��Meekhan to �limak, kt�ry wyr�s� ze skorupy. Opu�ci� bezpieczne granice starych dzielnic i�zacz�� wype�za� na okoliczne wzg�rza ju� ponad dwie�cie lat temu. W�tej chwili dziewi�� dziesi�tych stolicy jest dla koczownik�w tym, czym otwarty krowi bebech dla s�pa. A�je�li nie masz sposobu, by cofn�� czas i�uprzedzi� jednego z�poprzednich cesarzy, �e dobrze by�oby otoczy� ca�e miasto murami, to lepiej zamilcz. Decyzji nie cofn�, ucieczki nie b�dzie, zatrzymamy ich tutaj albo wcale.

G�os cesarza by� spokojny, beznami�tny, niekt�rzy mogliby nawet pomy�le�, �e oboj�tny i�znudzony. Lecz jego postawa, r�ce wsparte na blacie zawalonego mapami i�planami sto�u, pochylona g�owa, widoczny wysi�ek, z�jakim Kregan-ber-Arlens unosi� od czasu do czasu do ust puchar z�naparem pachn�cym gorzkimi zio�ami, m�wi�a raczej o�bezgranicznym zm�czeniu ni� oboj�tno�ci i�nudzie. Wszyscy w�komnacie wiedzieli, �e m�ody w�adca od kilku dni prawie nie spa�, obje�d�aj�c stolic�, sprawdzaj�c umocnienia, zagrzewaj�c wojska i�ludno�� do walki, przyjmuj�c raporty od podjazd�w, wizytuj�c pu�ki piechoty i�chor�gwie kawalerii. Ale wszyscy wiedzieli te�, �e to zm�czenie i�napi�cie, jest zm�czeniem i�napi�ciem spustu kuszy zbyt d�ugo trzymaj�cego ci�ciw�. Lepiej nie sprawdza�, czy nast�pi przypadkowy wystrza�.

M�czyzna, do kt�rego skierowane by�y ostatnie s�owa imperatora, r�wnie� to wiedzia�. Ale nie zamierza� zrobi� tego, co podpowiada� mu rozs�dek, czyli zamilkn��, bo �wie�e ��zyskane ledwo wczoraj wieczorem ��poczucie w�asnej wa�no�ci nape�nia�o mu g�ow� zwodniczym szumem, a�serce nieznan� wcze�niej odwag�.

��Nie chcia�em, i�nie chc�, namawia� ci�, panie, do ucieczki. ��Pochyli� szpakowat� g�ow� w�ge�cie szacunku. ��Je�li oddamy p�noc Imperium, r�wnie dobrze mogliby�my nigdy nie przekracza� G�r Krzemiennych. Ale droga� ��zawaha� si�, szukaj�c odpowiednich s��w ��manewru� ewakuacji� szybkie konie rozstawione co dziesi�� mil na szlaku przez g�ry, pozwoli�aby, w�przypadku gdy Wielka Matka nam nie poszcz�ci� pozwoli�aby nam mie� nadziej� zyska� pewno�� �e Wasza Wysoko�� b�dzie m�g��

D�onie imperatora zacisn�y si� w�pi�ci, a�Szpakowaty zamilk�, czuj�c wreszcie, �e jeszcze s�owo lub dwa, a�jego �ycie i�kariera polityczna sko�cz� si�, a�ostatni� rzecz�, jak� us�yszy, b�dzie �wist topora tn�cego powietrze. C� z�tego, �e nale�a� do jednego z�najstarszych rod�w w�Imperium i�nosi� tytu� ksi���cy, skoro jego rodowe posiad�o�ci sk�ada�y si� z�ma�ego miasteczka i�kilkunastu ubogich wiosek. A�bez pieni�dzy, w�Meekhanie ��Mie�cie Miast, nawet najszlachetniejsze nazwisko nie robi�o na nikim wra�enia. Od wielu lat zajmowa� w�Radzie Pierwszych dalek� pod wzgl�dem wa�no�ci i�wp�yw�w pozycj�, zwi�zan� g��wnie z�dziedziczonym przez jego r�d tytu�em Stra�nika Chor�gwi. Gryziony przez ambicj�, a�jednocze�nie powstrzymywany przez wrodzone lenistwo i�brak pewno�ci siebie, czeka� na okazj�, by wspi�� si� wy�ej. Wielka Czystka, kt�ra od miesi�cy ora�a imperialne elity, zdawa�a si� tak� w�a�nie okazj�. Teraz, gdy Kregan-ber-Arlens tak wzmocni� swoj� pozycj�, �e Rada trz�s�a si� przed ka�dym jego grymasem, droga w�g�r� wydawa�a si� nareszcie sta� otworem.

Wystarczy�o tylko zdoby� zaufanie m�odego w�adcy. Wykaza� si� przed nim lojalno�ci� i�wierno�ci�.

��Subrenie-kul-Marresie ��cesarz pierwszy raz zwr�ci� si� do niego pe�nym imieniem i�nazwiskiem, i�cho� nie podni�s� ani g�owy, ani g�osu, to Szpakowaty skuli� si�, zmala�, jakby nagle usz�o z�niego powietrze � jeste� g�upcem.

Reszta zgromadzonych w�komnacie: kilku oficer�w, szefowie wywiad�w, nowy arcyhierarcha Wielkiej Matki wymieni�o spojrzenia i�u�miechy. Przez ostatnie lata dzia�ania Rady, czyli zrzeszenia najstarszych i�najbardziej wp�ywowych rod�w Imperium, balansowa�y na granicy zdrady, wi�c wpuszczenie jej przedstawiciela na ostatnie spotkanie dow�dc�w tu� przed zbli�aj�c� si� bitw� by�o dla wi�kszo�ci z�nich obelg�. Gdy wschodni barbarzy�cy uderzyli na Meekhan, przez pierwsze dwa lata Rada zachowywa�a si�, jakby nie chodzi�o o�nic wi�cej ni� zwyk�e przygraniczne potyczki. Cesarz mia� w�adz� wielk�, lecz nie absolutn�, decyzje takie jak przerzucenie wojsk z�zachodnich i�po�udniowych garnizon�w, opodatkowanie �wi�ty�, a�nawet powszechny pob�r w�r�d ch�op�w, wymaga�y podpisu jego oraz trzech najwa�niejszych cz�onk�w Rady. Dla niekt�rych kwestia kto rz�dzi w�domu, okaza�a si� wa�niejsza ni� to, �e dom p�onie i�jest pl�drowany przez bandyt�w. Trzeba by�o utraty niemal wszystkich p�nocnych prowincji, a�tak�e wielu miesi�cy zabieg�w, szanta�u, ordynarnego zastraszania, a�nawet, jak g�osi�y plotki, skrytob�jczych mord�w, by ci g�upcy zrozumieli, co naprawd� jest wa�ne. Mimo to nadal niekt�rzy pr�bowali rzuca� kolce przed kopyta cesarskiego wierzchowca.

��Pozw�l, �e wyja�ni� ci dlaczego ��m�ody w�adca wyprostowa� si� i�spojrza� wreszcie na arystokrat�. ��W�ci�gu ostatnich pi�ciu dni odwiedzili ci� Omles-kop-Gewraser, Innew-tyr-Tyrren, Hener Starszy, Laferyn-kiz-Olkat i�kilku innych cz�onk�w Rady. Dyskutowali z�tob�, gaw�dzili, �miali si� i��artowali jak najlepsi przyjaciele, mimo i� przez poprzednie lata traktowali ci� niewiele lepiej ni� mijanego na korytarzu lokaja.

Kul-Marres poczerwienia�. S�owa cesarza otworzy�y w�jego sercu najstarsz� i�najg��biej skrywan� ran�. Gdyby rozmawiali w�cztery oczy zni�s�by je lepiej, ale tu, mi�dzy lud�mi, z�kt�rych wi�kszo�� by�a parweniuszami, kaprysami Wielkiej Matki obdarzonymi talentami wojskowymi lub szpiegowskimi, bola�y niczym razy wymierzone bykowcem namoczonym w�solance.

Kregan-ber-Arlens nie zamierza� jednak ko�czy�.

��I�w�czasie tych przyjacielskich pogaduszek przedstawiono ci znakomity i��wiadcz�cy o�dalekowzroczno�ci oraz ��nie ukrywajmy tego ��g��bokiej mi�o�ci do Imperium i�mojej osoby, plan. Ot� przyjaciele ci zorganizowali, bez mojej wiedzy i�zgody, tras� ucieczki dla mnie, na wypadek gdyby bitwa nie przebieg�a po naszej my�li. I�potrzebowali kogo�, kto przestawi mi t� wspania�� opcj�, kogo� m�drego, rozs�dnego i�szanowanego. Kogo�, kto oka�e si� opok� Meekhanu i�przem�wi m�odemu g�upcowi do rozumu.

Subren-kul-Marres, ksi��� Wschodniej Satrii, mimowolnie spojrza� w�lewo, gdzie Arkansel Getrower, Pierwszy Szczur Nory, cham i�prostak, nie tylko bez tytu�u szlacheckiego, ale nawet nieb�d�cy rodowitym Meekha�czykiem, kr�ci� w�a�nie kielichem, obserwuj�c taniec rubinowego wina na szkle z�tak� min�, jakby zg��bia� tajniki Wszechrzeczy.

Skurwysyn ��przesz�o arystokracie przez my�l, �e by� mo�e kto� taki jak Getrower, naprawd� jest synem kurwy ��wie wszystko. I�wszystko przekaza� cesarzowi, ��cznie z�tym nieszcz�snym �m�odym g�upcem�, kt�ry wymkn�� si� po pijanemu Laferynowi.

��Nie up�yn�o p� roku, jak og�osi�em, �e nie opuszcz� Miasta Miast. Ledwo miesi�c temu potwierdzi�em to w�Wielkiej �wi�tyni, pod Drzewem Matki, stoj�c przed jej B�ogos�awi�cymi D�o�mi. A�w��wi�tyni i�na placu oraz na ulicach wok� niej zgromadzi�o si� ponad p� miliona mieszka�c�w stolicy, kt�rzy wiwatowali i�przysi�gali, �e wraz ze mn� b�d� go broni� lub umr�, pr�buj�c.

Cesarz wspar� si� zn�w na blacie sto�u, a�jego palce zab�bni�y na roz�o�onych arkuszach map.

��Przez ostatnie kilka miesi�cy po�owa mieszka�c�w opu�ci�a miasto. Ci, kt�rzy pozostali, s� tutaj, bo uwierzyli, �e mo�emy zatrzyma� Yawenyra i�zgnie�� jego hord�. A�uwierzyli, bo cesarz przysi�g�, �e zostanie w�stolicy i�b�dzie walczy� a� do zwyci�stwa. A�teraz wyobra� sobie, �e w�miasto uderzy plotka, i� ten sam cesarz przygotowa� sobie drog� ucieczki, �e jest got�w, gdy tylko co� p�jdzie nie tak, podkuli� ogon i�czmychn�� za g�ry. Wyobra� sobie wielk� jak rzeka fal� uchod�c�w wylewaj�cych si� przez wszystkie bramy i�zapychaj�cych na d�ugie dni g�rskie drogi prowadz�ce na po�udnie. Wyobra� sobie z�amane morale wojska, upadek wiary w�zwyci�stwo, defetyzm i�rozpacz.

Mimo i� znajdowali si� w�najwi�kszej komnacie pa�acu, Subren-kul-Marres poczu� nagle, �e brakuje mu tchu.

��Jeste�my gotowi na zwyci�stwo, mamy najlepsz� armi� i�najlepszych dow�dc�w, jakich widzia� �wiat. ��Kilku oficer�w s�ysz�c te s�owa, pokiwa�o g�owami. ��Tak� wiedz� wpajamy wszystkim od miesi�cy. Ale jak do tej pory te wschodnie dzikusy wygrywaj� z�nami prawie ka�de starcie, wi�c na razie nasza wiara w�zwyci�stwo jest twarda, lecz krucha. Gdy ju� pokonamy Se-kohlandczyk�w w�walnej bitwie, wiara zamieni si� w�pewno��, a�nie ma nic pot�niejszego od meekha�skiej pewno�ci siebie. Na niej w�ko�cu zbudowali�my ca�e to cholerne Imperium. A�ty przychodzisz do mnie z�nowin�, kt�ra mo�e t� nasz� kruch� wiar� w�zwyci�stwo strzaska� jak kryszta�owy kielich. Bo je�li cesarz nie wierzy w�wygran�, to kt� ma w�ni� wierzy�?

Kregan-ber-Arlens wyprostowa� si�, odrywaj�c r�ce od sto�u, a�Stra�nik Chor�gwi nagle poczu�, jakby znalaz� si� u�st�p olbrzyma. Jakby musia�, chc�c spojrze� cesarzowi w�oczy, zadziera� g�ow� a� do b�lu w�karku.

��I�dlatego nazwa�em ci� g�upcem. Pozwoli�e� si� wykorzysta� ludziom, kt�rzy otwarcie gardzili tob� przez ostatnie lata. Wzi��e� udzia� w�intrydze, maj�cej na celu os�abienie mojej pozycji, bo nawet kiedy wygramy bitw�, wie��, �e szykowa�em sobie ucieczk�, b�dzie wiadrem g�wna wylanym mi na g�ow�. ��Na ustach imperatora zago�ci�� nie, nie u�miech, tego skrzywienia warg nikt nie nazwa�by u�miechem. ��Lecz chyba pami�tasz, co Rada zrobi�a zaraz po mojej przysi�dze w��wi�tyni?

Arystokrata prze�kn�� �lin�. W�tej chwili niczego tak nie pragn��, jak znale�� si� we w�asnej posiad�o�ci, zamkn�� na cztery spusty i�znikn�� dla ludzi. Mo�e m�g�by nawet napisa� anonimowy paszkwil na cesarza, kt�ry kaza�by za jaki� czas rozpowszechni� na ulicach.

��Zapomnia�e�? ��Kregan-ber-Arlens uni�s� lekko brwi.

��Nie, panie. Przysi�gali�my� Tak jak ty, z�o�yli�my przysi�g�, �e zostaniemy i�b�dziemy walczy� do ko�ca ��tak jak ty.

��Do zwyci�stwa, chcia�e� powiedzie�.

��Tak, panie. Do zwyci�stwa.

��Arkansel. ��Imperator nawet nie spojrza� na Pierwszego Szczura, a�ten od razu zacz�� raportowa�, jakby tylko czeka� na rozkaz.

��Zaraz po przysi�dze z�o�onej przez cz�onk�w Rady moi szpiedzy odkryli spisek kilku jej cz�onk�w. Ksi��� Omles-kop-Gewraser, ksi��� tyr-Tyrren, hrabiowie Hener Starszy, Laferyn-kiz-Olkat oraz Piacer-ilo-Klertann przygotowali sobie drog� ucieczki z�miasta, rozstawiaj�c na Wielkiej Drodze Solnej w�dziesi�ciomilowych ost�pach konie i�ludzi. Nora uj�a wczoraj i�przes�ucha�a wi�kszo�� ksi���cych s�ug. Wszyscy zeznali, �e przygotowania te s�u�y�y haniebnemu planowi porzucenia przez wymienionych wcze�niej arystokrat�w stolicy w�czasie najwi�kszej potrzeby i�ucieczki za G�ry Krzemienne.

Naczelnik Nory sta� sztywno wyprostowany, patrz�c na cesarza i�nie tyle m�wi�, ile recytowa�, oboj�tnym, pozbawionym intonacji tonem. Jakby by� urz�dnikiem s�dowym odczytuj�cym nudne prawnicze formu�ki.

��Akt taki mo�e, a�nawet musi, by� uznany za najbardziej obmierz�e krzywoprzysi�stwo w�historii Meekhanu. Dzi� rano, dwie godziny przed rozpocz�ciem tej narady, bojowe dru�yny Nory dokona�y aresztowania wymienionych wcze�niej zdrajc�w. Zostali oni osadzeni w�lochach do czasu procesu, kt�ry odb�dzie si� zaraz po bitwie. W�tej w�a�nie chwili na ulicach rozwieszane s� plakaty, a�heroldzi obwieszczaj� szczeg�y zbrodni tych ludzi.

Dwie godziny temu� Dwie godziny temu Subren ko�czy� przygotowania do spotkania z�cesarzem, �ni�c na jawie o�zdobyciu wdzi�czno�ci, a�mo�e i�zaufania m�odego w�adcy.

Pierwszy Szczur pos�a� mu oboj�tne, zimne spojrzenie.

��Rola ksi�cia Subrena-kul-Marresa w�tym spisku nie jest jasna. Nie uda�o nam si� zebra� dowod�w na to, by by� w�niego bezpo�rednio zaanga�owany, cho� zdrajcy bez w�tpienia u�yli jego rezydencji na miejsce swoich knowa�. Nora sugeruje, by obni�y� zaufanie, jakim Wasza Wysoko�� darzy ksi�cia kul-Marresa.

��S�ysza�e� ��g�os cesarza dobiega� jakby z�daleka, jakby zza �ciany obitej grub� warstw� we�ny. ��Obni�y� zaufanie. Brzmi jak opr�ni� sito z�wody. Moje zaufanie do Rady znajduje si� na tej wysoko�ci, na kt�rej w�� nosi sw�j brzuch. Popatrz na mnie!

Stra�nik Chor�gwi z�wysi�kiem oderwa� wzrok od naczelnika Wywiadu Wewn�trznego i�przeni�s� na cesarza. Sylwetka w�adcy rozmywa�a mu si�, a�jego g�os zdawa� si� pulsowa�.

��Nosisz tytu� Stra�nika Chor�gwi, prawda?

Subren-kul-Marres otworzy� usta, jednak wyduszenie z�siebie odpowiedzi by�o najtrudniejsz� rzecz�, jak� spotka�a go w�ca�ym �yciu.

��Tak, Wasza Wysoko��.

��Tw�j r�d opiekuje si� Wielk� Chor�gwi� Meekhanu od ilu lat?

��Od stu trzydziestu o�miu, Wasza Wysoko��.

Wielka Chor�giew. Jeden z�najwa�niejszych, ale te� najrzadziej u�ywanych symboli Imperium. Wywieszano j� raz w�roku na �wi�to B�ogos�awie�stw Matki, a�tak�e z�okazji �mierci lub wst�pienia na tron nowego cesarza. Nic w�tym nic dziwnego, bo chor�giew mia�a imponuj�ce rozmiary, ponad dwadzie�cia cztery stopy szeroko�ci i�czterna�cie wysoko�ci, wi�c przez wi�kszo�� czasu przechowywano j�, starannie zwini�t�, w�rezydencji Stra�nika Chor�gwi.

��I�wystarczy. G�upot� mog� wybaczy�, jednak nie b�d� jej tolerowa�. A�nie mog� pozwoli�, by jednym z�naj�wi�tszych symboli Meekhanu opiekowa� si� g�upiec. Mam dla Chor�gwi lepsz� rol�. Zaraz po bitwie zawi�nie przed moim pa�acem, by w�jej cieniu �eb Yawenyra nie zgni� zbyt szybko.

Kilku oficer�w zamrucza�o zgodnie, jakby stado wielkich drapie�nych kot�w ujrza�o w�a�nie nadchodz�cy obiad. Subren-kul-Marres ledwo us�ysza� ten g�os, jego uszy wype�nia� �wist topora przecinaj�cego powietrze.

��Tytu� Stra�nika Chor�gwi zosta� nadany twojemu rodowi przez jednego cesarza, wi�c mo�e zosta� cofni�ty przez innego. A�uwzgl�dniaj�c to, �e jeste� zaanga�owany w�spisek zwi�zany z�krzywoprzysi�stwem i�zdrad�, w�obliczu nadci�gaj�cego wroga nie widz� innego wyj�cia. Wr�cisz teraz do siebie i�przygotujesz wszystko do oddania. Chor�giew, komplet piecz�ci Stra�nika Chor�gwi, szarf� i�jego miecz. Wiem, �e te rzeczy s� w�r�nych miejscach. Wi�c dam ci czas, by� je zebra�, ale za trzy dni, w�po�udnie przeka�esz wszystko ludziom, kt�rych wy�le do ciebie Pierwszy Szczur i�od tego momentu nie wolno ju� b�dzie si� pos�ugiwa� ��ani tobie, ani �adnemu z�twoich potomk�w lub krewnych, ani w�mowie, ani na pi�mie � tytu�em Stra�nika Chor�gwi.

Ka�de s�owo cesarza by�o niczym rozpalony do bia�o�ci hufnal wbijany w�ko�ci Subrena-kul-Marresa. W�g�owie mu szumia�o, wzrok si� mgli�, serce wali�o, jakby chcia�o rozerwa� klatk� �eber i�wyskoczy� z�piersi. To przecie�� Przecie� nie tak mia�o by� on tylko� tylko�

Kregan-ber-Arlens kontynuowa�:

��Twoja s�u�ba ma pi�� dni, by usun�� z�monogram�w szlacheckich symbol Stra�nika. Tytu� ten, wraz ze wszystkim przywilejami, zostanie przekazany godniejszemu rodowi zaraz po bitwie. Zrozumia�e�?

��Wasza Wy�

��Zrozumia�e�!?

Oczy Subrena-kul-Marresa zasnu�a szara mg�a i�wszystko znik�o. Na kilka uderze� serca straci� wzrok.

Gdy go odzyska�, niespodziewanie odkry�, �e widzi wszystko ostro i�wyra�nie, jak chyba nigdy w��yciu. Cesarza, oficer�w, szpieg�w i�kap�ana. I�wszyscy patrzyli na niego z�ironiczn� pogard�.

��Tak, panie.

��Dobrze. Wr�cisz do siebie i�wykonasz wszystkie rozkazy. Arkansel Getrower wyznaczy ludzi, kt�rzy b�d� ci towarzyszy� do rezydencji. I�pami�taj, ksi���, �e wci�� jeste� zamieszany w�zdradziecki spisek, wi�c tw�j r�d mo�e upa�� jeszcze ni�ej. Mo�esz wyj��.

Cesarz opar� si� r�koma o�st� i�wskaza� na jedn� z�map. Zupe�nie jakby w�mgnieniu oka zapomnia� o�arystokracie.

��Panowie. Podjazdy Se-kohlandczyk�w s� dziesi�� mil od stolicy. G��wna armia b�dzie tu jutro. Dziewi��dziesi�t, mo�e sto tysi�cy konnych. I�chc�, �eby wi�kszo�� z�nich, a�najlepiej wszyscy, ju� tu u�nas zosta�a. Kilka st�p pod ziemi�. Laskolnyk przys�a� w�a�nie wie��, �e jest got�w zmia�d�y� Yawenyra, by u�y�ni� ziemi� dla kwiatu kwitn�cego na krzemiennej koronie. Odkry� w�sobie poet�, skurczybyk.

* * *

Subren-kul-Marres nie pami�ta� drogi do domu. Nie pami�ta� twarzy towarzysz�cych mu zbir�w z�Nory, kt�rych obecno�� by�a r�wnie subtelna, co ostrze no�a nacinaj�ce sk�r� na gardle. Zdumiewaj�ce, ale nadal widzia� wszystko wyra�nie i�ostro jak nigdy wcze�niej. W�tym t� najgorsz� i�najbardziej oczywist� prawd�: tylko to, �e r�d kul-Marres dziedziczy� przywilej opieki nad Wielk� Chor�gwi�, gwarantowa�o mu miejsce w�Radzie Pierwszych. Nie mieli wielkiego maj�tku, pieni�dzy, wp�yw�w ani, b�d�my szczerzy, przyjaci�. Jedyne pieni�dze, jakie przez ostatnie lata zasila�y ich skarbiec, by�y zwi�zane z�zasiadaniem w�Radzie, bo nawet je�li nie zajmowali w�niej wa�nego miejsca, zawsze znale�li si� tacy, kt�rzy szukali protekcji u�kt�rego� z�jej cz�onk�w. Za odpowiedni� gratyfikacj�, rzecz jasna. Gdy jego r�d utraci tytu� Stra�nika Chor�gwi, utraci te� miejsce w�Radzie, a�wraz z�nim dochody pozwalaj�ce utrzyma� skromn�, lecz kosztown� rezydencj� w�stolicy. Zreszt� ��prawda ta uderzy�a go jak obuchem ��okaza� si� jedynym podejrzanym o�krzywoprzysi�stwo, kt�ry nie sko�czy� w�lochu Szczur�w. Dla pozosta�ych cz�onk�w Rady b�dzie od dzi� w�najlepszym razie tch�rzem i�zdrajc�, a�w�najgorszym agentem Nory.

A�tego nie wybacz� mu nigdy.

