fortojn provis.Sed general� Knjazjeviĉ, pola kurlandano[13],Plej altekreska, pruvis plejforton de mano,Kaptis rapiron, levis laŭ spado facileKaj super gastoj-kapojn svingis fulme-brile,De pol-skerm-artifikoj faris konstaton:Kruc-arton, muelilon, kurban, tranĉan baton,Ŝtel-baton, kontraŭpunktojn, tempojn de tercetoLi prezentis, lerninte iam ĉe kadetoj.Dum ridante li skermis, genue Sabrulo � � � �320Lin ekkapis je kruroj, kaj kun larm-okuloPost ĉiu turno ĝemis: �Bela, brava bato!Generalo! ĉu estis vi konfederato?Jen piko de Pulavski-j! [14] tiel ataketisDzjerĵanovski[15] de Sava[16] pik�! Kiu ĝustmetisVian manon? Mateo Dobĵinski? Jen miaInvento, dio-vere! sen memlaŭdo ia:Jen tranĉ�, konata sole en Sabrul�-ejeto,Laŭ mia nom�, nomata �bato de moŝteto�.Do kiu vin instruis? estas mia hako!� � � � �330Li leviĝis, skermiston ĉirkaŭi per brako.�Nun mi mortos trankvile! Mi trovis kompanon,Kiu karese-premos mian kar-infanon;Tage-nokte, el brusto eliĝis sopiro:Post mia morto eble rustiĝos rapiro!Ĝi tamen ne rustiĝos! Generalo! petonMi havas: vi forĵetu tiun rostileton,Fremdan spadeton; hontu nobelid� tielanBastoneton, kaj prenu vi sabron nobelan!Ĉi fendilon mi metas ĉe viaj piedoj, � � � �340Plejkaraĵon el miaj, en mondo, posedoj.Mi estis sen edzino, estis sen infano;Jen edzino kaj ido: mi el ĉirkaŭprenoMia ĝin neellasis, de frua matenoĜis nokt� karesis; dormis ĝi ĉe mia mano;Kiam mi maljuniĝis, super lito miaĜi pendis, kvazaŭ super jud�, ordono Dia!Mi volis ĝin kuŝigi en tombon kun mano;Jen heredant�! � ĝi servu al vi, Hetmano!�Generalo duon-ride, duon-emocie, � � � �350Diris: �Koleg�, vi cedas jen al mi ĉi tieEdzinon, idon; estos vi dum resto viva,Tre sola, maljunvidvo, orfo efektiva!Por kardonac� mi donu rekompencon kian?Por dolĉigi orfecon kaj vidvecon vian?��Ĉu mi estas Cibulski?[17] � Ŝlosisto elplendis �Kiu al rus�, kartlude, edzinon forvendis,Kiel rakontas kanto. � Por mi � jam sufiĉe,En tia man�! � Nur havu, General�, atenton, � � � �360Kaj longan, etenditan, prenu pasamenton,Kaj haku ambaŭmane, de-maldekstr-orele,Tiam de kap� ĝis ventro vi tratranĉos ekstre�.Generalo, preninte fendilon, ne povisPro longeco ĝin porti; servistoj ĝin ŝovisEn furgonon; pri sorto � divers-opinio;Neniu sciis certe tiam, nek post tio.Dombrovski al Mateo diris: �Laŭ mieno,Kolego ne kontentas pro nia alveno?Silentas malserene? Do ne saltas koro, � � � �370Kiam vi vidas aglojn el arĝento, oro?Dum veksignal� Koscjuŝka sonas al orelo?Mi pensis Macjek estas bravuloj-modelo!Se vi ne prenos sabron, ne saltos al selo,Vi gaje kun kolegoj trinkos en kasteloSanon de Napoleon�, de Poluj� esperojn!