W�rezydencji panowa� chaos i�zamieszanie po tym, jak Szczury przeszuka�y j� z�g�ry na d�. Oczywi�cie niepotrzebnie, bo wszystko to, od pocz�tku do ko�ca, by�o intryg� w�innej intrydze. Kilku wa�nych cz�onk�w Rady postanowi�o podwa�y� pozycj� cesarza, kt�ry przez ostatni rok skupi� w�swych r�kach zdecydowanie zbyt wiele w�adzy. Wie�� o�tym, �e mimo przysi�gi Kregan-ber-Arlens szykowa� si� do ucieczki, odwr�ci�aby od niego umys�y i�serca wielu mieszka�c�w Imperium i�to nawet wtedy, gdyby osobi�cie �ci�� se-kohlandzkiego Ojca Wojny. Spiskowcy nie docenili jednak Szczur�w, a�te zw�chawszy podst�p, obr�ci�y go przeciw nim. Pojmani s�udzy zeznali, �e drog� ucieczki szykowali sobie najbardziej wp�ywowi cz�onkowie Rady. O�Pani, gdyby �ledczy Szczur�w si� postarali, dostaliby relacj� o�tym, �e ksi��� Omles-kop-Gewraser co noc lata na kiju na sabaty Pomiotnik�w. Oczywi�cie zeznania te poparte by�y silnymi dowodami, kto� w�ko�cu wynaj�� konie, rozstawi� je na szlaku prowadz�cym przez g�ry, i�tak dalej. �wiadk�w przygotowa� do tej akcji by�o a� nadto, reszta to tylko kwestia interpretacji i�wymuszonych zezna�, a�siedz�cy w�lochach arystokraci z�pewno�ci� mieli, i�to dos�ownie, zbyt zwi�zane r�ce by przeciwstawi� si� pot�dze i�Nory, i�cesarza.

Subren-kul-Marres usiad� przy biurku w�swoim gabinecie, wyci�gn�� dokument ukryty w�kieszeni bufiastego r�kawa i�roz�o�y� go. Jakim� okaza� si� g�upcem. Poproszony go, by zani�s� Kreganowi-ber-Arlens wie�� o�przygotowanej drodze ucieczki oraz podsun�� mu do podpisu glejt, zapewniaj�cy specjalne uprawnienia dla s�ug rozstawionych ju� na szlaku. Rzekomo by nikt nie pr�bowa� czyni� im wstr�t�w. Teraz widzia� wyra�nie, �e glejt ten, zaopatrzony w�cesarski podpis i�piecz��, by�by niezbitym dowodem na przygotowania cesarza do ucieczki. Polityczne znaczenie takiego dowodu tch�rzostwa mia�oby si�� ra�enia oddzia�u imperialnych bitewnych mag�w, i�to niezale�nie od wyniku bitwy.

Bezmy�lnie popatrzy� na zape�nion� schludnym pismem kart�, po czym rzuci� j� na papiery zalegaj�ce pod�og�. Jego gabinet przeszukano, cho� Szczury pracowa�y niedbale, pospiesznie i�tylko po to, by s�u�ba mog�a ponie�� w�miasto wie��, �e Stra�nik Chor�gwi by� w�taki czy inny spos�b zamieszany w�spisek. To by�o� takie tanie i�lekcewa��ce.

Czy naprawd� nic nie znaczy�? Ani dla Rady, dla kt�rej by�em pionkiem, pos�a�cem, przyn�t� dla m�odego cesarza, maj�c� sprowokowa� go do g�upiego b��du, ani dla Szczur�w i�imperatora, dla kt�rych by�� no w�a�nie. Tym samym.

Od stu trzydziestu o�miu lat �aden kul-Merres nie okry� si� tak� ha�b� � przejecha� palcem po zdobi�cym jego szlachecki monogram symbolu chor�gwi, kt�ry przez sto trzydzie�ci osiem lat ka�dy z�jego przodk�w z�dum� nosi� w�ka�dej sytuacji. Gdy chor�giew z��opotem zwisa�a z�dachu �wi�tyni Wielkiej Matki albo, gdy wywieszano j� przed cesarskim pa�acem, stali przy niej z�ceremonialnym mieczem w�d�oni, przepasani szarf� i�od kilku pokole� dla ksi���t Wschodniej Satrii by� to jeden, jedyny i�najprawdziwszy moment chwa�y.

Awener, jego jedyny syn, jak wielu innych m�odych szlachcic�w da� si� ponie�� fali patriotycznego entuzjazmu, kt�r� zara�a� cesarz, i�s�u�y� teraz w�armii. Jak on, rodzony ojciec ma stan�� przed nim i�powiedzie�, �e okry� ha�b� nazwisko i�m�ody ksi��� nie tylko nie odziedziczy godno�ci Stra�nika Chor�gwi, ale nawet miejsca w�Radzie Pierwszych? Jak ma mu powiedzie�, �e musz� wr�ci� do Wschodniej Satrii, do zameczku mniejszego ni� ich rezydencja w�stolicy i�do ko�ca �ycia wyk��ca� si� z�dzier�awcami o�czynsz? O�Pani! �lub! Jak ma mu przekaza�, �e planowany �lub Awenera z�c�rk� hrabiego ose-Emrelacha najpewniej w�a�nie jest odwo�ywany. Hrabia nale�a� do nowej arystokracji, jego r�d nosi� tytu� kr�cej ni� sto lat, lecz posiada� ziemie po�o�one na po�udniowym wschodzie Imperium, tu� przy Ma�ych Stepach. Ziemie te by�y dziesi�� razy rozleglejsze ni� posiad�o�ci Subrena-kul-Marresa, a�na dodatek, poniewa� nie dosi�g�a ich wojenna zawierucha, bogate i�ludne. Plotki g�osi�y, �e na kontraktach na dostaw� wo�owiny i�sk�r dla wojska hrabia zbi� taki maj�tek, �e mimo wojennych podatk�w, osobi�cie wyposa�y� i�przekaza� pod dow�dztwo Laskolnyka dwie chor�gwie pancerne.

Lecz o�ile ten arystokratyczny nuworysz m�g� chcie� wyda� c�rk� za potomka rodu Stra�nik�w Chor�gwi i�przysz�ego cz�onka Rady Pierwszych, o�tyle teraz z�pewno�ci� zerwie zar�czyny.

Subren-kul-Marres, siedz�c samotnie w�gabinecie w�posiad�o�ci dziwnie cichej i�spokojnej jak na t� por� dnia, ukry� twarz w�d�oniach i�po raz pierwszy od trzydziestu lat zap�aka�. P�aka� nad w�asn� g�upot�, nad sob�, swoim synem, nad ha�b� rodu. P�aka� tak�e nad tym, �e od siedmiu pokole� �aden ksi��� Wschodniej Satrii nie odszed� z�tego �wiata, nie dzier��c dumnie tytu�u Stra�nika Chor�gwi.

I�nie m�g� przesta�.

* * *

Nast�pnego dnia o��wicie pierwsze podjazdy se-kohlandzkiej armii dotar�y pod miasto. I�zacz�a si� najwi�ksza bitwa w�najnowszej historii Imperium.

* * *

M�czyzna zanurzy� pi�ro w�ka�amarzu, otar� ko�c�wk� z�nadmiaru atramentu i�zacz�� pokrywa� papier prostymi, wyra�nymi literami:

�C�rka namawia�a mnie to tego, bym spisa� wspomnienia z�mojego udzia�u w�Bitwie o�Meekhan, by nie przepad�y.�

Zawaha� si�. Pocz�tek zn�w by� kulawy i�niezgrabny, ale w�ko�cu uprzedza� Maiw�, �e pisanie nigdy nie by�o jego mocn� stron�. Poza tym b�dzie jej mi�o, �e wspomina o�niej ju� w�pierwszym zdaniu.

�Lecz jak mam opowiedzie� o�tym, czego dokonali�my, skoro przede mn� opowiedziano t� histori� ju� sto razy? Napisano o�niej wiele ksi�g, poemat�w i�wierszy. I�mnie te� wiele razy pytano, proszono, b�agano i�zmuszano do jej opowiadania, mimo �e nie lubi� i�nie umiem tego robi�. Wreszcie przesta�em zak�ada� koszule, na mankietach, kt�rych szkar�atn� nici� wyhaftowano ANNKS, �eby tylko ludzie dali mi spok�j. Nie zas�u�y�em na ten monogram, dzi�ki kt�remu w�ka�d� rocznic� bitwy, przez ca�e trzy dni nawet genera�owie pierwsi oddaj� mi honory, a�w�ka�dym razie nie zas�u�y�em na niego bardziej ni� wszyscy ci, kt�rzy zostali tam, w�wi�niowych sadach na wzg�rzach ols-Tersa, le��c na ziemi, gdzie krew miesza�a si� z�p�atkami kwiat�w��.

Westchn�� ci�ko, umoczy� ponownie pi�ro, zaciskaj�c je w�palcach tak mocno, a� zatrzeszcza�o. Zacz�� pisa� pospiesznie, stawiaj�c litery bardziej rozchwiane i�gniewne ni� przed chwil�:

�Wszyscy, rodzina i�przyjaciele, prosz� mnie, bym spisa� wspomnienia z�tej bitwy, bym odda� ho�d poleg�ym, jakby jakiekolwiek ho�dy by�y im potrzebne, jakbym nie wiedzia�, �e ho�dy i�chwa�a to nic wi�cej, jak tylko dym i�mg�a mami�ce oczy �ywym.

Zaczn� wi�c od tego, �e Sze��dziesi�ty Si�dmy Pu�k Piechoty Bia�ej Wydry poszed� do Bitwy o�Meekhan w�sile dw�ch tysi�cy czterystu sze��dziesi�ciu o�miu ludzi. Wr�ci� do koszar��.

R�ka m�czyzny zadr�a�a, niesforna kropla czerni zawis�a gro�nie nad papierem. Otar� j� w�bibu��, szybkim, nerwowym ruchem, skre�li� ostatnie trzy s�owa i�kontynuowa�:

�Do koszar wr�ci�o nas pi�ciuset osiemnastu, z�czego czterdziestu trzech odda�o p�niej ducha na skutek ran odniesionych w�walce. A�wszystko to sta�o si�, poniewa� ju� pierwszego dnia Yawenyr uderzy� na Wa�y Kregana tak pot�nie, �e zagon Je�d�c�w Burzy zdoby� kopiec, na kt�rym flagami sygna�owymi przekazywano rozkazy dla ca�ej armii broni�cej Doliny Saweradzkiej i��.

Zamar� i�przez chwil� walczy� intensywnie z�ochot� zmi�cia kartki i�rzucenia jej w�k�t, tam gdzie le�a�o ju� kilka innych. Zn�w nie tak! Nie tak! Chcia� opisa� te dwa dni i�dwie noce tak, jak zapami�ta�: z�b�lem, krwi�, strachem i�rozpacz�, ale te� z�dum�, gniewem i�tym cholernym, zasranym czym�, co sprawi�o, �e gdy Samgeris-ols-Tersa, dow�dca Sze��dziesi�tego Si�dmego po raz pierwszy wypowiedzia� s�owa, kt�re sta�y si� bojowym zawo�aniem pu�ku, jego �o�nierze �miali si� jak szaleni, cho� nie by�o tam nic do �miechu. A�potem walczyli ca�� noc tak, �e rankiem mo�na by�o zej�� ze wzg�rza, nie stawiaj�c stopy na go�ej ziemi.

Tyle le�a�o tam cia� koczownik�w.

To by�o przed tym, nim kwiat nie zakwit� na krzemiennej koronie. Nim Wielka Chor�giew nie za�opota�a nad polem bitwy, a�czterdzie�ci tysi�cy je�d�c�w nie wykona�o najwi�kszej i�najbardziej szalonej szar�y kawaleryjskiej w�historii Meekhanu.

Umie�ci� pi�ro na podstawce i�powoli po�o�y� d�onie po obu stronach kartki. Zacznij od pocz�tku, dziadku, poradzi�a mu kiedy� najm�odsza wnuczka. Ja zawsze tak robi�.

Ka�amarz, wytrze� nadmiar atramentu, si�gn�� po now� kartk�.

�Meekhan, Miasto Miast, stolica Imperium, sk�ada si� z�dw�ch cz�ci: Starego Miasta, z�sercem nazywanym Krzemienn� Dzielnic�, kt�re zosta�o wzniesione jako pierwsze po tej stronie g�r, i�Nowego Miasta, kt�re wyros�o nieco obok, ale wielko�ci� i�bogactwem dziesi�ciokrotnie przy�mi�o swojego przodka. Stare Miasto rozsiad�o si� na grzbiecie skalnej ostrogi i�w�czasach swojej �wietno�ci zosta�o znakomicie ufortyfikowane. Lecz gdy Imperium zacz�o si� rozrasta� na p�noc, mury nowej stolicy okaza�y si� zbyt ciasne dla rosn�cej metropolii. Wi�c naprzeciw starych zacz�y si� pojawia� nowe dzielnice, i�wkr�tce dziewi�� dziesi�tych miasta znalaz�o si� na kilku s�siednich wzniesieniach, oddzielone od pierwotnej cz�ci Meekhanu szerok� i�g��bok� Dolin� Saweradzk�. Najpierw nikt tam nie budowa�, gdy� tereny te nale�a�y do cesarza, p�niej za� okaza�o si�, �e okoliczne wzg�rza maj� lepszy klimat, lepsze ziemie i��atwiejszy dost�p do wody ni� szeroka i�g��boka, lecz kamienista i�poprzecinana kapry�nymi, g�rskimi potokami dolina, wi�c zostawiono j� niezagospodarowan�. Z�czasem i�te ziemie zacz�to wykorzystywa� ��powsta�y parki, sady, zbudowano kilka pa�ac�w, kt�re kolejni cesarze w�ramach �ask i�nagr�d dzier�awili r�nym ludziom, a�nawet stworzono wielk� tras� wy�cig�w konnych, na kt�rej kilka razy w�roku zdobywano lub tracono fortuny. Jednak gdyby spojrze� na map�, stolica przypomina kszta�tem d�o� z�odchylonym w�bok d�ugim kciukiem. Ten kciuk to Stare Miasto, pozosta�e palce trzymaj�ce si� razem to nowe dzielnice, umiejscowione na kilku okolicznych wzg�rzach. Wolna przestrze� mi�dzy kciukiem a�reszt�, d�uga na ponad dwie mile, szeroka za� na niemal jedn�, to Dolina Saweradzka. Stare i�Nowe Miasto opieraj� si� o�g�ry, a���czy je Kanma, dzielnica rzemie�lnik�w i�robotnik�w miejskich, b�d�ca ongi� przedmie�ciem Starego Miasta. Tam w�a�nie, mi�dzy skromnymi kamienicami, w�r�d w�skich uliczek i�placyk�w, Laskolnyk��.

M�czyzna skrzywi� si� i�wykre�li� starannie ostatnie zdanie. To, co zrobi� Laskolnyk nie mia�o znaczenia dla jego opowie�ci. �adnego znaczenia dla prawie dw�ch tysi�cy poleg�ych z�Sze��dziesi�tego Si�dmego.

Najmniejszego.

�Mieli�my, od chwili, gdy cesarz z�o�y� przysi�g� w��wi�tyni, kilka miesi�cy, by ufortyfikowa� miasto, kt�re rosn�c w�czasach najwi�kszej pot�gi Imperium, nie mia�o �adnych mur�w. A�nie by�o to proste zadanie. Nowe dzielnice trzeba by by�o od p�nocnej, wschodniej i�zachodniej strony otoczy� murami o�d�ugo�ci ponad dziesi�ciu mil, lecz nie da�o si� tego zrobi� zim�, gdy mr�z �cina� wod� w�l�d. Zim� nie stawia si� kamiennych ani ceglanych mur�w, bo zaprawa nie zwi��e kamieni ani cegie��.

Po chwili namys�u zn�w skre�li� ostatnie zdanie, nie b�dzie pisa� takich oczywisto�ci. Zamoczy� pi�ro w�ka�amarzu i�kontynuowa�:

�Prace nad umocnieniem rozpocz�y si� wiosn�, ledwo s�o�ce zacz�o mocniej przygrzewa�, a�i�tak wi�kszo�� naszej obrony stanowi�y ziemno-drewniane wa�y, w�kt�rych lini� w��czono co solidniejsze budynki, znajduj�ce si� na obrze�ach miasta. I�tak okaza�o si�, �e najpi�kniejsza metropolia �wiata, klejnot w�koronie Imperium, powierza swe istnienie murom z�b�ota i�k��d, jakby by�o stolic� brudnych barbarzy�c�w z�dalekiej P�nocy. Ale postawiono przy pomocy wojska i�mieszka�c�w trzy, a�miejscami nawet cztery linie wa��w, im g��biej cofni�te w�miasto, tym bardziej wzmocnione coraz liczniejszymi budynkami. Niejeden arystokrata zap�aka�, widz�c, jak jego fiku�ny pa�acyk zamienia si� we wzmocniony punkt oporu, jak karczuje si� stu ��i�dwustuletnie drzewa w�pi�knie utrzymanym parku i�kopie fosy po�rodku piel�gnowanego od pokole� trawnika. I�tak Meekhan zmieni� si� w���wia opancerzonego tak, �e nawet nasza piechota nie mia�aby ochoty go zdobywa�.

U�miechn�� si� pod nosem. Tak, takie opisy, po wojskowemu proste i�przejrzyste m�g� tworzy�. Na tym si� zna�.

�Lecz ��w ten mia� s�aby punkt ��wej�cie do Doliny Saweradzkiej. Gdyby chciano otoczy� Nowe Miasto murami od strony tej doliny, nale�a�oby wznie�� dodatkowe trzy�cztery mile wa��w. Zamiast tego zdecydowano si� zamkn�� tylko wej�cie do samej doliny, niespe�na mila umocnie� mia�a zapewni� nam skr�cenie linii obrony i�zmniejszy� liczb� wojska potrzebnego do odparcia ataku. Umocnienia te nazwano Wa�ami Kregana i�nie by�o w�tym krzty kpiny. Wierzyli�my, �e cesarz zas�uguje na takie uhonorowanie. W�ko�cu osobi�cie natchn�� nas wiar� w�zwyci�stwo.

Czy��.

Pi�ro zawaha�o si�, zadr�a�o niepewnie. Cho� od tej bitwy min�o ju� wiele lat, pewnych spraw lepiej nie wspomina�. O�pewnych rzeczach nie pisa�. Po chwili m�czyzna zacisn�� wargi. Najpewniej tych wspomnie� nie b�dzie czyta� nikt, poza jego najbli�szymi.

�Czy atak w�tym w�a�nie miejscu by� przypadkowy, czy te�, jak g�osi�y p�niejsze plotki, Yawenyr mia� w�mie�cie szpieg�w, kt�rzy wskazali mu ten w�a�nie fragment wa��w ��nie wiem. Gdyby koczownicy zdobyli dolin�, weszliby w�trzewia Meekhanu ��mi�dzy Stare i�Nowe Miasto. Mieliby wymarzone miejsce do ataku na niechronione od tej strony dzielnice. A�mo�e, jak powiadaj� niekt�rzy, wszystko to od pocz�tku by�o pu�apk� zastawion� przez geniusz cesarza, kt�ry sk�oni� wschodnich dzikus�w do walki na meekha�skich warunkach. Pozornie poza miastem, na otwartym terenie, lecz w�rzeczywisto�ci w�ciasnej, poro�ni�tej zagajnikami i�sadami oraz poprzecinanej strumieniami i�stawami dolinie, gdzie jazda mia�a niewiele miejsca na manewr, gdzie trzeba by�o bi� si� twarz� w�twarz, tarcz� w�tarcz�, a�nie �miga� konno szyj�c z��uku z�bezpiecznej odleg�o�ci. Je�li jednak by� to plan cesarza, si�a i�zawzi�to�� ataku Se-kohlandczyk�w zaskoczy�a wszystkich. A�nas, Sze��dziesi�ty Si�dmy, najbardziej�.

* * *

Psiarka osadzi�a konia tak gwa�townie, �e a� przysiad� na zadzie, wyprostowa�a si� i�powolnym ruchem si�gn�a do torby przy siodle. �o�nierz, kt�ry j� zatrzyma�, nie mia� broni w�r�ku, co znaczy�o, �e ci inni, kt�rych obecno�� zdradza�o tylko nienaturalne ko�ysanie si� pobliskich krzak�w, maj�. Najpewniej ci�kie kusze z�paskudnymi, grubymi jak m�ski paluch be�tami, kt�re robi�y w�ludzkim ciele naprawd� du�e dziury.

��Wywiad Zewn�trzny. Raport dla cesarza ��zacz�a, zanim jeszcze pad�o zwyczajowe �Kto jedzie?�.

Co prawda nosi�a d�ug�, fioletow� peleryn� obszyt� z�ot� lam�wk�, kt�ra z�daleka pozwala�a zidentyfikowa� j� jako arcywa�nego pos�a�ca, lecz tutaj, �wier� mili od jednego z�cesarskich namiot�w, nawet sama Wielka Matka musia�aby mie� odpowiedni glejt, by przejecha� dalej.

�o�nierz gwardii w�randze porucznika dok�adnie obejrza� jej papiery, zwr�ci� je i�u�miechn�� si� przyja�nie.

��Pierwszy raz t�dy jedziesz?

��Tak.

��Dwie�cie jard�w st�d, za s�upem milowym jest kolejny posterunek. Lepiej nie podje�d�aj do nich takim galopem jak tu. S� bardziej nerwowi ni� my. W�drog�.

Skin�a g�ow� i�pomkn�a dalej. By�a m�odym, zwerbowanym ledwo p� roku temu Ogarem. Cho� w�a�ciwie s�owo zwerbowanym nie oddawa�o tego, co wtedy zasz�o. Przyby�a do miasta z�fal� uciekinier�w z�p�nocnych prowincji, sama, bez rodziny czy przyjaci� i�jak ostatnia g�upia da�a si� podej�� tr�jce nieznajomych: dw�m ch�opakom w�jej wieku i�starszej kobiecie o�szczerym u�miechu. Powiedzieli, �e pochodz� z�tej samej okolicy co ona, powiedzieli, �e te� szukaj� kogo� ze swoich. Zaproponowali, �e zaprowadz� j� do karczmy, gdzie mo�na za kilka miedziak�w wynaj�� k�t do spania i�naje�� si� do syta. Sko�czy�o si� na tym, �e sta�a w�w�skim zau�ku z�no�em w�r�ce, jeden z�jej niedosz�ych �przyjaci� wykrwawia� si� z�podci�tym gard�em, drugi wy�, trzymaj�c si� za rozpruty brzuch, a�ich towarzyszka zadzieraj�c sp�dnic� i�wrzeszcz�c wniebog�osy, znika�a za rogiem.

Samotna dziewczyna, kt�ra przeby�a sto mil z�grup� uchod�c�w i�nie sko�czy�a z�b�kartem w�brzuchu, musi umie� sobie radzi�. Ale dla patrolu miejskiej stra�y, zwabionego do zau�ka wyciem i�wrzaskami i�tak b�dzie tylko zwyk�� morderczyni�.

To by� czas Rudej Jesieni, dla obcego w�mie�cie, schwytanego z�zakrwawionym no�em w�r�ku nad trupami dw�ch mieszka�c�w stolicy wyrok m�g� by� tylko jeden.

Mieli j� powiesi�.

A�potem do jej celi przyszed� mi�y, uprzejmy m�czyzna o��agodnym g�osie i�zaproponowa�� ocalenie. Okaza�o si�, �e ta tr�jka tubylc�w znana by�a w�ubo�szych dzielnicach Meekhanu i�pono� mia�a na koncie wiele rabunk�w, a�nawet kilka mord�w. Spos�b, w�jaki si� z�nimi rozprawi�a, zwr�ci� uwag� ludzi, kt�rzy cenili pragmatyzm i�hart ducha. Czy zamiast kopa� powietrze, wisz�c na stryczku, chcia�aby s�u�y� Imperium?

Czy chcia�aby?

Mia�a wi�cej szcz�cia ni� rozumu, bo w�a�nie zaczyna�a si� Wielka Czystka i�oba wywiady, Wewn�trzny i�Zewn�trzny, rekrutowa�y nowych ludzi sk�d tylko si� da�o, by sprosta� wszystkim zadaniom. By� to te� chyba jedyny od wielu lat moment, gdy Nora i�Psiarnia wsp�pracowa�y niczym najlepsi kamraci. Cz�owiek, kt�ry w�wi�zieniu z�o�y� jej t� niezmiernie trudn� do odrzucenia propozycj�, by� werbownikiem Ogar�w. I�tak Psiarka zosta�a agentem, nie, to za du�o powiedziane, zosta�a szczeni�ciem, kt�re mia�o przed sob� d�ug� drog� do prawdziwego Ogara. W�ten te� spos�b trafi�a do korpusu cesarskich go�c�w, gdzie narybek Szczur�w i�Ogar�w s�u�y� rami� w�rami� z�tym wszystkimi urz�dnikami, dla kt�rych nie by�o innej roboty, a�nawet z�pewn� liczb� szlacheckich dzieciak�w, zbyt m�odych by zaci�gn�� si� do armii, i�przez ca�y dzie� dostawa�a najprostsze i�wymagaj�ce najmniej my�lenia zadania. Przynie�, wynie�, pozamiataj. Dostarcz wiadomo�� w�jedno miejsce i�zanie� odpowied� w�inne.

Jak jej powiedziano, go��bie pocztowe radz� sobie z�tym r�wnie dobrze, ale zalet� ludzkich go�c�w jest to, �e nie sraj� gdzie popadnie.

No i�go��bie nie nosz� takich fiku�nych peleryn.

Do s�upa milowego podjecha�a st�pa, z�daleka machaj�c przepustk�. Tym razem opr�cz ostrzegawczego mrowienia mi�dzy �opatkami poczu�a te� zapach lawendy i��wie�o skopanej ziemi i�gwa�towne sw�dzenie obu skroni. Gdzie� w�pobli�u jaki� mag obmacywa� j� czarami.

Sprawdzili j� szybko i�bez zb�dnych s��w, po czym oficer w�ciemnoczerwonym p�aszczu cesarskiej gwardii wskaza� jej �cie�k�.

��Prosto, a�za tym zakr�tem b�dziesz ju� widzie� cesarski namiot. Otacza go rz�d czerwonych palik�w, masz si� zatrzyma� przed nimi i�reszt� przej�� pieszo. Drog� powrotn� wska�� ci p�niej.

Galop, zakr�t, cesarski namiot w�kolorze granatowym, rz�d szkar�atnych tyczek otaczaj�cych go w�odleg�o�ci dwudziestu jard�w. Zatrzyma�a konia tu� przed nimi, lekcewa��co zarzuci�a wodze na jeden z�palik�w i�potruchta�a do namiotu.

��Wywiad Zewn�trzny, raport dla cesarza ��rzuci�a wartownikowi, chyba troch� niepotrzebnie, bo ten ju� usuwa� jej si� z�drogi. Najwyra�niej pos�a�cy przybywali tu i�wybywali niczym pszczo�y do ula.

Koczownicy pojawili si� wczoraj wieczorem i�otoczyli miasto z�podziwu godn� sprawno�ci�, a�od rana, od ponad dw�ch godzin, przypuszczali pr�bne ataki. Kregan-ber-Arlens najwyra�niej za� nie m�g� wytrzyma� w�jednym miejscu. Opu�ci� pa�ac w�Starym Mie�cie, gdzie powinien przebywa� dla w�asnego bezpiecze�stwa i�od bladego �witu je�dzi� po zewn�trznych dzielnicach, wizytowa� pierwsz� lini� wa��w, by osobi�cie zerkn�� na armi� Ojca Wojny, a�nawet kaza� rozstawi� namiot w�Dolinie Saweradzkiej, sk�d dowodzono obron� na tym odcinku. Doprowadza�o to do sza�u zar�wno jego genera��w, jak i�naczelnik�w obu wywiad�w, ale w�tej chwili nie by�o nikogo, kto mia�by do�� odwagi, by kaza� m�odemu cesarzowi usi��� w�spokoju na dupie i�czeka�. Wiadomym by�o, �e nawet Yawenyr nie jest na tyle szalony, by podej�� pod miasto stutysi�czn� armi� i�zaatakowa� je niemal z�marszu. Ca�onocne przygotowania ledwo pozwoli�y mu rozstawi� wojska na pozycjach. Ten pierwszy dzie� powinien by� wype�niony testowaniem si� obro�c�w i�ewentualnym, poprzedzonym kilkoma godzinami przygotowa�, pr�bnym szturmem, wi�c aktywno�� cesarza by�a ca�kowicie niepotrzebna.

Na szcz�cie Ogary potrafi�y go w�miar� sprawnie zlokalizowa�, inaczej Psiarka musia�by lata� po ca�ym mie�cie, by wykona� zadanie.

Wn�trze by�o takie, jak je sobie wyobra�a�a ��obszerne, z�dwoma sto�ami, kt�rych przykryte szafranowymi obrusami blaty ugina�y si� od map, z�kilkoma biurkami, przy kt�rych kanceli�ci trwali w�pe�nym napi�cia oczekiwaniu, gotowi pokry� karty kolejnymi rozkazami, i�z�grupk� stoj�cych pod �cian� go�c�w, nosz�cych, podobnie jak ona, fioletowe peleryny.

Cesarz sta� po�rodku, w�ci�kiej zbroi, z�he�mem pod pach�. Wygl�da� na zm�czonego i�spi�tego.

��Raport? ��Odziana w�pancern� r�kawic� d�o� wyci�gn�a si� w�jej stron�.

��Tak, Wasza Wysoko��. ��Poda�a mu zalakowane pismo, lecz wtedy po�y namiotu zafurkota�y, szarpni�te gwa�townie, i�do �rodka wpad� goniec.

��Panie, prze�amali Wa� Kregana! Pad� Kopiec Weh-Rannina. Stracili�my flagi sygna�owe dla doliny!

A�Kregan-ber-Arlens w�jednej chwili straci� ca�e zainteresowanie jej osob� i�pismem, kt�re trzyma�a w�r�ku.

* * *

��Atakuj� kopiec Weh-Rannina, panie pu�kowniku! Zaraz padnie!

��Widz�.

Samgeris-ols-Tersa, dow�dca Sze��dziesi�tego Si�dmego, zacisn�� usta, zakl�� pod nosem. Jego pu�k mia� trzyma� lew� cz�� wej�cia do doliny, a�Trzydziesty Dziewi�ty ��praw�. Prawie pi�� tysi�cy �o�nierzy to do��, by obsadzi� mil� podw�jnych umocnie�, bo za pierwszym wa�em szczerzy� drewniane z�by drugi. Z�ty�u, w�g��bi doliny sta� w�rezerwie Dwudziesty Pi�ty Pu�k, kt�ry mia� wesprze� ich, gdyby zrobi�o si� ci�ko. Razem te trzy pu�ki tworzy�y Pi�ty Sto�eczny Regiment Pieszy i�wszystkim si� wydawa�o, a� do tej chwili, �e to do��, by odeprze� ka�dy atak koczownik�w.

Tylko �e natarcie, kt�re rozpocz�o si� dwie godziny temu, przeros�o ich najgorsze obawy. Wiedzieli, �e armia Yawenyra przybywa pod stolic� w�pe�ni przygotowana do obl�enia. Z�bateriami katapult i�balist, z�oddzia�ami in�ynier�w i�grupami wyspecjalizowanymi w�szturmowaniu mur�w, ale nie s�dzili, �e ci barbarzy�cy tak szybko rusz� do natarcia. A�atak na Wa�y Kregana od pocz�tku wygl�da� tak, jakby to mia� by� decyduj�cy szturm. Gwa�towny ostrza� spowodowa�, �e w�kilka chwil palisady obro�c�w zakwit�y tysi�cami strza�, a�kamienie z�katapult i�ci�kie pociski z�balist nie pozwala�y �adnemu z��o�nierzy nawet na mgnienie oka wychyli� g�owy zza os�ony. A�potem do szturmu ruszy�a se-kohlandzka piechota. I�to na ca�ej d�ugo�ci wa��w jednocze�nie. A�na ich �rodku, dok�adnie na styku mi�dzy Sze��dziesi�tym Si�dmym a�Trzydziestym Dziewi�tym, pojawi�y si� wie�e obl�nicze. Wie�e! Jakim cudem? Zasrani koczownicy musieli przywie�� je pod miasto w�cz�ciach i�z�o�y� w�nocy. Pierwsza linia umocnie� pad�a po godzinie zawzi�tej, bezlitosnej walki, druga za� po p� godzinie. A�wybicie w�wa�ach dziur na tyle du�ych, by zmie�ci�y si� w�nich oddzia�y kawalerii, zaj�o atakuj�cym mniej ni� kwadrans.

A�teraz Samgeris-ols-Tersa patrzy� bezsilnie, jak szara, po�yskuj�ca stal� masa se-kohlandzkiej jazdy wlewa si� w�g��b doliny.

G��wne si�y uderzy�y na wprost, w�kierunku wzniesionego przez ksi�cia Ohara-weh-Rannina wysokiego na dwie�cie st�p kopca, gdzie zamontowano pi�� olbrzymich maszt�w, dzi�ki kt�rym flagi sygna�owe mia�y by� widoczne w�ca�ej dolinie. Koczownicy wiedzieli, co robi�, bez tych maszt�w oddzia�y imperialne, zepchni�te z�pierwszej linii obrony, b�d� zdane na powolnych, �atwych do przej�cia go�c�w. A�mag�w posiadaj�cych aspekty u�atwiaj�ce kontakt na odleg�o�� by�o niewielu i�wszyscy s�u�yli gdzie indziej.

Koczownicza kawaleria dotar�a do kopca, sprawnie okr��y�a go z�obu stron, po czym, dwoma oddzia�ami ukszta�towanymi w�ostre niczym groty w��czni kliny, uderzy�a na jego szczyt. Po chwili pierwszy maszt zachwia� si� i�run��.

Stoj�cy obok dow�dcy kapitan kompanii szturmowej zmru�y� niedowidz�ce oczy.

��Jaki sygna� nadali ostatni, panie pu�kowniku?

Samgeris-ols-Tersa prychn�� gniewnie.

��Je�li dobrze odczyta�em to chyba �pierdol� to�. Nie zadawaj g�upich pyta�, Ymlech. Zbierz swoich ch�opc�w. Cofamy si�, zanim nas odetn�.

Wi�kszo�� Sze��dziesi�tego Si�dmego wci�� by�a na wa�ach, ale stanowi�o tylko kwesti� czasu, kiedy koczownicy otocz� ich i�wyr�n�. Dwie kompanie broni�ce lewego skrzyd�a pu�ku ju� by�y spychane w�ty�.

��Dok�d, panie pu�kowniku?

��Tam ��dow�dca wskaza� odleg�e o�kilkaset krok�w wzg�rze, kt�re wygl�da�o z�tej odleg�o�ci jak pokryte bia�o-r�owym puchem. ��Do tych sad�w wi�niowych.

* * *

Gdy goniec przekaza� wstrz�saj�ce wie�ci, cesarz przez moment wygl�da� na zaskoczonego. Nie. Na niepewnego i�zagubionego.

Przynajmniej Psiarka takie w�a�nie odnios�a wra�enie w�czasie tych kilku uderze� serca, nim Kregan-ber-Arlens nie otrz�sn�� si� z�szoku, marszcz�c brwi i�krzywi�c gniewnie.

��Psiakrew! Nie wierz�, �e to robi. Konia! Musz� to zobaczy� na w�asne oczy!

Nikt nie zaprotestowa�, a�gdy po�a namiotu zafurkota�a za cesarzem, Psiarka zosta�a z�pismem w�wyci�gni�tej w�bezsensownym ge�cie r�ce. Westchn�a, a�wtedy jeden z�adiutant�w pos�a� jej porozumiewawcze spojrzenie.

��Jaka wst��ka.

��Niebieska.

Niebiesk� wst��k� przewi�zywano raporty wa�ne, ale nie najwa�niejsze.

��Po�� tam ��wskaza� st�, na kt�rym le�a�o ju� kilka innych dokument�w. ��Przeczyta, jak sytuacja si� uspokoi. Albo i�nie.

* * *

�Wzg�rze wznosi�o si� �agodnym grzbietem nad dolin�, wygl�daj�c troch� jak wyd�u�ona i�mniej stroma wersja kopca, kt�ry zdobyli Se-kohlandczycy. A�tak naprawd� by�o to kilka wzg�rz, gdyby wykarczowa� wi�niowe sady, wida� by by�o wyra�nie co najmniej trzy wzniesienia, le��ce jedno obok drugiego, ale przerwy mi�dzy nimi by�y niewielkie i�p�ytkie, wi�c dla obrony nie mia�y �adnego znaczenia�.

M�czyzna przeczyta� ten fragment ju� trzy razy i�zn�w zacmoka� nad nim z�irytacj� podszyt� zniecierpliwieniem. Nie. Z�ca�� pewno�ci� Nie�miertelni posk�pili mu talentu do sk�adania s��w w�opowie��. S�ucha� i�czyta� wiele opis�w tych wzg�rz, gdzie por�wnywano je do chmur pod�wietlonych zachodem s�o�ca, do samego s�o�ca wynurzaj�cego si� znad horyzontu i�do boskiej piany sk�panej w�krwi bohater�w ��cokolwiek mia�oby to znaczy�. A�dla niego by�y to, i�zawsze b�d�, po prostu trzy le��ce jedno obok drugiego, niezbyt wysokie wzniesienia, kt�re wiele lat temu jaki� arystokrata postanowi� przerobi� na sad. A��e by� dziwakiem lubi�cym wi�nie, obsadzi� je tymi w�a�nie drzewami. Drzewa ros�y miejscami tak g�sto, �e ich korony splata�y si� ze sob�, tworz�c dach, czasem tak niski, �e �o�nierze stoj�cy pod nim nie mieliby szansy zada� porz�dnego ciosu znad g�owy.

Ale w�ko�cu meekha�sk� piechot� szkolono do tego, by raczej unika� takich uderze�. W�przeciwie�stwie do koczownik�w, dla kt�rych zamaszyste ci�cia szabl� by�y do�� naturalne.

M�czyzna westchn��, zirytowany tym, w�kt�r� stron� zdryfowa�y jego my�li i�si�gn�� po pi�ro.

�Sze��dziesi�ty Si�dmy obsadzi� te wzg�rza w�sile oko�o dw�ch tysi�cy stu ludzi. Ponad trzystu �o�nierzy zosta�o pod wa�em Kregana, kilkudziesi�ciu stracili�my wycofuj�c si�, gdy lekka jazda wsiad�a nam na plecy. Ale wi�kszo�� dotar�a na miejsce, a�gdy weszli�my w�cie� wi�niowych drzew, okaza�o si�, �e ich g�ste, posplatane i�poro�ni�te kwiatami ga��zie doskonale chroni� nas przed strza�ami. Ka�dy pocisk grz�z� w�tej g�stwinie�.

Pisz�cy cmokn��, poirytowany, i�skre�li� �g�ste�. Tak brzmia�o to lepiej.

�Za wzg�rzami otwiera�a si� wolna droga do Nowego Miasta i�ci, kt�rzy stali z�ty�u, mogli obejrze� si�, by zobaczy� kamienice i�pa�acyki najbli�szej dzielnicy. Mi�dzy nami a�miastem by�o tylko kilka park�w i�niewielki staw. W�a�ciwie prawym skrzyd�em opierali�my si� o�jej pierwsze zabudowania, lewe, nieco cofni�te, os�ania� nam Dwudziesty Pi�ty, kt�ry ruszy� na pomoc, by za�ata� dziur� w�obronie. Wtedy jeszcze my�la�em, �e to oni maj� si� gorzej, bo stali na otwartym terenie, niechronieni przez nic, poza murem tarcz. Zatykali w�asnymi cia�ami kawa�ek trasy Wielkiej Cesarskiej Gonitwy i�wszyscy spodziewali�my si�, �e koczownicy tam w�a�nie skieruj� ca�y impet natarcia. Na stoj�cy pod go�ym niebem Dwudziesty Pi�ty Pu�k Czarnej Pustu�ki.

Lecz gdyby wr�g zawsze robi� to, czego si� spodziewamy, Meekhan zdo�a�by wygra� ka�d� wojn�. Podbiliby�my ju� ca�y pieprzony �wiat�.

* * *

Kregan-ber-Arlens osadzi� konia kr�tkim, niecierpliwym szarpni�ciem wodzy, a�towarzysz�cy mu oddzia� gwardii raz-dwa otoczy� go pancernym kordonem. Ogier cesarza zar�a� wyzywaj�co i�zadrobi� w�miejscu kopytami, a�jego je�dziec poklepa� zwierz� uspokajaj�co po szyi. Na czas bitwy Kregan-ber-Arlens dosiada� wierzchowc�w wybranych przez samego Laskolnyka, d�ugonogich, szybkich i�wytrzyma�ych, ale by�y one tak�e szkolone do walki, wi�c czasem mia� wra�enie, �e rumak ch�tnie by pogalopowa� tam, sk�d dochodzi�y odg�osy starcia.

U�miechn�� si� pod nosem. Tu byli zgodni. On i�ko�. Gdyby� by�a to walna bitwa na szerokiej r�wninie, kt�r� wygrywa si� decyduj�c�, ostateczn� szar�� na wroga, sam by t� szar�� poprowadzi�. I�nawet Wielka Matka by go nie powstrzyma�a.

Zamiast tego musia� obroni� miasto. Olbrzymie, rozlane po wielu wzg�rzach, obwarowane w�wi�kszo�ci ziemno-drewnianymi umocnieniami. Zgromadzi� do tego starcia czterdzie�ci sze�� tysi�cy piechoty i�prawie czterdzie�ci tysi�cy jazdy przeciw, jak donosili szpiedzy, co najmniej dziewi��dziesi�ciu a�mo�e i�stu tysi�com koczownik�w. Ale konna armia Laskolnyka czeka�a w�odwodzie na chwil�, gdy Yawenyr zaanga�uje wi�kszo�� swych si� w�szturm, wi�c w�tym momencie ca�y ci�ar bitwy spoczywa� na piechocie.

A�on nie mia� jej pod dostatkiem. Co prawda piechot� broni�c� zewn�trznych dzielnic wspierali ochotnicy, oddzia�y z�o�one z�rzemie�lnik�w, kupc�w, a�nawet miejskiej biedoty, ale to i�tak by�o za ma�o, bo ��czna d�ugo�� trzech linii wa��w wok� stolicy si�ga�a czterdziestu mil. Plany, jakie uk�adali przez ostatnie miesi�ca zak�ada�y, �e zmusz� Se-kohlandczyk�w do szturmu, oddadz� pierwsz�, mo�e nawet drug� lini� obrony, wci�gn� w�walk� mi�dzy budynkami, a�tymczasem konna armia Laskolnyka obejdzie stolic� i�zaatakuje Yawenyra od ty�u. W�tej chwili wi�kszo�� meekha�skiej kawalerii znajdowa�a si� dziesi�� mil na wsch�d od miasta, ukryta w�dw�ch g�rskich dolinach. Zgodnie z�planem mieli wyruszy� dzi� w�nocy, by rankiem wyj�� na plecy wroga zaj�tego atakowaniem miasta.

Tylko �e, zgodnie z�najnowszymi raportami, koczownicy niezbyt kwapili si� do szturmowania zewn�trznych wa��w. Roz�o�yli si� ju� wok� stolicy obozem, sypali sza�ce, gdzieniegdzie rozstawiali machiny, lecz jak na razie jedyne natarcie przypu�cili na wej�cie do doliny.

Po drodze spotkali trzech kolejnych go�c�w, a�z�ich raport�w wy�oni� si� w�miar� sp�jny obraz walki. Oba pu�ki broni�ce wa��w zdo�a�y si� wycofa�, ponosz�c straty, lecz zachowuj�c zdolno�� bojow�. Dwudziesty Pi�ty Pu�k, b�d�cy tak naprawd� jedyn� rezerw� w�dolinie, ruszy� i�zaj�� pozycj� �wier� mili za zdobytym przez Se-kohlanczyk�w kopcem, zatykaj�c dziur� mi�dzy oddzia�ami wypchni�tymi z�wa��w. W�tej chwili wszystkie trzy pu�ki tworzy�y wkl�s�� lini� obrony, do�� p�ytk�, ale koczownicy nie wykonali jeszcze zdecydowanego ruchu, zupe�nie jakby szybko��, z�jak� zaj�li kopiec z�flagami sygna�owymi, zaskoczy�a ich samych i�nie bardzo wiedzieli, co teraz zrobi�.

Cesarz u�miechn�� si� pod nosem. I�co, Yawenyrze, synu oparszywia�ej koby�y, zastanawiasz si�, czy to nie jest przypadkiem podst�p? Nie spodziewa�e� si�, �e wedrzesz si� do doliny pierwszym szturmem, tak jak ja nie spodziewa�em si�, �e uderzysz z�tak� si�� w�tym w�a�nie miejscu. Podejrzewasz, �e za plecami tych trzech pu�k�w ukry�em ca�� armi�? Gdybym j� mia�, czeka�bym na ciebie przed miastem, kutasie. I�po co w�a�ciwie si� tu pchasz?

Cesarski oddzia� zatrzyma� si� na Wzg�rzu �ab�dzi, w�miejscu, sk�d rozci�ga� si� widok na tras� Wielkiej Cesarskiej Gonitwy, d�ugiego na kilka mil, bardzo trudnego wy�cigu konnego, kt�ry odbywa� si� w�dolinie kilka razy do roku. I�dzi�ki temu roztacza�a si� st�d te� wspania�a panorama ca�ej Doliny Saweradzkiej. Wej�cie odleg�e o�nieco ponad dwie mile by�o ju� zdobyte, nawet z�tej odleg�o�ci widzia� szerokie wyrwy w�wa�ach. Kopiec Weh-Rannina, wzniesienie, z�kt�rego miano flagami przekazywa� rozkazy oddzia�om w�dolinie, by� w�tej chwili w�r�kach se-kohlandzkiej piechoty. Zwiadowcy zd��yli mu ju� donie��, �e ten ruch widoczny na jego szczycie to balisty i�katapulty, kt�re koczownicy tam instaluj�. Jak sko�cz�, b�d� mieli ostrza� na trzysta, mo�e czterysta jard�w wok�. T�umaczy�o to zw�ok� w�natarciu, najwyra�niej Ojciec Wojny r�wnie� wiedzia�, �e to najwa�niejsza bitwa, jak� stacza od pierwszego dnia najazdu i�nie zamierza� niczego odda� w�r�ce przypadku.

Cesarz przeni�s� wzrok na kopiec.

��Co ty planujesz, sukinsynu? ��mrukn�� pod nosem, maj�c na my�li Yawenyra.

Do tej pory w�dz Se-kohlandczyk�w raz po raz zaskakiwa� ich szybko�ci�, manewrem albo dziko�ci� i�nieprzewidywalno�ci� swoich atak�w. W�ka�dej bitwie uderza�, cofa� si� nagle, dokonywa� pozorowanych odwrot�w, szuka� luki w�meekha�skiej obronie, a�gdy j� znalaz�, wali� tam z�ca�ej si�y. Tu jednak atakowa� tak, jakby by� imperialnym genera�em, tak� matematycznie.

M�ody w�adca zacisn�� pi�ci. O�to ci chodzi? O�walk� na wyczerpanie?

Wyra�nie zobaczy�, jak zza linii zdobytych wa��w wy�oni�y si� karne szeregi se-kohlandzkiej jazdy. Mija�y obsadzony artyleri� kopiec, po czym je�d�cy zsiadali z�koni i�formowali r�wne czworoboki. Mo�e, je�li chodzi o�wyszkolenie i�uzbrojenie, musieli odda� pierwsze�stwo meekha�skiej piechocie, ale dyscyplin� z�pewno�ci� jej nie ust�powali.

Cesarz pokiwa� g�ow�, gdy sp�yn�o na niego nag�e zrozumienie.

Wi�c wiesz, ile mam piechoty, co, sukinsynu? Wiesz dobrze, wi�c nie atakujesz miasta, bo i�po co? W�jednej chwili wykrwawimy ci� tam jak prosiaka. Ale je�li zmusisz nas do bitwy w�tej dolinie, je�li wype�nisz j� wojskiem, b�dziemy musieli przesun�� tu oddzia�y z�miasta, os�abi� wa�y wok� niego. A�wtedy uderzysz na nie z�ca�ej si�y. Masz do�� ludzi, by stoczy� dwie bitwy, jedn� tu, a�drug� szturmuj�c zewn�trzne umocnienia.

Niedoczekanie, koniojebco. Nie zabior� nawet jednego �o�nierza z�g��wnych wa��w, Pi�ty Regiment musi sobie poradzi� sam.

Przywo�a� r�k� najbli�szych go�c�w.

��Rozkazy dla dow�dc�w Dwudziestego Pi�tego, Trzydziestego Dziewi�tego i�Sze��dziesi�tego Si�dmego. Maj� si� utrzyma� za wszelk� cen�. Ani kroku wstecz.