��Ha! rediris Mateo, mi vidas aferojn!Sed du agloj ne nestas kune, moŝtsinjoro!Hetmano! tre malcertas de estroj favoro!Francestro � grand-heroo, sen long-vortoj iaj! � � � �380Mi memoras: Pulavski-j, bon-amikoj miaj,Diradis, rigardante moŝton Djumurian[18],Ke Polujo bezonas heroon nacian,Kiu estu nek franco, nek ital�, sed polo,Do Jan, aŭ Juzef, fine � eĉ Macjek, laŭ volo!Arme�! laŭdire pola!, sed fuzilieroj,Saperoj, grenadiroj kaj kanonieroj:En la amas� aŭdiĝas da fremdaj titolojPli, ol polaj! Kaj tion ĉi komprenu poloj?Ŝajne vi ankaŭ turkojn, tatarojn posedas, � � � �390Eble skismanojn, kiui eĉ Dion ne kredas:Ili vilaĝaninojn atakas, voj-barasKaj priŝtelas pasantojn, preĝej-rabojn faras!Francestro iras Moskvon! malproksime tio,Se lia Moŝto vojon ekiris sen Dio!�Laŭ dir�, jam episkopoj anatemon metisSur lin; do�� Macjek� panon en supon trempetisKaj, manĝante, en mezo de vort� eksilentis.Ĉambelan� pri Matea parol� ne kontentis;Junular� ekmurmuris. Juĝist� malkomprenon � � � �400Trarompis, anoncante fianĉ-par�-alvenon.Jen alvenis Rejento: laŭ propra deklaro;Neniu lin rekonis. Ĝis nun pol-vestaroLin ornamis; nun lia fianĉin� devigisEdz-kontrakte rezigni kontuŝon kaj zonon[19]:Do Rejent� vol-ne-vole, france sin vestigis.Frako de li forprenis animo-duonon:Li pasas rekte, kvazaŭ glutinte bastonon;Kiel gru�, flank-rigardi eĉ timas Rejento;Montras mien�, en kia li estas turmento, � � � �410Ne scias, kien igi la manojn ĉe l� jako,Li, gestŝatinto! manojn post zonon metante �Mankas zon� � sin glatumis sole sur stomako;Li rimarkis eraron; kankre ruĝiĝante,Ambaŭ manojn li kaŝis en poŝojn de frako.Li pasas kvazaŭ vergojn, inter mokantaro,Hontas pro frako, kvazaŭ pro malinda faro,Ĝis li ekvidis Ma�kon kaj ektremis time:Ĝis nun Mateo vivis kun Rejent� intime,Nun rigardis lin tiel akre kaj sovaĝe, � � � �420Ke Rejent�, fariĝinte tut-pala vizaĝe,Butonumi komencis sin, pensante time,Ke Macjek� vestojn rabos per rigard� insulta.Dobĵinski nur dufoje diris laŭte: �Stulta!�Sed terure indignis pro Rejenta vesto,Ĉar li forlasis tablon sen adiaŭ-gesto,Kaj eliĝinte, rajdis al hejmo nobela.Kaj dume, de l� Rejento amatino bela,Telimen�, siajn ĉarmojn etendas kun briloDe vesto, ĉiuparte laŭ plej moda stilo,Kian robon ŝi havis, kian kap-ornamon, � � � �430Vane la plumo penus priskribi la damon.Eble penik� nur pentrus ĉi tulojn, ptifenojn[20],Tiujn puntojn, kaŝmirojn, perlojn kaj rubenojn,Roz-vizaĝon, vivecon de rigard�-ĵetado.Tuj rekonis ŝin Grafo. Pala de miradoLi leviĝis kaj serĉis ĉirkaŭ si pri spado:�Do estas vi! li vokis, ĉu trompas okulo?Vi! ĉe mi prenas manon de alia ulo?Malfidela estaĵo! anim� nekonstanta!Ĉu sub teron ne kaŝos sin frunto hontanta? � � � �440Vi tiel freŝan ĵuron vian tut-forgesis?Fidemul�! ĉi rubandon porti mi ne ĉesis!Sed ve! rivalon, kiu por insulta faro,Nur tra mia kadavro paŝos al altaro!�Rejent� tre konfuziĝis, gastoj jam ne ridas.