* * *

Samgeris-ols-Tersa prychn��, zirytowany, na co goniec poczerwienia� wyra�nie. Taki wyraz lekcewa�enia przy odbieraniu cesarskich rozkaz�w by�� niewybaczalny.

��Ani s�owa o�posi�kach, co? Ch�opcze? Ani p� s��weczka. Mam utrzyma� te wzg�rza z�dwoma tysi�cami ludzi, a�gdybym ustawi� ich tarcza przy tarczy, to nawet potr�jnej linii by�my nie zrobili.

Stali na szczycie �rodkowego wzniesienia, pod dachem z�ukwieconych ga��zi wi�ni. Wsz�dzie wok� ros�y drzewa, tysi�ce drzew, w�r�wniutkich szpalerach. Goniec, kt�ry sam mia� za sob� dziesi�� lat s�u�by w�armii, musia� przyzna�, �e cholernie trudno b�dzie dowodzi� obron� tego miejsca, bo widoczno�� si�ga�a nie dalej ni� kilkadziesi�t jard�w, wi�c nie spos�b ustali� kierunku ani si�y ataku wroga, dop�ki nie znajdzie si� on tu� przed tob�.

Jednak rozkaz to rozkaz.

��Rozkazy�

��S�ysza�em. I�wykonam albo zgin�, pr�buj�c. Ale by�oby lepiej, gdyby Jego Wysoko�� cho� wspomnia� o�posi�kach. Odparli�my ju� jeden atak, mniej ni� tysi�c dzikus�w pr�bowa�o sprawdzi�, czy damy si� przestraszy� i�uciekniemy. I�wiesz co? Bili si� naprawd� dobrze, nawet bez koni. Co� mi m�wi, �e czeka nas d�ugi dzie�.

Nagle zewsz�d rozleg� si� stukot siekier. Dow�dca Sze��dziesi�tego Si�dmego Pu�ku pokiwa� g�ow�, wyra�nie zadowolony.

��Szykujemy si�, jak s�yszysz. Powiedz cesarzowi, �e utrzymamy te wzg�rza do zmroku.

* * *

�Zgodnie z�rozkazem r�bali�my drzewa, k�ad�c je pokotem tam, gdzie koczownicy mogli uderzy� szerok� �aw�. Te drzewa by�y naszymi przyjaci�mi, dawa�y schronienie przed deszczem strza�, ich nisko rosn�ce ga��zie zmusza�y konnych do zej�cia z�siode� i�walki pieszo, ale wzg�rza by�y zbyt rozleg�e, wi�c �cinali�my wi�nie, by g�szcz ich spl�tanych ga��zi tworzy� miejscami co� w�rodzaju szerokiego na kilkana�cie jard�w �ywop�otu, uniemo�liwiaj�cego przej�cie. Oczywi�cie Se-kohlandczycy nie czekali, a� zrobimy, co chcemy, raz po raz uderzali na nas w�grupach po trzy�cztery setki, wtedy rzucali�my siekiery i���cz�c tarcze w�mur, odpierali�my ich twarz� w�twarz. Walczyli��.

Pi�ro zastyg�o nad kartk�, nieme. Jak to opisa�? Jak przela� na papier tamte chwile? Gdy zamyka oczy, przenosi si� tam bez problemu i�widzi wznosz�ce si� wok� pnie drzew, niemal czarne w�p�mroku spl�tanych koron. Niekt�re ga��zie wisz� tak nisko, �e muskaj� g�owy i�barki skulonych za tarczami �o�nierzy. Czuje powietrze, duszne i�lepkie jak przed burz�, a�przesycaj�cy je zapach kwiat�w wi�ni niemal d�awi mu oddech. Jego Trzecia Kompania ma za zadanie utrzyma� �rodkow� cz�� wzg�rza, wi�c stoi teraz w�drugim szeregu, razem ze swoj� dziesi�tk�, a�nad g�owami towarzyszy widzi ich. Id�. Najpierw lu�ne grupki strzelc�w, �ucznicy podbiegaj� po kilka krok�w, zatrzymuj� si� na mgnienie oka i�szyj� w�nich niczym do �wiczebnych cel�w. Ale b�ogos�awione przez Matk� drzewa, kt�rych ga��zie zwieszaj� si� czasem tu� nad ziemi�, przechwytuj� wi�kszo�� pocisk�w. Dopiero z�kilkunastu jard�w �uki zyskuj� na skuteczno�ci. Strza�y lec� niemal p�askim torem i�z�impetem grz�zn� w�tarczach. Czasem nawet je przebijaj�, stoj�cy przed nim �o�nierz, kt�rego twarz i�imi� zatar�y si� ju� w�pami�ci m�czyzny, klnie g�o�no, gdy w�ski grot wychodzi z�wewn�trznej strony jego paw�y, zatrzymuj�c mu si� cal przed twarz�.

Pami�ta krzyk porucznika dowodz�cego kompani�.

��Kl�ka�!

Rozkaz dzia�a, jakby niewidzialna si�a podci�a im nogi. W�ko�cu po to w�a�nie ich szkolono, by bez wahania wykonywali ka�dy. Pierwsze trzy szeregi �o�nierzy przykl�kaj�, czwarty, sk�adaj�cy si� z�kusznik�w, pochyla si� lekko i�mierzy.

��Strzela�!

Grad be�t�w mknie w�d� wzg�rza, przebija sk�rzane pancerze. Lekkozbrojni wrzeszcz� co� w�swoim j�zyku, �api�c za piersi, brzuchy, r�ce czy nogi, tam, gdzie ci�kie pociski grz�zn� w�cia�ach, i�padaj� na ziemi�.

��Powsta�!

�o�nierze wstaj� jak jeden m��, g�rne kraw�dzie ich tarcz wygl�daj� jak po��czone niewidzialn� listw�.

Idzie na nich reszta.

Tym razem to g��wne si�y, a�nie lekka piechota. Ci barbarzy�cy maj� solidne, �uskowe napier�niki albo dobre kolczugi, okr�g�e tarcze, stalowe he�my. Id� krok w�krok, zwartym szykiem, a�nawet je�li ich linia wygina si� tu i��wdzie, to niewiele mo�na im zarzuci�. W�d�oniach trzymaj� ci�kie w��cznie, a�oczy b�yszcz� im ponur� determinacj�. W�p�mroku przyczajonym pod drzewami nie da si� dok�adnie oceni� ich liczebno�ci, ale z�pewno�ci� jest ich dwa razy wi�cej ni� �o�nierzy Trzeciej Kompanii.

Na obu ich skrzyd�ach wybuchaj� odg�osy walki.

Inne kompanie te� zosta�y zaatakowane�

M�czyzna otwiera oczy zdumiony tym, jak daleko zabra�y go wspomnienia. W�mi�dzyczasie pi�ro poca�owa�o kartk� kleksem, niwecz�c ca�� jego prac�. Ale mo�e to i�lepiej? Mo�e ci, kt�rzy polegli pod wi�niowymi drzewami, nie zas�uguj�, by ich histori� kaleczy� w�opowie�ci kto� tak pozbawiony talentu jak on. Zmi�� kartk� i�zacz�� pisa� na nowo:

�Pierwszego dnia bitwy nasz Regiment utrzyma� wej�cie do doliny, odpieraj�c wiele atak�w dzikus�w ze Wschodu. Trzydziesty Dziewi�ty walczy� na lewym skrzydle, broni�c Pa�acu �aziennego i�otaczaj�cego go stawu. Woda w�stawie zrobi�a si� czerwona od krwi. Dwudziesty Pi�ty odpar� sze�� atak�w na �rodku, w�tym trzy kawaleryjskie. Pod koniec dnia Sze��dziesi�ty Si�dmy zosta� zepchni�ty niemal na szczyt wzg�rz, ale gdy s�o�ce zasz�o, wci�� byli�my zwyci�scy, cho� pi�ciuset naszych towarzyszy poleg�o, a�drugie tyle zosta�o rannych.

Nie wiedzieli�my wtedy, co szykuje nam noc�.

* * *

��Panie�?

Subren-kul-Marres, odstawi� kielich tak gwa�townie, �e wino chlapn�o na st�.

��M�wi�em, by mi nie przeszkadza�!

Chcia�, by zabrzmia�o to gro�nie i�dumnie, zamiast tego wysz�o co� w�rodzaju zduszonego j�ku. Niewa�ne. Wszystko by�o ju� niewa�ne. Jego tytu�, maj�tek, w�adza, wszystko to py� i�b�oto. Wr�c� z�synem do domu, o�eni go z�jedn� z�miejscowych hrabianek, doczeka si� wnuk�w i�b�dzie �y� w�spokoju przez wiele lat. Zostawi za sob� to bagno zwane stolic� �wiata i�b�dzie si� cieszy� �yciem.

Wino potrafi�o otworzy� mu oczy na wiele spraw.

��Wa�ne wie�ci, panie.

Skupi� wzrok na cz�owieku zak��caj�cym mu spok�j. By� g��wnym lokajem i�nadzorowa� reszt� tej bandy, kt�ra patrzy�a tylko, jak okra�� swego dobroczy�c�. Cz�� z�niej nie wr�ci�a ju� do pa�acu, ale niczego wi�cej si� nie spodziewa� po takich jak oni. W�ko�cu nie wyp�aci� im jeszcze pieni�dzy za ten miesi�c, a�ta ho�ota bez honoru dla brz�cz�cego srebra zrobi wszystko.

��M�w� ��Imi� s�ugi wylecia�o ksi�ciu z�pami�ci. ��No m�w!

��Bitwa, panie�

A�tak, bitwa. Cho� trwa�a ju� ca�y dzie�, to jakby jej nie by�o. Cz�owiek musia� dobrze wyt�y� s�uch, �eby z�odg�os�w nocy wy�uska� odleg�y szum, inny od zwyk�ego gwaru miasta. Ale przysz�y jakie� wa�ne wie�ci, Subren-kul-Marres mia� nadziej�, �e jeden z�dzikus�w uci�� �eb cesarzowi. O�tak. To by�aby dobra wiadomo��.

��Zdobyto wej�cie do Doliny Saweryjskiej, m�j ksi���. Pi�ty Regiment� Trzydziesty Dziewi�ty Pu�k Pieszy zosta� zmasakrowany.

S�uga wyrzuci� te s�owa z�siebie i�cofn�� si�, czekaj�c na reakcj�, a�ksi��� Wschodniej Satrii przez kilka d�ugich chwil pr�bowa� rozszyfrowa�, w�jakim j�zyku ten parweniusz si� w�a�nie odezwa�. Wypowiedziane przez s�ug� s�owa brzmia�y troch� jak meekh i�chyba uk�ada�y si� w�jak�� sensown� ca�o��, cho� sens ten wci�� mu umyka�. Pi�ty Regiment� Trzydziesty Dziewi�ty Pu�k� zmasakrowany�

Przecie�� Przecie� Awener�

Awener zaci�gn�� si� do armii i�s�u�y� w�stopniu kapitana w�Trzydziestym Dziewi�tym. Subren-kul-Marres wykorzysta� wszystkie kontakty, jakie mia�, by umie�ci� syna w�pu�ku stoj�cym w�Dolinie Saweryjskiej, bo twierdzono, �e tam te dzikusy nie zaatakuj�. Przeni�s� go tam dos�ownie kilka dni przed bitw�, nie �a�uj�c �adnego z�wydanych org�w.

Czu� jak trze�wieje.

Czu�, jakby nigdy nie by� pijany.

Przenigdy.

��Wyjd�. Natychmiast wyjd�!

Tak. Teraz brzmia� wystarczaj�co gro�nie. Na tyle, �e g��wny lokaj znik�, jakby nagle naby� umiej�tno�� magicznej teleportacji.

A�Subren-kul-Marres, ksi��� Wschodniej Satrii, upad� na posadzk� w�komnacie i�po raz drugi w�ci�gu ostatnich trzydziestu lat, zap�aka�. W�ci�gu niespe�na dw�ch dni los odebra� mu wszystko ��honor, powa�anie, tytu� Stra�nika Chor�gwi� a�teraz i�syna. Jedynego syna, ostatni� ga��zk�, kt�r� wypu�ci�o z�siebie prastare drzewo rodu kul-Marres.

Nie mia� ju� nic.

Absolutnie nic.

Lecz w�miar� jak �zy sp�ywa�y mu po twarzy, rozpacz i�desperacja zdawa�y si� male�, za to pier� wype�nia�y uczucia, kt�re ��jak mu si� zdawa�o � ju� zapomnia�. Duma i�gniew. Duma z�rodu, kt�ry nosi� tytu� ksi���cy, zanim jeszcze Meekhan przekroczy� G�ry Krzemienne i�gniew na tych wszystkich, kt�rzy przywiedli go do upadku. Na Omlesa-kop-Gewrasera, Innewa-tyr-Tyrrena, Henera Starszego i�reszt�, kt�rzy wykorzystali go niczym t�pego pacho�ka, i�na cesarza, dla kt�rego najwyra�niej licz�cy kilkaset lat r�d ksi���cy nie znaczy� wi�cej ni� �ajno przyklejone do buta.

Od siedmiu pokole� ka�dy kul-Marres umiera� z�tytu�em Stra�nika Chor�gwi. Ka�dy.

I�jeszcze jedna rzecz, ostatnia.

Wielka Chor�giew nie nale�y do cesarza, lecz do Imperium.

A�Imperium to z�ca�� pewno�ci� nie cesarz.

Wi�c zachowa j� dla godniejszego w�adcy.

* * *

W�pa�acu panowa� gwar i�rozgardiasz, jak nie przymierzaj�c na wiejskim targowisku. Go�cy wchodzili i, zgodnie z�hierarchi� przekazywanych wie�ci, kierowali si� do odpowiednich sto��w. Raporty dotyczy�y rezerw, morale, ruch�w nieprzyjaciela i�stanu umocnie�. Min�a ju� p�noc i�walki zamar�y, cho� ruch po obu stronach bynajmniej nie. Koczownicy ryli w�ziemi szeregi kolejnych sza�c�w wok� miasta, umacniali zaj�te pozycje, a�nawet podci�gali bli�ej katapulty i�balisty. Ich okopy po�yskiwa�y tysi�cami pochodni i��elaznych koszy wype�nionych p�on�cymi szczapami. Wygl�da�o to prawie tak, jakby szykowali si� do wielomiesi�cznego obl�enia.

Po drugiej stronie ruch r�wnie� nie ustawa�. Tam, gdzie nieprzyjaciel wznosi� szczeg�lnie wysokie sza�ce, podwy�szano wa�y i�pog��biano fosy. Szykowano bele mokrych tkanin do pokrycia dach�w, zamurowywano lub zabijano deskami okna i�drzwi w�budynkach, kt�re mia�y stanowi� kolejne punkty oporu, gdyby pad�y zewn�trzne wa�y. Wozy, wy�adowane po brzegi, czeka�y w�gotowo�ci, by barykadowa� ulice.

Niemniej, jak donosili agenci Nory, Meekhan znosi� pocz�tek obl�enia nadzwyczaj dobrze. Poza kilkoma pr�bnymi atakami, koczownicy nie uderzyli jeszcze na miasto, a�wie�ci o�upadku Wa�u Kregana, cho� przesadzone i�mog�ce wzbudzi� pop�och, szybko zosta�y skontrowane plotk�, �e wszystko to jest pu�apk� zastawion� na wschodnich dzikus�w przez cesarza. Na ulicach panowa� spok�j i�tylko �wi�tynie rozbrzmiewa�y �piewem i�mod�ami, a�bij�ca przez ich otwarte drzwi �una przegania�a w�cienie szczury i�opryszk�w.

Najwyra�niej agenci Nory dzia�ali tak jak trzeba, by podtrzyma� morale.

Ale w�cesarskich komnatach nastroje by�y znacznie mniej optymistyczne. Kregan-ber-Arlens siedzia� na rze�bionym krze�le i�wys�uchiwa� kolejnego ju� raportu.

��Wojska Yawenyra postawi�y ju� prawie dwana�cie mil sza�c�w, ca�kowicie odcinaj�c nas od p�nocy. Buduj� w�a�nie drug� i�trzeci� lini�, jakby spodziewali si�, �e to my b�dziemy atakowa�. ��G�os Blunreha Omnawella, Drugiego Ogara Imperium rozbrzmiewa� dono�nie i�rze�ko, jakby skurczybyk opowiada� w�a�nie jak�� zabawn� anegdot� na gwarnym przyj�ciu. ��Za sza�cami maj� trzy olbrzymie tabory, r�wnie� okopane i�umocnione. Tabuny koni wyp�dzili na okoliczne ��ki, cho� z�tego co wiem, wi�kszo�� rumak�w bojowych trzymaj� pod r�k�. Na pierwszej linii stoj� na razie plemiona niese-kohlandzkie. Kowenhowie, koalicja Luw�haeri, Wehrengowie, oddzia�y Myngon�w i�silny korpus Sahrendey. To oni w�a�nie zdobyli wa� Kregana. Rdzenni Se-kohlandczycy, najlepsi �rebiarze oraz wszyscy Je�d�cy Burzy na razie nie ruszyli do walki.

Cesarz przerwa� mu, unosz�c d�o�.

��A�gdzie stoj�?

��Chor�giew z�Czarnym Jastrz�biem wznosi si� nad �rodkowym taborem. Tam te� rozbito Z�oty Namiot. Zreszt� wok� tego taboru kr�ci si� wi�kszo��

��A��rodkowy tabor stoi�? ��cesarz u�miechn�� si� uprzejmie, cho� oczy mia� zimne, a�spojrzenie chmurne.

Ogar zamruga�, prze�kn�� �lin� i�szybko wyja�ni�:

��Naprzeciw Owczej Bramy, Wasza Wysoko��.

Czyli niemal na �rodku nieprzyjacielskich okop�w. Kregan-ber-Arlens zgrzytn�� z�bami i�zakl�� cicho. By� zm�czony, cholernie zm�czony, a�pobudzaj�ce napary, kt�re pi� od wielu dni, by zmniejszy� potrzeb� snu, przestawa�y dzia�a�. Powinien si� przespa� cho� kilka godzin, bo nie by�o w�tpliwo�ci, �e skoro �wit Yawenyr wykona sw�j ruch.

Tylko jaki? To, �e od p�nocy otoczy� Meekhan sza�cami, nie mia�o przecie� wi�kszego sensu. Od po�udnia stolica opiera�a si� o�G�ry Krzemienne, przez kt�re bieg�y dwie wielkie imperialne drogi oraz kilka mniejszych szlak�w, co pozwala�o dostarcza� do miasta �ywno��, ewakuowa� ludno��, a�nawet �ci�ga� posi�ki, gdyby Imperium jeszcze mia�o je sk�d �ci�gn��. Osiem wielkich i�sze�� mniejszych akwedukt�w zapewnia�o sta�y dop�yw �wie�ej wody dla obro�c�w. Obl�enie w�celu zag�odzenia stolicy nie mia�o sensu, jedyn� opcj� dla koczownik�w by�o zdobycie jej i�zatkni�cie g�owy cesarza na w��czni.

Na dodatek Laskolnyk ju� dwa razy posy�a� do niego go�c�w. Dow�dc� imperialnej kawalerii szczeg�lnie niepokoi�o to okopywanie si� Se-kohlandczyk�w. Je�li bardziej rozbuduj� umocnienia, atak jazdy mo�e si� okaza� zbyt kosztowny.

Czy imperialni kawalerzy�ci mog� zaatakowa� jako pierwsi?

Nie ��cesarz odrzuci� ten pomys� ��plan pozostawa� bez zmian, cho� wymaga� poprawek. Wci�gnie Se-kohlandczyk�w do miasta. Ka�e wi�kszo�ci zawodowej piechoty opu�ci� pierwsz� lini� wa��w, zostawiaj�c tam tylko gar�� �o�nierzy i�oddzia�y ochotnik�w. Je�li koczownicy zaatakuj� tak zawzi�cie, jak uderzyli na pozycje Pi�tego Regimentu, powinni je zaj�� w�godzin� albo dwie. Na drugiej linii stan� zaprawione w�bojach pu�ki, kt�re po kolejnych dw�ch godzinach dadz� si� �zepchn�� w�ty�. I�je�li w�tym momencie Yawenyr nie rzuci do ataku swoich najlepszych si�, by dobi� miasto, to znaczy, �e czyta mu w�my�lach.

Je�li je za� rzuci, Laskolnyk z�ca�� imperialn� jazd� wsi�dzie mu na plecy, a�reszta piechoty b�dzie kontratakowa� od strony stolicy.

��Wasza Wysoko��? Wasza Wysoko��?

Dopiero w�tej chwili zorientowa� si�, �e Drugi Ogar m�wi� co� do niego i�najwyra�niej oczekuje odpowiedzi.

��Powt�rz pytanie.

��Pyta�em, czy masz, panie, jeszcze jakie� rozkazy.

��Nie. ��Machni�cie r�ki nie by�o nawet w�po�owie tak energiczne, jakby tego chcia�. ��Na razie jeste� wolny. I�przeka� reszcie, �e maj� mnie obudzi� godzin� przed �witem, chyba �e Yawenyr ruszy wcze�niej do ataku.

��ko stoj�ce w�s�siedniej komnacie powita�o go obezw�adniaj�c� mi�kko�ci�.

* * *

Noc by�a spokojna. Bardzo spokojna, a�to w�czasie bitwy jest zawsze pow�d do niepokoju. Tylko nocne owady dawa�y dziki koncert, jakby zapach krwi zmieszany z�zapachem kwiat�w wi�ni pobudza� je do brz�czenia. Samgeris-ols-Tersa te� nie spa�, w�druj�c wzd�u� linii obrony swojego pu�ku. Jego trzy kolejne pro�by o�wsparcie zosta�y odrzucone. Nie b�dzie posi�k�w dla Sze��dziesi�tego Si�dmego. Musicie si� utrzyma� sami. W�ko�cu siedzicie na wzg�rzach i�macie do obrony niespe�na pi��set jard�w.

Racja. Pi��set jard�w. Na mapie. W�rzeczywisto�ci bronili terenu o�po�ow� szerszego, bo nie da�o si� ustawi� pu�ku w�linii prostej. Poza tym te cholerne drzewa rozrasta�y si� szeroko i�g��boko pod ziemi�, co praktycznie uniemo�liwia�o okopanie si�. �opaty ledwo k�sa�y ziemi� i�natychmiast trafia�y na pl�tanin� twardych jak �elazo korzeni. O�postawieniu najlichszego sza�ca wzmocnionego najp�ytsz� fos�, mogli tylko pomarzy�. �cinali wi�c kwitn�ce wi�nie tak, by ich g�ste korony tworzy�y przeszkod� dla nacieraj�cych, a�gdyby mieli do�� czasu, wykarczowaliby po�ow� sad�w, by zbudowa� mur z�powalonych pni. Ale tutejsze drzewa by�y stare, twarde i�niech�tnie poddawa�y si� ciosom siekier, wi�c uda�o im si� tylko stworzy� co� w�rodzaju �tuneli �mierci� kieruj�cych dzikus�w wprost pod kusze i�na �cian� meekha�skich tarcz.

Dobre i�to. Ustawi� dwie kompanie na prawym wzg�rzu, bo by�o najbardziej strome, trzy na �rodkowym i�cztery na lewym, kt�re s�siadowa�o z�pozycjami Dwudziestego Pi�tego Pu�ku. To by�a pozycja kluczowa dla obrony ca�ej doliny. Najbardziej obawia� si�, �e koczownicy wbij� si� klinem mi�dzy ich pu�ki i�wyjd� na plecy Dwudziestemu Pi�temu. Jego dow�dca, genera� ols-Wenereh te� o�tym my�la�, bo wzmocni� to miejsce trzeci� cz�ci� swych si�.

Powinno wystarczy�.

Samgeris-ols-Tersa liczy�. Na pocz�tku bitwy mia� osiem kompanii zwyk�ej piechoty, trzy kusznik�w i�kompani� szturmow�. Z�tego tuzina jedn� straci� na Wale Kregana, dziewi�� rozstawi� na wzg�rzach, a�dwie ��w�tym szturmow� ��trzyma� w�rezerwie. Reszta jego ludzi - gar�� medyk�w, kilkunastu go�c�w i�dwa tuziny wojskowych in�ynier�w ��zwanych kompani� sztabow�, nie mia�o w�tej chwili �adnego znaczenia, zw�aszcza �e trzech pu�kowych mag�w zgodnie z�rozkazem odes�a� na ty�y.

My�la�� mia� nadziej�, �e b�dzie si� musia� utrzyma� tylko do nocy, a�potem albo go zluzuj�, albo pode�l� wsparcie, ale rozkazy si� nie zmieni�y.

Zostajecie i�ani kroku w�ty�.

Dadz� rad�. Musz�. Dwudziesty Pi�ty i�tak mia� si� gorzej, bo cho� broni� nieco w�szego odcinka, to walczy� bez os�ony drzew. Strza�y dzikus�w dos�ownie zas�ania�y s�o�ce nad g�owami jego �o�nierzy.

Oni mieli si� lepiej. Znacznie lepiej.

* * *

��Wasza Wysoko��, atakuj� wa�y na ca�ej d�ugo�ci.

��Wiem. Robi� to od rana, Amneres. Przebili si� gdzie�?

Genera� Olheg Amneres, dow�dca Drugiego Regimentu Pieszego, odpowiedzialny za utrzymanie po�owy zewn�trznej linii wa��w, pokr�ci� g�ow�, po czym, przypominaj�c sobie najwyra�niej przed kim stoi, doda�:

��Nie, panie. Ochotnicy z�cechu szewskiego i�rymarskiego odparli wszystkie ataki. Oddzia�y z�Lah te�, cho� zdrowo ich okrwawili. Dwie kompanie, kt�re im zostawi�em jako wsparcie, to za ma�o by�

��I�nie pode�lesz im wi�cej. Wycofali�cie si� i�czekacie na drugiej linii. Gdy ich wreszcie zepchn�, pozwolicie uciekinierom si� schroni� za waszymi plecami i�utrzymacie drug� lini� co najmniej dwie godziny, chyba �e wydam inne rozkazy.

Zmierzyli si� wzrokiem, m�ody cesarz i�genera�, kt�ry m�g�by by� jego ojcem. Olheg Amneres, cho� wiekiem odstawa� od najnowszych faworyt�w w�cesarskiej armii ��bo wi�kszo�� �wichrzycieli� i��szale�c�w�, na kt�rych Kregan-ber-Arlens opar� reform� wojska, by�a przed trzydziestk� ��to z�pewno�ci� nie ust�powa� im uporem. Co zreszt� t�umaczy�o, dlaczego po wys�aniu kilku go�c�w, sam zjawi� si� przed obliczem cesarza.

��Oni tam gin�! Nasi ludzie.

��Nie tylko tam, generale. Nie tylko na twoim odcinku. Se-kohlandczycy u�yli ju� machin?

��Nie.

���rebiarzy?

��Nie, Wasza Wysoko��.

��Wi�c nie atakuj� na powa�nie. Ledwo nas tam macaj�. Jak uderz� na powa�nie�

��Jak uderz� na powa�nie �ywa noga nie zostanie na przednich wa�ach, zmia�d�� ich. Ch�opc�w z�miasta, czeladnik�w szewskich i�biedot� z�ulic. A�mo�e nie b�dzie ci, panie, ich �al?

Cesarz poprawi� si� na krze�le, przechyli� lekko g�ow� i�co� na kszta�t lekkiego u�mieszku wykrzywi�o mu wargi. Zapad�a cisza.

��Wiesz, dlaczego przyj��em ci� sam, Olheg? Nie? Bo wiedzia�em, �e b�dziesz wchodzi� mi w�s�owo, ciska� si� i�wrzeszcza�. A�gdyby� zrobi� to publicznie w��rodku bitwy, nie mia�bym wyboru i�musia�bym kaza� ci� zdegradowa� i��ci��. Lecz, mi�dzy nami m�wi�c, nie s�dzi�em, �e oskar�ysz mnie o�bycie pozbawionym serca i�duszy kurwim synem. Jak s�dzisz, co ja tu robi�?

Genera� milcza�. Ale jego spojrzenie nie z�agodnia�o.

��Ja pr�buj� obroni� Imperium przed wrogiem, kt�ry wykrwawia nas od kilku lat. Nasi uczeni twierdz�, �e stracili�my ju� ze trzy miliony ludzi, w�bitwach, w�wyrzynanych wioskach i�miastach, w�wyniku g�odu i�panosz�cych si� chor�b. I�pewnie z�milion pognano w�niewol�. Czy te liczby robi� na tobie wra�enie? Milion, dwa miliony, trzy miliony. To trzy takie miasta jak Meekhan. Przeci�tny cz�owiek nawet nie potrafi ich sobie wyobrazi�. Za tym wszystkim stoi ten pomiot Kulawca, Yawenyr. I�mamy pierwsz� od lat szans� po�amania mu r�k i�n�g oraz odci�cia �ba. S�dzisz, �e nie po�wi�c� �ycia tysi�ca czy dw�ch tysi�cy �o�nierzy, by tej szansy nie zaprzepa�ci�?

��Ale ci ch�opcy nie s��

��Z�o�yli przysi�g� i�wyp�acam im �o�d za czas walki. S� �o�nierzami. Ale twoi ludzie s� bardziej warto�ciowi. Jeden wyszkolony �o�nierz jest wart pi�� razy tyle, co taki, kt�ry jeszcze miesi�c temu buty szy�. A�my musimy przekona� Yawenyra, �e jeste�my s�abi i��e powinien �mia�o uderzy� na miasto. Rozumiesz? Nic z�plan�w, kt�re omawiali�my tyle razy nie uleg�o zmianie. Nic a�nic.

Bo tylko wtedy, gdy wci�gn� Yawenyra w�bitw� na przedmie�ciach, atak Laskolnyka b�dzie mia� szans� powodzenia.

Drzwi komnaty otworzy�y si� gwa�townie.

��Wasza Wysoko��. Meldunek z�Doliny Saweradzkiej.

Pismo ozdobione czerwon� wst��k� pow�drowa�o do r�k cesarza.

Roz�o�y�, przeczyta�, zmi��.

��Rozbijcie m�j namiot na �ab�dzim Wzg�rzu. Przenosz� si� na razie w�a�nie tam.

Pos�aniec znik�, a�dow�dca Drugiego Regimentu Pieszego zawiesi� wzrok na pomi�tej kartce trzymanej w�kurczowo zaci�ni�tej d�oni cesarza.

��Co si� dzieje?

��Atakuj� wej�cie do doliny. Znacznie gwa�towniej ni� sam Meekhan. Chc� mnie zmusi� do wycofania �o�nierzy z�miasta, by os�abi� g��wn� obron�. � Cesarz zamilk� na kilka chwil, wreszcie energicznie pokiwa� g�ow�. � W�a�nie tak. Na pewno tak. Przed dwoma kwadransami zdobyli Pa�ac �azienny, dow�dca Trzydziestego Dziewi�tego pisze, �e b�d� go odbija�.

��Mog� mu podes�a�

��Nie! Nie, do cholery. Nie b�dziemy wyci�ga� wojsk z�zewn�trznych dzielnic. To musi by� zmy�ka� Musi.

* * *

�Mieli�my za sob� d�ug� noc, w�czasie kt�rej ma�o kto zmru�y� oko. Koczownicy nie nacierali na nas zbyt zawzi�cie, zadawalaj�c si� szybkimi, kr�tkimi atakami po stu�dwustu ludzi. Po prostu sprawdzali, czy nie uciekli�my.

Za to od �witu�

Ca�y d�ugi dzie� stali�my na szczytach trzech wzg�rz i�odpierali�my atak za atakiem. A�oni nacierali i�nacierali, i�do tej pory nie wiem dlaczego. Napisano ju� wiele ksi�g na ten temat. Aelos-kas-Maner w�swojej s�ynnej Historii Bitwy o�Meekhan twierdzi, a�wielu po nim powtarza, �e Ojciec Wojny wyczu� nasz� s�abo��, to, �e mamy za ma�o piechoty i�dlatego zamiast szturmowa� miasto, uderzy� w�a�nie w�to miejsce. Bo zdobycie doliny, albo przynajmniej jej wi�kszo�ci, pozwoli�oby mu zaatakowa� stolic� niejako od �rodka. Wielu jednak jest uczonych, kt�rzy si� z�nim nie zgadzaj� i�twierdz�, �e atak na nasze pozycje by� samowol� jednego z�Syn�w Wojny, pragn�cego zdoby� s�aw� pogromcy Meekhanu. S� i�tacy, kt�rzy pisz�, �e wszystko to by�o wynikiem wewn�trznych rozgrywek w�se-kohlandzkiej hordzie, a�Yawenyr pos�a� do ataku na dolin� oddzia�y o�niepewnej lojalno�ci, aby je wykrwawi� i�by mniej r�k wyci�gn�o si� po �upy zwyci�stwa. Tak pono� by� pewien wygranej. Niekt�rzy m�wi� te�, �e wszystko to by�o owocem chaosu i�nieporozumie�, kt�re cz�sto pojawiaj� si� na polu bitwy, a�w�pewnym momencie i�cesarz, i�Ojciec Wojny znale�li si� w�sytuacji, kt�rej �aden z�nich nie planowa�, bo tak cz�sto wygl�daj� wielkie bitwy.

Dla poleg�ych z�Pi�tego Pieszego wszystkie te teorie i�wydumane analizy spisane po bitwie nie maj� jednak �adnego znaczenia. Najwa�niejsze by�o to, �e drugiego dnia po po�udniu prawie czwarta cz�� koczowniczej armii szturmowa�a nasze pozycje, na lewym skrzydle Pa�ac �azienny pi�� razy przechodzi� z�r�k do r�k, Dwudziesty Pi�ty Pu�k zosta� dwa razy zepchni�ty i�dwa razy zebra� si� do kupy i�odbi� teren. Podobno wtedy ju� cesarz przeni�s� punkt dowodzenia do doliny, na �ab�dzie Wzg�rze, sk�d obserwowa� nasze zmagania.

I�podobno wtedy w�a�nie Laskolnyk omal nie da� g�owy�.

* * *

��Nie.

To �nie� zabrzmia�o bezd�wi�cznie, ponuro, lecz jednocze�nie jako� tak� ostatecznie. Jakby wielki g�az upad� na mi�kk� ziemi�, zako�ysa� si� lekko i�znieruchomia�.

��Nie?

To drugie �nie� brz�kn�o metalicznie, niczym ostrze zgrzytaj�ce o�okucie pochwy.

Dw�ch m�czyzn sta�o naprzeciw siebie, oddzielonych tylko sto�em zawalonym papierami. Obaj lekko pochylali g�owy, obaj zaciskali usta i�obaj oddychali g��boko, jak ludzie, kt�rzy wiedz�, �e je�li padnie jeszcze jedno nieopatrzne s�owo, to nie b�dzie mo�na ju� si� wycofa� i�stanie si� co� bardzo z�ego.

Jeden by� cesarzem, a�drugi barbarzy�c� z�odleg�ego plemienia i, jak sam podkre�la�, dzikusem i�b�kartem.

��Nie. ��Kolejne s�owo g�az upad�o mi�dzy nich. ��Nie uderzymy teraz w�jakiej� beznadziejnej szar�y. Nie zmarnuj� moich si��

��Naszych si�.

��Nie. Moich si�. ��By� mo�e tylko dlatego, �e Genno Laskolnyk nie u�miechn�� si� w�tym momencie prowokuj�co, jego g�owa pozosta�a na karku. ��Ja je stworzy�em i�wyszkoli�em. I�wiem, co potrafi�. Pami�tam narady przed bitw�. Mieli�my wci�gn�� wi�kszo�� si� Yawenyra w�walk� na przedmie�ciach i�gdy b�d� zaj�ci szturmem ��uderzy�. Nie wysz�o. Wczoraj prosi�em ci�, �eby�my�

��Wasza Wysoko��. ��cesarz wszed� mu w�s�owo.

��Co?

��Prosi�em ci�, Wasza Wysoko��. ��Kregan-ber-Arlens kontynuowa�, u�miechaj�c si� prowokacyjnie. Z�nich dw�ch on m�g�. ��Tak masz si� zwraca� do swojego cesarza, nawet, gdy jeste�my sami, generale. Jak wygrasz dla mnie t� bitw�, nadam ci przywilej m�wienia mi na ty. Ale teraz masz zachowywa� wszelkie konwenanse i�tytu�y, ty g�upi barbarzy�co.

Zapad�a cisza, a�gwardzi�ci stoj�cy przy wej�ciu do namiotu spi�li si�, gotowi wtargn�� do �rodka na pierwszy odg�os przemocy. Ale s�owa, kt�re pad�y, jakkolwiek cedzone przez z�by, brzmia�y spokojnie:

��Prosi�em ci�, Wasza Wysoko��, �eby�my uderzyli pierwsi. Odm�wi�e�. Da�e� mu czas, a�on kopa� ca�� noc i�zmieni� ob�z w�twierdz�. Do cholery, mam osiem tysi�cy kopijniczej jazdy na ci�kich koniach, kt�re po�ami� nogi, pr�buj�c przesadzi� sza�ce koczownik�w. Mieli�my uderzy� nimi na Je�d�c�w Burzy i�zmie�� ich jedn� szar��, a�nie szturmowa� palisady i�okopany tabor!

��Ciszej, generale. ��Cesarz wskaza� jedwabne �ciany namiotu.

Laskolnyk westchn�� g��boko, a�w�a�ciwie nabra� powietrza i�wypu�ci� gwa�townie, jak bojowy rumak parskaj�cy przed bitw�. By� do�� m�odym m�czyzn�, o�ciemnych w�osach i�karnacji zdumiewaj�co jasnej jak na wschodniego barbarzy�c�. Nosi�, jakby chcia� podkre�li� swoje pochodzenie, sumiaste w�sy, co w�Imperium, gdzie m�czy�ni golili si� g�adko, szczeg�lnie rzuca�o si� w�oczy, a�jego wargi czasem cofa�y si� w�dzikim grymasie, obna�aj�c z�by.

Tak jak teraz.

Kregan-ber-Arlens przygl�da� si� temu grymasowi i�z�najwy�szym wysi�kiem powstrzymywa� od odpowiedzenia w�asnym. Mimo i� przespa� si� kilka godzin, mia� wra�enie, �e jest bardziej zm�czony ni� wczoraj. W�g�owie mu szumia�o, d�onie dr�a�y, a�ten zasrany barbarzy�ca, kt�remu nieopatrznie powierzy� kiedy� dow�dztwo imperialnej kawalerii, o�mieli� si� kwestionowa� jego rozkazy. Czy jego lojalno�� by�a na pewno niepodwa�alna? Szczurza Nora donosi�a ju�, �e wielu �o�nierzy i�oficer�w Armii Konnej zacz�o w�ostatnim roku ostentacyjnie zapuszcza� w�sy, co mog�o �wiadczy� o�rosn�cej w�r�d nich popularno�ci m�odego dow�dcy. Zreszt� ta popularno�� nie bra�a si� znik�d, przez ten rok Laskolnyk osobi�cie poprowadzi� na p�noc od G�r Krzemiennych kilka rajd�w kawaleryjskich, mia�d��c ka�dy a�keer Se-kohlandczyk�w, jaki napotka� na drodze. Na ile mo�na bezwarunkowo zaufa� cz�owiekowi, za kt�rym stoi kilkadziesi�t tysi�cy szabel? Jak g��boko w�� ambicji zatopi� k�y w�sercu Genno Laskolnyka?

Przymkn�� oczy, ledwo powstrzymuj�c kwa�ny u�miech. Ostrzegano go przed tym, kilku zaufanych medyk�w m�wi�o, �e je�li zbyt d�ugo b�dzie odmawia� sobie snu i�wypije zbyt wiele pobudzaj�cych napar�w, w�jego umy�le obudz� si� demony paranoi i�podejrzliwo�ci. Jeszcze kilkana�cie dni temu pili z�Laskolnykiem do upad�ego, rycz�c przy tym spro�ne piosenki, a�teraz co? Ka�e go �ci�� w��rodku bitwy, bo jego ludzie zapuszczaj� w�sy?

Powoli wypu�ci� powietrze.

��A�co ja mam zrobi�, Genno? Co mam zrobi�? Przecie� czyta�e� raporty.

Obaj czytali. Wojska Yawenyra atakowa�y miasto od rana, u�ywaj�c drabin, katapult, a�nawet wie� obl�niczych. W�po�udnie pad�a niemal ca�a pierwsza linia wa��w, tylko w�kilku miejscach broni�y si� odosobnione grupki �o�nierzy, ale po tym natarcie zwolni�o. Druga linia wa��w, ta, kt�ra mia�a �upa�� po pozorowanej obronie, upa�� nie mog�a, bo nie by�a atakowana. Za to do Doliny Saweradzkiej koczownicy pchali si� jak nied�wiedzie do pasieki. Pi�ty Regiment b�aga� o�wsparcie, tylko �e� Kregan-ber-Arlens wci�� nie wierzy�, by Yawenyr naprawd� atakowa� w�tym miejscu na powa�nie. W�g��wnym obozie naje�d�c�w na pewno czai�y si� najlepsze oddzia�y Ojca Wojny, gotowe zdoby� miasto, gdy tylko os�abnie jego obrona.

��Rozumiem. ��Laskolnyk przesta� szczerzy� z�by, a�jego spojrzenie z�agodnia�o. ��Dobrze rozumiem, Wasza Wysoko��. Ale je�li zaatakujemy okopanych Se-kohlandczyk�w, poniesiemy kl�sk�. Prosz� uwierz mi, panie. Wam, Meekha�czykom, wydaje si�, �e jeste�cie mistrzami w�bronieniu umocnie� polowych, ale na Wielkich Stepach ta sztuka te� jest znana. Ka�de plemi� wie, jak ustawi� tabor, opalowa� obozowiska albo wykopa� wa� poprzedzony fos� i�jak broni� si� zza niego przed konnymi. Zanim zdob�dziemy pierwsz� lini� sza�c�w, Yawenyr wyprowadzi Je�d�c�w Burzy z�g��wnego obozu, oskrzydli nas i�zmia�d�y.

��Jeste� pewien?

��Ja bym tak zrobi�.

Zapad�o milczenie, bo �aden z�nich nie wiedzia� co powiedzie�. Cesarz m�g� zdj�� Laskolnyka z�dowodzenia armi� konn� i�wys�a� rozkazy ataku bezpo�rednio do dow�dc�w pu�k�w kawalerii. Wykonaliby je i.� tu ten parszywy dzikus mia� racj�, najpewniej zgin�li. Ale ten atak mia� by� jedyn� szans� Imperium na odebranie inicjatywy koczownikom, bo jak na razie to oni byli stron�, kt�ra bez przerwy wali�a w�meekha�sk� tarcz�. Je�li nacisk na Dolin� Saweradzk� nie ustanie, b�dzie trzeba w�ko�cu pos�a� tam �o�nierzy z�miasta. A�potem kolejnych i�kolejnych, os�abiaj�c obron� stolicy, a� w�ko�cu ta si� z�amie. Mogli uderzy� teraz albo pozwoli�, by Yawenyr rozegra� t� bitw� po swojemu. A�jedyne rezerwy jakie mu w�tej chwili zosta�y, poza pu�kiem cesarskiej gwardii, to w�a�nie konna armia Laskolnyka.

Nie mieli wyj�cia. Musieli wyprowadzi� kawaleri� na r�wnin� pod miastem i�uderzy� na obozowisko koczownik�w. I�jednocze�nie zaatakowa� wszystkimi si�ami od strony miasta. A�potem niech Wielka Matka ma ich w�opiece.

Otwiera� w�a�nie usta, by wyda� ostateczne rozkazy, gdy przed namiotem wybuch�o zamieszanie.

��Do cesarza! Do cesarza! ��dar� si� kto� ochryple. ��Puszczaj, sukinsynu!

Przed wej�ciem trzech �o�nierzy gwardii trzyma�o s�aniaj�cego si� na nogach dziesi�tnika w�podartym, pokrwawionym p�aszczu. Na widok w�adcy podoficer znieruchomia� i�opad� na kolana.

��B�yskawice� i��rebiarze ��wychrypia�. ��Uderzyli. Rozbili nas� Dwudziesty Pi�ty� nie ma go, panie.

* * *

M�czyzna siedzia� przy stole od przesz�o kwadransa i�patrzy� t�po w�czyst� kartk�. W�mie�cie cesarski zegar dawno ju� wybi� p�noc, on jednak nie czu� �adnej senno�ci. Dwie du�e, olejne lampy rzuca�y na papier rozchybotane �wiat�o, tkwi�ce w�ka�amarzu pi�ro stercza�o krzywo, stra�nicy przechadzaj�cy si� po ulicy wrzeszczeli co� g�ucho. Pewnie, �e wszystko jest w�najlepszym porz�dku i�dobrzy ludzie mog� spokojnie spa�.

On uchodzi� za dobrego cz�owieka, lecz spa� nie m�g�. Nie tylko spokojnie. W�og�le. Dzi� wypada�a rocznica bitwy, a�dok�adnie rocznica trzeciego dnia, a�raczej trzeciej nocy Bitwy o�Meekhan.

Cho� w�a�ciwie wszystko zacz�o si� po po�udniu dnia drugiego, gdy na pozycj� Dwudziestego Pi�tego Pu�ku uderzyli Je�d�cy Burzy. A�mo�e nieco wcze�niej? Gdy po raz pierwszy Pi�ty Regiment musia� stawi� czo�a czarom �rebiarzy? Pami�ta�, jak nagle ziemia zatrz�s�a si� im pod stopami, a�niespodziewany wicher uderzy� od strony Se-kohlandczyk�w pot�niej�cymi z�ka�dym podmuchem falami, a� wreszcie drzewa zacz�y trzeszcze� i�chwia� si�, a��o�nierze Trzeciej Kompanii musieli k�a�� si� na ziemi i�obejmuj�c s�kate pnie r�koma, robili wszystko, by nie da� si� porwa� w�powietrze. Na kilka chwil nad szczytem najwy�szego wzg�rza zawis� wir, podrywaj�cy w�g�r� wszystko, co nie trzyma�o si� ziemi, a�huk wichury by� taki, �e cz�owiek nie s�ysza� w�asnego wrzasku. A�wrzeszczeli wszyscy, zw�aszcza, gdy te drzewa, kt�re wcze�niej �ci�li, ruszy�y na nich. Tak to wygl�da�o, �ciana ukwieconych na r�owo ga��zi le��ca kilkadziesi�t krok�w przed ich pozycjami zachwia�a si� raz i�drugi, po czym przewali�a, jakby by�a wi�zk� siana porwan� przez wiatr, i�ruszy�a w�g�r� zbocza. I�przez chwil� wygl�da�o na to, �e setki �ci�tych drzew wpadn� na nich i�mia�d��c mi�dzy twardymi pniami, porw� ze sob�.

A�potem, wichura ucich�a tak, jak si� zacz�a ��nagle, a�oni us�yszeli �oskot tysi�cy kopyt wal�cych o�ziemi�.

Je�d�cy Burzy uderzyli wprost na Dwudziesty Pi�ty. A�jego �o�nierze nie mieli drzew, kt�re da�yby im os�on� przed wiatrem, wi�c wicher przewraca� ich albo podrywa� w�niebo i�ciska� o�ziemi�, a�gdy spad�a na nich se-kohlandzka szar�a, byli w�wi�kszo�ci rozproszeni, og�uszeni i�oszo�omieni. I�nadesz�a rze�. Piechurzy albo padali od razu, tratowani, k�uci w��czniami, �cinani ciosami szabel i�topor�w, albo ��je�li jakim� cudem uda�o im si� usta� na nogach i�zebra� w�kup� ��gin�li po kr�tkiej chwili rozpaczliwego oporu. W�mniej ni� dziesi�� minut z�prawie p�tora tysi�ca �o�nierzy pu�ku, a�tylu ich zosta�o w�drugim dniu walk, zgin�o dwie trzecie, a�resztki ucieka�y albo w�g��b doliny, albo na boki. Prawie dwustu uda�o si� dosta� na ich wzg�rza, a�podobno jaka� setka dotar�a do pozycji Trzydziestego Dziewi�tego.

Wiedzia�, �e ca�y atak tak w�a�nie wygl�da�, bo przez p� dnia walczy� rami� w�rami� z�jednym z�ocala�ych z�masakry piechur�w Dwudziestego Pi�tego. A�ten gada� o�tym bez przerwy, a� do chwili, gdy strza�a trafi�a go w�oko. Mia� na imi� nie, nie pami�ta�.

M�czyzna si�gn�� wreszcie po pi�ro, kt�re wyda�o mu si� nienaturalnie ci�kie i�zimne. To nic. Jak ju� zacznie pisa�, powinno by� �atwiej.