Ĉambelano rivalojn pacigi rapidas;Sed flank-preninte Grafon, flustris fianĉino:�Ankoraŭ mi ne estas Rejenta edzino;Se vi malhelpas, diru en tia okazo,Respondu tuj mallonge, Graf�, sen ĉirkaŭfrazo: � � � �450Ĉu vi ĝisnune amas min, sensanĝe-kore,Ĉu kun mi edziĝi pretas tuj, ĉi-hore,Hodiaŭ? mi rifuzos tiam al Rejento�.Grafo diris: �Virino, kun enigma sento!Antaŭe vi, en sentoj estis poezia;Kaj nun al mi vi ŝajnas esti proza tia!Kio estas edziĝoj viaj? Ili ĉenasNur manojn; sed spiritojn ĉu ili katenas?Kredu: estas deklaroj, sen amokonfeso;Estas devoj, sen ia deviga promeso! � � � �460Sur du finoj de tero, du koroj ardantaj,Kunparolas, laŭ steloj radie tremantaj�Eble pro tio tero rapidas al suno,Kaj ĉiam tiel kara ĝi estas al luno,Ke ili sin rigardas, plejmallonga-vojeKuras al si � sed trafas sin neniufoje!��Sufiĉe! ŝi trarompis, � laŭ Dia favoro,Mi ne estas planedo, sed virin�, sinjoro!Mi scias reston, ĉesu babiladon vian!Mi avertas: se pepos vi vorteton ian, � � � �470Por rompi la edziĝon, tiam, dio-vere,Mi, kun ĉi tiuj ungoj, alsaltos kolereKaj�� Mi ne malpacigos la gefeliĉulojn!�Diris Graf�, kaj forturnis malŝate okulojn,Kaj, por puni malindan sian amatinon,Flamakore elektis Ĉambelanidinon.Vojski junulojn ree pacigi intencisPer saĝ-ekzemploj: tial rakonti komencisHistorion pri apro, Naliboka ĉaso,Kaj kverelon de Rejtan� kun duko de Nasso[21]. � � � �480Sed gastoj, glaciaĵojn manĝinte, senpereIris el halo korton, freŝiĝi aere.Kampuloj tie trinkas, post festen�, mielon;Muzikistoj agordas por dancoj kapelon.Oni serĉas Tadeon, kiu flanke starisKaj ion al estonta edzino deklaris:�Zofi�! mi vin konsultu, afero tre gravas;Mi demandis jam onklon, konsenton mi havas.Vi scias, ke vilaĝojn mi nun ekposedas,Kiujn leĝe, grav-parte, vi ankaŭ heredas. � � � �490Servut�-kampuloj estas sub regeco via:Mi ne kuraĝus agi sen estrin� ilia.Nun, kiam nov-ekfloras kar-Patrujo nia,Ĉu kampuloj profitu nur el ŝanĝo tia,Ke ili nun ricevos alian sinjoron?Vere, ili regate, ĝuas estr-favoron;Post mia morto, povus sin ŝangi reguloj:Mi soldatas, ni ambaŭ estas mortemuloj;Mi estas homo, timas mem propran humoron;Do, pli certe, rezignos mi mian regecon, � � � �500Kaj fordonos kampulojn sub leĝo-zorgecon.Mem liberaj, ni faru al kampul� liberon,En heredecon donu posedatan teron,Sur kiu li naskiĝis, sin labor�-ŝvitigas,Kaj el kiu li nutras ĉiujn kaj riĉigas.Sed mi devas averti vin: el grundo resta,Malpli-enspez� devigos nin al viv� modesta.Mi kutimis jam ŝpari de juneco mia,Sed, Zofio, vi estas magnat�-familia,En ĉefurbo vi pasigis vian junan aĝon: � � � �510Ĉu, for de l� mond�, vi volos ekloĝi vilaĝon,Nobeline?�� Modeste respondis Zofia:�Mi � virino, regado ne estas do mia.Vi estos mia edzo; por konsil�, sinjoro,Mi � juna, sed aranĝon konsentas el koro!Se vi, liberigante, malpli riĉa restos,Al mia kor�, Tadeo, vi pli kara estos;Famili� nekonata min ne interesis;Mi, malriĉa orfino, memori ne ĉesisKe de Soplicoj estis mi filin-igita, � � � �520Ĉe ili edukita, al edzo donita.Vilaĝon mi ne timas. En urb� infan-aĝonPasintan mi forgesis, kaj ŝatas vilaĝon.Kredu al mi, ke miaj kokoj, kokinetoj,Min ĉiam pli amuzis, ol ĉi Petr-urbetoj.Urbo min enuigas; al homoj, distraĵoj,Se iam mi sopiris, estis infanaĵoj.En Vilno min konvinkis vintro pasigita,Ke por vilaĝa vivo mi estas naskita:Dum baloj mi sopiris al dom� Soplicana, � � � �530Kaj laboron ne timas junulino sana.Mi jam ŝlosilojn portas, trotetas utile;Vi vidos, ke mastrumon mi lernos facile!�Kiam Zonjo ĉi lastajn parolojn eldiris,Gervazo malserene, mirante, aliris:�Jam de Juĝist� mi aŭdis pri libero tuton,Sed mi ne scias, kiel ĝi tuŝas servuton?Mi timas, tio estos fremd-modo! LiberoJa ne estas kampula, sed nobel�-afero!Vere, ke ni devenas ĉiuj de Adamo: � � � �540Sed mi aŭdis, kampuloj devenas de Hamo,La judoj de Jafeto, nobeloj de Semo,Do ni, pli aĝaj, regas ambaŭn, jen sistemo!Nu, alie instruas prepost� Soplicova�Li diras: tio estis Testament� Malnova,Sed, kiam Krist�, devene reĝo multe pova,Inter judoj naskiĝis, en kampula stalo,Li jam pacigis ĉiujn klasojn per egalo �Estu tiel, se esti ne povas alio!Precipe, ke mi aŭdas: Ekscelenc� Zofio, � � � �550Mia estrino, ankaŭ konsentas pri ĉio.Mi obeu, jam regas ŝia opinio.Nur averto: liberon havu kampularo,Ne vanan, vortan, kiel dum rego de caro,Kiam moŝt� Karp� kampulojn siajn liberigis,Kaj car-impost� trioble ilin malsatigis[22].Mi konsilas: kampulojn, laŭ malnova moro,Ni nobeligu, donu al ili blazonojn:Estrin� al kelk vilaĝoj donos Kapr-duonojn,Al aliaj Lelivojn Soplica sinjoro. � � � �560Tiam Sabrul� rekonos kampul�-egalecon,Kiam kampul� ricevos blazon�-nobelecon.Sejm� konfirmos.� � � � � � � � ��Kaj edzo ne timu pro tio,Ke lin tre malriĉigos grundoj-cedo: � DioNe donos, ke manetojn de dignul�-filinoTro lacigu laboro de doma mastrino.Estas rimed�. � Mi konas keston en kastelo,Kun Horeŝka surtabla manĝilar�, en kelo;Krom tio restas ringoj, kanakoj, maneloj[23],Riĉaj tufoj, jungaĵoj, belaj karabeloj. � � � �570Kion tere-kaŝita trezorej� entenas,Herede al Estrino Zofi� apartenas;Mi en kastel� ĝin gardis per atent-okuloj,Kontraŭ moskvuloj, ankaŭ � Soplicoj moŝtuloj.Krom tio, mia propra taler�-sako plenas:El servo kaj sinjoraj donoj kolektita.Mi pensis, kiam estos kastel� redonita,Ĝiajn murojn ripari por ĉi tiu mono;Nun ĝi al vi, nov-gemastroj taŭgos en bezono; �Tial mi transloĝiĝos al Soplic� Sinjoro, � � � �580Kaj manĝos, ĉe l� Estrino, panon de favoro.Ĉe lulil� de Horeŝka generaci� tria,Mi skermon ekzercos idon de l� Estrino mia,Se estos fil� � li estos, ĉar sonas armiloj,Kaj ĉiam en milita temp�, naskiĝas filoj.