�B�yskawice prze�amali �rodek pozycji Pi�tego Regimentu i�zmietli Dwudziesty Pi�ty Pu�k w�mniej ni� kwadrans, ale nie uderzyli w�g��b doliny, lecz rozdzielili si� na prawo i�lewo, odcinaj�c drog� ucieczki nam i�Trzydziestemu Dziewi�temu. Pisz� �drog� ucieczki�, bo w�tamtej chwili, gdy stali�my na dr��cych nogach, wci�� oszo�omieni wichur�, wiedz�c, �e obrona zosta�a z�amana, rzuciliby�my si� do ucieczki jak najdalej od wroga. Walczyli�my ca�y dzie�, ca�� noc i�wi�kszo�� dnia nast�pnego, �uj�c suchary i�popijaj�c zat�ch�� wod�, je�li kto� jak�� mia� w�manierce, bez odpoczynku i�bez wsparcia, bo takie by�y cesarskie rozkazy, lecz gdy �rodek naszych linii pad�, rozkazy te, w�mniemaniu wi�kszo�ci z�nas straci�y znaczenie. Tylko �e� nie by�o gdzie ucieka�, bo te dzikusy otoczy�y nasze wzg�rza ze wszystkich stron. Tysi�c dwustu �o�nierzy, licz�c niedobitk�w z�Dwudziestego Pi�tego, g�odnych, rannych i�spragnionych, zosta�o odci�tych od reszty armii. I�cho�, z�tego co wiem, cesarz wreszcie zareagowa� na atak na dolin� i�pchn�� w�ni� najpierw sw�j pu�k gwardii, a�potem kolejnych pi�� �ci�gni�tych z�miasta, dla nas, dla Sze��dziesi�tego Si�dmego nie mia�o to �adnego znaczenia. Cesarski kontratak zepchn�� B�yskawice nieco w�ty�, ale w�godzin� wspar�y je kolejne oddzia�y koczownik�w, a�nasi a� do nast�pnego dnia nigdy nie znale�li si� bli�ej ni� pi��set jard�w od wzg�rz�.

Osuszy� kartk�, delikatnie od�o�y� j� stos zapisanych i�zamar� nad kolejn�. Jak przela� na papier to, co chodzi mu po g�owie, tak, by ludzie zrozumieli. Pi��set jard�w� to brzmi tak prosto i�banalnie. Ju� nieraz spotka� si� z�zarzutem, �e Samgeris-ols-Tersa pope�ni� b��d, nie pr�buj�c si� wtedy przebi�. Ale Sze��dziesi�ty Si�dmy mia� zbyt wielu rannych, kt�rych musia�by zostawi�, a�opowie�ci o�okrucie�stwie wschodnich dzikus�w budzi�y groz� nawet u�weteran�w. Poza tym, kto by si� spodziewa�, �e b�d� tam musieli si� broni� jeszcze jedn� noc.

Ca��, przekl�t� przez bog�w i�ludzi, noc.

* * *

Pu�k gwardii wycofa� si� na drug� lini�, zast�piony przez �ci�gni�ty z�miasta Osiemdziesi�ty Pieszy. Z�dw�ch tysi�cy czterystu elitarnych �o�nierzy wr�ci�o mniej ni� tysi�c pi�ciuset i�to zaledwie po dw�ch godzinach walki. Kregan-ber-Arlens bez mrugni�cia okiem przyj�� raport o�stratach, gdyby nie mia� w�chwili ataku Je�d�c�w Burzy tego pu�ku pod r�k�, dolina najpewniej by pad�a. To by�a ma�a cena za zatrzymanie tych dzikus�w. Ale i�tak musia� w�ko�cu zrobi� to, czego nie chcia� uczyni� od pocz�tku bitwy ��przerzuci� cz�� piechoty z�miasta tutaj.

Wychodzi�o na to, �e nadal ta�czy� tak, jak mu Ojciec Wojny zagra�.

Ale mo�e� je�li ob��dny plan Laskolnyka si� powiedzie� ten taniec oka�e si� ostatnim w��yciu Yawenyra.

Cesarz sta� przed namiotem i�wci�� wraca� do rozmowy z�Laskolnykiem, obracaj�c w�my�lach ka�de za i�przeciw. Zaledwie trzy godziny temu ten szaleniec sta� obok niego i�patrzy� w�stron� wej�cia do doliny, gdzie stalowoszara fala se-kohlandzkiej jazdy przyciska�a do jakiego� stawu czy jeziorka resztki rozpaczliwie broni�cych si� �o�nierzy. Przynajmniej tyle mogli si� domy�li� po wznosz�cej si� tam kurzawie i�b�yskach broni, coraz rzadszych i�rzadszych.

Teren mi�dzy �ab�dzim Wzg�rzem a�prze�aman� w�a�nie lini� obrony by� tak pag�rkowaty, poro�ni�ty sadami i�stylizowanymi na �dzikie� zagajnikami, a�na dodatek, poprzecinany jarami, kotlinkami, strumieniami i�sztucznymi potokami, �e pu�k gwardii id�cy do szale�czego kontrataku znik� im z�oczu po zaledwie kilkuset jardach i, prawd� powiedziawszy, w�tamtej chwili Kregan-ber-Arlens nie spodziewa� si� ujrze� na oczy �adnego z�tych �o�nierzy.

Wydawa�o mu si� wtedy, �e bitwa jest przegrana.

Ale koczownicy nie rzucili do ataku wszystkich si�, zatrzymali si� nagle, atakuj�ca na prawym skrzydle jazda zawr�ci�a konie i�zaszar�owa�a w�stron� ocienionych wi�niowymi drzewami wzg�rz.

Jaki� oddzia� Pi�tego Regimentu wci�� si� tam broni�.

Laskolnyk, stoj�cy wtedy obok niego, cmokn�� z�uznaniem.

��Nie�le pomacali ich be�tami.

��Widzisz to?

Od wzg�rz dzieli�o ich z�p�torej mili.

��Nie. Ale konie s� ranione i�zabijane. Nawet st�d to czuj�. Dop�ki te wzg�rza nie padn�, Yawenyr nie uderzy na miasto od wewn�trznej strony. Ci zasrani piechurzy kupuj� nam czas. ��Kawalerzysta u�miechn�� si� z�uznaniem i�nagle w�jego oczach pojawi� si� dziwny, szalony wr�cz b�ysk. ��Powiedz mi, Wasza Wysoko��, czy to tutaj arystokracja urz�dza sobie te wy�cigi? T� Wielk� Cesarsk� Gonitw�?

To by�a ta chwila, pierwsza od wielu miesi�cy, gdy cesarzowi Meekhanu odebra�o na kilka uderze� serca mow�.

��Czy ty� my�lisz� Genno, czy ty my�lisz o�tym, o�czym ja my�l�, �e my�lisz?

U�miech ukryty pod ciemnym w�sem wygl�da� wyj�tkowo dziko.

��Meekh to naprawd� trudny j�zyk, panie. Ale odpowiadaj�c na pytanie, tak. Uderzmy tutaj. Jazd�. Ca��. W�ko�cu B�yskawice pokazali, �e da si� tam szar�owa�.

Cesarz za�mia� si� kr�tko i�zaraz umilk�, bo wyraz twarzy Laskolnyka nie zmieni� si� ani na jot�. Wi�c ten szaleniec nie �artowa�.

��Wiesz jak wygl�da trasa tej gonitwy? Wije si� mi�dzy wzg�rzami, przecina kilka strumieni, wspina na wzniesienia i�spada z�nich tak gwa�townie, �e co roku kilkana�cie koni �amie na niej nogi, a�kilku je�d�c�w skr�ca karki. I�miejscami jest w�ska zaledwie na dwadzie�cia jard�w. I�ty chcesz pu�ci� po niej czterdzie�ci tysi�cy kawalerii?

Laskolnyk pokr�ci� g�ow� i�u�miechn�� si� jeszcze szerzej.

��Nie. Nie po niej. Interesuje mnie ostatnie p� mili. To prowadz�ce wprost do kopca, gdzie mieli�my flagi sygna�owe. Tam teren jest prosty, szeroki na ponad trzysta jard�w i�do�� d�ugi, by si� solidnie rozp�dzi�.

Zrozumienie sp�yn�o na cesarski umys� jak wiadro lodowatej wody wylane znienacka na g�ow�.

��Ty widzia�e� ju� t� tras�.

Laskolnyk wzruszy� ramionami.

��W�zesz�ym roku. My�l�, �e m�g�bym wyhodowa� konie, kt�re wygrywa�yby t� gonitw� raz za razem. Te, kt�re wtedy bieg�y, by�y za ci�kie i�za ma�o wytrzyma�e. Ale o�tym pogadamy kiedy indziej. Po prostu nie wpu�� ich g��biej ni� p� mili za ten kopiec. O�nic wi�cej nie prosz�.

To by� moment prze�omu� Kregan-ber-Arlens m�g� wy�mia� Laskolnyka, rozkaza� mu szar�� na umocnienia pod miastem, tak jak zak�ada� to ich pierwotny plan, albo nawet odebra� mu dow�dztwo, ale� Widzia� b�ysk w�oczach tego barbarzy�cy, taki sam jak dwa lata temu, gdy Laskolnyk zaproponowa� mu utworzenie Armii Konnej. On wiedzia�. Wiedzia�, �e to mo�e si� uda�. A�poza tym, na zasrane poczucie humoru wszystkich bog�w, czego� takiego Yawenyr z�pewno�ci� si� nie spodziewa�.

No i, gdy ta bitwa wreszcie dobiegnie ko�ca, b�dzie wreszcie m�g� si� wyspa�.

��Ile czasu zajmie ci przerzucenie tu jazdy?

��Ca�ej? Dzisiejszy dzie� i�wi�kszo�� nocy. Jak utrzymamy pozycje do rana, wygramy t� bitw�.

Kregan-ber-Arlens poczu� si� jak cz�owiek, maj�cy w�a�nie skoczy� do wody z�urwiska.

��Dobrze� ��Nie zabrzmia�o to co prawda tak zdecydowanie, jak chcia�, ale trudno. ��Dobrze. Do �witu zatrzymamy ich p� mili za kopcem. Potem wszystko w�twoich r�kach.

��I�niech piechota ca�� noc �azi przed swoimi liniami, udaj�c, �e wierci dziury w�ziemi, Wasza Wysoko��. Tak �eby koczownicy byli pewni, �e zamienili�my teren w�kretowisko, wi�c z�pewno�ci� nie po�lemy po nim konnicy. No i�musz� wiedzie�, kiedy maj� si� nam odsun��.

��Co?

Laskolnyk m�wi� czasem tak, jakby spodziewa� si�, �e inni czytaj� mu w�my�lach.

��B�dziemy mie� tylko jedn� szans�, bo je�li Yawenyr zorientuje si�, co planujemy, zatka dziury, kt�re wybi� w�wa�ach i�zamknie nas w�tej dolinie. A�wtedy b�dziemy potrzebowa� kolejnego dnia i�kolejnej nocy, �eby wycofa� st�d konnic�. Gdy ruszymy do ataku, piechota musi wsz�dzie i�w�jednej chwili odsun�� si� i�zrobi� nam miejsce, �eby�my na ni� nie wpadli i�nie zatrzymali si�. Bo inaczej przegramy bitw� i�trzeba b�dzie ucieka�.

��Ja nie uciekn�.

��A�ja tak ��Genno Laskolnyk popatrzy� na niego z�ch�odnym wyzwaniem w�oczach. ���eby bi� si� dalej.

��Go�cy�

Genera� kawalerii pokr�ci� g�ow�.

��Nie b�dzie pewno�ci, �e wszyscy dotr� na czas i�tam, gdzie trzeba. Wi�c? Masz jaki� pomys�, Wasza Wysoko��?

Pomys� pojawi� si� nagle, chyba tylko dlatego, �e Laskolnyk wspomnia� co� o�ucieczce. To przypomnia�o cesarzowi tego nad�tego g�upca z�tytu�em ksi�cia i�spraw� Wielkiej Chor�gwi.

Dlaczego nie? Jest wielka, a�gdy za�opocze nad Wzg�rzem �ab�dzi, b�dzie widoczna z�ka�dego miejsca w�dolinie. No i�jaki� symbol by�by lepszy ni� ona?

Od tej chwili dow�dcy wszystkich oddzia��w wchodz�cych do walki wiedzieli, �e kiedy kwiat zakwitnie na krzemiennej koronie, maj� zwin�� szyk, usun�� koz�y i�pale, oderwa� si� od wroga i�zostawi� szerokie przej�cia dla atakuj�cej kawalerii. A�Nora dosta�a rozkaz natychmiastowego odebrania chor�gwi od Subrena-kul-Marresa i�dostarczenia jej do cesarskiego namiotu.

Nareszcie przestan� si� kuli� za tarcz� i�sami uderz�. Czu� si� z�tym dobrze. Doskonale wr�cz.

Kregan-ber-Arlens przy�apa� si� na tym, �e u�miecha si� szeroko, cho� na widok tego u�miechu nawet jego najbli�si s�udzy przyspieszali kroku.

* * *

�Atakowali nas ca�e popo�udnie i�wiecz�r. Na jak�� godzin� przed zachodem s�o�ca pad�o prawe wzg�rze. To bli�ej miasta. Nikt z�tamtejszych �o�nierzy nie prze�y�. Potem skupili si� na dw�ch pozosta�ych. Na nas.

Utrzymali�my �rodkowe wzniesienie i�to, kt�re opiera�o si� o�zdobyte przez Se-kohlandczyk�w pozycje Dwudziestego Pi�tego tylko dlatego, �e oba mia�y do�� strome zbocza, a�nasze siekiery nie pr�nowa�y. W�ka�dej wolnej chwili r�bali�my kolejne drzewa, otaczaj�c szczyt murem z�powalonych pni i�spl�tanych ga��zi, po czym cofali�my si� nieco wy�ej.

Ale to ich nie powstrzymywa�o. Atakowali, przedzieraj�c si� przez powalone drzewa, �lizgaj�c na ziemi mokrej od krwi, potykaj�c i�przewracaj�c o�trupy, ale szli niezmordowanie niczym armia mr�wek�.

R�ka pisz�cego zadr�a�a, m�czyzna od�o�y� wi�c pi�ro na bok i�spl�t� d�onie. Po chwili ukry� w�nich twarz, wydaj�c cichy j�k.

Pami�� Ta przekl�ta pami��, kt�ra tak cz�sto p�ata ludziom figle, ka��c im zapomina� najwa�niejsze rzeczy, w�jego przypadku okaza�a si� kronikarzem nazbyt doskona�ym. Gdyby m�g� znale�� ucieczk� w�w�dce albo winie, zapewne ju� dawno sta�by si� naj�a�o�niejszym z�pijak�w. Ale wino sprawia�o tylko, �e gn�bi�ce go obrazy wraca�y �ywsze i�g��bsze.

Pr�ba spisania wspomnie� z�bitwy to by� z�y pomys�. Przez to zn�w sta� w�cieniu wi�niowych drzew, a�zachodz�ce s�o�ce �wieci�o mu niemal prosto w�oczy, dok�adaj�c do r�u kwitn�cych drzew i�czerwieni krwi w�asne odcienie szkar�atu. Zn�w oddycha�, nie, zn�w �apa� powietrze rozpaczliwymi haustami, tarcza ci��y�a mu niczym kowad�o, a�r�koje�� miecza zdawa�a si� wro�ni�ta w�pokrwawion� d�o� i�mia� wra�enie, �e nigdy ju� nie uda mu si� rozewrze� palc�w.

I�zn�w widzia� jak mi�dzy drzewami na dole wszczyna si� ruch i�nadchodz� koczownicy. Nieco ni�si od Meekha�czyk�w, ciemnow�osi, ze starannie przystrzy�onymi brodami. P�niej, o�wiele p�niej, dowiedzia� si�, �e przez ca�y czas atakowali ich nie Se-kohlandczycy Yawenyra, lecz wojownicy jednego ze zho�dowanych przez niego lud�w. Sahrendey. Tak nazywa�y si� te plemiona. I�cho� bili si� nie o�swoj� chwa��, walczyli odwa�nie, pchani jak�� szalon� dum� i�dzik�, i�cie barbarzy�sk� zawzi�to�ci�. Wi�c, mimo i� tarcza wa�y�a wi�cej ni� kowad�o, unosi� j� jeszcze raz, jeszcze raz pochyla� si� lekko z�mieczem czaj�cym si�, by uk�si� szybkim sztychem, lecz z�dusz� wype�nion� ciemn� jak nadchodz�ca noc rozpacz�.

Nie do�yj� do rana ��takie prze�wiadczenie wype�nia�o mu g�ow� ��nikt z�nas nie ujrzy nast�pnego �witu.

Si�gn�� po pi�ro, bo pisanie pozwala�o mu skupi� si� na czym� innym. Na przyk�ad na tym, by ka�da litera mog�a zachwyci� mistrza kaligrafii.

�Nieustraszeni. Tak nas nazwano po bitwie. Niez�omni z�Sze��dziesi�tego Si�dmego. Meekha�ska duma odziana w��ywe cia�a, k�saj�ca wroga stal� i�ostrzejszymi ni� stal obelgami.

Tak, to prawda, �e wtedy w�a�nie narodzi�o si� bojowe zawo�anie pu�ku, ANNKS, cho� nieprawd� jest, �e pu�kownik Samgeris-ols-Tersa wykrzykn�� je do se-kohlandzkiego pos�a, kt�ry za��da�, �eby�my si� poddali albo wszyscy umrzemy.

Pierwszy raz s�owa te pad�y, gdy odparli�my ostatni atak drugiego dnia, gdy s�o�ce wreszcie znik�o za horyzontem. Do tej pory ws�uchuj�c si� w�odg�osy walk z�g��bi doliny, pocieszali�my si� tym, �e lada moment przebij� si� do nas posi�ki, lecz wraz z�zachodem s�o�ca dotar�o do nas, �e tak si� nie stanie, �e nikt nie zaryzykuje nocnej bitwy, by ocali� kilkuset poharatanych �o�nierzy na straconej plac�wce. A�wtedy m�odszy dziesi�tnik z��smej Dziesi�tki, kt�remu zosta�o tylko trzech ludzi, zakl��, rzuci� miecz i�tarcz� na ziemi� i, padaj�c na kolana, rozp�aka� si� jak dziecko. Nie mog� mie� do niego o�to �alu, bo bi� si� dzielnie ca�e dwa dni, lecz jak wielu z�nas w�tym momencie straci� nadziej�, a�wraz z�ni� ch�� do �ycia.

��Umrzemy ��za�ka� ��wszyscy dzi� umrzemy.

A�to wcale nie jest nic dla �o�nierza, umrze�, gdy jest przekonany, �e jego �mier� nie ma �adnego sensu.

I�nagle wyr�s� przy nim dow�dca pu�ku. Nie wiem, sk�d tam si� wzi��, nie zauwa�y�em, jak podchodzi. Z�apa� dziesi�tnika za ramiona, poderwa� w�g�r�, jakby tamten by� drewnian� kukie�k�, trzasn�� nim o�pie� wi�ni i�wrzasn��:

��Wstawaj, zasra�cu! Wstawaj! S�yszysz?! Mo�e i�umrzemy! Ty umrzesz i�ja umr�! Wszyscy umrzemy! Ale nie na kolanach, sukinsynu!

Ale Nie Na Kolanach Sukinsynu. ANNKS. Sze��dziesi�ty Si�dmy wyszywa sobie te litery na p�aszczach, ale tylko weterani ze wzg�rz maj� prawo umieszcza� je na mankietach koszul ��niczym szlachecki monogram.

Litery na tej kartce sta�y r�wniutko, niczym pu�k gwardii w�czasie przegl�du. M�czyzna u�miechn�� si� po raz pierwszy od wielu godzin. Skupienie si� na sztuce kaligrafii by�o doskona�� metod�, by niechciane wspomnienia straci�y pazur.

�Ale nie na kolanach, sukinsynu!�

S�owa te us�ysza� jako pierwszy �o�nierz, kt�ry bardzo si� ba� i�bardzo nie chcia� umrze�. I�nie pami�tam, kt�ry z�naszych towarzyszy pierwszy za�mia� si� na ca�y g�os, jakby us�ysza� w�a�nie najlepszy �art. To by� dziwny �miech, dziki, szalony, wype�niony strachem tak samo, jak pe�ne strachu by�y �zy tego dziesi�tnika, na kt�rego nawrzeszcza� pu�kownik, ale sta�o si� wtedy ze mn� co� dziwnego.

Ja� przesta�em si� ba�.

Umrzemy? Tak, umrzemy, ale w�a�ciwie, co z�tego? Umrzemy, ale nie na kolanach. B�dziemy sta�, wali� Se-kohlandczyk�w z�ca�ych si�, d�ga�, siec, t�uc i�gry��, ale umrzemy, stoj�c.

Nie na kolanach.

Tak to pami�tam ja, jeden z�ostatnich �yj�cych obro�c�w wzg�rza ols-Tersa. I�by� mo�e moi towarzysze zapami�tali to inaczej, by� mo�e ich sercami targa�y wtedy inne emocje, lecz moje wspomnienia s� w�a�nie takie ��jedyn� rzecz�, kt�ra si� wtedy dla mnie liczy�a by�o to, by nie umrze� na kolanach�.

* * *

Gdy przyszli po Chor�giew i�insygnia jej Stra�nika, zastali opustosza��, cich� jak gr�b rezydencj�, ale nie zdziwi�o ich to. Wiedzieli ju�, �e Subren-kul-Marres zwolni� wszystkich, wyp�acaj�c ka�demu z�trzydziestu dziewi�ciu s�ug, kt�rzy przy nim pozostali, nadzwyczaj sut� odpraw� � rzecz niebywa�a, jak na takiego sk�pca. Sam ksi��� czeka� na ludzi Szczurzej Nory w�sali balowej, gdzie na �rodku marmurowej posadzki sta�a wielka, d�uga na pi�tna�cie, a�szeroka i�wysoka na trzy stopy skrzynia, przeznaczona do przechowywania Wielkiej Chor�gwi. Ksi��� le�a� na skrzyni, przepasany szarf�, z�ceremonialnym mieczem u�boku i�pud�em piecz�ci przyci�ni�tych do piersi. Martwy. Jego twarz mia�a obrzydliw�, fioletow� barw� i�straszy�a przera�liwym grymasem, co sugerowa�o, �e trucizna, kt�rej ksi��� u�y�, nie by�a tak szybka i��agodna, jak zapewne si� spodziewa�, oraz �e kto� p�niej u�o�y� jego zw�oki na skrzyni z�Chor�gwi�.

Dow�dca dru�yny Szczur�w wskaza� na kartk� le��c� obok zw�ok ksi�cia.

��Ewwan, sprawd�, co tam jest napisane.

Jego zast�pca roz�o�y� papier, przebieg� wzrokiem, skrzywi� si�.

��Zawsze na stra�y, zawsze bez zmazy ��przeczyta� na g�os. ��Co to za rymowanka?

��Sentencja Stra�nik�w Chor�gwi. ��Dow�dc� dru�yny przepe�ni�y nagle z�e przeczucia. ���ci�gnijcie go i�otw�rzcie skrzyni�.

Byli Szczurami i�mieli dla martwych ksi���t taki sam szacunek, jak dla ka�dego innego trupa, wi�c po chwili ostatni Stra�nik Chor�gwi le�a� na posadzce, a�wieko skrzyni uniesiono z�cichym zgrzytem.

��Ewwan. P�jdziesz do Pierwszego. Natychmiast. Opowiesz, co zastali�my.

��Nie wiadomo�

��To go odszukaj! Albo odszukaj cesarza i�powiedz mu, �e nie mamy Wielkiej Chor�gwi, mimo �e kaza� nam j� dostarczy�. Reszta sprawdzi� posiad�o��, a�ty, Korel, �ci�gnij jeszcze dwie dru�yny i�zacznijcie przepytywa� okolicznych mieszka�c�w. Je�li wynie�li st�d chor�giew, kto� musia� widzie� ludzi z�olbrzymim pakunkiem. I�dziesi�� org�w dla tego, kto znajdzie kogo� ze s�u�by. Kogokolwiek.

* * *

Psiarka osadzi�a konia ostrzej, ni� zamierza�a i�wymachuj�c pismem przewi�zanym szkar�atn� wst��k�, ruszy�a ku cesarskiemu namiotowi. Stra�nicy rozpoznawali j� ju� z�daleka, bo przez p� dnia lata�a na �ab�dzie Wzg�rze i�z�powrotem, wi�c przepu�cili dziewczyn� bez s�owa. Wok� panowa� ruch, sugeruj�cy, �e w�najbli�szym czasie wydarzy si� co� wa�nego, go�cy latali tam i�powrotem, nieopodal zesp� budowniczych stawia� wysoki na kilkadziesi�t �okci maszt, a�grupa m�czyzn i�kobiet w�ciemnych kapturach musia�a co� czarowa�, bo powietrze wok� nich na zmian� skrzy�o si� lodowymi kryszta�kami i�bucha�o par�.