�Apenaŭ lastajn vortojn eldiris Gervazo,Kiam, per gravaj paŝoj, aliris Protazo,Salutis, el kontuŝa poŝ�, penegiregonTrifolian eligis kaj komencis legon.Juna suboficiro rime ĝin komponis: � � � �590Lin iam, en ĉefurbo, odoj fame-kronis,Poste en uniformo, plue beletristoFaris versojn. � Jam tricent tralegis Vokisto,Ĝis loko: �Ho vi, kies ĉarmoj vekas sentojnDe dolora ĝojeco kaj ĝuajn turmentojn!Se Bellon�-vicon[24] trafos rigard� via milda,Rompiĝos ĵetponardoj, krevos lado ŝilda!Per Himen� venku Marson, ĉe hidro kruelaDe malpac�, fruntviperon ŝiru mano bela!��Tadeo kaj Zofio manplaŭdis konstante, � � � �600Kvazaŭ laŭde, sed vere, aŭdi ne volante.Pastro, laŭ vol� Juĝista, jam sur tablo starisKaj de Tade� liberon al popol� deklaris.Apenaŭ ĝoj-novaĵon aŭdis vilaĝanoj,Saltis al Sinjorido, al Estrino-manoj,Ekkriante kun larmoj: �Gesinjoroj-sanon!�Tadeo kriis: �Sanon de kuncivitanoj,Liberaj kaj egalaj � Poloj!� � �Popol�-sanon!�Diris Dombrovski; kriis popolo: �Hetmanoj,Arme�, popolo, vivu! vivu ĉiuj klasoj!� � � � �610Alterne tondris voĉoj mil kaj tintis glasoj.Sole Buĥman ne ĝojis; li laŭdis projekton,Sed dezirus antaŭe malgrandan korekton:Oni faru laŭleĝe komisi�-elekton,Kiu�� Manko de tempo malhelpis, domaĝe,Plenumi, kion Buĥman konsilis tre saĝe;Sur kastelkorto staris jam pare estrinoj,Oficiroj, soldatoj kun vilaĝaninoj.Polonezon! ekkriis ĥore tut-publiko:Oficiroj alvenas kun arme�-muziko; � � � �620Sed Juĝisto al Ĉefo flustris en orelon:�Ordonu moŝt� ankoraŭ haltigi kapelon.Sciate, fianĉiĝon festas nevo mia,Kaj ĉe ni malnov-moro regas familia,Ke kun vilaĝ-muziko solenojn ni festas.Violinist�, fajfisto, cimbalist� jen estas,Bon-ludistoj; indignas jam violinistoKaj kapkline petegas per okul� fajfisto:Se mi ilin forigos, ploros mizeruloj;Laŭ alia muziko ne saltas kampuloj; � � � �630Do ĉi tiu komencu; distriĝu popolo!Poste ni ĝuos vian muzikon laŭ volo�.Violinist�, manikon de l� vest� reŝovinte,Prenilon fort-kunpremis; mentonon metinteĈe apogil�, kurigis arĉon laŭ ĉevalo.Sakfajfistoj, apude, je tiu signalo,Kvazaŭ flugil�-batante, ofte ŝultrojn movas,El aer-plenaj vangoj en sakojn spir-blovas;Vi pensus: en aeron forflugos la paro,Simila al plenvanga Borea idaro[25]. � � � �640Mankis cimbalo.� � � � � � � Multaj estis cimbalistoj,Sed ne kuraĝis ludi ĉe Jankjel, ludistoj.(Jankjel, dum tuta vintro, forestadis ie,Nun li kun ĉefa stabo aperis ĉi tie.)Sciante, ke neniu, sur ĉi instrumento,Egalas lin laŭ lerto, gusto kaj talento,Oni petas lin ludi, kun cimbal� aliras.Jud� rifuzas: ke manoj krudiĝis, li diras;Li forgesis, sin ĝenas, sinjorojn hontante;Kapkline li foriras. Zonjo, ĝin vidante, � � � �650Alkuras lin kaj donas, sur blanka manplato,Stangetojn, kiujn uzas majstr� en kordobato,Per dua ŝi glatumas lin je barb� grizharaKaj riverence diras: �Ludu, Jankjel kara!Ludu Jankjel, jen estas mia fianĉ[in]iĝo!Vi promesis ludi ĉe mia edz[in]iĝo?