Wi�c tak wygl�daj� przygotowania do decyduj�cego starcia.

By�a zm�czona, ale te� z�jakiego� niewyja�nionego powodu czu�a si� szcz�liwa i�podniecona, jakby udzieli� jej si� nastr�j chwili. Wszyscy szykowali si� na co� du�ego i�najwyra�niej mia�a to by� wspania�a rzecz.

Dobrze by�o by� jej cz�ci�, a�to, �e po raz pierwszy przenosi�a pismo przewi�zane czerwon� wst��k�, kt�re osobi�cie wr�czy� jej naczelnik Wywiadu Wewn�trznego, wzbudza�o w�niej dodatkow� dum�. Czerwona wst��ka znaczy�a bowiem ��wiadomo�� pierwszej wagi, odda� cesarzowi do r�k w�asnych.

Ta duma puch�a w�niej do chwili, gdy Kregan-ber-Arlens z�ama� piecz�� i�przeczyta� kartk�.

Omal nie zemdla�a, widz�c, jak zmienia si� twarz w�adcy.

��Czy on powiedzia� ci, co tu jest napisane? ��Cesarz nie podni�s� na ni� wzroku, wi�c dopiero po chwili zorientowa�a si�, �e pytanie jest skierowane do niej.

Dygn�a. Cholera, dygn�a tak, jak uczy�a j� tego matka.

��Nie, Najja�niejszy Panie.

��Dobrze, napisz� ci� Nie, lepiej powiem i�przeka�esz to Getrowerowi osobi�cie. Trzeba zachowa� sekret� �adnych pism, a�im mniej ludzi b�dzie wiedzie�, co si� sta�o, tym lepiej�

Wymamrota� ostatnie s�owa niemal niezrozumiale. Ale gdy spojrza� na ni�, wzrok mia� zdumiewaj�co jasny i�trze�wy.

��Od teraz w�tej sprawie jeste� jedynym go�cem mi�dzy mn� a�Pierwszym Szczurem, dziewczyno. Pojedziesz do niego natychmiast i�powiesz mu, �e ma to znale��. Bez wzgl�du na koszty. Na godzin� przed �witem mam to mie� przed moim namiotem. Je�li nie, on, Drugi i�Trzeci Szczur dadz� g�ow�. Cho�by to by�a ostatnia rzecz, jak� zrobi� jako cesarz Meekhanu. Zapami�tasz?

Czy zapami�ta? Uczono j� tego przez ostatnie miesi�ce.

��Tak, Wasza Wysoko��.

��No to ruszaj. Natychmiast!

Wsiadaj�c na konia, trz�s�a si� jak nigdy od chwili, gdy czeka�a w�wi�zieniu, a� j� powiesz�. M�ode szczeni� Ogar�w ma przekaza� gro�b� �mierci jednemu z�najpot�niejszych ludzi w�Imperium. Prawie zat�skni�a za swoj� przytuln� cel�.

* * *

Naczelnik Nory siedzia� w�gabinecie ksi�cia i�wpatrywa� si� t�po w�zrujnowan� pod�og�. Ko�czy�y mu si� pomys�y.

Zd��ono ju� przepyta� niemal wszystkich okolicznych mieszka�c�w: od szlachetnie urodzonych a� do w�druj�cych po ulicach �ebrak�w i�nikt nie widzia� niczego podejrzanego. To znaczy nikt nie zauwa�y� grupy ludzi wynosz�cych z�pa�acyku ksi�cia d�ugiego rulonu, albo wielkiej skrzyni, nie stwierdzono te�, by przez ostatnie dwa dni jakikolwiek pojazd wje�d�a� lub opuszcza� posiad�o��.

��Pi�tro czyste. Zosta�y go�e mury ��zameldowa� Szczur uwalany wapiennym py�em niczym pomocnik murarza.

Arkansel Getrower machn�� r�k�.

Tak naprawd� niczego innego si� nie spodziewa�, ale musieli co� zrobi�, by zdaj�c raport cesarzowi, mie� gotow� odpowied� na ka�de pytanie. W�tym i�takie jak: �Czy dok�adnie sprawdzili�cie posiad�o�� kul-Marresa?�. W�tej chwili m�g� na nie odpowiedzie�: �Tak, panie. Zerwali�my pod�ogi, skuli�my tynki ze �cian i�z�sufitu, przetrz�sn�li�my piwnice do poziomu gruntu i�strych a� pod same krokwie. Rozkuto tak�e kominy i�wyrwano futryny drzwi, a�nasi czarodzieje sprawdzili, czy ksi��� nie wszed� w�posiadanie jakiej� magicznej skrytki, cho� skrytka wystarczaj�co du�a, by zmie�ci� Wielk� Chor�giew zapewne by�a dla niego zbyt droga i�mog� z�ca�� pewno�ci� stwierdzi�, �e Chor�gwi nie ma w�posiad�o�ci�.

W�takim razie gdzie si�, do cholery, podzia�a?

Gdyby tylko komukolwiek przysz�o do g�owy, �e ten �a�osny, nad�ty, g�upi sukinsyn zrobi co� takiego, Pierwszy Szczur osobi�cie wys�a�by tutaj z�pi�� dru�yn Nory z�poleceniem patrzenia mu na r�ce bez chwili przerwy. Ilo�� dokument�w na temat Subrena-kul-Marresa zgromadzona w�archiwach Wywiadu Wewn�trznego by�a do�� mizerna i�dominowa�y w�nich takie okre�lenia jak �leniwy�, �niezbyt b�yskotliwy� i��nie za bardzo ambitny�. Tacy ludzie nie dokonuj� dramatycznych czyn�w, zadowalaj�c si� mrzonkami o�s�awie i�chwale, a�szczytem ich buntowniczych dzia�a� s� anonimowe paszkwile rozprowadzane po stolicy. Nawet g��wni spiskowcy musieli kilka dni urabia� ksi�cia, nim wreszcie podj�� si� swojej misji.

A�jednak, na samym ko�cu swego niezbyt wa�nego �ywota ksi��� Wschodniej Satrii zrobi� co�, o�co nikt by go nie podejrzewa�.

Ukrad� cesarstwu Wielk� Chor�giew.

Gdyby nie to, �e w�a�nie trwa�a bitwa o�wszystko, by�aby to najgorsza wie�� dla Imperium od wielu lat.

Min�a p�noc, a�ca�a, dos�ownie ca�a Szczurza Nora w�mie�cie jej szuka�a. Porzucono wszystkie pozosta�e zadania, bo obietnica cesarza co do losu, jaki spotka dow�dztwo Wywiadu Wewn�trznego by�a �miertelnie powa�na. A�los bitwy� Pierwszy Szczur zna� szczeg�y tego szalonego planu wystarczaj�co, by wiedzie�, �e o��wicie Wielka Chor�giew musi zawisn�� na szczycie Wzg�rza �ab�dzi. Tylko w�ten spos�b wszystkie oddzia�y piechoty zostan� w�tym samym momencie powiadomione, �e nadci�ga szar�a kawalerii. Bo je�li piechurzy nie zd��� usun�� koz��w, kt�rymi odgrodzili si� przed atakami se-kohlandzkiej jazdy i�sami nie ust�pi� z�drogi laskolnykowej kawalerii, dojdzie do najwi�kszej militarnej katastrofy w�dziejach Imperium. Od wielu godzin dow�dca ka�dego oddzia�u wchodz�cego do doliny otrzymywa� informacj�, �e ma wypatrywa� Wielkiej Chor�gwi i�nie by�o sposobu by noc�, w�tym pofa�dowanym, zaro�ni�tym terenie powiadomi� wszystkich o�jakim� nowym sygnale.

Nora musia�a znale�� chor�giew. On musia� znale�� chor�giew za wszelk� cen�.

Na dodatek ca�a s�u�ba znik�a z�pa�acu i��lad po niej zagin��. Prawie czterdzie�ci os�b. A�w�tej chwili ci ludzie byli jego jedyn� szans� na zdobycie jakichkolwiek informacji.

Musieli schwyta� cho� jednego z�nich.

* * *

Kartka kpi�a z�niego swoj� bezczeln� biel�, a�on ju� trzy razy podnosi� i�odk�ada� z�powrotem pi�ro. Za oknem niebo zaczyna�o robi� si� ja�niejsze, cho� do �witu nadal by� jeszcze kawa� czasu. Spisywa� wspomnienia ponad p� nocy. Tyle godzin, a�stosik pokrytych czarnymi literami kartek wydawa� mu si� �a�o�nie mikry. Ale je�li nie sko�czy tego dzisiaj, to nie sko�czy nigdy, bo nigdy ju� nie zbierze do�� si�, by wr�ci� na tamto wzg�rze.

�Pierwszej nocy uderzyli na nas w�sile co najmniej trzech tysi�cy ludzi� ��zacz��. �Sk�d wiem, �e tylu? Bo oba nasze wzg�rza zosta�y zaatakowane r�wnocze�nie, a�szeregi Se-kohlandczyk�w by�y tak g�ste, �e w�ciemno�ciach wydawa�y si� nie mie� ko�ca. Wi�c by�o ich co najmniej trzy tysi�ce. Spali�my na pozycjach na zmian�. Po�owa kompanii trzyma�a wart�, druga drzema�a kilka krok�w dalej, w�pancerzach, he�mach i�z�broni� w�r�ku.

Spodziewali�my si� ataku, a�i�tak nas zaskoczyli. By�o ciemno, drzewa nad g�owami zas�ania�y niebo tak, �e blask ksi�yca ledwo przenika� pod ga��zie, a�oni nadeszli cicho, cichutko. Niewiarygodne, jak cicho potrafili i��. Za�o�yli na siebie ciemne tuniki, wi�c ani kolczugi, ani p�ytki pancerzy nie brz�cza�y i�nie b�yska�y, a�he�my, tak samo jak metalowe elementy tarcz, okucia broni, groty w��czni, a�nawet twarze � poczernili. Na stopy za�o�yli kawa�ki pikowanych tkanin i�szli.

Byli niczym armia duch�w.

Ale zabijali jak ludzie.

Uderzyli na nas gwa�townie, a� stoj�ca na stra�y po�owa kompanii zosta�a zepchni�ta w�ty� i�wpad�a na nas, �pi�cych. W�jednej chwili wszyscy spl�tali si� w�wielk�, zbit�, wrzeszcz�c� i�kln�c� mas�. To w�a�nie najlepiej pami�tam ��przekle�stwa. Nie zapisz� ich tu, bo nie ka�dy lubi czyta� takie rzeczy, ale prawda jest taka, �e bohaterowie z�wi�niowych wzg�rz nie umierali, wzywaj�c imienia Wielkiej Matki ani wys�awiaj�c Imperium, lecz obra�aj�c cudze matki, ojc�w, braci i�siostry. I�ja te� to robi�em. Wrzeszcza�em, przeklina�em i�d�ga�em na o�lep w�ka�dy ciemny kszta�t przed sob�. To by� dobry spos�b, nasze kolczugi b�yszcza�y a�p�aszcze by�y jasne, wi�c nawet w�tych ciemno�ciach �atwo by�o rozr�ni� swojego od wroga�.

M�czyzna westchn��, zawaha� si� i�kontynuowa�. Nie b�dzie pisa� dzi� g�adkich k�amstw.

�Nie. Nie�atwo. Przemieszali�my si� z�nimi w�kilka chwil i�mimo �e dziesi�tnicy wykrzykiwali rozkazy, nie by�o sposobu, by stan�� w�szyku. Ka�dy walczy� sam, sam o�siebie i�przeciw ca�emu �wiatu. Dosta�em cios w�g�ow� tak silny, a� he�m zsun�� mi si� na oczy i�przez d�u�sz� chwil� d�ga�em tylko na o�lep tam, gdzie k�tem oka zauwa�y�em jaki� ruch, nie mog� przysi�c, niech Nasza Pani ma mnie w�opiece, nie mog� przysi�c, �e �aden z�tych, kt�rych trafia�em, nie zakl�� po meekha�sku!�.

Ostatnie trzy zdania napisane zosta�y bezw�adnymi, chwiejnymi literami. M�czyzna zawaha� si�, ale w�ko�cu postanowi�, �e do�� ju� zmarnowa� papieru. Mimo �e by�o go sta� na zniszczenie setki kartek dziennie, co� w�jego duszy sprzeciwia�o si� takiemu marnotrawstwu.

�Napisa�, jaka to by�a walka? W�ciemno�ci, ze �mierci� czaj�ca si� z�ka�dej strony, z�tarcz�, kt�ra przyjmowa�a ciosy nadchodz�ce nie wiedzie� sk�d, w�r�d wrzask�w, j�k�w i�przekle�stw? Nie potrafi�. Nie umiem, a�gdybym nawet umia�, to nie jestem pewien, czy bym chcia�. Dusze opuszcza�y cia�a i�wyrusza�y w�drog� do Domu Snu po naszej i�ich stronie i�tylko to si� liczy. A�chaos tej rzezi? Jak mam go opisa�? Napisz� o�chwili, gdy potkn��em si� nagle, zjecha�em kilka krok�w w�d� wzg�rza, a�gdy stan��em na nogi, poczu�em tylko, �e kto� opiera si� o�moje plecy i�os�ania je. I�tak stali�my przez d�u�szy czas, jak bracia, walcz�c jeden za drugiego, a� wreszcie odwr�ci�em si�, �eby powiedzie� mu, �e musimy si� cofn�� do swoich i�zobaczy�em szpiczasty, zako�czony gar�ci� pi�r he�m. Nie nasz he�m.

Nie wiem, czy zorientowa� si�, kto wbi� mu kling� w�szyj�, ale umar� szybko, a�ja przedar�em si� do reszty.

Taka to by�a walka.

I�padliby�my w�niej, gdyby nie pomoc. Pu�kownik zebra� kilkunastu ostatnich �o�nierzy z�kompanii szturmowej i�rannych, kt�rzy potrafili jeszcze usta� i�mogli w�ada� cho� jedn� r�k�, i�rzuci� si� do kontrataku. To pozwoli�o nam zebra� si� w�dziesi�tki albo �semki, albo czw�rki.�

U�miechn�� si� pod nosem, cho� nie czu� ani odrobiny rado�ci.

�Nie, wybaczcie ten g�upi �art, ale nie mam dzi� si� ani ochoty zastanawia� si� i�cyzelowa� ka�de s�owo. Wiem ju�, �e tego pami�tnika nie b�dzie czyta� nikt, poza najbli�sz� rodzin�, a�oni znaj� moje poczucie humoru. Je�li mo�na tak nazwa� kwas wylewany z�duszy podstarza�ego g�upca.

W�tym ataku zgin�a czwarta cz�� mojej kompanii, a�ranny zosta� prawie ka�dy. Ja sam mam blizn� na lewej nodze, cho� ci�cie poczu�em dopiero po walce.

A�by� to pierwszy z�atak�w, trwaj�cych ca�� noc.

A�w�czasie tej nocy, najd�u�szej nocy w�moim �yciu, koczownicy atakowali nas raz po raz, a�gdy niebo zakry�y chmury, walczyli�my w�ciemno�ciach, w�kt�rych cz�owiek ledwo widzia� sztych miecza trzymanego w�r�ce. Oni musieli zaj�� te wzg�rza z�tego samego powodu, dla kt�rego my na nich tkwili�my ��bo by�y znakomitym punktem obronnym, a�w�razie kontrataku reszty naszej armii, kt�rego spodziewali si� rankiem. Wi�c trzy razy wysy�ali do nas pos��w z�propozycj� poddania si�. Pos�owie przychodzili za ka�dym razem z�t� sam� propozycj� ��z��cie bro�, a�ocalicie �ycie, stawiajcie dalej op�r, a�umrzecie.

I�nie rozumieli, czemu �miejemy im si� w�twarz, odpowiadaj�c:

Ale nie na kolanach, sukinsyny!�.

* * *

��Tw�j syn pracowa� dla ksi�cia kul-Marresa.

W�a�ciwie nie by�o to pytanie, Szczur siedz�cy za szerokim biurkiem nawet nie oderwa� wzroku od przegl�danych papier�w, ale stoj�ca przed nim kobieta pokiwa�a g�ow�, i�mn�c nerwowo r�bek fartucha, odpowiedzia�a:

��Tak, panie. Od trzech lat.

�ledczy Nory mrukn�� co� pod nosem. By� zm�czony i�z�y. W��rodku nocy wyci�gni�to go z���ka i�kazano przes�uchiwa� tych ludzi. Matki, ojc�w, braci i�siostry, szwagr�w i�kuzyn�w zaginionej s�u�by tego cholernego ksi���tka. Przynajmniej tych, kt�rych uda�o si� znale��, bo sporo ludzi opu�ci�o miasto przed bitw�. I�teraz on oraz kilkunastu innych nieszcz�nik�w z�Nory, pr�bowali wydusi� z�nich jakiekolwiek sensowne zeznanie. Jak na razie bezskutecznie. Wi�kszo�� s�u�by mieszka�a w�pa�acu, rzadko widuj�c si� z�rodzinami, lecz gdy by�y Stra�nik Chor�gwi zwolni� wszystkich, kucharze, kamerdynerzy, stajenni i�pokoj�wki nie wr�cili do bliskich, tylko znikli. Po prostu rozp�yn�li si� w�powietrzu.

��Kim by�?

Mia� to w�dokumentach, bo Nora gromadzi�a dane s�u�by wszystkich cz�on�w Rady Pierwszych, ale skoro ju� rozmawiali, niech m�wi. Mo�e co� chlapnie.

��Pomocnikiem piecowego, panie. Na pocz�tku by� tylko m�odszym pomocnikiem, ale p� roku temu ksi��� da� mu lepsz� prac� za lepszy pieni�dz.

��Sam ksi���?

Nie musia� unosi� g�owy, by wiedzie�, �e kobieta u�miechn�a si� nerwowo.

��No nie, gdzie� tam, jasny panie. Ksi���, heh. M�j Noar m�wi�, �e ksi��� to na cz�owieka nawet nie spojrza�, chyba, �e mu kto� w�drog� wszed�, to wtedy czasem jak si� nie odwin��� No, ale m�j ch�opak by� robotny i�szybki, wi�c jak ju� mu dali t� lepsz� robot�, to nic tylko si� cieszy�.

��I�cieszy�a� si�?

��Cieszy�am ��przyzna�a. ��Bo ja to brzucha nie mam? I�moje dzieci? Noar mia� u�ksi�cia wikt, ubranie i�miejsce do spania w�pa�acu, a�jak przyni�s� do domu kilka org�w albo co� z�kuchni, to i�my g�odni nie chodzili�my.

Szczur pokiwa� g�ow�. To by si� zgadza�o z�reszt� informacji. Kul-Marres p�aci� niewiele i�uwa�a� za szczyt �aski, gdy pozwala� swoim ludziom zabiera� resztki ze swojego sto�u do dom�w.

��Ksi��� nie rozdawa� z�otych �liwek ��rzuci� popularnym powiedzonkiem.

���e co, panie?

Najwyra�niej popularno�� tego powiedzenia nie dotar�a do dzielnic miejskiej biedoty.

��Sk�py by� ��wyja�ni� kr�tko. ��Jak widz� wi�kszo�� s�u�by pochodzi�a z�Amherii i�Lah.

To by�y najubo�sze dzielnice stolicy. Dos�ownie i�w�przeno�ni ��rynsztok Meekhanu. Uni�s� wzrok, s�ysz�c gniewne sapni�cie. Kobieta naje�y�a si� wyra�nie, spi�a.

��A�bo co? Co? Ludzie z�Lah gorsze s�? Bo ubo�sze? Mo�e i�moje dzieci w�szmatach chodz�, za to w�czystych. I�mo�e mi�so jemy tylko wtedy, gdy�

��T�usty szczur w�pu�apk� wpadnie ��wszed� jej w�s�owo. ��Wiem o�tym, sam pochodz� z�Amherii. A�je�li kto� z�tytu�em ksi�cia szuka tam s�u�by, to tylko po to, by p�aci� najmniej, jak si� da. Czyli jest �asy na z�oto, jak zag�odzony kot na kie�bas�.

Zmierzy�a go wzrokiem, tym razem ostro�nym i�nieufnym. Zna� to spojrzenie a� za dobrze, jego matka te� cz�sto takie mia�a. W�najubo�szych dzielnicach k�amstwo, oszustwo i�podst�p to podstawa prze�ycia. No i�w�ko�cu by�a z�Lah. Mi�dzy Ambehi� a�Lah od lat trwa�y lokalne wojenki i�konflikty, a�bitwy gang�w potrafi�y �ci�gn�� na ulice tych dzielnic ca�e kompanie wojska.

Ostatnio jednak wzajemna wrogo�� przycich�a. Jakby wraz ze zbli�aniem si� armii barbarzy�c�w do stolicy lokalne niech�ci zesz�y na dalszy plan. Oczywi�cie mog�o to mie� co� wsp�lnego z�zapowiedzi� cesarza, �e je�li zn�w dojdzie do walk w�Ambehii albo Lah, to ka�e zr�wna� te dzielnice z�ziemi�. A�Kregan-ber-Arlens pokaza� ju�, �e s�owny z�niego skurczybyk.

��Kt�ra ulica? ��Matka pomocnika piecowego odzyska�a ju� rezon.

I�wyra�nie zmieni�a si� jej postawa. Siedz�cy za biurkiem m�czyzna nie by� ju� urz�dnikiem wszechpot�nej Nory, lecz prawie znajomkiem. No, mo�e z�tej gorszej dzielnicy, ale zawsze swojak. Nadal jednak by�a nieufna.

��Dziurawe Buty ��odpowiedzia�.

Tak naprawd� ulica nazywa�a si� Szewska, ale nikt w�Ambehii i�Lah nie m�wi� o�niej inaczej ni� Dziurawe Buty. I�chyba tym w�ostateczno�ci przekona� j�, �e nie k�amie i�naprawd� jest �sw�j�.

��Moi ch�opcy nigdy nie bili si� z�Dziurawcami ��powiedzia�a do�� zachowawczo.

��Bo moja ulica jest do�� daleko od waszej.

��Racja ��pokiwa�a g�ow�. ��Jak si� zostaje�

Troch� bezradnym gestem wskaza�a ciasn� komnat�.

Opu�ci� wzrok na papiery. Zdrada, gwa�t, mord i�zemsta, kt�rej dope�nienie zwr�ci�o na niego uwag� kilku agent�w infiltruj�cych nastroje w�Ambehii. Mia� szcz�cie, �e Nora akurat rekrutowa�a ludzi, a�nie dokonywa�a czystki w�r�d miejscowych gang�w. Ale to nie by�a opowie��, kt�r� raczy�by ka�dego.

��Trzeba pilnie pracowa�. Ci�ko i�d�ugo. I�mie� kogo�, kto poleci ci� Norze.

��Aha. Bo tak sobie pomy�la�am, �e mo�e m�j Noar m�g�by znale�� now� robot� jak ju��

Urwa�a w�p� s�owa, ale by�o ju� za p�no. Szczur patrzy� na ni� wzrokiem wyg�odzonego kocura, kt�ry w�a�nie wyw�szy� kawa� szynki.

��Jak ju� co? ��zapyta� mi�kko.

* * *

Przechwycili osiemnastu z�trzydziestu dziewi�ciu ludzi, kt�rych Subren-kul-Marres wys�a� do rodzinnego zamku. Ksi��� mia� do�� czasu, by zrealizowa� sw�j plan ��ka�demu ze s�ug wr�czy� dwa cesarskie orgi, obiecuj�c, �e dostan� jeszcze dwadzie�cia, gdy dostarcz� specjaln� przesy�k� do ksi���cej posiad�o�ci we Wschodniej Satrii. Dwadzie�cia cesarskich org�w by�o sum�, za kt�r� wi�kszo�� mieszka�c�w Ambehii i�Lah sprzeda�aby ca�� swoj� rodzin�. Za tak� ilo�� z�ota mo�na by�o kupi� gospodarstwo z�ca�ym inwentarzem, albo przez rok pi� bez umiaru najlepsze trunki.

Trzydzie�ci dziewi�� os�b: m�czyzn i�kobiet opu�ci�o wi�c miasto i�pow�drowa�o na po�udnie, �ciskaj�c ciasno owini�te tkanin� paczki. Kilku, kt�rzy po�akomili si� na ich zawarto��, bo w�ko�cu jaki� skarb m�g� by� wyceniony na dwadzie�cia cesarskich, ze zdumieniem odkry�o, �e w�kawa� grubej tkaniny zawini�to zwyk�y kamie�. Nic wi�cej. Zapakowywali wi�c swoj� przesy�k� i�ruszali dalej, przynajmniej do chwili, gdy zgarnia�y ich dru�yny Nory.