�Jankjel Zonjon tre amis; do li kun komplezoBarbon konsente klinas; gvidite al mezo,Li sidiĝas, cimbalon metas surgenue,Kaj rigardas ĝin tiel fiere kaj ĝue, � � � �660Kiele veterano, ĉe servo-alvoko,Kiam nepoj glavegon tiras de mur-hoko;Avo ridas: ĝin longe ne uzis kompano,Sed sentas, ke armilon lerte svingos mano.Ĉe cimbal� du lernantoj ekgenuas dume,Agordas nove kordojn, provas ilin zume;Jankjel, duonferminte okulojn, silentas,Kun senmovaj stangetoj en fingroj, atentas.Li ekludis, per takto triumfa batante,Poste pli dense, kvazaŭ pluvege, hakante: � � � �670Ĉiuj miras. � Li faris nur ludo-provetojn,Ĉar li haltis kaj supren levis du stangetojn.Li ludas. Jam stangetoj tremas per ektuŝo,Kvazaŭ sonigus kordojn flugilo de muŝo,Mallaŭtan, pen-aŭdeblan zumon ĝi elsendas.Majstro ĉiel-rigardas, inspiron atendas.Li desupre cimbalon per okul� mezuris,Levis manojn, faligis; stangetoj ekkuris:Ekmiris la aŭdantoj. �� Jen, sono kordaraEktondris, kvazaŭ tuta kapel� janiĉara[26], � � � �680Kun ŝalmetoj, tintiloj, tambureto-sonoj;Tria-Maj�-polonezo bruas!�[27] Saltaj tonojPer ĝojo spiras; ĝojon aŭdosento ĝuas;Knabinoj volas danci, knaboj piedbruas;Sed maljunuloj revas pri pasinta dato,Pri jar� feliĉa, kiam senditoj, senato,Post tago Tria-Maja, en urbdoma halo,Reĝon naci�-konsentan festis per regalo,Kiam dancantoj kantis: �Vivu reĝo kara!Vivu Sejmo[28], Nacio la ĉiuklasara!� � � � �690Majstro taktojn akcelas kaj tonojn fortigas;Ĵus, fals-akorde, sonas siblo de serpento,Aŭ grinc� de fer� sur vitro: ĉiujn frost� tremigasKaj la ĝojon konfuzis terur�-antaŭsento.Malĝoje, timoplene, dubas aŭdantaro:Instrument�-falsagordo? muzikist�-eraro?Ne eraras la majstro! Li frapas intenceTiun perfidan kordon, melodi�-atence,Ĉiam pli laŭte taŭzas akordon koleran,Kontraŭ konkordo de la tonoj, konfederan, � � � �700Ĝis Ŝlosist�, kompreninte de majstro kapricon,Kovris per man� vizaĝon sian, kaj terureEkkriis: �Ve mi konas voĉon! Targovicon!�[29]Kaj tuj, fajfante, krevis kord� malbon-aŭgure�Majstro kuras al primoj, ŝiras takt-mezure,Forlasas primojn, kuras stangetoj al basoj:Aŭdiĝas mil da ĉiam pli laŭtaj frakasoj,Marŝtakt�, milit�, atako, sturm�! pafado! � SonisInfanoj-ĝem�, patrinoj-plor�� Li tiel donisPerfekte sturm-teruron, ke virinoj tremis,Al si kun larm� dolora, rememorigante � � � �710Prago-masakron,[30] � ploris ĝin rakontoj kante �Kontentaj, ke li fine per kordoj ekĝemis,Voĉojn sufokis, kvazaŭ en teron bat-premis.Apenaŭ aŭdantaro eliris el miroj,Ree muzik� alia: unue zum-spiroj.Delikataj, mallaŭtaj; ĝemas kelk kordetoj,Kiel muŝoj ŝiriĝas el arane�-reto�Sed kordoj plimultiĝas: Diskurintaj tonojKuniĝas, sin akordaj ligas legionoj,Kaj jam laŭtakte marŝas harmoniaj sonoj. � � � �720Formiĝas la malĝoja melodio kanta:Pri soldato senhejma, tra l� arbar� vaganta,Mizeron kaj malsaton ofte suferanta;Li falas fine apud fidela ĉevalo,Kiu por li