Ale mimo stara� wywiadu, ponad po�owa �pos�a�c�w� ksi�cia wymkn�a si� z�sieci. Nic dziwnego, skoro w�obliczu przed�u�aj�cej si� bitwy drogi za G�ry Krzemienne zn�w zape�ni�y si� uciekinierami.

A�osiemna�cie kawa�k�w grubej tkaniny u�ytej, by zapakowa� kamienie, cho�by nie wiadomo co robiono, nie da�o si� z�powrotem zszy� w�Wielk� Chor�giew.

Brakowa�o ponad po�owy.

* * *

Sytuacja robi�a si� nerwowa. Za ka�dym razem, gdy przybywa�a z�kolejnym raportem, mina Kregana-ber-Arlensa robi�a si� chmurniejsza i�bardziej grobowa. W�ko�cu ile razy mo�na wys�uchiwa� ���Jeszcze szukamy, wkr�tce b�d� nowe wie�ci.�

Po ostatniej wizycie u�cesarza, zasta�a naczelnika Nory w�prywatnej kwaterze. Siedzia� przy stole i�pi�. Na um�r.

��Cesarz pyta, kiedy dostarczysz mu przesy�k�, panie. M�wi, �e mo�e op�ni� atak najwy�ej o�kwadrans lub dwa.

Uni�s� g�ow� i�spojrza� na ni� m�tnym wzrokiem. O�Pani, jeszcze godzin� temu by� trze�wy jak osesek. Ile i�czego wypi�, �e tak szybko doprowadzi� si� do tego stanu?

��Jed� i�powiedz mu� ��uni�s� palec, poci�gn�� g��boko z�flaszki � powiedz, �e znale�li�my to.

Si�gn�� za siebie i�cisn�� w�Psiark� kawa�kiem jakiego� materia�u wielko�ci sporej chusty.

��Ale w��aden spos�b� ��czkn�� bez skr�powania ��w��aden nie damy rady tego naprawi� na czas, bo mamy nieca�� po�ow�, a�do ataku zosta�o ile? Trzy godziny? Niech go odwo�a i�spr�buje czego� innego, albo niech Wielka Matka ma nas w�opiece.

Wpatrywa�a si� w�trzymany w�r�kach ciemnoniebieski materia�. Kraw�dzie ci�to najwyra�niej w�po�piechu i�niedbale, ale gruby i�g�adki splot wskazywa� na drog� tkanin�. Sk�d pochodzi�a i�dlaczego Nora tak rozpaczliwie jej szuka�a?

��Co to?

��Po co pytasz?

��Musz� wiedzie�, czy cesarz nie ka�e mnie skr�ci� o�g�ow�, gdy przywioz� mu te wie�ci.

Za�mia� si� chrapliwie.

��Ty si� martwisz o�g�ow�, dziewczyno? Moja ju� spad�a z�karku, tylko jeszcze o�tym nie wie. Dlatego pij�, bo jutro ju� nie b�d� m�g�. Chcesz wiedzie� co to? Powiem ci.

Powiedzia�.

��Chcesz wiedzie� dlaczego jest nam niezb�dna? Powiem ci.

Powiedzia�.

��Chcesz wiedzie�, dlaczego ci to m�wi�?

��Bo jak ci� s�ucham, to jestem tu, a�nie u�cesarza, wi�c twoja g�owa wci�� mo�e pi� wino, panie.

��Oooo, wyszczekana jeste�, prawdziwe ogarze szczeni�. He, he. Tak. W�a�nie tak. Jak st�d wyjdziesz, nast�pne co zobacz�, to b�d� gwardzi�ci i�kat.

Spojrza�a na niego uwa�nie. Do tej pory Pierwszy by� dla niej kim� w�rodzaju boga. W�pewnym sensie by� wa�niejszy ni� sam cesarz, bo po Wielkiej Czystce o�wszechw�adzy i�bezwzgl�dno�ci Nory zacz�y kr��y� mroczne legendy. Ba�a si� te�, �e kierowany strachem, wy�aduje sw�j gniew i�z�o�� na niej, w�ko�cu by�a nikim, m�odym Ogarem bez koneksji, a�niekt�rzy zabijaj� pos�a�c�w przynosz�cych z�e wie�ci. Teraz jednak siedzia� przed ni� starszy, zm�czony i�przestraszony m�czyzna. Na dodatek bardzo pijany.

��Nie wydaje mi si�, panie.

��Co ci si� wydaje, dziewko?

��By cesarz kaza� ci� �ci��. Znalaz�e� chor�giew, a�to nie twoja wina, �e j� zniszczono. Je�li wina le�y po czyjej� stronie, to po cesarza, bo nie kaza� jej od razu odebra�.

Zarechota� wal�c d�oni� w�st�.

��To id�. Id� i�mu to powiedz.

Skin�a g�ow�.

��Dobrze, panie. Powiem. Ale najpierw ty powiedz mi, jak wygl�da�a ta chor�giew.

* * *

Galopowa�a w�stron� cesarskiego namiotu, a�kartka, kt�r� wr�czy� jej Pierwszy Szczur szele�ci�a jej w�sakwie. W�tej samej, w�kt�rej mia�a swoje przybory. A�na kartce, wyrwanej najwyra�niej z�jakiej� ksi�gi, sta�o:

�Wielka Chor�giew ma t�o z�dw�ch, po��czonych uko�nie barw, g�rna to kolor ciemnego granatu, jaki ma niebo nad naszym miastem, gdy s�o�ce schowa si� za horyzontem, a�gwiazdy jeszcze nie rozb�ys�y, dolna to kolor krwi, kt�r� przelano, by stworzy� Imperium. Jej �rodek zdobi z�ota korona o�pi�ciu ramionach, na kt�rej le�y kwiat pierwiosnka o�pi�ciu r�wnie�, purpurowych p�atkach w�kszta�cie serca i�ciemnoczerwonym wn�trzu. Odnosi si� ona do jednej z�najstarszych nazw stolicy, zwanej �kwiatem na krzemiennej koronie�.

Poni�ej by� prosty rysunek przedstawiaj�cy chor�giew na wietrze.

Do�� kiepski, gdyby j� kto� spyta�.

Wok� cesarskiego namiotu panowa� zadziwiaj�cy bezruch, co chyba znaczy�o, �e wszystkie oddzia�y s� ju� na miejscu i�czekaj� tylko na rozkaz. Niebo na wschodzie zaczyna�o si� lekko r�owi�, do �witu pozosta�y pewnie ze dwie godziny. Postawiono ju� maszt, na kt�rym mia�a zawisn�� chor�giew i�tam w�a�nie skierowano j�, gdy powiedzia�a, �e ma wie�ci dla cesarza.

Sta� u�podstawy s�upa w�towarzystwie m�czyzny, kt�rego nie zna�a. Rozpozna� j� od razu, bo w�ko�cu to ona ca�� noc przynosi�a wie�ci o�dzia�aniach Szczur�w.

��Jest?

Podesz�a do cesarza bli�ej ni� kiedykolwiek, a� stoj�cy obok wojskowy po�o�y� d�o� na r�koje�ci szabli, i�poda�a mu kawa�ek granatowej tkaniny.

��Tak, Wasza Wysoko��. Ale na nic si� nie przyda.

Wyja�ni�a w�kilku zdaniach co zrobi� obra�ony ksi���, i�ile kawa�k�w chor�gwi uda�o im si� na razie odzyska�.

Kregan-ber-Arlens milcza� i�mia�a sporo czasu, by mu si� przyjrze�. Tej nocy zapewne r�wnie� nie spa�, a�sina cera i�worki pod oczyma podwaja�y jego wiek. Wygl�da� jak ka�dy, tylko nie jak w�adca najwi�kszego imperium na �wiecie.

��Jak szybko dasz rad� wycofa� ludzi, Genno?

Genno? Wi�c to jest ten s�ynny barbarzy�ca, kt�ry dowodzi meekha�sk� kawaleri�.

��Dwa dni.

��Dwa? M�wi�e��

��Pomyli�em si�. Droga w�g�rach w�jedn� stron� bywa �atwiejsza ni� z�powrotem. M�j b��d.

Kregan-ber-Arlens pokiwa� g�ow�. A�gest ten mia� w�sobie tyle bezsilno�ci, �e gdyby m�czyzna nie by� cesarzem, chyba podesz�aby do niego, poklepa�a po ramieniu zapewni�a, �e wszystko sko�czy si� dobrze.

��Nie wytrzymamy dw�ch dni atak�w na zewn�trzne wa�y ani nie wycofam piechoty z�doliny, bo zmia�d�� nas z�tej strony. To moja wina � wyszepta� wreszcie. ��Trudno. Wy�lemy go�c�w z�informacj� o�nowym sygnale. Do ilu piechur�w dotr�, do tylu dotr�. Je�li Wielka Matka albo Pani Losu nam poszcz�ci, zawiadomimy wystarczaj�co wielu.

Laskolnyk skin�� g�ow�.

��Rozumiem. Jaki to b�dzie sygna�, panie?

��My�la�em, �eby owin�� ten s�up s�om� i�podpali�. Tak naprawd� powinni�my od razu ustali� taki znak. Ale mnie zachcia�o si� symbolu na miar� legendy. Wielka Chor�giew �opocz�ca nad zwyci�sk� armi� Imperium. Nie s�dzi�em� ��machn�� bezradnie trzymanym w�r�ku kawa�kiem zniszczonej chor�gwi. ��Przecie� nikt nie m�g� przypuszcza�, �e on zniszczy�

Najwyra�niej zabrak�o mu s��w.

Psiarka nabra�a tchu.

��Jeszcze mo�e za�opota�, panie.

Spojrzeli na ni� obaj jakby dopiero teraz dotar�o do nich, �e jaka� dziewczyna owini�ta w�fioletow� peleryn� go�ca stoi obok. I�je�li by�y jakie� chwile w��yciu w�adcy, gdy Kregan-ber-Arlens wykaza� si� absolutn� przenikliwo�ci�, by� to jeden z�tych w�a�nie moment�w, bo zamiast kaza� zamkn�� t� najwyra�niej szalon� dziewk� w�lochu, spojrza� na ni� z�nag�� uwag� i�powiedzia�:

��M�w.

* * *

�Pierwsza Armia Konna zaszar�owa�a o��wicie, trzeciego dnia bitwy o�Meekhan, ruszaj�c na przeciwnika, kt�ry spodziewa� si� wielu rzeczy, ale na pewno nie czterdziestu tysi�cy konnych atakuj�cych z�gardzieli Doliny Saweradzkiej.

A�gdy pu�ki konne zaczyna�y si� rozp�dza� do szar�y, na �ab�dzim Wzg�rzu za�opota�a Wielka Chor�giew, daj�ca zna� piechocie, �e ta ma si� usun�� im z�drogi. Zszyto j� pospiesznie z�wielu materia��w. Doln�, krwawoczerwon� po�ow� stanowi�y p�aszcze gwardzist�w, g�rn�, granatow� wyci�to ze �cian cesarskiego namiotu, ��te obrusy kryj�ce sto�y w�tym namiocie utworzy�y zarys z�otej korony a�peleryny go�c�w naszyto na �rodku w�kszta�cie p�atk�w pierwiosnka.

I�nikt si� nie �mia� ani nie kpi�, bo podobno sam cesarz trzyma� w�r�ku ig�� i�zszywa� do kupy te r�ne rzeczy, byleby tylko o��wicie jego ludzie dostali w�a�ciwy sygna�.

I�dostali taki, jak trzeba.�

M�czyzna u�miechn�� si� lekko. Je�li kto� szuka�by najwspanialszego dowodu meekha�skiego pragmatyzmu, to nie znalaz�by lepszego ni� chor�giew pozszywana z�byle czego, by wygra� bitw�.

I�zaraz zmarszczy� brwi, wracaj�c na wi�niowe wzg�rze. Ostatni raz dzisiaj.

�Chocia� dla nas, dla Sze��dziesi�tego Si�dmego nie mia�o to �adnego znaczenia. Ca�onocne ataki przetrwa�o nas ledwie pi�ciuset, a��opocz�cej chor�gwi, stworzonej z�przypadkowych kawa�k�w materia�u, i�tak nie widzieli�my. Us�yszeli�my za to huk, d�wi�k nie do opisania (w�ka�dym razie ja nie jestem w�go stanie opisa�), gdy kopyta czterdziestu tysi�cy koni zacz�y wali� o�ziemi�. A�potem us�yszeli�my, jak ci�kie chor�gwie uderzy�y na pozycje koczownik�w z�takim impetem, �e postawione na szczycie kopca machiny nie zdo�a�y wystrzeli� nawet jeden raz. S�yszeli�my �elazo wal�ce o��elazo, wrzaski ludzi, krzyki konaj�cych i�r�enie koni. Krzyki te przetoczy�y si� obok naszego wzg�rza, wybuch�y ze zdwojon� si�� u�jego podstawy i�zacz�y si� oddala�, w�miar� jak kolejne pu�ki jazdy wylewa�y si� z�doliny i�sz�y do ataku na pierzchaj�c� armi� Se-kohlandczyk�w.

A�my stali�my tam w�mniej wi�cej pi�ciuset. Pi�� setek z�prawie dw�ch i�p� tysi�ca i�nie by�o w�r�d nas nikogo, kto nie odni�s�by ran. Rankiem mieli�my tylko jednego kapitana i�dw�ch porucznik�w, pu�kownik Samgeris-ols-Tersa zgin�� wkr�tce po p�nocy, rozsiekany na strz�py przez barbarzy�c�w, kt�rzy nie rozumieli, dlaczego nie chcemy si� podda�, albo chocia� da� si� zwyczajnie pozabija�.

ANNKS by� odpowiedzi�.

Wi�niowe wzg�rza nosz� teraz imi� pu�kownika ols-Tersa, a�weterani, kt�rzy je obronili, nosz� ANNKS na mankietach koszul. I�s� tacy, kt�rzy b�yskaj� tymi czerwonymi literami z�prawdziw� dum�, lecz s� i�tacy jak ja, kt�rzy oddaliby prawo do ich noszenia w�zamian za spokojne sny�.

Si�gn�� po nast�pn� kartk�, czuj�c, �e Maiwa chyba mia�a racj�. Opisanie tych wydarze�, zamkni�cie ich w�klatkach s��w tkwi�cych na papierze zadzia�a�o� koj�co. Dawno nie mia� tyle spokoju w�sercu.

�Mia�em te� napisa�, dla mojej c�rki i�wnucz�t, jak cesarz ocali� mi �ycie (nie licz�c tego, �e w�ko�cu wygra� bitw�, ha, ha). Ja umiera�em na tym wzg�rzu, gdy cesarski orszak na nie wjecha�. Nie wiem po co, skoro trwa�a bitwa, ale jasne by�o, �e teraz ju� nikt nie wypu�ci imperatora na pierwsz� lini�. Ale wjecha� na nasze wzg�rze, siedz�c na bia�ym ogierze, a�gdy drzewa zmusi�y go do zej�cia z�siod�a, szed� sam na g�r�, brudz�c zbroj� i�p�aszcz krwi�. Nasz� i�ich. I�by�em pierwszym �ywym jeszcze �o�nierzem, jakiego cesarz napotka�. Znalaz� mnie siedz�cego pod drzewem, z�tarcz� os�aniaj�c� moje po�amane nogi. Krwawi�em z�rany na g�owie i�niewiele widzia�em, wi�c gdy wyczu�em ruch, najpierw uda�em martwego, a�gdy podszed� bli�ej, wrzasn��em i�pr�bowa�em d�gn�� go mieczem. Tak jak robi�em to przez ca�� noc z�ka�dym nadchodz�cym z�do�u.

Tak w�a�nie by�o. Ja, Mawilo Vanesares, �o�nierz Sze��dziesi�tego Si�dmego pu�ku, pr�bowa�em zad�ga� cesarza Meekhanu, gdy pierwszy raz spotkali�my si� twarz� w�twarz. Wrzeszcza�em przy tym: Nie na kolanach! Nie na kolanach, sukinsynu!

M�j miecz ze�lizgn�� si� po cesarskim napier�niku, a�towarzysz�cy mu gwardzi�ci rzucili si� na mnie, gotowi rozsieka�. Ale Kregan-ber-Arlens powstrzyma� ich jednym s�owem, ratuj�c moje �ycie.

I�to w�a�nie m�wi�, ka�demu, kto mnie zapyta ��cesarz ocali� mi �ycie, wi�c mu s�u��. Nie jest to jednak prawd�. Nie s�u�� mu, bo nie pozwoli� mnie zabi�. S�u�� mu za to, co zrobi� p�niej.

Bo odes�a� swoich gwardzist�w, ka��c im szuka� innych �ywych �o�nierzy mi�dzy drzewami, a�potem sta� przez chwil� po�rodku sadu, na ziemi, gdzie trup le�a� na trupie, po czym podszed� do najbli�szego z�naszych poleg�ych, ukl�k�, zakry� mu twarz p�aszczem i, przysi�gam na �ycie moich dzieci i�wnuk�w, zap�aka�. I�tylko ja to widzia�em, wi�c by�y to szczere �zy, a�nie takie na pokaz. Zreszt� do tej pory nie wiem, czy on wie, �e widzia�em, jak p�aka� nad nami, nad ka�dym zabitym �o�nierzem z�Pi�tego Regimentu i�nad tym, czego dokonali�my.

W�a�nie dlatego zosta�em Br�zowym Klucznikiem i�strzeg� spokoju, i�bezpiecze�stwa imperatora.

Bo Kregan-ber-Arlens p�aka�, kl�cz�c na wzg�rzu ols-Tersa w�r�d tysi�cy zabitych �o�nierzy.

I�takie s� moje wspomnienia z�tej bitwy.

Mawilo Vanesares ��Br�zowy Klucznik�.

Ostatnia kartka pow�drowa�a na stos, a�m�czyzna u�miechn�� si� lekko i�rozprostowa� ramiona. I�po raz pierwszy od lat, w�rocznic� Bitwy o�Meekhan poczu� senno��, tak� zwyk��, zwiastuj�c� dobr� noc senno��. I�mimo, i� zbli�a� si� �wit, postanowi�, �e wr�ci jeszcze do ��ka i�prze�pi si� troch�.

Jutro maj�, zgodnie z�cesarskim rozkazem, zacz�� przenosi� kwater� w�adcy z�pa�acu Kaliahe do Menaner.

Chyba nadchodzi�y ciekawe czasy.

* * *

Cesarz kaza� j� odszuka� wiele godzin po bitwie. Miasto oszala�o, w��wi�tyniach dzwony nie milk�y nawet na chwil�, pijany t�um wype�nia� ulice, a�Psiarnia mia�a pe�ne r�ce roboty, pr�buj�c nie dopu�ci�, by �wi�towanie przemieni�o si� w�zamieszki, bo wi�kszo�� armii by�a poza stolic�. Kawaleria Laskolnyka �ciga�a rozbitego Ojca Wojny, piechota po zdobyciu obozowiska koczownik�w zaj�ta by�a pilnowaniem je�c�w oraz liczeniem �up�w.

Psiarka uwa�a�a, �e gro�ba zamieszek jest �adna. Nauczy�a si� ju� czu� nastroje ulicy, a�te zwiastowa�y tylko pija�stwo i�zabaw�. Jej s�u�ba w�charakterze go�ca dobieg�a ko�ca i�zastanawia�a si�, co teraz b�dzie. Takie ogarze szczeni�ta jak ona albo szkoli�y si� nadal, albo wraca�y na ulic�.

Mimo wszystko by�a bardzo zaskoczona, gdy kazano jej stawi� si� w�kwaterze cesarza.

��Jak si� nazywasz? ��zacz�� bez specjalnych wst�p�w.

Dygn�a.

��Wo�aj� na mnie Psiarka, Wasza Wysoko��.

��Dlaczego?

��Bo lubi� psy.

��Rozumiem. A�jak masz na imi�?

Zarumieni�a si�.

��Eusewenia. Eusewenia-kon-Pores.

��To prawdziwe nazwisko?

��A�o�imi� nie zapytasz, panie? ��paln�a, nim ugryz�a si� w�j�zyk.

��Nie. Nikt nie u�ywa�by takiego imienia, gdyby nie by�o prawdziwe � u�miechn�� si� i�zdumia� j�, jak bardzo taki u�miech, szczery i�beztroski, odm�odzi� jego twarz.

��Tak. Jest prawdziwe, panie.

��Rozmawia�em o�tobie z�Pierwszym Szczurem. Nie by� zbyt zadowolony z�twojej s�u�by jako go�ca. Na dodatek, jak widz�, jeste� pyskata i�arogancka oraz m�wisz, co ci �lina na j�zyk przyniesie.

Te s�owa uderzy�y j� bole�nie, podobnie jak wizja wyrzucenia ze s�u�by, bezdomno�ci i�zarabiania na ulicach na chleb tak, jak m�oda dziewczyna bez rodziny i�przyjaci� musi zarabia�.

��Och. ��Cesarz wpatrywa� si� w�ni�, wci�� u�miechaj�c si� przyja�nie � Ja doskonale wiem, o�co mu chodzi. Jest �wietny w�tym, co robi, a�jego ambicja bycia najlepszym nap�dza go, niczym zapach krwi posokowca. Ale zna te� zazdro��, a�tobie zazdro�ci. Bo to ty, a�nie on wpad�a� na to, �e nie potrzebujemy Wielkiej Chor�gwi jako takiej, lecz symbolu, kt�rym ona jest. Wi�c gdyby� znik�a, znik�by dow�d i�wspomnienie jego nieudolno�ci, co z�pewno�ci� dobrze wp�yn�oby na prac� Pierwszego Szczura w�przysz�o�ci.

Wi�c o�to chodzi�o, usun� j�, by pewien stary pijus nie czu� si� zak�opotany jej widokiem. Poczu�a, jak rumie�ce bij� jej na twarz.

��Poradz� sobie, panie.

��Nie w�tpi�. Ale zanim zaczniesz sobie radzi�, mam propozycj�.

��Ja�

��Och, przepraszam ��tym razem Kregan-ber-Arlens u�miechn�� si� do niej kpi�co ��tak naprawd� to nie propozycja, tylko rozkaz, dziewczyno. Omnawell!

Do komnaty wszed� m�czyzna w��rednim wieku, �ysiej�cy, o�nijakiej urodzie podstarza�ego kupca. Dobrze zna�a t� twarz.

��To Blunreh Omnawell, jak zapewne wiesz, Drugi Ogar Wywiadu Zewn�trznego. Za�atwimy tu jeszcze kilka rzeczy, a�ty poczekasz za drzwiami i�p�jdziesz z�nim. S�dz�, �e lepiej b�dzie, je�li Getrower b�dzie mia� �wiadomo��, �e kto� tak utalentowany jak ty wspina si� po drabinie kariery w�Psiarni. To powinno go lepiej motywowa� ni� usuni�cie ci� z�widoku. Lecz nie licz na to, �e Blunreh b�dzie mia� dla ciebie jakie� wzgl�dy. Mimo przyjaznego wygl�du ma serce twarde jak kamie�.

Drugi Ogar spojrza� na ni� przez chwil� i�chyba, mia�a tak� nadziej�, w�jego oczach b�ysn�o co� w�rodzaju uznania.

Po czym bez s�owa wskaza� jej drzwi. Zamykaj�c je za sob�, us�ysza�a jeszcze:

��A, Omnawell, pomy�l o�zmienieniu jej nazwiska. To kon-Pores brzmi zbyt plebejsko. I�mo�e na pocz�tek jaki� drobny tytu� szlachecki. Wr�� tej dziewczynie interesuj�c� karier�.

Uczestnicy konkursu mog� wykaza� si� w�a� trzech kategoriach:

1. Kategoria COSPLAY, w�kt�rej zadaniem Uczestnika jest wykonanie stroju inspirowanego bohaterami �Opowie�ci z�meekha�skiego pogranicza� Roberta M. Wegnera oraz przes�anie zdj�cia osoby przebranej w�ten str�j. Mo�na przesy�a� dowoln� liczb� prac konkursowych.

2. Kategoria GRAFIKA, w�kt�rej zadaniem Uczestnika jest wykonanie dowoln� technik� plastyczn� grafiki powi�zanej z��Opowie�ciami z�meekha�skiego pogranicza� Roberta M. Wegnera. Mo�na przesy�a� dowoln� liczb� prac konkursowych.

3. Kategoria SLOGAN, w�kt�rej zadaniem Uczestnika jest napisanie inspirowanego �Opowie�ciami z�meekha�skiego pogranicza� Roberta M. Wegnera kr�tkiego sloganu, z�kt�rym mogliby identyfikowa� si� fani serii. Mo�na przesy�a� maksymalnie trzy prace konkursowe.