la tombon fosas per huf-ŝtalo.Kant� malnova, al pola arme� sonas kare!Rekonis ĝin soldatoj, kolektiĝas areĈirkaŭ majstro, aŭskultas, vidas rememoreLa tempon, kiam apud Patruj�-tombo, ploreIli kantis la kanton kaj en mondon iris[31], � � � �730Kaj poste multejara migrado sin tirisTra sabl� varmega, frosto, maroj, kontinentoj,Kie ilin en tendo, inter fremdaj gentoj,Ĝojigis kaj kortuŝis ĉi kanto multfoje.Medite, ili klinis la kapojn malĝoje,Sed baldaŭ ilin levis: tonojn majstr� altigas,Streĉas, la taktojn ŝanĝas, alion sciigasRee desupre kordojn li okul�-mezuris,Kunigis ambaŭ manojn, stangetoj ekkuris:Li batis tiom arte kaj tiom potence, � � � �740Ke kordoj eksonoris trumpetar�-parence�Trumpetar�-blove kanton konatan rekreis,Triumf�-marŝon: �Ankoraŭ Poluj� ne pereis![32]Marŝ�, Dombrovski, Polujon!� Kaj ĉiuj manplaŭdis,Kaj ĉiuj �Marŝ, Dombrovski!� tutĥore aplaŭdis!Muzikist� sian kanton kvazaŭ mem ekmiris:Li faligis stangetojn, manojn supren-tiris;Levita barbo grave flugpendis; de kapoDefalis sur la ŝultrojn lia vulpa ĉapo.Sur vangoj brilis rondoj de stranga ruĝeco, � � � �750En okul� spiritplena, ardis la juneco.Kiam sin al Dombrovski turnis maljunulo,Larmoj el mankovrita ekfluis okulo:�Generalo! li diris, longe Litvo niaVin atendadis, kiel ni judoj Mesian�Vin delonge profetis al popol� fidela,Kantistoj� vin miraklo[33] anoncis ĉiela�Vivu, ho nia!�� Ploris li dum la parolo:Jud� honesta Patrujon amis kiel polo!Dombrovski donis manon al li, dankfavore; � � � �760Li ĉapon depreninte, kisis manon kore.Polonezon komenci Ĉambelano iras:Manikojn de l� kontuŝo[34] li iom retiras,Donas manon al Zonjo, ektordas lipharon,Kaj ĝentile invitas en unuan paron.Post Ĉambelano vice la paroj ariĝas;Signalvorto! li gvidas, danco komenciĝas:Sur herbokovro brilas ruĝaj botoj hele,Lumas or-teksa zono, fulmas karabele;[35]Li paŝas malrapide, kvazaŭ ne atentas, � � � �770Sed ĉiu paŝo, movo, fidele prezentas,Kion ĵus la dancanto pripensas aŭ sentas.Li haltis � por demandi sian sinjorinon;Por flustri en orelon � li faras kapklinon;Ŝi deturnas la kapon, aŭskulti sin ĝenas;Li humile kliniĝas kaj ĉapon deprenas.Ŝi favore rigardas, sed plue silentas;Li malakcelas paŝon, rigardon atentas.Kontente pri respondo, li dankas ekride,Kaj mokante rivalojn paŝas pli rapide. � � � �780Sian ardeo-pluman, konfederan ĉapon[36]Li pendigis sur frunto, lerte skuis kaponKaj kovris ĝin deflanke, ektordis lipharonKaj paŝas, sekvigante envieman aron.Li volus kun estrino foriĝi facile,Do li haltas kaj manon levante ĝentile,Ke oni preterpasu, petas plej humile.Iam li lerte celas al flanka eliĝo,Ŝanĝas vojon, por trompi aron da kunuloj;Sed lin, rapidapaŝe, sekvas trudemuloj � � � �790Kaj ĉirkaŭe envolvas per danca turniĝo;Do li sur sabron metas la manon kolere,Kvazaŭ: �Ve, enviuloj!� li dirus fiere,Kaj provoke li paŝas rekte en la aron:Dancantoj ne kuraĝas pluan kontraŭstaron,Cedas, kaj, batal-ordon formante alie,Postkuras lin denove.� � � � � � � � � � � � Krioj sonas ĉie:�Ho, rigardu junuloj! Jen, vi eble vidasLa lastan, kiu tiel polonezon gvidas!�Iris paroj post paroj, bruoplene, ĝoje; � � � �800La rondo sin distordas, kunvolvas refojeEn mil volvaĵojn, kiel serpento giganta;Flagras diverskolore, kiel skvam� brilanta:Belvestoj sinjorinaj, sinjoraj, soldataj,El orient� oritaj de suno-radioj,Kaj de malhela herba fono, refleksataj.Bruas danco, muziko, plaŭdoj, vivukrioj!Nur kaporal� Dobĵinski-Sak, li nek atentasLa kapelon, nek dancas, nek li ĝojon sentas;Li staras malserene, manojn dorse-metis, � � � �810Pensas, kiel li Zonjon iam svat-koketis:Por ŝi alportis florojn, el nestoj birdetojn,Faris oreloringojn kaj plektis korbetojn�Sendankulin�! Donacojn li vane oferis!Kvankam ŝi lin evitis, kaj patro koleris,Li tamen� kiomfoje sur barilo sidis,Ĝis, fine tra fenestroj, li Zonjon ekvidis.El kanab� li spionis, kiel ŝi bedaronSarkis, kukumojn ŝiris, nutris kokidaron.Sendank�!� Li klinis kapon; fine ekfajfinte � � � �820Mazurkon, sur orelojn kaskedon preminte,Li foriris en tendon, al kanona gardo,Distriĝi kun soldatoj per karta hazardo,Trinki el kaliko ĉagren�-dolĉiganta.Tiel estis, por Zonjo, Dobĵinski konstanta.Ŝi dancas gaje, kvankam en unua paro,Malproksime apenaŭ videbla al aro.Sur la herba vastaĵo, en verda robeto,Girlande ornamita, en flora kroneto,Ŝi flugas, nevidebla, regas danc-turniron, � � � �830Kiel anĝel� de noktaj steloj rondo-iron.Kie ŝi estas? diras okuloj turnitaj,Kaj brakoj, interpreme, al ŝi etenditaj.Resti ĉe Zonjo, vane Ĉambelano celis:Jam lin, el gvidoparo, enviuloj pelis.La feliĉa Dombrovski ne longe ŝin gvidis:Li cedis ŝin al dua; tria alrapidis;Ankaŭ tiu foriris, same forŝovita;Ĝis, laŭvice, renkontis Zonjo lacigitaTadeuŝon: Do, pluan ŝanĝadon timante, � � � �840Ŝi finis dancojn, resti jam kun li volante,Iris verŝi kalikon ĉe tablo festena.Suno subiras � varma vespero serena:Per nubetoj sternita ie glob� ĉiela,Okcidente �as roza, supre � bluehela.Belveteron aŭguras nubetoj: brilantaj,Malpezaj � kvazaŭ ŝafoj sur herbo dormantaj;Ie pli etaj � kiel sovaĝ-anasaro;Okcidente nubaĵo: tulkurtenoj-paroDiafana, faldita, supre perle pura, � � � �850Kun randoj orumitaj, kaj funde purpura,Ankoraŭ, per subira brilo, ardas vaste,Kaj poste iĝas flava, pala, griza laste[37].Suno mallevis kapon, nubeton surtiris,Ekdormante, per varma aero ekspiris.Nobelar� ĉiam trinkas; tondras vivukrio:Napoleon, ĉefestroj, Tadeo, Zofio!Vivu ĉiuj tri paroj, la fianĉigitaj!Gastaro ĉeestanta, ĉiuj invititaj!Amikoj, kiuj inter la vivantoj restas, � � � �860Mortintoj, kiuj sankte memorataj estas!�Mi gastis kaj toastis tie kun aliaj;Kion mi vidis, aŭdis, libroj diras miaj.